Duchy Lemegetonu - Pierwszym jest Baal, drugim Agares, piątym Marbas, ósmym Barbatos, dziewiątym Aamon (możliwe, że Paimon), dziesiątym Buer, jedenastym Gusoyn, piętnastym Eligor, siedemnastym Botis, osiemnastym Bathim.

Demony południa - Starożytni często wspominali o pewnych demonach, które ukazywały się - zwłaszcza w okolicach południa - osobom, z którymi zawarły pakt. Przybierały postać ludzi lub bestii i pozwalały zamknąć się w znaku, figurze, fiolce lub wnętrzu pustego pierścienia.

Dwór Piekielny - Wierus i inni badacze wiedzy o krainach piekielnych odkryli tam książąt, wysokich dostojników, ministrów, ambasadorów i inne urzędy państwowe - których wyliczanie zajęłoby wiele miejsca, nie przynosząc większego pożytku. Szatan nie jest już władcą Hadesu, lecz - że tak powiem - przywódcą opozycji. Prawdziwym władcą jest Belzebub.

Dżinn (ang. *Jinn*, l.poj. *Jinnee*, l.mn. *Jineeyeh*) - arabskie duchy; być może o charakterze animistycznym, lecz bardziej prawdopodobne, że ściśle mitologicznym, podobnie jak perskie diwy. Dżinny zostały stworzone z ognia i zamieszkiwały Ziemię przez kilka tysięcy lat przed Adamem; Byli zatwardziali i nie chcieli się poprawić, mimo że posyłano do nich proroków, by ich nawrócić; ostatecznie zostali wygnani z lądu i znaleźli schronienie na odległych wyspach.

Dagdagiron - Istoty o czerwonawym, lśniącym ubarwieniu. Przybierają postać ogromnych, żarłocznych ryb o płaskich ciałach.

Dagon - (1) Wielki zarządca spiżarni na dworze królewskim. (2) Wielki bóg Filistynów; w jego świątyni umieszczono Arkę Jehowy po tym, jak zdobyto ją na Izraelitach. Moc Arki zniszczyła Dagona, rozbijając jego posąg na kawałki.

Dagular - Sługa Astarotha i Asmodeusza.

Dahaka - Starożytny perski bóg śmierci oraz demon podstępu i kłamstwa. Uwielbia niszczyć życie. Zazwyczaj przedstawiany jest z trzema głowami, a po jego ciele pełzają skorpiony i jaszczurki.

Daivers - Zwani również Daivergoel; to hinduskie duchy (geniusze) zamieszkujące własny świat. Wydają się być spokrewnione z perskimi "diwami" (od których - jak sugerują niektórzy - pochodzi słowo "diabeł"). Posiadają zarówno ciała materialne, jak i duchowe, a także wiele ludzkich cech, zarówno dobrych, jak i złych.

Dalep - Sługa Amaymona. Rozkład w cieczy; gnicie.

Dalhan - Demon przemierzający pustynię na grzbiecie strusia. Pożera podróżnych.

Dantalian - (1) Odmienia ludzkie umysły, zmieniając dobro w zło. (2) Potężny książę; ukazuje się pod postacią mężczyzny o wielu twarzach (zarówno męskich, jak i kobiecych), trzymającego w prawej ręce księgę. Naucza wszelkich sztuk i nauk, wyjawia tajne zamiary i myśli ludzi, a także potrafi je dowolnie zmieniać. Roznieca miłość i ukazuje w wizji wizerunek dowolnej osoby, niezależnie od tego, gdzie się ona znajduje.

Dantallion - Książę. Dowodzi 36 legionami duchów. Zna ludzkie myśli i potrafi je dowolnie zmieniać. Potrafi wywołać uczucie miłości.

Darascon - Sługa Oriensa, Paimona, Aritona i Amaymona. Burzliwy, niespokojny.

Darek - Sługa Astarotha. Ścieżka lub droga.

Darokin - Sługa Astarotha i Asmodeusza. Ścieżki lub drogi.

Debam - Sługa Magotha i Kore. Siła. Decarabia - (1) Markiz. Dowodzi 30 legionami duchów. (2) Markiz; ukazuje się pod postacią gwiazdy wpisanej w pentagram, lecz na rozkaz przybiera ludzką postać. Odsłania właściwości ziół i kamieni szlachetnych; sprawia, że ptaki latają przed egzorcystą i pozostają przy nim jako duchy opiekuńcze (chowańce), śpiewając i jedząc tak, jak inne ptaki.

Deccal - Sługa Oriensa, Paimona, Aritona i Amaymona. Budzi grozę.

Deumas - Diabeł czczony przez mieszkańców Kalikutu na Malabarze. Nosi koronę, ma cztery rogi na głowie i cztery zakrzywione zęby w ogromnych ustach. Ma ostry, zakrzywiony nos, nogi koguta i trzyma w szponach duszę, którą zamierza pożreć.

Dew (Dev) - W mitologii perskiej: demon o ogromnej mocy, bezlitosny i niemoralny bóg wojny.

Diakka - Termin określający złe, nieświadome lub nierozwinięte duchy. Uważa się, że w chwili śmierci nie zachodzi żadna nagła ani gwałtowna zmiana w charakterze czy usposobieniu jednostki. Ci, którzy za życia byli złośliwi, pozbawieni zasad czy zmysłowi, pozostają tacy - przynajmniej przez pewien czas - również po śmierci.

Dimirag - Sługa Belzebuba. Impuls, parcie naprzód.

Dimurgos - Sługa Astarotha i Asmodeusza. Rzemieślnik lub robotnik.

Diopos - Sługa Asmodeusza i Magotha. Nadzorca.

Dioron - Sługa Astarotha i Asmodeusza. Opóźnienie.

Diralison - Sługa Belzebuba. Grzbiet skalny.

Disolel - Sługa Asmodeusza i Magotha.

Dison - Sługa Paimona. Podzielony.

Dewy (Divs) - Dew (wym. *deo*, *deu* lub *dive*) ze starożytnej Persji uważany jest za odpowiednik europejskiego diabła ze średniowiecza.

Dorak - Sługa Belzebuba. Postępowanie, marsz naprzód.

Dramas - Sługa Astarotha i Asmodeusza. Działanie.

Dresop - Sługa Amaymona. Atakują swoją ofiarę za pomocą drżących ruchów.

Druj - staroirańska demonica, uosobienie kłamstwa. Wespół z lubieżnymi mężczyznami czyni wiele zła. Jest wieczną przeciwniczką Ashy Vahishty. Znana również jako Drug lub Drauga.

Duglas - sługa Magotha i Kore.

Dulid - sługa Magotha i Kore.

Demon Alu - Semicki demon, który wywodzi się od człowieka; ukrywa się w jaskiniach i zaułkach, a nocą przemyka ulicami. Czyha na nieostrożnych, wchodzi nocą do sypialni i terroryzuje domowników, grożąc rzuceniem się na nich, jeśli tylko zamkną oczy.

Demony powietrzne - Jedna z sześciu klas demonów wyróżnianych przez średniowiecznych teologów. Przemierzają przestworza, lecz pozostają blisko ludzi. Potrafią przybierać cielesną postać z powietrza. Kierowani namiętnościami niczym ludzie, mogą wywoływać zaburzenia w świecie przyrody. Są przywoływani przez czarowników i często zmieniają kształt.

DAWID: Dawid jest jednym z Siedmiu Pasterzy oraz jedną z Czterech Nóg Tronu w Rydwanie. Uosabia Boskość Objawioną jako założyciel izraelskiej dynastii królewskiej (Malkut).

DAZIMUA: Żona Ningishzidy

DUMUZI: Sumeryjskie bóstwo; bóg pasterzy i płodności. Mąż Inanny (zob. Inanna). Prawdopodobnie należy do Anunnaki.

DAGON: Bóg roślinności (zwłaszcza zbóż). Ojciec Baala.

DYNAMIS - ENERGEIA: Du,namij i evne,rgeia są kluczowymi koncepcjami w metafizyce Arystotelesa i zostały podjęte przez autorów patrystycznych. Jednak użycie tych terminów przez Ojców nie zawsze oznaczało również akceptację Arystotelesowskiej dialektyki potencjalności i aktualności. Najważniejsze użycie tych koncepcji przez autorów patrystycznych jest związane z tematem poznania Boga, apofatyzmu i relacją między theologia i oikonomia. Filon rozwinął doktrynę mocy Boga, dynameis, jako wyraz niepoznawalnej boskości, i z pewnością przynajmniej Klemens, Orygenes i Grzegorz z Nyssy byli mu dłużni w swoich rozważaniach na temat apofatyzmu. Ale pojęcie dynamis odgrywa ważną rolę również w doktrynie stworzenia, zwłaszcza. u Justina, Bardesanesa, Klemensa, Orygenesa, Grzegorza z Nyssy i kilku innych myślicieli patrystycznych. Według Bardesanesa, chrześcijańskiego filozofa z Edessy, który był współczesnym Klemensa Aleksandryjskiego, Chrystus-Logos, który stworzył ten świat, jest (jak to ujmuje we fragmencie zachowanym przez Efrema) "mocą pierwotnego Logosu". "Moc" odpowiada greckiemu dynamis. Pierwotność i oryginalność Logosu jest związana z jego boskością. Właśnie dlatego, że jest Bogiem, Logos był "na początku" (J 1:1, nawiązując do Rdz 1:1), a dynamis, do którego nawiązuje formuła Bardesanesa, jest niczym innym, jak aspektem Chrystusa-Logosu. Rzeczywiście, również u Orygenesa dynamis jest jednym z głównych epinoiai Chrystusa, obok Logosu i Sophii/Mądrości, i odgrywa zasadniczą rolę w doktrynie stworzenia. Ta koncepcja jest już jasna u Justyna, jednego z pierwszych filozofów patrystycznych, a także pod wpływem platonizmu. W swoim Dialogu z Tryfonem, napisanym, gdy Bardesanes był dzieckiem lub krótko wcześniej, Justyn nazywa Chrystusa dokładnie Dynamis, Logos i Sophia: "Bóg zrodził go z siebie na początku, przed wszystkimi stworzeniami, Moc Logosu [du,namij logikh,]… Syn, Mądrość [Sofi,a]… Bóg, Pan i Logos" (61.1). Co najbardziej niezwykłe, wyrażenie Justyna, "Moc Logosu zrodzona na początku", w odniesieniu do Chrystusa, dokładnie odpowiada określeniu Chrystusa przez Bardesanesa w wyżej wymienionym fragmencie zachowanym przez Efrema: "Moc pierwotnego Logosu". Zastanawiam się, czy ta imponująca korespondencja może wskazywać, że Bardesanes znał dzieło i myśl Justyna. Warto przytoczyć późniejsze oświadczenie Justyna dotyczące boskości i wieczności Logosu i jego działania w stworzeniu: Logos Mądrości jest sam w sobie Bogiem, zrodzonym przez Ojca wszechświata, Logos, Mądrość, Moc i chwałę Ojca"; to on powiedział: "Pan ustanowił mnie jako zasadę… przed światem… podczas gdy Bóg przygotowywał niebiosa, byłem tam". Co znamienne, Klemens Aleksandryjski połączył również Logos Boga z duna,meij, a dokładniej z mocami duchowymi (patrz Ramelli, Clement′s Notion of the Logos). Dla Justyna, Klemensa, Bardesanesa i Orygenesa Chrystus-Logos jest Mocą i Mądrością Boga, za pomocą których Bóg stworzył świat. Grzegorz z Nyssy dalej rozwinął ten tok myślenia. Opisuje Chrystusa-Logosa-Mądrość jako siedzibę wszystkich Idei rzeczywistości przed stworzeniem (De Perf. 260B); poprzez dynamis Boga, którym jest Chrystus-Logos, te Idee stały się stworzeniami. To jest stworzenie świata dokonane przez Chrystusa-Logos, które jest również opisane przez Grzegorza w In Hex. 72B. Tutaj zauważa, że Idee wszystkich rzeczywistości były rozważane przez Boga, w boskim Umyśle-Logosie, przed ich stworzeniem jako rzeczywistości, i to był "Logos dynamis", który sprowadził te Idee do rzeczywistości. "Boski dynamis" jest ponownie powiedziane, że stworzył wszystkie rzeczy w De hom. op. 3: "Stworzenie [kti,sij] zostało dokonane improwizatywnie, by tak rzec, przez boski dynamis, w tym sensie, że zostało ustanowione w tym samym czasie, gdy wydano rozkaz". Rola boskiej dynamis w stworzeniu, która wyjaśnia się w działaniach Boga lub evne,rgeiai, stanowi również podstawę rozróżnienia na płaszczyźnie gnoseologicznej, którego znaczenie wpływa na całą doktrynę apofatyzmu. Ponownie, to u Orygenesa i Grzegorza z Nyssy, z ważnymi paralelami w Neoplatonizmie i rozwojem w ps.-Dionizjusz i Maksym Wyznawca, najlepiej zarysowano tę koncepcję. Grzegorz z Nyssy utrzymywał, że nie możemy wiedzieć ani powiedzieć nic o naturze Boga (ouvsi,a), ale możemy poznać tylko działania Boga (evne,rgeiai), które z kolei są odrębne i pochodzą od boskiej mocy (du,namij), którą możemy poznać nie samą w sobie, ale tylko przez wnioskowanie z jej działań i stworzeń. Grzegorz szczególnie podkreśla, że natura i substancja Boga są niewyrażalne. w Ad Ablabium, w jego polemice z Eunomiuszem i w jego homiliach o Pieśni nad pieśniami. Bóstwo, które jest "niewidzialne w swej naturze", staje się "widzialne w swych działaniach" i jest w ten sposób pojmowane przez ludzki intelekt w niektórych jego aspektach, tina peri. auvth,n, lub ta. peri. to.n Qeo,n . Grzegorz opiera się na Orygenesie, np. w C. Cels. VI, 65, który zna również wyrażenie ta. peri,, które było już używane przez Klemensa, Strom. V 11,71,3 (fragment dotyczący procesu abstrakcyjnego w naszej wiedzy o Bogu). To wyrażenie i leżące u jego podstaw pojęcie było również używane przez Plotyna Enn. V 3,14 i zostało podjęte przez Bazylego w drugiej księdze jego C. Eun. i przez innego autora Orygenesa, ps.- Dionizego . Niewyrażalność bóstwa w jego naturze i możliwość powiedzenia tylko czegoś o tym, co go dotyczy (ti peri. auvtou/) była również wyznawana przez Plotyna , który również wykazuje triadę ouvsi,a-evne,rgeia-du,namij. Apofatyzm u Plotyna wydaje się jednak być bardziej radykalny niż u Orygenesa, Grzegorza z Nyssy i innych autorów patrystycznych, ze względu na precyzyjną podstawę ontologiczną: Jedno Plotyna całkowicie przekracza samo Bycie, podczas gdy Orygenes i Grzegorz częściowo utrzymują identyfikację Boga z Bytem, ponieważ czuli się związani Wj 3:14. Ouvsi,a Boga, które jest dostępne dla naszej wiedzy tylko poprzez evne,rgeiai Boga, jest wspólne dla wszystkich trzech Osób Trójcy, według Grzegorza. Rzeczywiście, uważa on również du,namij za jedno i to samo dla wszystkich trzech Osób Trójcy i utożsamia to du,namij z wolą boską (qe,lhma, bou,lhsij), którą uważa również za wspólną dla Ojca, Syna i Ducha Świętego. To jest również powód, dla którego epinoiai Chrystusa (takie jak Lekarz, Skała, Źródło, Droga, Życie, Zmartwychwstanie itd.) są przypisywane przez Grzegorza całej Trójcy, która sama w sobie przekracza wszelkie imiona, ale quoad nos "staje się poluw,numoj dzięki różnorodności swoich dobroczynnych działań" . Z faktu, że ouvsi,a jest jedno i to samo dla całej Trójcy, wynika również jedność du,namij i evne,rgeia, ale to na płaszczyźnie ontologicznej. W gnoseologicznym, zgodnie z porządkiem naszej wiedzy, która zaczyna się od tego, co możemy sobie uświadomić, jeśli trzy Osoby mają jedną i tę samą aktywność (evne,rgeia), to muszą mieć również jedną i tę samą moc (du,namij); teraz, jeśli mają tę samą aktywność i tę samą moc, będą koniecznie miały również tę samą naturę i substancję . Ta idea była już obecna u Ireneusza, A.H. IV 20, u wielkiego wielbiciela Orygenesa, takiego jak Atanazy i u Didymusa Ślepego, wiernego naśladowcy Orygenesa ; wśród Kapadocjan pojawia się również u Bazylego . Po stronie neoplatońskiej konieczność rozważania ouvsi,a, du,namij i evne,rgeia w sposób jednolity znajdujemy również u Jamblicha. Atanazy, Didymos, Bazyli i Grzegorz z Nyssy prawdopodobnie zależeli od Orygenesa, który nalegał na najwyższą jedność Boga, opisanego przez niego jako monada i henad i absolutnie prostego w Princ. I 1,6. W tym fragmencie mens Rufina wyraźnie odpowiada greckiemu nou/j, które Orygenes tutaj utożsamia z Bogiem, chociaż w C. Cels. VII 38 potwierdza, że Bóg jest albo Nou/j, albo nawet poza Nou/j i ouvsi,a. W Protr. ad mart. 46 Orygenes potwierdza, że Bóg przekracza nohta, a w Comm. Io. XIX 6,1 stwierdza, że natura i moc Boga są poza ouvsi,a. Taka oscylacja była obecna w średnim platonizmie, u Filona i Klemensa Aleksandryjskiego; podczas gdy Numenius utożsamiał Boga z Jednym i Nous, u Plotyna Nous jest podporządkowany Jedynemu. Podobnie inny filozof patrystyczny, Marius Victorinus, twierdzi, że Bóg jest sine exsistentia sine substantia sine intellegentia sine vita. . . non per privationem sed per supralationem . . . praeexsistens , supra omnem exsistentiam, supra omne o;n, supra omnem cognoscentiam . Zatem Bóg jest poza lub przed substancją, wiedzą i operatio (inoperans operatio; actio inactuosa; ineffabiles res etvestigabilia mysteria Dei voluntatum aut operatiom). Rzeczywiście, u Victorina triada substantiavirtus-operatio ściśle odpowiada triadzie ouvsi,a-evne,rgeia-du,namij u Orygenesa i Grzegorza z Nyssy. Ojciec jest dla Victorinusa biegunem esse/substantia, podczas gdy Syn i Duch reprezentują biegun agere/operatio . Zarówno Wiktoryn, jak i Grzegorz z Nyssy mieli za sobą już schrystianizowany system platoński, system Orygenesa, w którym refleksja nad ouvsi,a, du,namij i evne,rgeia, szczególnie w odniesieniu do Boga chrześcijańskiego, była już dobrze zdefiniowana. Rzeczywiście Orygenes zainspirował Grzegorza i innych myślicieli patrystycznych, takich jak Grzegorz z Nazjanzu , pojęciem niepojmowalności substancji Boga w przeciwieństwie do naszej możliwości poznania Bóstwa poprzez jego działania lub energeiai . Sam Syn stał się wolą Ojca , gdyż "natychmiast, bez żadnej przerwy, wraz z wolą Boga [boulh] pojawiło się także dzieło [e ;rgon]. Wola Boga jest jednocześnie mocą [du,namij]". Stworzenie dokonane mocą Boga nie jest niczym innym, jak wolą Boga, która zostaje przekształcona w substancję (ouvsiou/tai). "Wola Boża stała się materią i substancją stworzeń" ; "przekształciła się w materię, strukturę i moc świata" . Implikacja dynamisu Boga w stworzeniu wynika również z Hex. PG 44,77D, w którym Grzegorz z Nyssy potwierdza, że Bóg stworzył th|/ duna,mei, na początku , ouvsi,a wszystkich rzeczy. Podąża za stoicką i neoplatońską pozytywną koncepcją du,namij, która nie jest równoznaczna z brakiem i niedoskonałością, jak to było u Arystotelesa, lecz wskazuje na ontologiczne siła, bogactwo i zasoby. Dzięki swojej dynamice Bóg po stworzeniu pozostaje obecny w świecie w taki sam sposób, w jaki dusza jest obecna w ciele człowieka, dzięki swojej dynamice, która pozwala światu trwać w istnieniu, mimo że jest zupełnie transcendentny, tak jak dusza działa w ciele poprzez swoją witalną evne,rgeia, chociaż zachowuje całą czystość i prostotę swojej istoty . Już Orygenes w Philoc. 2 , podkreśla Bożą opatrzność i du,namij, które są obecne wszędzie w stworzeniu. Jednocześnie w Comm. in Io. XIX 6,37-38 zauważa, że Boża fu,sij i du,namij są one poza ouvsi,a i nie mogą być pojęte przez ludzkie pojmowanie. Bóg jest niemożliwy do poznania dla ludzkiej wiedzy ; Jednakże Bóg jest zrozumiały: pa,ntwn evpe,keina w;n( avrrh,tw| tini. duna,mei nohto.j . Bóg jest poza Bytem i Intelektem (evpe,keina ouvsi,aj evsti presbei ,a| kai. duna,mei o` qeo,j; evpe,keina nou/ kai. ouvsi,aj), a jednak jest także Bytem w najpełniejszym sensie (h′ kai. auvto, j evstin ouvsi,a). Tylko niewidzialna i bezcielesna natura jest właściwa ouvsi,a (kuri,wj ouvsi,a, Comm. in Io. XX), a "niewidzialna i bezcielesna "ouvsi,a" mówi się o Bogu w C. Cels. VI, 71. Cała reszta jest ouvsi,a tylko o tyle, o ile uczestniczy w Bożym ouvsi,a . Ale Syn, który jest Bogiem, ma ouvsi,a nie przez uczestnictwo, ale przez istotę o` swth.r h`mw/n ouv mete,cei me.n dikaiosu,nhj( dikaiosu,nh de. w′n mete,cetai u`po.tw/n dikai,wn). Orygenes, podobnie jak Ewagriusz z Pontu, Grzegorz z Nyssy i wszyscy jego zwolennicy patrystyczni, utrzymuje tożsamość Boga z najwyższą Istotą ze względu na wspomnianą formułę w Wj 3,14, ale także w celu identyfikacji Istoty, którą jest Bóg , z Dobrem (zgodnie z linią Platona), a tym samym sprowadzić zło do niebytu: ouvk e;sontai ouvsi,ai ta. kaka. Du,namij Boga jest dobre, pozytywnie i bezwzględnie dobre, a jego evne,rgeia wyjaśnia się w stworzeniu i opatrzności .

DYNAMIUS PATRICIUS (zm. 601): Prawdopodobne jest, że tą osobą był Dynamius rector Provinciae, o którym wspominał Gregory z Tours . Mamy dwa listy Dynamiusa Patriciusa i jego Vita S. Maximi episcopi Reiensis, podczas gdy przypisywana mu Vita S. Marini pochodzi z późniejszego okresu. Poemat Dynamiusa Patriciusa w dystychach elegijnych, De Lerine insula, znajduje się w Anthologia Latina .

DYOPHYZYTYZM - DYOPHYZYTY: Przez dyofizytyzm, którego wyznawcy nazywani są dyofizytami, rozumiemy doktrynę dwóch natur, boskiej i ludzkiej, w Chrystusie. Ta pozycja chrystologiczna broniona w szczególności przez Antiochenesów przeciwko Apolinary z Laodycei i Cyrylowi Aleksandryjskiemu, a następnie przez wyznawców chalcedońskiej wiary przeciwko tak zwanym monofizytom, miała swoje korzenie w pierwszych pismach chrześcijańskich, które w pewien sposób rozróżniają element boski (pneu/ma - lo,goj) i element ludzki (sa,rx) w Chrystusie . Ta tendencja do rozróżniania została wzmocniona w walce z poganami i heretykami II i III w. Niektórzy mówili o dwóch ousiae (Meliton), inni o dwóch fu,seij, którym odpowiadają dwie serie atrybutów, boskie i ludzkie (Orygenes), a jeszcze inni o dwóch substantiae (Tertulian). Jednak dopiero ariańska kontrowersja, w której rozwinięto koncepcję boskiego zrodzenia jako odrębnego od ludzkiego, doprowadziła do śmielszego rozwinięcia dwóch natur, opartych na dwóch narodzinach, wiecznym (od Boga) i doczesnym (od Maryi), odpowiadających również dwóm współistotnościom . Ta ewolucja, choć w pewnym sensie wyjaśniająca, niemniej jednak wywołała problem chrystologiczny, tj. pytanie, w jaki sposób dwie natury stanowią jednego Chrystusa. Chociaż pytanie to zostało rozwiązane terminologicznie na Soborze Chalcedońskim (451), do dziś monofizyci nie pogodzili się z tymi, którzy przyjmują wyznanie wiary Chalcedońskiej, których nazywają dyophysites. Oprócz przyczyn kulturowych, trudność w osiągnięciu porozumienia wynika głównie z odmiennych koncepcji natury, tj. nieco statycznej koncepcji dla dyofizytów i dynamicznej koncepcji (evne,rgeia) dla monofizytów (dobry przykład dyskusji tych dwóch stanowisk można znaleźć w: Jan z Damaszku, Jakub).

DONATUS z Kartaginy (zm. 355)

I. Pierwszy okres - II. Konflikt z Cecylianem - III. Rządy Donata, 317-347 - IV. Upadek i wygnanie, 347-355 - V. Teologia.

Pochodzący z Casae Nigrae, był biskupem Kartaginy. W latach 315-355 zainspirował i przewodził schizmie donatystów w Afryce Północnej. I. Pierwszy okres. Urodzony ok. 270 w Casae Nigrae, w S Numidii około 100 km (62 mil) na południe od Tebessy, mógł być biskupem w czasie "wielkiego prześladowania" (303-305). Zdecydowanie sprzeciwiał się jakiejkolwiek współpracy z władzami pogańskimi, a później, 5 października 313 r., został uznany przez sobór i papieża Miltiadesa za winnego ponownego chrzczenia lapsi wśród duchowieństwa . W czasach Augustyna uważano go za odpowiedzialnego za schizmę za czasów biskupa Mensuriusza z Kartaginy (przed 303-311/12) . Kiedy Caecilian został wybrany na następcę Mensuriusza, Donatus wydaje się pracować nad koordynowaniem opozycji, ale został jej przywódcą dopiero po śmierci głównego rywala Cecyliana, kapelana Lucilli Maiorinusa (Gesta apud Zenophilum).

II. Konflikt z Cecylianem. Przeciwnicy Cecyliana zwrócili się do Konstantyna o arbitraż między Cecylianem a nimi (kwiecień 313). Konstantyn przekazał sprawę papieżowi Milcjadesowi (311-314), którego rada 19 biskupów włoskich i galijskich orzekła przeciwko Donatowi i na korzyść Cecyliana (5 października 313). 1 sierpnia 314 r. większa rada zebrała się w Arles i reprezentowała prefektury Galii, oczyszczając Cecyliana ze wszystkich zarzutów. Ponadto w lutym 315 r. trybunał prokonsularny uniewinnił biskupa Feliksa z Aptungi, jednego z konsekratorów Cecyliana, z zarzutu bycia tradytorem podczas prześladowań. Niektórzy chrześcijanie z Afryki Północnej nie byli gotowi zaakceptować początku nowej ery w relacjach między kościołem a cesarstwem i opowiedzieli się po stronie Donata, widząc w nim przedstawiciela ideału całkowitego oddzielenia kościoła od świata. Donat, uwięziony we Włoszech, otrzymał od Konstantyna kolejną okazję do konfrontacji z Cecylianem , ale wykorzystał okazję, aby uciec z więzienia i powrócić do Afryki Północnej . Pomimo ostatecznego werdyktu Konstantyna na korzyść Cecylian (10 listopada 316) i bezpośredniego prześladowania zwolenników donatyzmu w Kartaginie wiosną 317 ("severissima lex"), od tego czasu Donat został przyjęty na biskupa Kartaginy przez większość chrześcijan Afryki Północnej ("paene totam Africam decepit").

III. Rządy Donata, 317-347. Szczegóły długiego rządu Donata są skąpe i docierają do nas jedynie poprzez pisma jego przeciwników. Nie szczędził wysiłków, aby zapewnić uznanie i akceptację swojej sprawy w całej Afryce Północnej. Jego osobisty prestiż wśród zwolenników był ogromny. Podobnie jak Cyprian przed nim, łączył funkcje kapłańskie i prorockie. Ludzie przysięgali "na jego białe włosy", tak jak mogliby to robić dzisiaj "na brodę Proroka" . Za życia był znany po prostu jako "Donat z Kartaginy" . Bardziej prozaiczni wielbiciele pod koniec wieku widzieli w nim "człowieka, który oczyścił kościół Kartaginy z błędów" . W 336 roku skutecznie przeciwstawił się staraniom Grzegorza, praefectus praetorio Konstantyna w Afryce, aby go usunąć; w tym samym okresie zwołał sobór w Kartaginie, w którym uczestniczyło nie mniej niż 270 biskupów . Przy tej okazji wykazał się wystarczającą elastycznością w kwestiach kościelnych w odległej Mauretanii i dopuścił pewne wyjątki od reguły, że chrzest udzielany przez duchownego niebędącego w komunii z jego kościołem musiał być powtarzany, gdy jednostka lub wspólnota stawała się donatystami.

IV. Upadek i wygnanie, 347-355. W 346 r., gdy Cecylian opuścił scenę (i być może zachęcony przez restaurację Atanazego z Aleksandrii, 21 października 346 r.), Donat poprosił cesarza Konstansa o uznanie go za jedynego biskupa Kartaginy . Konstans wysłał do Kartaginy komisję złożoną z dwóch cesarskich notariuszy, Pawła i Makarego, którzy przybyli z darami dla biednych i pewnymi instrukcjami, jak je dostarczyć. Szybko jednak dali jasno do zrozumienia, że opowiadają się po stronie rywala Donata, Gratusa. Gdy w końcu skontaktowali się z Donatem, otrzymali od niego niegrzeczną odpowiedź: podczas ich spotkania Donat wygłosił swoją słynną uwagę: "Quid est imperatori cum ecclesia?" W Kartaginie wybuchły zamieszki (Passio Maximiani et Isaaci), podczas gdy na wsi komisarze zostali zaatakowani przez circumcellions . Następnie ogłoszono jedność, a Gratus został biskupem Kartaginy . Donat został aresztowany i wygnany, prawdopodobnie do Galii. Źle ocenił sytuację i zmarł ok. 355 r. , nie stawiając już stopy w Afryce.

V. Teologia. Nie zachowało się żadne dzieło teologiczne Donata. Możemy jednak dowiedzieć się czegoś o jego opiniach z nielicznych cytatów użytych przez Augustyna w Contra epistolam Parmeniani, podczas gdy Jerome wspomina o dziele De Spiritu Sancto, charakteryzując je jako "ariańskie" . Idee Donata przypominają te Cypriana i skupiają się na chrześcijańskiej wersji doktryny "resztki". Nie porzucając idei, że kościół powinien być powszechny, uważał, że obecnie jest on małą grupą zbawionych, otoczoną fałszywymi chrześcijanami. Przypowieść o kąkolu można by zastosować do tych ostatnich, których liczba wzrosła dzięki temu, że kościół poza Afryką utrzymywał komunię z Cecylianem. Tylko kościół afrykański pozostał "polem Bożym" , chociaż idea ostatecznej powszechności nie została porzucona. Donat, ok. 314, wysłał Wiktora z Garby do Rzymu, aby podtrzymał "prawdziwą sukcesję" tamtejszych apostołów a po 343 nawiązał kontakt kościoła donatystów ze stroną wschodnią na Soborze w Serdica . Ale dla niego, jak i dla innych przywódców donatystów, kryterium integralności było ważniejsze od kryterium powszechności jako dowodu katolicyzmu. Według ulotnej wskazówki Hieronima, Duch Święty odegrał znaczącą rolę dla Donata, podobnie jak w doktrynie Tertuliana o kościele. Nie ma wątpliwości, że Donat był ważnym przywódcą chrześcijańskim w swoich czasach. Augustyn był gotów zaliczyć go do grona "kamieni szlachetnych" kościoła północnoafrykańskiego ("Lapis pretiosus erat Cyprianus, sed mansit in huius ornamento: lapis pretiosus erat Donatus"). Podobnie jak Atanazy na Wschodzie, reprezentował on nowe siły chrześcijaństwa ludowego, które wyłoniły się wraz z triumfem kościoła pod rządami Konstantyna.

DONUS, papież (676-678): Pochodzący z Rzymu i syn Maurycego, następca Adeodata II (672-676). Donus (lub Domnus) zakończył krótką schizmę Rawenny, której arcybiskup wyrażał tendencje autokefaliczne. Rozproszył mnichów z rzymskiego klasztoru skłaniających się ku postawom nestoriańskim. Z listu wysłanego do niego przez cesarza Konstantyna IV (ale przybyłego do Rzymu po śmierci papieża) wnioskujemy z pewnością, że Donus nie różnił się od swoich poprzedników w kwestii monoteletyzmu, stanowczo sprzeciwiając się tej herezji. LP potwierdza intensywną działalność budowlaną Donusa: zbudował kościół S. Eufemia przy via Appia i wybrukował wielkie atrium bazyliki św. Piotra dużymi płytami z białego marmuru. Zmarł 11 czerwca 678 i został pochowany w Bazylice św. Piotra.

DOROTEA (początek IV w.): Euzebiusz opowiada, jak Maksymin Daia był zakochany w chrześcijańskiej szlachciance z Aleksandrii, którą skazał na wygnanie, ponieważ go odrzuciła . Ta kobieta, której imienia Euzebiusz nie zna, jest nazywana Dorotą przez Rufina w jego tłumaczeniu historii kościelnej Euzebiusza. Baroniusz błędnie utożsamił ją z Katarzyną Aleksandryjską; była również mylona z legendarną Dorotą z Cezarei w Kapadocji, straconą za Dioklecjana i wspomniana przez Mart. hier. 6 lutego.

DOROTEUS (zm. po 380): Prezbiter antiocheński, zwolennik Meletiusa, któremu Bazyli Wielki powierzył kilka delikatnych misji dyplomatycznych. W 372, będąc jeszcze diakonem, został wysłany przez Bazylego do Aleksandrii, aby poprosić Atanazego o mediację w stosunkach z Kościołem Zachodnim; misja ta nie powiodła się. W 374 i 377 udał się do Damazego, aby poprosić go o wysłanie delegacji zachodniej na Wschód, również bez powodzenia. Ponownie udał się do Rzymu z listem Bazylego, w którym potępił Eustacjusza z Sebasty, Apolinarego i Paulina .

DOROTHEUS, Wizja: Edycja princeps nieznanego wcześniej greckiego tekstu zawartego w Pap. Bodmer 29, Wizja Doroteusza, została opublikowana w 1984 roku. Poemat w 343 heksametrach, przedstawia się jako autobiograficzne sprawozdanie z wizjonerskiego snu pewnego Doroteusza, syna poety Kwintusa (wers 300 i wyraźny). Tekst papirusu, mocno uszkodzony i z lukami, a przez to niezwykle trudny do odczytania i zinterpretowania, doprowadził w latach od tego czasu do różnych interwencji krytycznych, często kontrastujących. Pap. Bodmer 29 jest częścią tzw. Kodeksu Wizji (napisanego ok. 400 r. n.e.), w którym zachowały się również pierwsze trzy wizje Pasterza Hermasa (prozą) i osiem innych pomniejszych utworów poetyckich ściśle związanych z Wizją Doroteusza (Do Abrahama; Do sprawiedliwego; Eulogia Pana Jezusa; Słowa Kaina; Pan tym, którzy cierpią; Słowa Abla; Poemat o okaleczonym tytule; Hymn). Doroteusz popełnia różne wykroczenia i nie słucha rozkazu strzeżenia drzwi pałacu Bożego. Za to zachowanie zostaje surowo ukarany na rozkaz Chrystusa i Gabriela. Ponownie zostaje przydzielony do straży pałacowej i ochrzczony imieniem Andrzej (odważny człowiek), ostatecznie decyduje się bez lęku głosić swoją wiarę. To, w ogólnych zarysach, jest treść wizji, która opowiada o pokucie za przeszłe grzechy i nawróceniu z duchowego lenistwa do nowo odkrytej odwagi w dawaniu świadectwa. Niedawna publikacja poematu To the Just potwierdza historyczne istnienie tej osoby, Doroteusza syna Kwintusa (w. 160), i rzuca nowe światło na jego wysoką pozycję społeczną, "ascetyczną" konwersję i ostateczne uwielbienie przez męczeństwo. Spośród różnych propozycji wysuniętych do tej pory w celu zidentyfikowania autora, kontekstu i daty Wizji, żadna nie może jeszcze twierdzić, że jest jednomyślna. Elementy, na których można by oprzeć spójne wyjaśnienie, są następujące: po pierwsze, autor jest osobą z dobrym wykształceniem literackim, chociaż podejmuje pewne swobody morfologiczne, składniowe, metryczne i leksykalne; wykazuje znaczną pewność co do modeli gatunku epickiego (Homer, Hezjod, Apolloniusz z Rodos) i technik kompozycyjnych centonarii powszechnych w jego czasach. Mógł zdobyć tę wiedzę od swojego ojca, jeśli przyznać, że poeta Kwintus to nikt inny jak Kwintus Smyrnaeus, autor Posthomerica. Ponadto terminologia techniczna używana do określenia urzędników pałacu niebieskiego, którzy pojawiają się w wizji, ujawnia częste przebywanie autora i szczegółową wiedzę na temat wysoko postawionych kręgów polityczno-wojskowych drugiej połowy IV w. (Bremer). Megaron, w którym pojawia się wizja (w. 4), nie musi być jednak koniecznie utożsamiany z pałacem cesarza, jak często twierdzi się bez odpowiedniego uzasadnienia; może to być siedziba prefekta cesarskiego, takiego jak Augustales z Egiptu z siedzibą w Aleksandrii. Wszystko to powstrzymuje nas od umieszczenia naszego Doroteusza w czasie prześladowań Dioklecjana, jak proponują szwajcarscy i holenderscy redaktorzy (również jako proste przypuszczenie) na podstawie informacji znalezionych u Euzebiusza z Cezarei . Wreszcie, idee religijne w tekście wizji, dalekie od odwoływania się do właściwie "gnostycznych" motywów (jak twierdzą Livrea i Maccoull), wskazują raczej, jak potwierdzają dodatkowe poematy, na zasadniczo ortodoksyjny kontekst kościelny, który wyznaje Jezusa jako jedynego Boga (w. 293 i wyraźnie) i jest głęboko zaangażowany w doświadczenie ascetycznego wyrzeczenia i męczeństwa. Rzeczywiście, idee nawrócenia i męczeństwa wydają się być głównym wątkiem łączącym różne składniki całego Kodeksu wizji. Badania prozopograficzne nad różnymi osobami o imieniu Doroteusz, które żyły między III a IV wiekiem, ujawniły istnienie (Makarego) Doroteusza, zamęczonego w 371 r. n.e. w Aleksandrii w Egipcie za panowania Augusta Tacjana, tj. w czasie prześladowań mnichów egipskich zainicjowanych przez pro-ariańskiego cesarza Walensa. Informacje te podano wyłącznie w tzw. Excerpta Latina Barbari, merowińskim tłumaczeniu Kroniki aleksandryjskiej, sporządzonym na początku V w., a później zaktualizowanym i przedrukowanym jako dodatek do Teozofii na początku VI w. Wydaje się zatem całkowicie prawdopodobne przypisanie Wizji temu Doroteuszowi, który jest dwukrotnie nazywany makarem ; był on prawdopodobnie wysokim urzędnikiem cesarskim o letniej, tchórzliwej wierze nicejskiej, który po radykalnej ascetycznej konwersji w pewnym momencie znalazł odwagę, by wystawić się nawet na męczeństwo. Pozostałe krótkie wiersze pochodzą z kręgu "Sprawiedliwych", towarzyszy i duchowych spadkobierców męczennika. Pomimo niejasności, w której pozostaje, musimy dojść do wniosku, że Doroteusz, właśnie dlatego, że pozostawił widoczne ślady swojego męczeństwa w Kronice Aleksandryjskiej, a także w dwóch współczesnych mu wierszach papirusów Bodmera, był bardzo ważną postacią w ortodoksyjnym chrześcijaństwie egipskim.

DOROTEUSZ z Antiochii (III w.): Prezbiter antiocheński z drugiej połowy III w., wyświęcony przez Cyryla z Antiochii w 290 r. (Jerome, Chron. ad annum). Dobrze zorientowany w kulturze greckiej, nauczył się także hebrajskiego, aby móc studiować Pismo Święte . Euzebiusz prowadził niektóre z jego wykładów i bardzo go cenił zarówno za doktrynę, jak i życie. Euzebiusz mówi nam również, że cesarz powierzył Doroteuszowi nadzór nad administracją tyrskich zakładów purpurowych.
DORTEUSZ z Antiochii (zm. 407): Od ok. 365 r. biskup Heraklei (Tracja), umiarkowany arianin i zwolennik Demofila z Konstantynopola. Po śmierci Euzojusza, ok. 375, został wybrany na biskupa wspólnoty ariańskiej Antiochii, ale antyariański edykt Teodozjusza z 381 zmusił go do opuszczenia stolicy. Wrócił do rodzinnej Tracji, ale następnie udał się do Konstantynopola, aby zająć miejsce wybranego Marinusa, którego jego partia uznała za nieodpowiedniego. Miał też zwolenników swoich teologicznych poglądów .

DOROTEUSZ z Gazy (VI w.): Uczeń, ok. 525, pustelników Barsanuphiusa i Jana w klasztorze opata Seridosa, otrzymał od nich cenną grupę listów z instrukcjami. Później został głową klasztoru i pozostawił swoim mnichom kilka Instrukcji, Listy i Zdania. Wspomina o nim Życie jego ucznia Dositheusa. Doroteusz dokonał znakomitej syntezy Apoftegmatów, Kapadocjan, Ewagriusza z Pontu, Jana Chryzostoma, Marka Pustelnika i Izajasza: krótko mówiąc, tradycji palestyńskiego monastycyzmu. W swoich zachowanych dziełach unika kontrowersji chrystologicznych. Dzięki Teodorowi Studycie cieszył się wielką przewagą nad greckim, rosyjskim i arabskim monastycyzmem.

DOROTEUSZ z Marcianopolis (Mezja, V w.): Stronnik Nestoriusza, mówi się, że podczas liturgii potępił każdego, kto ogłosił Marię matką Boga. W Efezie (431) stanął po stronie biskupów wschodnich przeciwko Cyrylowi. Jakiś czas później następca Nestoriusza Maksymian potępił go na lokalnym synodzie, ale jego wspólnota nie zaakceptowała jego następcy. Cesarz Teodozjusz zesłał go do Kapadocji. Niektóre z jego listówna temat kontrowersji przetrwały.

DOROTEUSZ z Tesaloniki (zm. ok. 535) : Biskup Tesaloniki od co najmniej 514 do 535 roku, w którym to roku zmarł. Oświadczył się jako stronnik patriarchy Tymoteusza z Konstantynopola i odmówił usunięcia z dyptyków imion biskupów, którzy zajmowali stolicę za Zenona i Anastazego. To przedłużenie schizmy akakijskiej na panowanie Justina i Justyniana spowodowało jego ekskomunikę przez Hormisdasa z Rzymu. Niestety był wśród tych, którzy ponownie nawiązali kontakt z Hormisdasem w 514 roku. Warto zauważyć, że Teofan Kronikarz był zdumiony, widząc, że Teodor Lektor nazwał go "patriarchą", którego ocenzurowane dzieło przetrwało we fragmentach.

DOSITHEUS z Samarii (I w.): Nasza wiedza o Dositheusie (ze źródeł patrystycznych, żydowskich i arabskich) jest niejasna, sprzeczna, a w niektórych przypadkach jawnie legendarna. Praktyczna niemożność pogodzenia wszystkich źródeł doprowadziła niektórych autorów (podanych w McL. Wilson) do postulowania więcej niż jednej osoby o tym imieniu. Biorąc pod uwagę te trudności, fakty należy traktować ze szczególną ostrożnością i przyjmować z rezerwą. Dositheus pochodził z Samarii i żył prawdopodobnie w I w. n.e. Hegesippus czyni go założycielem i przywódcą jednej z siedmiu herezji, które zakłóciły pokój Kościoła już w I w. Ps.-Tertulian umieszcza go wśród żydowskich heretyków, mówiąc, że zaprzeczał natchnieniu proroków. Ps.- Klementyny łączą go z Janem Chrzcicielem i czynią go poprzednikiem i nauczycielem Szymona Maga. Dositheus twierdził, że jest Taebem, Mesjaszem Samarytan, a jego uczniowie odnosili proroctwa Pwt 18:15 i Lb 24:17 do niego . Był autorem różnych dzieł, które krążyły wśród jego zwolenników. Jego nauki zainspirowały sektę znaną jako Dositheans, którą znamy np. z (raczej sprzecznych) dowodów Epifaniusza i Eulogiusa z Aleksandrii , a której arabskie źródła dokumentują jako wciąż aktywną w X w. n.e. Na temat doktryn Dositheusa i jego sekciarzy nasze źródła dostarczają sprzecznych informacji, trudnych do uporządkowania w jeden spójny obraz. W każdym razie z dostępnej dokumentacji wynika, że nauki Dositheusa miały enkratycki charakter: dużą wartość przypisywano wstrzemięźliwości i dziewictwu; w szczególności nalegał na rygorystyczne przestrzeganie Prawa Mojżeszowego, zwłaszcza w odniesieniu do szabatu i przepisów dotyczących czystości rytualnej. Jeden z tekstów koptyjskiej biblioteki w Nag Hammadi nazywa się "Apokalipsą Dositheusa" . To odniesienie do niejasnego herezjarchy z Samarii prawdopodobnie odpowiada potrzebie powiązania dzieła z kimś tradycyjnie łączonym z początkami ruchu gnostycznego i może odzwierciedlać istnienie relacji między tak zwanymi grupami setiańskimi a tradycją samarytańską. Według Gouleta heretyk Dositheus z Cylicji, znany tylko z dzieła Makarego z Magnezji, powinien zostać odróżniony od Dositheusa z Samarii.

DOKSOLOGIA: Doksologia jest uznaniem chwały Boga (doxa), chwały, która polega na wyznaniu i głoszeniu natury i tajemnicy Boga, objawionej w Jego dziełach, a w szczególny sposób w Jego jednorodzonym Synu Jezusie Chrystusie (J 1,14). Najwcześniejsze wspólnoty chrześcijańskie odziedziczyły po judaizmie praktykę kończenia modlitw doksologią . Istnieją przykłady tego w licznych fragmentach NT, zwłaszcza w listach Pawła, Piotra i Judy oraz w Apokalipsie. Te doksologie NT odnoszą się tylko do Ojca lub Syna, nigdy do Ducha Świętego - co było powszechnym przypadkiem w pierwszych wiekach. Ojcowie apostolscy zwracali się do Ojca lub Syna w Duchu Świętym i z Duchem Świętym (Didache 9, 4); Justyn raczej do Ojca przez Syna i przez Ducha Świętego (1 Apol. 67). Orygenes mówi, że modlitwa powinna zaczynać się i kończyć uwielbieniem Boga Ojca przez Chrystusa w Duchu Świętym . Doksologia, która do nas dotarła, Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu, pochodzi z formuły chrzcielnej Mt 28,19. Stała się ona normalną formą począwszy od IV w., w szczególności w celu obalenia arianizmu. Od tego czasu podejmowano wysiłki, aby uniknąć wszelkiego rodzaju interpretacji subordynacjonistycznej. Kościół Wschodni rozróżnia dwie doksologie: wielką (gloria in excelsis Deo…) i małą (gloria patri…). Podczas gdy doksologia jest zasadniczo aklamacją trynitarną, dotyka również innych rzeczywistości: czasami eklezjologicznych (tibi gloria patri et filio cum sancto spiritu in sancta ecclesia) zgodnie z Ef 3,21; inne eschatologiczne (in saecula saeculorum, o nunc et semper, in saecula saeculorum). Ta ostatnia część, sicut erat, powstała w społecznościach zachodnich i nigdy nie występuje na Wschodzie. Stosowanie doksologii wykracza poza sferę liturgiczną i rozciąga się na literaturę patrystyczną, zwłaszcza w listach. Spośród licznych przykładów możemy wymienić 1 Clem.; 2 Clem.; Klemens Aleksandryjski, Quis dives, Pedagogo; Orygenes; Tertulian, De orat. itd. Różne doksologie, wykraczając poza sferę liturgiczną i euchologiczną, stanowią uprzywilejowane okno do zrozumienia ewolucji teologii chrześcijańskiej. Odzwierciedlają one ewolucję doktryny trynitarnej, a wraz z nią doktryny chrystologicznej i pneumatologicznej, będącej przedmiotem licznych debat i kontrowersji w ciągu pierwszych wieków. Starali się zatem, jak utrzymuje Bazyli w swoim Traktacie o Duchu Świętym, chronić równą godność każdej z Osób Trójcy Świętej (homotimia).

DRACONTIUS, Blossius Aemilius (zm. po 496): V-wieczny łaciński poeta, urodzony ok. 450-460 za panowania Genserica, z senatorskiej rodziny pierwotnie z Kampanii, ale przesiedlonej do Afryki. W Kartaginie młody Dracontius uczęszczał (474-475) do szkoły Felicianusa, kartagińskiego gramatyka, któremu zawdzięczał wykształcenie oparte na lekturze klasyków. W kolejnych latach, do 484, poświęcił się z powodzeniem prawu jako togatus fori proconsulis. Nagle popadł w niełaskę i został uwięziony na rozkaz Gunthamunda za napisanie carmen ignotum wychwalającego równie nieznanego adresata, czasami utożsamianego z Teodorykiem, czasami z Zenonem. Po śmierci Gunthamunda został uwolniony ok. 496 przez swojego następcę Trazamunda i powrócił do pracy prawniczej. Zmarł w nieokreślonym dniu, najwyraźniej po odzyskaniu stanu dobrego samopoczucia, jakim cieszył się przed uwięzieniem. Wczesna twórczość poetycka młodego Dracontiusa, ściśle związana z naukami retora Felicianusa, składa się z Hylasa i Laus Herculis, dwóch poematów o intonacji pogańskiej i scholastycznej. Do okresu jego pracy prawniczej należą Controversia de statua viri fortis i Deliberativa Achillis, corpus Hectoris vendat, oratoryjny w tonie. W tym samym okresie skomponował inne poematy, również przekazane w zbiorze tzw. Romulea, wśród nich epylle De raptu Helenae, Medea i Orestis tragoedia, kompozycje o treści mitologicznej, które jednak ujawniają nową etyczno-religijną intencję potępienia pogańskiego mitu. Ale to dramatyczne i bolesne doświadczenie więzienia doprowadziło do dojrzałości bardziej świadomie chrześcijańskiej wizji życia i świata Dracontiusa, jak to zostało ujawnione w Satisfactio, a jeszcze bardziej w Laudes Dei. Ton Satisfactio, skierowanego między 484 a 490 rokiem do króla Gunthamunda, aby prosić o przebaczenie i łaskę, jest oratorski i panegiryczny; nawet cytaty z Pisma Świętego o boskiej łaskawości i exempla pietatis zaczerpnięte z historii są wykorzystywane w celu uzyskania wolności od władcy. Emocje więźnia, wzywającego łaskę króla, pojawiają się ponownie w trzech księgach Laudes Dei, skomponowanych w ostatnich latach jego uwięzienia, między 490 a 496 rokiem. Biblijny motyw Boga iratusa i placidusa w jego Pietas jest dominującym tematem dzieła, w którym argumenty zaczerpnięte ze ST i NT są rozwijane z lirycznym rozmachem, w swobodnej parafrazie przykładowej. Wreszcie, wciąż captivus, Dracontius skomponował Epithalamium Ioannis et Vitulae, którego odpowiednik, Epithalamium in fratribus dictum, został napisany wkrótce po odzyskaniu wolności. W podziękowaniu skierował do Trazamunda Panegyricus (zaginiony) i zadedykował mu dwa epigramaty aleksandryjskie, De mensibus i De origine rosarum, ostatnie znane świadectwa literackie tego poety, którego ostatnie lata życia pozostają owiane tajemnicą.

DUALIZM: W historyczno-religijnym znaczeniu tego terminu dualizm można zdefiniować jako doktrynę, sformułowaną systematycznie lub wyrażoną w formie mitycznej, która utrzymuje istnienie dwóch zasad, które na różne sposoby dały początek wszystkiemu, co istnieje i manifestuje się na tym świecie. Ta historyczno-religijna koncepcja dualizmu dotyczy zatem ontologicznego poziomu stworzenia i różni się od filozoficznego znaczenia terminu (dualizm w przeciwieństwie do monizmu i równoważny z afirmacją transcendencji) oraz od jego użycia w sensie etycznym (przeciwieństwo dobra i zła). Rozróżnia się dualizm "absolutny", gdy dwie zasady są współwieczne i wzajemnie niezależne, oraz dualizm "złagodzony" lub "monarchiczny", gdy druga zasada wywodzi się z pierwszej, ale stanowi zasadę, dając początek z kolei własnemu stworzeniu. Przykładem dualizmu absolutnego byłby irański zoroastryzm, zwłaszcza w późniejszych sformułowaniach traktatów środkowoperskich, które przeciwstawiają Ohrmazda (staroawestyckiego Ahura Mazdę), dobrego boga stwórcę, Ahrymanowi (= Angra Manyu, "Duch Niszczący"), antybogowi, kojarzonemu z kłamstwem i zepsuciem, który wraz ze swoimi demonami przenika świat, by przynieść mu śmierć i zniszczenie. Ponadto, sam prowadzi złowrogą "kontr-kreację" (szkodliwe zwierzęta itp.). Irański dualizm jest zatem prokosmiczny (kreacja jest dziełem boskim) i eschatologiczny, potwierdzając ostateczne zniszczenie zasady zła i jej śmiercionośnej aktywności. Przykładami złagodzonych doktryn dualistycznych mogą być niektóre systemy gnostycyzmu pierwszych wieków, które zaczynając od najwyższego bóstwa, pokazują pochodzenie, poprzez proces kolejnych emanacji i degeneracji, jednej lub więcej osób (Demiurga, Archontów) o złowrogiej naturze, którzy stają się twórcami świata i ciała ludzkiego, kształtując materię uważaną za ontologicznie negatywną. Systemy gnostyczne chętnie utożsamiały niższego Demiurga z Bogiem ST, przeciwstawiając go Ojcu Jezusa, który jest całkowicie niezwiązany z materią i najwyższym wyrazem tego duchowego, boskiego świata, z którego pochodzi ludzki składnik duchowy, który Zbawiciel przyszedł odkupić. Ojcowie długo argumentowali przeciwko gnostycznemu dualizmowi, potwierdzając jedyność Boga, dobrego i sprawiedliwego stwórcy i zbawiciela ludzkości oraz jedność objawienia ST i NT. Gnostyczny dualizm, oprócz tego, że był teologiczny (dwóch "bogów") i kosmologiczny (świat boski przeciwstawiony materialnemu kosmosowi), był również antropologiczny, ponieważ potwierdzał podwójne pochodzenie i substancję istoty ludzkiej (ciało uformowane przez niższego Demiurga, duszę lub boski intelekt współistotne z najwyższym Bóstwem). Był zatem antykosmiczny i antysomatyczny, ponieważ kosmos i ludzkie ciało były uważane za negatywne rzeczywistości. Nawet w perspektywie gnostycznej opozycja zakończy się zniszczeniem materii i jej władców. Jednym z wyrazów absolutnego typu gnostycznego dualizmu, z jego własnymi cechami i szerokimi spekulatywnymi rozwinięciami, był manicheizm. Formy złagodzonego dualizmu, antykosmiczny i antysomatyczny, były tymi średniowiecznymi herezjami, które, podobnie jak bułgarscy bogomiłowie i europejscy katarzy, twierdziły, że Szatan, pierwszy anioł Boga, zbuntował się przeciwko niemu i został stwórcą świata i ludzkiego ciała.

DUMIUM: Klasztor w pobliżu Bragi (prowincja Gallaecia). Jego rezydencja datuje się na krótko po 550 r., datę przybycia na te ziemie jego założyciela i pierwszego opata św. Marcina z Dumium (lub Bragi), w tym samym czasie, co nawrócenie Swebów na katolicyzm. W 556 r., aby mieć św. Marcina jako biskupa, został podniesiony do rangi stolicy biskupiej; od tego czasu wszyscy jego opaci byli biskupami. Klasztor był zawsze sufraganem Bragi. Posiadał bogatą bibliotekę. Wśród jego mnichów znamy Paschasiusa, któremu św. Marcin zlecił przetłumaczenie Vitae Patrum . Episkopat Dumium współistniał z biskupstwem Bragi aż do czasu inwazji arabskiej, chociaż czasami obie diecezje miały tego samego biskupa, jak pokazują listy prałatów. Biskupi: św. Marcin (556-przynajmniej 572); Jan (589); German (633); Rycimir (ok. 638-654: wspomniany na X Soborze w Toledo); Fructuosus (zm. 654); Leodegisius Julianus (zm. 675); Benjamin (zm. 681); Liuva (zm. 683); Wincenty (zm. 688); Feliks (zm. 693).

DURA EUROPOS:Podwójna nazwa tej wielkiej stacji karawan nad rzeką Eufrat, przypominająca jej przedhellenistyczne założenie (po akadyjsku duru = mur), przywołuje również na myśl jej przejęcie przez macedońskiego Seleukosa I Nikatora, który "zakładając" miasto nie później niż w 312 r. p.n.e., nadał mu nazwę swojego rodzinnego miasta, "Europos". Projekt władców Seleucydów, aby zhellenizować swoje panowanie, odzwierciedla się w układzie Dura Europos, który jest podobny do układu Antiochii, Apamei i Laodycei. Miasto, będące placówką na granicy królestwa Partów, wpadło w ręce Partów wkrótce po 128 r. p.n.e. i było coraz bardziej zmilitaryzowane, choć nadal było ważnym ośrodkiem handlowym. Kiedy Mezopotamia stała się prowincją rzymską, Dura Europos stało się przedmiotem sporu między królestwem Partów a Cesarstwem Rzymskim. Dopiero w 165 r. n.e. za panowania cesarza Lucjusza Werusa dostało się w posiadanie Rzymian, którzy umieścili tam 20. kohortę pomocniczych oddziałów Palmyry. Wraz z pojawieniem się neoperskiego królestwa Sasanidów (227 r. n.e.) Dura Europos zyskało na znaczeniu jako rzymska fortyfikacja. Niemniej jednak w 256 r. wpadło w ręce Persa Sapora I, który je oblegał i zniszczył. W 272 r. miasto zostało ostatecznie opuszczone aż do prawie trzech stuleci później, kiedy Justynian, walcząc z Persami, ufortyfikował je. Podczas gdy źródła pisane mówią nam bardzo niewiele o chrześcijańskiej historii Dura Europos, dowiadujemy się wiele o pierwszorzędnym znaczeniu z dowodów archeologicznych. Niezwykle znaczące było odkrycie, w tak zredukowanym ośrodku miejskim, 20 różnych kościołów z ołtarzami, płaskorzeźbami, malowidłami i inskrypcjami - dowód religijnej żarliwości i różnych wyznań, które współistniały w mieście. Pierwsze ślady obecności chrześcijan w Dura Europos sięgają pierwszych dekad III w. W tych latach (ok. 232) prywatny dom był używany jako kościół (domus ecclesiae), co jest zgodne z klimatem tolerancji religijnej promowanym przez Aleksandra Sewera (222-235). To miejsce w Dura Europos jest najstarszym miejscem kultu chrześcijańskiego i jedynym, o którym wiemy, że mieściło się w prywatnym domu. Składało się z dużej sali konferencyjnej i baptysterium. Pomieszczenie baptysterium zostało ozdobione freskami, które zostały przeniesione do Yale Gallery w New Haven (USA). Są to najstarsze znane obrazy chrześcijańskie i przedstawiają zbawienie neofitów przez chrzest. Na rok 232 można również datować inskrypcję, która - po Palmyrze (136) - jest najstarszym zabytkiem zawierającym chrześcijański krzyż. Archeologia ujawnia również przyjazne stosunki, jakie istniały w Dura Europos między chrześcijanami a Żydami. Graffiti chrześcijańskiego Siseosa świadczy o tym, że choć był chrześcijaninem, brał udział w budowie synagogi, zbudowanej w 235 r. n.e. i ozdobionej drogocennymi freskami ze scenami biblijnymi, zachowanej w muzeum w Damaszku. W pobliżu synagogi znaleziono hebrajskie pergaminy zawierające modlitwy eucharystyczne podobne do tych w Didache. Szczególne znaczenie dla historii literatury chrześcijańskiej miało odkrycie fragmentu 14 wersów Diatesseronu Tacjana, przepisanego z pewnością przed 254 r. Jeśli chodzi o historię miasta, wiemy, że w czasach króla Sasanidów Sapora II (310-380) pustelnik o imieniu Beniamin poniósł śmierć męczeńską w Dura Europos. Wraz z dominacją islamską zniknęły ślady życia tego małego, ale kwitnącego miasta handlowego, ale wykopaliska rozpoczęte w latach 20. XX wieku przez Uniwersytet Yale (USA) i te, które są nadal prowadzone, przywracają nam kawałek po kawałku cudowność tego miasta nad Eufratem

DVIN (gr. Dou,bioj): Założone w IV w. p.n.e., położone na wzgórzu w dolinie Arart Marz rzeki Arax, 35 km (22 mil) na południe od Erywania, niedaleko góry Ararat. Arsacydzki król Chosroes II (330-338) ponownie założył miasto, przenosząc tam swoją rezydencję z Artaxaty. Podczas powstania ormiańskiego w 572 r. zginął tam perski marzban; przy tej okazji spalona została katedra św. Grzegorza, która była używana jako skład. W 640 r. Dvin został zdobyty przez muzułmanów i stał się siedzibą gubernatora Dabila. Stolica Armenii od IV do IX w., Dvin była prosperującym miastem handlowym i została zniszczona przez tureckich najeźdźców w XIII w. Było biskupstwem od IV w., a od V w. biskupstwo ormiańskiego katolikosa - nie od czasów Giwta (461-471/478), ale od czasów katolikosa Jana I Mandakuniego (ok. 484/485), kiedy Armenia uzyskała autonomię religijną w ramach imperium perskiego. Dwin stał się wówczas stolicą kościelną i administracyjną, goszcząc liczne synody: miasto szczyci się licznymi i znaczącymi budowlami chrześcijańskimi. Fazy budowy zostały zidentyfikowane dla "katedry" poświęconej św. Grzegorzowi Oświecicielowi: budowa Vahana Mamikoniana (koniec V w.), który odbudował kościoły zniszczone w połowie V w. przez zoroastrian; rekonstrukcja Smbata Bagratuniego (606-621), kiedy wcześniejszy plan trzech naw podzielonych filarami został zmodyfikowany przez dodanie dwóch apsyd po bokach, zgodnie z "modą" charakterystyczną dla VI w. (por. Konstantynopol i Betlejem; patrz M. D′Onofrio, Le chiese di Dvin, 13-48). W pobliżu tego budynku powstał pałac katolikosa Armenii, który rezydował w Dvin przez około pięć wieków, oraz jednonawowy kościół św. Yzbuzit (VI w.). Innym kościołem, obecnie już nieistniejącym, był kościół św. Sergiusza, zbudowany przez Narsesa III (641-661), prawdopodobnie extra moenia: D′Onofrio przypisuje mu pendentyw zachowany w muzeum w Dvin, którego podobieństwo do tych w Zvart′noc obejmuje funkcje nośne, czynniki, które doprowadziły do hipotetycznej identyfikacji tak zwanego budynku widma w Dvin z kościołem św. Sergiusza, który prawdopodobnie był podobny do Zvart′noc pod względem ikonografii i dekoracji architektonicznej. Po zniszczeniach dokonanych przez Turków (XIII w.) miejsce to zostało zapomniane aż do początku XX w., kiedy rozpoczęto wykopaliska.

DONATYZM

I. Początki i historia - II. Doktryna - III. Ruch protestacyjny - IV. Donatyzm poza Afryką.

Donatyzm był schizmą, która dotknęła kościół Afryki Północnej w IV i na początku V w., ale trwała co najmniej do przełomu VII w. Odzwierciedlała podziały społeczno-ekonomiczne i religijne wśród chrześcijan Afryki Północnej. Odrzucając donatystów, Augustyn opracował swoją teologię kościoła i sakramentów, a także swoje idee dotyczące przymusu dysydentów religijnych przez państwo. I. Początki i historia. Bezpośrednią przyczyną schizmy były wydarzenia w Afryce Północnej podczas "wielkich" prześladowań w latach 303-305. Wielu członków duchowieństwa, w tym biskupów, posłusznie podporządkowało się władzom i przekazało księgi Pisma Świętego. W oczach tych, którzy stawiali opór, byli uważani za traditores, "zdrajców" i apostatów, niegodnych stanu duchownego. Prześladowania w Afryce Północnej były krótkie, ale gwałtowne , wydały "wielu męczenników", a gdy zakończyły się wczesną wiosną 305 r., ludzie przypomnieli sobie godne podziwu postępowanie wyznawców, zwłaszcza tych z Abitina (w pobliżu Membressa, w zachodniej Tunezji). Ci chrześcijanie nadal spotykali się po upadku swojego biskupa i zostali aresztowani i uwięzieni w Kartaginie. Nawet w więzieniu uroczyście potępili traditores i tych, którzy otrzymali sakramenty od traditores. Ci, jak oświadczyli, nie będą mieli z nimi nic wspólnego w królestwie niebieskim (Acta Saturnini 18: PL 8, 701). Ponadto archidiakon Kartaginy, Caecilian, został oskarżony o brutalne uniemożliwienie chrześcijanom dostarczania żywności uwięzionym spowiednikom . W latach 311-312 zmarł Mensurius, biskup Kartaginy, a na jego miejsce wybrano Cecyliana . Sprzeciw był natychmiastowy, nawet jeśli częściowo motywowany frakcyjnością . Cecyliana najwyraźniej konsekrowano w wielkim pośpiechu, a w szczególności bez obecności biskupów Numidii, których prymas uzyskał przywilej konsekrowania każdego nowego biskupa Kartaginy (Psalmus contra partem Donati 11,44-46: PL 43, 26); ponadto jeden z konsekrujących biskupów, Feliks z Aptungi, był podejrzany o bycie traditorem. W 312 r., po zamordowaniu interwentora (tymczasowego administratora), którego mianował biskupem Kartaginy , prymas Numidii, Secundus z Tygizy, zwołał sobór 70 biskupów i ogłosił detronizację Cecyliana . Lektor imieniem Maiorinus, kapelan Lucylli, bogatej hiszpańskiej matrony, którą Cecylian kiedyś głęboko obraził , został wybrany na jego miejsce. "Jeden ołtarz został wzniesiony przeciwko drugiemu" : taka była sytuacja, w jakiej znalazł się Konstantyn późną jesienią 312 r., gdy Afryka Północna przeszła na jego stronę bez żadnego ciosu. Być może na sugestię swego doradcy, biskupa Ossius z Kordoby , Konstantyn od początku poparł Cecyliusza i groził swym przeciwnikom karą . Ale gdy cesarz pokazał, że zamierza uwolnić duchowieństwo w komunii z Cecylianem od miejskich obciążeń finansowych , jego przeciwnicy odwołali się do niego (15 kwietnia 313), aby pozwolił biskupom Galii, których nie dotknęły prześladowania, osądzić tę kwestię . Niedługo potem Maiorinus zmarł, a jego następcą został znacznie groźniejszy Donatus z Casae Nigrae . Konstantyn przekazał sprawę biskupowi Rzymu Miltiadesowi, pochodzącemu z Afryki, którego synod w dniach 2-5 października 313 r. orzekł na korzyść Cecyliana. 1 sierpnia 314 r. pełniejszy sobór, zebrany w Arles z rozkazu cesarza, również rozgrzeszył Cecyliana i okazał przerażenie brutalną postawą jego przeciwników. W dniu 15 lutego 315 r. Feliks z Aptungi także został formalnie uniewinniony z zarzutu traditio podczas audiencji w Kartaginie przed prokonsulem Aelianusem. Po kolejnym odwołaniu się do Konstantyna i ponownym rozpatrzeniu całej sprawy sam cesarz wydał ostateczny wyrok na korzyść Cecyliana, 10 listopada 316 r. . Aby poznać kolejność zdarzeń, zobacz Frend , Kościół Donatystów, 141- 159). Następnie Konstantyn ogłosił "bardzo surowe prawo" przeciwko donatystom . Doszło do ataków na donatystów zgromadzenia w Kartaginie (Passio Donati). W grudniu 320 r. sprawa donatystów znalazła się w potencjalnie jeszcze trudniejszej sytuacji, gdy Nundinarius, diakon kościoła Konstantyna-Cirty, stolicy Numidii, oskarżył swojego biskupa Sylvanusa i innych numidyjskich przywódców donatystów o to, że są traditores i winni innych poważnych czynów. zbrodnie (Gesta apud Zenophilum: Opt). Sprawa została przedłożona Zenophilusowi, consularisowi Numidii, i udowodniona, ale najwyraźniej donatyści nie byli przez to pokrzywdzeni i w maju 321 Konstantyn zaniechał prób przymusu . Przez resztę panowania Konstantyna Donatyści zyskiwali na znaczeniu. Około 320 roku ustanowili własną siedzibę biskupią w Rzymie (Znaczenie list biskupów rzymskich w polemice antydonatystów:), w lutym 330 roku przejęli oni główny kościół w Konstantynie , a w 336 r. Donatus zwołał sobór 270 biskupów w Kartaginie . W tym czasie Jerome przyznaje , że Donat uczynił swoją religię "prawie całej Afryki". Sytuacja ta utrzymywała się przez następne sześćdziesiąt lat. Pomimo wygnania Donata w 347 r., surowe represje wobec donatystów ze strony komisarzy cesarskich Pawła i Makarego oraz wynikające z nich wpływy katolickie w latach 347-361 , poparcie dla donatystów prawie nie zachwiało się. Przywódcy donatystów powrócili triumfalnie pod wodzą Juliana . Następca Donata, Parmenian, zapewnił stanowcze rządy i zapewnił stabilność kościoła donatystów. Po jego śmierci w 391/392 r. wybuchła jednak poważna schizma. Jego następca Primian był szorstkim, niewykształconym człowiekiem, który reprezentował Numidyjczyków i bardziej skrajne elementy kościoła; jego przeciwnik Maksymian był krewnym Donata i odzwierciedlał bardziej umiarkowane poglądy donatystów z Afryki Prokonsularnej i Bizaceny. Początkowo przewagę mieli maksymianiści: 100 biskupów, głównie z Bizaceny, potępiło Prymiana za różne naruszenia dyscypliny na soborze w Cebarsusie. Ale to na soborze w Bagai, w S. Numidii (24 kwietnia 394), w którym uczestniczyło 310 biskupów prymianistycznych, schizma została dopełniona . W ciągu następnych trzech lat zwolennicy Primiana wygrali szereg procesów sądowych przeciwko maksymianistom i jednocześnie udało im się złagodzić antyheretyckie ustawodawstwo Teodozjusza , co mogło być zastosowane przeciwko nim. Pomimo schizmy maksymianowskiej, w roku 390 kościół donatystów osiągnął szczyt swojej potęgi i dobrobytu. Wsparcie niektórych donatystów, takich jak biskup Optatus z Thamugadi (Timgad), bunt Gildona w 393 r. dał katolikom wyjątkową okazję do odwrócenia sytuacji na niekorzyść przeciwników. W osobie Aureliusza, biskupa Kartaginy, mieli zdolnego organizatora i przywódcę, który wzmocnił dyscyplinę Kościoła i zwiększył jego bezpieczeństwo poprzez coroczne sobory, które się odbywały w Kartaginie. W św. Augustynie, biskupie Hippony, znaleźli pastora i teologa zdolnego pokonać donatystów w debacie. Od lata 403 r. katolicy poczuli się na tyle silni, że mogli zmusić swoich przeciwników do wzięcia udziału w konferencji, której celem było ustalenie, która z dwóch stron ma większe prawo do bycia "katolickim" Kościołem Afryki Północnej , 1200-1201. Primian odmówił, ale w następnym roku katolikom udało się odwołać do antyheretyckiego ustawodawstwa przeciwko donatystom i między 12 lutego a 5 marca 405 r. cesarz Honoriusz wysłał do Afryki edykty i dekrety uzupełniające mające na celu zakazanie kościoła donatystów i konfiskatę jego majątku . W ciągu następnych sześciu lat donatyści stracili grunt pod nogami, zwłaszcza wśród klas zamożniejszych, które uznały za roztropne dostosowanie się do woli cesarza. Gdy w maju 411 roku odbyła się konferencja w Kartaginie, której przewodniczył przedstawiciel cesarski, trybun i notariusz Marcellinus Flavius, donatyści mogli zwołać 285 biskupów, zaledwie o jednego mniej niż ich przeciwnicy . Katolicy jednak odnieśli zwycięstwo, a donatyzm został ponownie zakazany edyktem , tym razem skuteczniej. Chociaż około 30 biskupom numidyjskim udało się spotkać na soborze w Cirta, ok. 414 roku , a biskup Gaudentius z Thamugadi odmówił przekazania swojej katedry władzom w 420/21 roku , katolicy wyraźnie zyskali przewagę. Sporo wspólnot donatystów zjednoczyło się z nimi ponownie zgodnie z IV-V w. obrady soborowe . Ostatni znany datowany napis donatystów pochodzi z miasta garnizonowego Ala Milaria (Benian) w Mauretanii, ale upamiętnia budowę kościoła w latach 434-439 na cześć męczennika donatystów, sanctimonialis Robba . Poza ostateczną edycją Liber genealogus, datowaną na lata 455-463 , okupacja wandalska i restauracja bizantyjska dostarczają niewiele solidnych informacji na temat donatystów. W Numidii natomiast (np. w Ain Fakroun) znaleziono inskrypcje typu donatystycznego z okresu bizantyjskiego, a w prowincji tej znajdują się wiejskie kościoły, które noszą ślady nieprzerwanego zamieszkania od IV do VI w. Donatyzm niespodziewanie odnowił swą siłę w S. Numidii za pontyfikatu Grzegorza I : nie było to w całości zaskakujące, ale przyczyny pozostają niejasne . W VII w. i w czasie inwazji arabskiej niejasność zapada ponownie.

II. Doktryna. Debata między donatystami a katolikami skupiła się na naturze Kościoła jako społeczeństwa i jego relacjach ze światem i jego instytucjami. Donatyści uważali się za autentycznych spadkobierców kościoła w Afryce Północnej, takiego jaki był przed wielkim prześladowaniem, a w szczególności takiego, jaki był za czasów Cypriana. Byli zatem konserwatywni w swojej liturgii, celebrowali agape, jak również Eucharystię i ignorowali nowe święta akceptowane przez katolików, takie jak Epifania . Sprzeciwiali się monastycyzmowi i zachowali afrykańską Biblię, podczas gdy katolicy używali Wulgaty. Pozostawali fraternitas poświęconym walce z diabłem i dążyli do męczeństwa, tak jak ich przodkowie czynili to przed nawróceniem Konstantyna. Od początku swojej historii, ok. 180, Kościół północnoafrykański radował się męczennikami i męczeństwem i szczycił się swoją zwartą konstytucją i ekskluzywnym charakterem ("wspólnota" = secta). "Jesteśmy społeczeństwem (corpus) ze wspólnym uczuciem religijnym, jednolitą dyscypliną i wspólną więzią nadziei", głosi Tertulian (Apol. 39, 1). Ta koncepcja Kościoła zakłada całkowite odrzucenie grecko-rzymskiej kultury i filozofii , akceptację Kościoła jako żywego mieszkania Ducha Świętego i męczeństwa jako śmierci najbardziej przyjemnej Duchowi (De Fug. 5), zdolnej zmyć plamę każdego grzechu pochrzcielnego . Tertulian zawsze podkreśla duchową naturę Kościoła i potrzebę świętości jego członków, w oczekiwaniu na rychły koniec. Sakramenty, zwłaszcza chrzest, muszą być udzielane przez "sługę wolnego od winy grzechu" , a charakterystyczną cechą samego Kościoła była czystość i integralność ("nec habentem maculam aut rugam"). Wraz z Cyprianem, w latach 248-258, te same idee otrzymały charakter instytucjonalny. Wyznawcy i męczennicy zasługiwali na upamiętnienie przez Kościół, ale Cyprian uważał, że większa chwała (męczeństwo) należy się biskupowi . Tylko Kościół, reprezentowany przez swoich biskupów, mógł odpuszczać grzechy. Wyznawcy, jakkolwiek znamienici, nie mieli takiego prawa , a dobrowolne męczeństwo (tj. nieuregulowane przez Kościół) było potępiane . Jednocześnie Cyprian nalegał na integralność i czystość Kościoła. "Zamknięty ogród", "zapieczętowane źródło", arka Noego: to były główne obrazy ze ST, których używał do opisu wyłącznej natury Kościoła. Co więcej, w swoim sporze z papieżem Szczepanem w latach 254-56 Cyprian stwierdził, że biskupi afrykańscy są gotowi zgodzić się, że po pierwsze, żaden ksiądz w grzechu śmiertelnym nie może ważnie udzielać sakramentu i że obowiązkiem wspólnoty jest oddzielenie się od grzesznego księdza pod groźbą skażenia grzechem ; po drugie, nie może być ważnego chrztu udzielanego poza kościołem, a ktokolwiek otrzymał chrzest od heretyków lub schizmatyków, musiał zostać ponownie ochrzczony po wstąpieniu do kościoła katolickiego . Eklezjologia donatystyczna łączyła aspekty zarówno Tertuliana, jak i Cypriana. Donatyści podzielali zdanie Cypriana na temat absolutnej wagi integralności Kościoła i apelowali do jego władzy o wsparcie ich teologii chrzcielnej ("de beatissimi martyris Cypriani auctoritate"). Na konferencji w Kartaginie w 411 r. ich Mandatum stwierdziło: "Wykazujemy raczej, że w Piśmie Świętym Kościół Boży jest wszędzie ogłaszany jako święty i nieskazitelny" (Magis ostendimus Ecclesiam Domini in scripturis divinis sanctam et immaculatam fore ubique nuntiatam). Ale uczciwość była na pierwszym miejscu. Światu zewnętrznemu należy głosić jedynie czysty Kościół. Kościoły poza Afryką, będące w komunii z Cecylianem, uległy odstępstwu. Chrześcijaństwo przetrwało jedynie w Afryce . Po Cyprianie Parmenian twierdził, że kościół donatystów był prawdziwie "zamkniętym ogrodem i zapieczętowanym źródłem" (hortum conclusum et fontem signatum) i posiadał wymagane dary . Z tego wynikało, że ważne były tylko sakramenty udzielane przez "świętego szafarza", tj. donatystę . Chrzest otrzymany od kogoś spoza kościoła był tak, jakby otrzymany "od zmarłego" . W konsekwencji chrzest i inne sakramenty udzielane przez duchowieństwo tradytorskie (tj. przez katolików) były nieważne, a katolicy, którzy wstępowali do kościoła donatystów, musieli zostać ponownie ochrzczeni, co wydawało się Augustynowi szczególnie skandaliczne. Od Cypriana donatyści otrzymali również solidną tradycję biskupią, nadającą wielki autorytet temu, czego nauczali ich biskupi ("Quod volumus sanctum est" i potwierdzoną przez Kryspina z Kalamy, który przemawiał "patriarchali sermone"). Parmenian, podobnie jak Cyprian, nauczał, że biskup był pośrednikiem między ludem chrześcijańskim a Bogiem . W koncepcji donatystów biskup był człowiekiem biblijnym, "który zawsze miał ewangelię na ustach i męczeństwo w sercu" . Nadal podążając za Cyprianem, komunia z Rzymem była utrzymywana poprzez sukcesję "prawdziwych biskupów" , która trwała aż do konferencji w Kartaginie. Donatystyczny biskup Rzymu przyszedł jednak po prymasach Kartaginy i Numidii pod względem znaczenia. Wreszcie donatyści odrzucili herezje potępione przez Kościół w przeszłości. Z innej ważnej perspektywy korzenie onatystycznej tradycji doktrynalnej wykraczały jednak poza Cypriana, sięgając do pierwotnych idei północnoafrykańskiego chrześcijaństwa. Podobnie jak Tertulian, donatyści uważali oddzielenie od lapsi i prześladowania przez państwo za charakterystyczne oznaki prawości. Aby ponownie zacytować donatystyczne Mandatum z 411 r., twierdzili oni przede wszystkim, że są "biskupami prawdy katolickiej, która cierpi prześladowania, ale nie prześladuje" (Januarianus et caeteri, episcopi veritatis catholicae quae persecutionem patitur, non quae facit). Nie uznawali "czasów chrześcijańskich" wynikających z nawrócenia cesarzy na chrześcijaństwo. Petilian z Konstantyna, podobnie jak sam Donat (Quid est imperatori cum ecclesia?), uważał świeckich urzędników za nieodwołalnie wrogich kościołowi, a kościół donatystów za kontynuujący tradycję sprawiedliwego cierpiącego, sięgającą czasów Kaina i Abla . Rola cierpiącego ludu Bożego implikowała ideał męczeństwa, w tym dobrowolnego męczeństwa, które Cyprian potępiał . Podobnie jak w przypadku innych tematów, sprawa jest jasna u Petiliana: "Dlatego powiadam, że On [Chrystus] nakazał, abyśmy ponieśli śmierć za wiarę, którą każdy musi zachować, aby być we wspólnocie z kościołem. W rzeczywistości chrześcijaństwo rozwija się poprzez śmierć swoich wyznawców" ("krew chrześcijan jest nasieniem"). W wiejskiej Numidii kaplice donatystów niezmiennie miały ciało męczennika (prawdziwego lub domniemanego) pod ołtarzem, a w pobliżu zapieczętowany wazon lub urnę zawierającą relikwie . Ważne było "następstwo męczenników" i, jak w czasach Tertuliana, męczeństwo było chętnie przyjmowane jako znak nieustającego działania Ducha Świętego w kościele. "W naszym kościele", twierdził autor Acta Saturnini (rozdz. 20), "cnoty ludu są pomnażane przez obecność Ducha. Radością Ducha jest zwyciężanie w męczennikach i triumfowanie w wyznawcach" ("ad tubam angeli erigere, ad martyrum palmas gloriare"). Z tego powodu liturgia donatystów wydaje się pozostawiać miejsce na ekstatyczne lub entuzjastyczne pieśni pochwalne, wraz z celebracją Eucharystii. "Chwalcie Pana i wywyższajcie Go, sprawiedliwi, chlubmy się w Panu i radujmy się"; ten napis w kościele w Thamallula w Mauretanii podsumowuje przekonania wielu zwykłych donatystów w IV wieku. W tym samym czasie donatyści wykształcili intelektualistów i dobrze wykształconych świeckich , takich jak Kreskoniusz, w odpowiedzi na którego traktat w obronie Petiliana Augustyn poświęcił cztery księgi, i zdolnych teologów, takich jak Witeliusz Afer i Tykoniusz. Tykoniusz rozwinął doktrynę, że lud Boży był podzielony od niepamiętnych czasów na prawdziwych i fałszywych braci, i że Donat słusznie nalegał na ten podział w wielkiej teorii ludzkiego społeczeństwa. Dwa kościoły reprezentowały dwa typy ludzkości, definiowane mniej przez zewnętrzne posłuszeństwo, a bardziej przez wolę jednostek ku sprawiedliwości lub ku złu. Idee te, choć odrzucone przez donatystów, wpłynęły na augustianską koncepcję "dwóch miast" . Egzegeza biblijna Tyconiusa, podsumowana w Regulach, wywarła ogromny wpływ na twórczość literacką Augustyna, a także na późniejszą egzegezę średniowieczną.

III. Ruch protestacyjny. Choć pierwotnie i głównie był to ruch religijny, który uważał Donata za reformatora i oczyszczacza kościoła i przyciągał zwolenników z każdej klasy w kościele północnoafrykańskim, donatyzm miał silny urok społeczny i kulturowy. Odzyskiwanie psychologii męczennika i apokaliptycznej tradycji północnoafrykańskiego chrześcijaństwa szczególnie przemawiało do chrześcijan w społecznościach wiejskich, dla których reformy administracyjne i fiskalne Dioklecjana i Konstantyna oznaczały wyższe podatki i większy ciężar długu. "To nie współcześni historycy wymyślili donatystyczną Numidię" . Wszyscy współcześni świadkowie przyznają, że donatyzm narodził się w Numidii i Mauretanii Sitifensis, zwłaszcza na obszarach wiejskich ("Adtende nunc Caecilianum: tu servasti Numidiam, ille orbem terrarum"; "Numidia ubi vos praepolletis", "in partibus Numidiae Superioris et Mauretaniae"). Tożsamość kościelna Numidii, sięgająca końca III w., odzwierciedlała jej ekonomiczne i geograficzne różnice w stosunku do Afryki prokonsularnej. Południowe zbocze pasma Atlasu i doliny rzeczne znajdują się na wysokim płaskowyżu, który Rzymianie w II w. zdołali przekształcić w strefę suchej uprawy, zwłaszcza oliwek i jęczmienia. Od IV w. region ten był gęsto zaludniony wioskami. Pozostałe budynki i wykopaliska w centralnej Numidii, zwłaszcza te prowadzone przez André Berthiera i jego współpracowników od 1930 r., ujawniły jednolitą populację chrześcijańską. Kościoły i kaplice poświęcone męczennikom były, wraz z prywatnymi tłoczniami oliwy, najważniejszymi budynkami we wsiach . Pomimo niewystarczalności kryteriów datowania, wydaje się, że wiele z tych kaplic było używanych równocześnie, między 380 a 450 rokiem . Przed "wielkim prześladowaniem" chrześcijaństwo w Numidii miało tendencję do bezkompromisowości w swoich postawach . Należało się spodziewać poparcia dla donatyzmu reprezentowanego przez samego Donata z Casae Nigrae. Augustyn uważał, że schizma miała swój początek w Numidii . Kiedy circumcellioni pojawili się po raz pierwszy, ok. 340 , pokazali, że obciążenia społeczne i ekonomiczne (długi, poczucie niesprawiedliwości społecznej) znalazły ujście poprzez donatyzm. A jednak antagonizm wobec właścicieli ziemskich wyrażał się w kategoriach religijnych. Przywódcy circumcellions nazywali siebie duces sanctorum, podczas gdy pozostali byli agonistici . Cesarze, którzy próbowali stłumić donatystów, byli nazywani "prekursorami Antychrysta", przedstawicielami saeculum , którym chrześcijanie mieli obowiązek wiecznie się przeciwstawiać. W V w. ta sama wrogość do władzy świeckiej przejawiała się wobec Genserica i Wandalów władców (Liber genealogus). Niektórzy przywódcy donatystów wspierali Firmusa, przywódcę rebeliantów Kabylów, w latach 372-375 , a ustalono, że wygórowane podatki były jedną z przyczyn buntu . Bunt Gildo był również wspierany w Numidii , ale byłoby anachronizmem uważać donatyzm za polityczny bunt przeciwko imperium lub nawet owoc północnoafrykańskiego partykularyzmu. Jeśli chodzi o życie kulturalne północnej Afryki, numidyjski donatyzm oznaczał gwałtowny renesans tradycyjnej rodzimej północnoafrykańskiej sztuki, zwłaszcza rzeźby w drewnie . Językiem liturgii i kazań kościoła donatystów była łacina. Przywódcy donatystów, tacy jak Petilian lub Emeritus, pochodzili z klasy mówiącej po łacinie i wychowali się na klasyce, podobnie jak ich katoliccy przeciwnicy. Niemniej jednak sam ruch circumcellion nie wydawałby się wiarygodny bez rzeczywistego, choć nie w pełni wyrażonego, związku między rygorystyczną tradycją chrześcijaństwa w Afryce Północnej, odzwierciedlaną przez donatystów, a niezadowoleniem politycznym i ekonomicznym. Biskupi donatystów, podobnie jak Macrobius, rywal Augustyna w Hipponie, byli gotowi utożsamić się z ruchem circumcellion, pomimo różnic kulturowych, a nawet językowych . Augustyn z drugiej strony czuł się swobodniej w towarzystwie bogatych lub rządzących klas swojej diecezji . Wniosek: Donatyzm rozpoczął się jako bunt przeciwko temu, co wielu chrześcijan w Afryce Północnej uważało za zdradę wiary przez ich własnych przywódców, i trwał jako protest przeciwko skutkom christiana tempora zainicjowanej przez Konstantyna; czerpał siłę z purytańskich i apokaliptycznych tradycji teologii Afryki Północnej. Wykształceni świeccy i duchowni, a także wiejscy okręgowcy mogli odnaleźć swoją tożsamość w kościele donatystów. Ponadto donatyzm był podtrzymywany przez silne wspomnienia społeczne o dies traditionis/ thurificationis (patrz CIL VIII, 6700) i "prześladowaniu Pawła i Makarego" (tempora macariana). Fakt, że donatyzm nie stał się religią ludu północnoafrykańskiego - tak jak monofizytyzm stał się religią Koptów - zależał od niekorzystnego zbiegu okoliczności. W kluczowym momencie upadku buntu Gildona w 398 r. donatyści stanęli w obliczu odrodzonego i zreorganizowanego kościoła katolickiego, umiejętnie kierowanego przez Augustyna i jego przyjaciół oraz wspieranego przez przymusową siłę władz cesarskich. Po 429 r. rozpowszechnienie nowych czynników religijnych, politycznych i wojskowych pod rządami Wandalów i Bizantyjczyków uniemożliwiło jakiekolwiek skuteczne odrodzenie donatyzmu, aż samo północnoafrykańskie chrześcijaństwo popadło w nieodwracalny upadek. Jednakże donatystyczne dziedzictwo purytańskiego nonkonformizmu, które łączyło troskę o chrześcijańską integralność ze sprawiedliwością społeczną, przetrwało i wywiera wpływ na myśl i działania chrześcijańskie na Zachodzie aż do dziś.

IV. Donatyzm poza Afryką. Znamy grupy donatystów we Włoszech, Hiszpanii i Galii, niewielkie liczebnie i mało aktywne. W Rzymie zreorganizowali oni wspólnotę montenses, nazwa ta prawdopodobnie pochodzi od miejsca ich spotkań, zwanych również campitae i campenses. Według Optatusa (II, 4) grupa rzymska została założona w 320 r.; kierował nią początkowo tymczasowy administrator (interwentor), a następnie biskup. Augustyn potwierdza, że donatyści wysyłali biskupów do Rzymu i Hiszpanii. Coll. Cartag. cytuje imiona tych biskupów: Victorinus, Boniface, Eucolpius, Macrobius, Lucian, Claudian i Felix. Klaudian, następca Lukiana na stanowisku przywódcy wspólnoty donatystów, ustanowił się papieżem donatystów i uzyskał poparcie stronników antypapieża Ursyna; sprzeciwiał się Damazemu, papieżowi Catholica, który z pomocą ramienia świeckiego usiłował go wygnać. Klaudianowi udało się pozostać w Rzymie do 378 r., kiedy to z okazji soboru rzymskiego został wygnany i udał się do Afryki, gdzie stworzył grupę Claudianenses. Na soborze rzymskim w 386 r. donatyści i katolicy pogodzili się, a nieliczni istniejący donatyści dołączyli do katolików. W Hiszpanii nie wiemy, gdzie się osiedlili. Prawdopodobnie tutaj lub w Galii zmarł Donat Wielki, a Parmenian został wyświęcony . Tradycyjnie mówi się (Maurists, Monceaux), że Lucilla, promotor schizmy, była Hiszpanką, pomimo rozbieżnych informacji podanych przez Optatusa, Augustyna i procesu Sylvanusa. Powiązania donatystów z Hiszpanią pozostawiły ślady wśród priscillianistów. W Galii zaczęli żyć w grupach podczas panowania i prześladowań Wandalów oraz podczas emigracji schizmatyków. Na soborze w Arles (314) wyjaśniono spór między Cecylianem a Donatem. Biskup, do którego odnosi się Augustyn , z pewnością musiał mieszkać w Galii. Leon Wielki i Avitus mówią nam, że w 458 i 502 r. w Narbonne i Lyon byli jeszcze donatyści, którzy ostatecznie zostali być może wchłonięci przez katolików.

DONATYŚCI

I. Anonim - II. Męczennicy.

I. Anonim. Zwolennicy Donata napisali wiele traktatów, libelli i kronik. Mamy tylko proste opisy słynnych anonimowych libelli, o których wspominał Augustyn. Donatystyczna literatura zniesławiająca biskupów katolickich prawie zawsze ukrywała się za anonimowością, dopóki nie podjęto wysiłków, aby zidentyfikować autorów, aby ich ukarać . Nigdy jednak nie udało się położyć kresu systematycznym poszukiwaniom anonimowej literatury donatystycznej, która ostatecznie zmieszała się z pismami katolickimi.

II. Męczennicy. Donatyści lubili nazywać siebie kościołem męczenników, "adwokatów u Boga". Ich pragnienie męczeństwa sięgało tak daleko, że dochodziło do samobójstwa . Przywłaszczyli sobie męczenników sprzed schizmy (312) i dodali do nich tych, którzy zginęli podczas konfliktów z katolikami , których Optatus nazywa dubii martyres (III. 8). Zwołano synody prowincjonalne, aby rozstrzygnąć kwestię domniemanych męczenników donatystów. Z epigrafów męczenników w Afryce - "Afryka jest pełna ciał męczenników" - trudno odróżnić męczennika katolickiego od donatystycznego; ale połowa inskrypcji męczenników z IV-V w. Numidia należy do męczenników Donata. Mają imiona punickie lub libijskie i nie są cytowani przez Augustyna, martyrologie ani kalendarz Kartaginy. Literatura donatystyczna na temat męczenników obejmuje kazania, listy i broszury, które można sklasyfikować następująco: (a) zwykli męczennicy, przed podziałem w 312 r., z adaptacjami aktów i namiętności stosowanymi w Afryce; są oni prekursorami schizmy; (b) właściwi męczennicy. Listy męczenników donatystycznych są bardzo długie, zwłaszcza te dotyczące prześladowań Makarego (347), Edyktu o Unii (405-412) i Dziesięciowania Circumcellionów (340-347).

DONATUS AELIUS, gramatyk (IV w.) : Wybitna postać w kulturze rzymskiej IV w., w swojej szkole retoryki uczył młodego Hieronima, który z miłością wspominał swojego sławnego nauczyciela . Od Donata mamy podręcznik szkolny o szczególnym znaczeniu: podzielony na część przeznaczoną dla początkujących (Ars minor lub prima) i skierowaną do uczniów wyższego szczebla (Ars maior lub secunda), tekst ten stał się autorytatywnym narzędziem do nauki łaciny przez całe średniowiecze. Mamy kilka fragmentów komentarza do Wergiliusza, w tym dedykację i biografię poety, a następnie wstęp do Bukolik, do którego można dodać kilka fragmentów cytowanych w Serwiuszu, Pryscjanie i Scholia Bernensia. Donat przedstawia poetę Wergiliusza jako mistrza każdej doktryny, model, który byłby szeroko wykorzystywany w literaturze średniowiecznej aż do Dantego. Na koniec mamy większe fragmenty komentarza Donata do komedii Terencjusza

DONATUS z Besançon (ok. 590-ok. 660). Święty, święto 7 sierpnia. Urodzony w Górnej Burgundii, przyjął życie monastyczne w bardzo młodym wieku, wstępując do klasztoru w Luxeuil pod przewodnictwem św. Kolumbanusa. W 624 roku został biskupem Besançon i założył klasztor męski (św. Pawła), do którego nadał regułę łączącą reguły św. Kolumbana i św. Benedykta, oraz klasztor żeński (Joussa-Moutier), którego regułę napisał sam, opierając ją na regułach świętych Kolumbana, Benedykta i Cezariusza z Arles. Po śmierci został pochowany w klasztorze św. Pawła.

DOCTRINA PATRUM (lo,goi a`gi,wn pate,rwn): obszerne greckie chrystologiczne florilegium, którego oryginalna redakcja (ok. rozdz. 1-30) została ułożona w drugiej połowie VII w. Wydaje się, że jest to raczej kompilacja innych podobnych zbiorów, z których niektóre istnieją do dziś (Ep. 15 Maksyma Wyznawcy; florilegium Synodu Laterańskiego z 649 r.), a niektóre zaginęły (florilegium, od którego zależą Leoncjusz z Bizancjum i Leoncjusz z Jerozolimy itd.).

DOGMA, Historia: 1. Przesłanki. Pomocne będzie rozpoczęcie od dokonania pewnego praktycznego rozróżnienia . Z jednej strony, historia dogmatu jest definiowana jako proces powstawania i recepcji normatywnych konsensusów doktrynalnych. Z drugiej strony, naukowcy widzą historię dogmatu jako dyscyplinę, która bada historię dogmatu w pierwszym znaczeniu, ale jako część historii teologii chrześcijańskiej. Historia dogmatu jako temat badań naukowych rozpoczęła się w XVIII-wiecznym Oświeceniu, otrzymując znaczący impuls od filozofii historii G.W.F. Hegla (1831) i osiągając swój punkt kulminacyjny w Lehrbuch der Dogmengeschichte (1886-1890) A. von Harnacka (zm. 1930). Opracowanie historii dogmatu jest zasadniczo powiązane z historią niemieckiego protestantyzmu, chociaż zainteresowanie nią przejawiały również kręgi katolickie, na przykład szkoła tybinska, J.H. Newman, modernistyczna kontrowersja na początku XX wieku i współczesna teologia katolicka, której przedstawiciele, tacy jak M. Schmaus i A. Grillmeier, zajmowali się głównie hermeneutyką starożytnych doktryn chrześcijańskich. Nie ma potrzeby przedstawiania tutaj szczegółowo historii dyscypliny historyczno-teologicznej . Musimy jednak zwrócić uwagę na argumenty stojące za różnymi podejściami - to znaczy na pytanie, w jakim sensie tradycja apostolska doszła do przekonania, że kościoły chrześcijańskie głoszą, do dziś, dobrą nowinę o Chrystusie. W kategoriach mniej intelektualnych niż personalistycznych pojawia się pytanie, w jaki sposób pierwotne świadectwo spotkania z Jezusem Chrystusem może prowadzić do doświadczenia Chrystusa dzisiaj i do współczesnego świadectwa Jego obecności. To personalistyczne podejście stara się uniknąć redukcji historii doktryny chrześcijańskiej do historiografii idei, zamiast również rozważyć codzienne postawy i duchowe ideały naszych ojców i matek w wierze . Powszechne przyjmowanie podstawowych prawd ewangelii sięga czasów, gdy kościoły nie były jeszcze podzielone, jak w drugim tysiącleciu. Niezależnie od tego, jakie może być dokładne wyjaśnienie przejścia od tradycji apostolskiej do świadectwa dzisiejszych kościołów, interesujące jest zbadanie, w jakim sensie autorzy starożytnych kościołów mogli postrzegać ten problem i w jaki sposób współczesne badania mogą pomóc w ocenie rozwoju wiary i teologii w starożytnym kościele. Zanim jednak zajmiemy się tym podwójnym pytaniem, warto określić, co powszechnie rozumie się przez dogmat i historię . Jeśli chodzi o dogmat, w dzisiejszych czasach w społecznościach chrześcijańskich panuje dość szeroki konsensus: jest on zazwyczaj definiowany jako doktryna wiary, proponowana jako taka przez kościoły. Opinie różnią się jednak co do dokładnego sposobu i autorytetu, za pomocą którego kościoły definiują to, co wszyscy chrześcijanie są powołani przyjąć przez wiarę. Niemniej jednak nawet katolicka historiografia dogmatyczna przyjmuje w praktyce szerokie pojęcie dogmatu, nie ograniczając go do doktryn zdefiniowanych jako takie przez kościelne magisterium, ale rozumiejąc go jako obejmującego wszelkie głoszenie wiary, a w istocie jako wiarę Kościoła . Nie podkreśla się również nieomylnego autorytetu Kościoła, ponieważ z jednej strony uznaje się praktyczną niemożność wskazania dla każdej doktryny chrześcijańskiej stopnia autorytetu, z jakim jest ona nauczana w Kościele, a z drugiej strony w badaniu historii rozwoju dogmatów brane są pod uwagę również opinie teologów, ponieważ bez nich historycy nie byliby w stanie w pełni ocenić samych oficjalnych doktryn Kościoła. Podobnie dzisiaj istnieje zgoda co do dwóch podstawowych aspektów historyczności dogmatu: przyjmuje się historyczny fragment od pierwotnej wiary w Chrystusa do dzisiejszej - to znaczy od tradycji apostolskiej, przekazywanej zasadniczo w pismach, które sam Kościół uważa za Pismo Święte, do współczesnego głoszenia ewangelii Chrystusa. "Dogmatyczne" decyzje synodów odgrywają wyraźnie kluczową rolę w tym procesie, ale nie wyjaśniają one całej recepcji tradycji apostolskiej. Przyjmuje się również, że ciągłe wyjaśnianie pierwotnego przesłania jest częścią historyczności samego Kościoła i jako takie następuje pod wpływem wielu czynników: wewnętrznych, najpierw nabożeństwa, następnie wiernej i naukowej lektury Biblii, intelektualnych badań nad głębszym zrozumieniem wiary, dbałości o wykluczenie z tych badań wszelkich błędnych interpretacji oraz duchowości chrześcijańskiej; zewnętrznych, bardziej rozwiniętej organizacji wspólnot chrześcijańskich, spotkania z nowymi kulturami oraz politycznych i społecznych warunków chrześcijan. Biorąc pod uwagę, że koncepcje dogmatu i historii dogmatu sięgają jedynie końca XVIII wieku i od tego czasu znacznie ewoluowały pod wpływem nauk historycznych, w szczególności w dyskusjach na temat stanowisk liberalnego protestantyzmu (von Harnack i inni) oraz modernizmu (patrz Söll; Lehmann), możliwe są dwa podejścia do patrystycznego rozważania dogmatu w historii. Można zbadać, w jakim stopniu starożytne kościoły w jakiś sposób przyczyniły się do współczesnych refleksji nad historią dogmatu; lub, odchodząc od współczesnej koncepcji historii doktryn chrześcijańskich - koncepcji z pewnością nieznanej Ojcom - można spróbować pokazać, w jaki sposób zjawiska historyczne ery patrystycznej powinny być oceniane w świetle współczesnych badań. 2. Wkład patrystyczny. Przyjmując pierwszą perspektywę, zaczniemy od faktu, że patrystyczne użycie terminu dogmat odzwierciedla użycie klasycznego hellenizmu. W nim podstawowa idea, "to, co wydaje się (dokei/) słuszne", jest stosowana zarówno w nieco teoretycznym sensie - opinia, doktryna, zasada filozoficzna - jak i w sensie praktycznym, tj. decyzja podjęta i ogłoszona przez autorytet (nigdy religijny), tj. edykt, dekret. W NT (zwł. Dz 16,4) i u ojców apostolskich znajdujemy tylko to drugie zastosowanie, ale nie miało to wpływu na bezpośredni rozwój koncepcji . Pod wpływem stoicyzmu apologeci, zwł. Justyn i Tacjan, ale także Klemens i Orygenes, którzy widzą chrześcijaństwo jako prawdziwą filozofię, przyjmują pierwsze znaczenie, które jest również powiązane z ideą hairesis, tj. rozróżnianiem między dogmatem lub dogmatami filozofów, heretyków i chrześcijan . Euzebiusz z Cezarei rozumie dogmat nie tylko w sensie doktryny, utożsamiając go z pistis, ale odnosi go również do autorytetu synodalnego . Oczekiwalibyśmy zatem, że dogmat w tym sensie pojawi się w aktach soborów. Tak się jednak nie dzieje, być może dlatego, że zawiera zbyt wiele idei czegoś "subiektywnego", "ludzkiego". Sozomen i Justynian są wyjątkami. Ponadto, godne uwagi jest to, że Cyryl Jerozolimski i Grzegorz z Nyssy przeciwstawiają wierność dogmatowi (doktrynie) dobremu postępowaniu moralnemu, a Bazyli rozróżnia dogmat, doktrynę, którą wciąż należy uważać za tajną, i kerygmat, nauczanie publiczne . Wśród Łacinników używanie terminu dogmat było dość rzadkie. Oczywiste jest, że stało się częstsze pod wpływem dzieł Orygenesa, przetłumaczonych na łacinę przez Jerome′a i Rufina . Podczas gdy dla tych i innych może to oznaczać zarówno fałszywe doktryny filozofów lub heretyków, jak i doktrynę katolicką, Augustyn używa go wyłącznie w sensie negatywnym (dogmata nefaria). Zupełnie inne jest użycie dogmatu w Commonitorium Wincentego z Lerynu (tylko 7 z 28 przypadków ma znaczenie negatywne). Dla niego, podczas gdy błąd ariański jest dogmatem novum, prawdziwa doktryna gwarantowana przez consensio Ecclesiae catholicae universitatis et antiquitatis nazywana jest dogma Ecclesiae dogma caeleste , a nawet prisca illa caelestis philosophiae (!) dogmata . Chociaż patrystyczne użycie dogmatu jest w ten sposób całkiem odległe od współczesnego użycia - z wyjątkiem Wincentego z Lerynu, który wywierał wielki wpływ od 1500 r. , zwłaszcza na Soborze Watykańskim I - idea doktryny wiary, przedstawiana przez władze kościelne jako warunek komunii wiary, jest daleka od nieobecności. Wystarczy rozważyć koncepcje tradycji apostolskiej i depositum fidei, liturgiczny zwyczaj wymagania od ochrzczonych wiary w Trójcę, synodalną praktykę formułowania wyznań wiary (ekthesis), satisfactio, które musieli zapewnić nowi biskupi lub heretycy, aby zostać dopuszczeni do wspólnoty wiary, oraz metodę teologiczną opartą na regula fidei (patrz Kelly). W IV i V w. do przedmiotu doktryny katolickiej dodano cztery szczególne elementy: nicejskie wyznanie wiary, uważane za słowo Boże, podstawę chrześcijańskiej ortodoksji i model dla dalszych decyzji synodalnych; integrację decyzji soborowych z ustawodawstwem cesarskim; formalizm dogmatyczny, narzucony po 400 r. ; oraz roszczenia papieży dotyczące integralności wiary Kościoła Rzymu. Jeśli chodzi o historyczność dogmatu, chrześcijanie bardzo szybko dokonali wyraźnego rozróżnienia między apostolskimi początkami kościoła a jego późniejszymi okolicznościami, przyjmując w ten sposób historyczne przejście od pierwotnego głoszenia do późniejszego głoszenia ewangelii, na które mimo wszystko rozszerzyli objawiającą i inspirującą aktywność Ducha Świętego w znaczeniu J 14,26 . Ponadto, broniąc od II w. jedności dwóch Testamentów, rozwinęli ideę pewnego postępu objawienia, tj. boskiej pedagogii, adaptacji Boga do ludzkości i stale rosnącego oświecenia. Chociaż widzieli innowację prawie wyłącznie w relacji NT do ST, byli tacy, którzy przyznawali głębsze wyjaśnienie intencji apostolskiej nawet w czasach kościoła, jak Grzegorz z Nazjanzu odnośnie do doktryny o boskości Ducha Świętego . Godna uwagi jest również teoria Augustyna na temat emendatio soborów . Najbardziej wyraźne nauczanie na temat rozwoju dogmatu znajdujemy niewątpliwie u Wincentego z Lerynu. Choć nalegał na depositum custodi , nie mógł uniknąć pytania, czy w kościele istniał profectus religionis. Z pewnością to przyznaje, ale nie w sensie permutatio fidei ; raczej istnieje tylko lepsza znajomość i bardziej pobożna cześć dla tego, w co wierzono semper, ubique, ab omnibus . W tym samym sensie Leon uważa wydarzenie w Chalcedonie (451) nie za promulgację nowej wiary, ale za wyraźniejszy przejaw prawdy, w którą zawsze wierzono . Godny uwagi jest również fakt, że katalogi herezji, pomimo braku ducha historycznego, zawierają ideę następstwa herezji, a częściowo nawet związek między nimi. Na koniec możemy rozważyć refleksje wczesnych autorów chrześcijańskich, zwłaszcza Orygenesa i Augustyna, na temat relacji między historią w starożytnym sensie opowieści a wiarą ze znaczeniem przyjmowania autorytatywnych świadków. Aby uznać, że wiara chrześcijańska nie jest możliwa bez narratio rerum gestarum, należy zwrócić uwagę na historyczność opowiadanego faktu, świadectw dotyczących go i ciągle nowego, inkulturowanego przyjmowania tych świadectw . 3. Ocena retrospektywna. W drugiej perspektywie należy mieć na uwadze następujące aspekty. Punkt wyjścia historii dogmatu musi znajdować się w ruchu religijnym zapoczątkowanym przez Jezusa z Nazaretu. Przygotowany przez doświadczenie ludu Izraela (monoteizm prawa i proroków) i skonfrontowany z doświadczeniami współczesnego judaizmu, Jezus doświadczył bliskości z Ojcem i swojego mesjańskiego powołania. Z drugiej strony, pierwotna wspólnota, kierowana zażyłością z samym Jezusem, doświadczyła tajemnicy paschalnej jako potwierdzenia danego przez Boga, w mocy Ducha Świętego, dla proklamacji nadejścia królestwa, które wydawało się być zagrożone przez krzyż. To podstawowe doświadczenie zostało przekazane w kazaniach późniejszym pokoleniom, wzywając ich do tego samego doświadczenia wiary. W tym kontekście ma zatem sens mówić o historii wiary w Chrystusa. Chrześcijaństwo poapostolskie doświadczyło obecności chwalebnego Chrystusa w kościele, dzięki apostolskim wspomnieniom przekazywanym w scriptis w ewangeliach i listach apostolskich. Jednakże zinterpretowali oni na nowo pierwotne kazanie, które wynikało z wiary w Chrystusa, w świetle własnego doświadczenia w nowych warunkach religijnych i kulturowych, co doprowadziło nie tylko do nowych refleksji na temat wiary, ale także do nowych sformułowań wiary. Ten złożony proces trwał przez wieki, odżywiany i chroniony nie tylko przez Pismo Święte, ale także przez późniejsze pisma konsensualne, które oświetliły wiecznie żywe kazanie apostolskie w świetle ciągle zmieniających się okoliczności Kościoła. To wyjaśnienie historii wiary, a zatem także dogmatu, jest dobrze zilustrowane przez rozważenie wiary chrzcielnej. Dla pierwszych chrześcijan spotkanie z Panem w chrzcie, nawrócenie do Niego, było niewątpliwie uprzywilejowanym doświadczeniem wiary. List do Rzymian (5-8) jest najbardziej wymownym tego świadectwem. To doświadczenie chrztu znalazło dogmatyczny wyraz w nakazie, przypisywanym zmartwychwstałemu Chrystusowi, aby chrzcić wszystkich w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego . Formuła chrztu miałaby zatem być światłem, w którym nowi konwertyci widzieliby swój chrzest. Ci z kolei, którzy zostali ochrzczeni w innych okolicznościach historycznych i religijnych - w IV w. - reinterpretowaliby formułę do tego stopnia, że pod koniec tego stulecia doszliby do powszechnej akceptacji wiary w Trójcę. Główne kroki w kierunku tego celu, które nie były ostatnimi, to: (1) Justyn przedstawia poganom wyznanie chrzcielne jako wyraz chrześcijańskiej religijności ; (2) Ireneusz ujmował swoją katechezę w trzech artykułach wyznania chrzcielnego (Epid. 3-6; 100); (3) Traditio Apostolica wspomina o nim w obronie tradycyjnej liturgii (rozdz. 21); (4) Orygenes czyni go podstawą swojej wizji świata ; (5) Sobór Nicejski wyklucza jakąkolwiek stopniowość trzech osób; (6) teologowie antysabeliańscy, jak Euzebiusz z Cezarei, widzą w nim główny dowód prawdziwego rozróżnienia Osób Boskich (Hahn, 188); (7) Bazyli wywodzi homotimię, równą adorację Ojca, Syna i Ducha, z konsekracji chrzcielnej w potrójnym imieniu; (8) podkreśla również konieczność zrozumienia nakazu chrzcielnego Jezusa, zaczynając właśnie od doświadczenia chrzcielnego. W ten sposób wiara chrzcielna, doświadczana i dalej wyjaśniana zarówno na poziomie teologicznym, jak i dogmatycznym, stała się w pierwszych wiekach wyraźnym wyznaniem, że Ojciec, Syn i Duch Święty, naprawdę odrębni, ale bez rozróżnienia stopnia, są mimo wszystko jednym Bogiem. Przykład wiary chrzcielnej, który jest wyraźnie fundamentalny, pomaga nam lepiej zrozumieć złożoność historii dogmatu chrześcijańskiego. Pokazuje, że trwające wyjaśnianie pierwotnej wiary miało miejsce głównie w liturgii, podstawowym miejscu spotkania z Chrystusem, Synem Bożym i źródłem Ducha .W nim widzimy również wpływy spotkania z retoryką (pojęcie persony) i filozofią, a także rolę magisterium, które wykluczyło fałszywe wyjaśnienia i którego najbardziej uroczysta decyzja, ta z Nicei, została porównana do słowa Bożego; oraz funkcję teologii, która starała się uzasadnić interpretację wiary chrzcielnej, patrząc na nią w kontekście Biblii, podstawowego świadectwa fundamentalnego doświadczenia chrzcielnego. Wreszcie, to wyjaśnienie historii dogmatu obejmuje wymogi kompletnej historiografii. Nie możemy zadowolić się decyzjami synodalnymi ani kanonicznymi listami biskupów, ani też nie wystarczy wyjaśnić tych niewątpliwie decydujących dokumentów jedynie przez herezje, którym się sprzeciwiały; musimy odwołać się do teologii, która doprowadziła do dojrzałości te sytuacje, w których władze kościelne nie mogły już unikać zajęcia stanowiska. Należy również wziąć pod uwagę kazania, teksty liturgiczne, świadectwa chrześcijańskiej pobożności, hagiografię i sztukę chrześcijańską, ponieważ wszystkie te dowody wyrażają świadomość wiary, która kryje się za synodalnymi wyznaniami wiary, dekretami i kanonami, nie wspominając o doktrynach, takich jak soteriologia, które nigdy nie były bezpośrednio przedmiotem starożytnego magisterium. Na koniec musimy wskazać, w miarę możliwości, na jednorodne przejście od Pisma Świętego, w którym apostolskie doświadczenie zmartwychwstałego Chrystusa pozostaje w jakiś sposób nadal dostępne dla nas, do teologicznych i dogmatycznych wyrażeń ciągle odnawianego odzyskiwania pierwotnego doświadczenia wiary ludu Bożego.

DOMICJAN, cesarz (51-96): Tytus Flawiusz Domicjan, drugi syn Wespazjana, cesarz Rzymu od 81 (roku śmierci jego brata Tytusa) do 96. Przyjął politykę ludową, w przeciwieństwie do ściśle konserwatywnej polityki pierwszych dwóch Flawiuszów. Jako wyznawca kultu Izydy nadał swojej monarchii cechy wschodnie. Nacisk w ostatnich latach jego panowania na kult jego osoby (sam nazywał się Dominus et Deus) doprowadził do prześladowań Żydów i chrześcijan, w tamtym czasie nierozróżnianych wyraźnie na potrzeby nadzoru policyjnego. Jego znamienite ofiary obejmowały Flawiusza Klemensa, Flawię Domitillę i Acyliusza Glabriona (zabitego na wygnaniu). Za Domicjana zabici zostali męczennicy z Azji Mniejszej wymienieni w Ap 2:13 i 20:4; apostoł Jan został zesłany na Patmos; Hegesippus opowiada, jak niektórzy krewni Jezusa zostali wezwani do Rzymu na przesłuchanie. Prześladowania Domicjana są poświadczone w pierwszym Liście Klemensa do Koryntian (VII, 1 i LIX, 4) oraz w Pasterzu Hermasa (passim). Tertulian i Meliton z Sardes przypisują Domicjanowi ogólnie antychrześcijańską działalność. Polityczny motyw prześladowań można znaleźć w szerokiej penetracji chrześcijaństwa do klasy rządzącej społeczeństwa cesarskiego (szczególnie w klasie senatorskiej wśród opozycji Domicjana), o czym świadczą ofiary odnotowane przez pogańskich autorów .

DOMICJAN z Ancyry (V w.) : Hegumen palestyńskiego cenobium Martyriusza, on i Teodor Askidas przewodzili Orygenistom Palestyny w pierwszych dekadach VI w. Dzięki wpływowi Leoncjusza z Bizancjum, Domicjan został wyznaczony przez Justyniana na biskupa Ancyry (ok. 540). Kiedy Efrem z Antiochii potępił palestyński orygenizm (ok. 542), Domicjan i Teodor wywierali presję na Piotra z Jerozolimy, aby zerwał komunię z patriarchą Antiochii, ale bez rezultatu. Później Domicjan i Teodor stali za potępieniem Trzech rozdziałów. Facundus z Hermiany cytuje (IV, 4,15) bardzo wyraźny fragment Domicjana na ten temat.

DOMITILLA: Nadała swe imię rzymskim katakumbom. Kiedyś utożsamiana z Flawią Domityllą, siostrzenicą cesarza Tytusa Flawiusza Wespazjana i żoną konsula Tytusa Flawiusza Klemensa, została oskarżona o ateizm w 96 r. za Tytusa Flawiusza Domicjana i zesłana na wyspę Pandataria w pobliżu Ischii, obecnie Ventotene . Raczej powinna być utożsamiana z inną Domityllą, wspomnianą przez Euzebiusza , siostrzenicą Tytusa Flawiusza Klemensa i zesłaną w 96 r. na wyspę Ponza za bycie chrześcijanką; w IV w. jej cela stała się celem pielgrzymek . W starożytnym Rzymie nie było kultu Domitylli; jej imienia nie ma w Mart. hier. Według VI-wiecznej Passio SS. Nerei et Achillei, pierwotnie napisane po grecku, ta druga Domitilla była męczennicą z Terraciny. Nazwa cymiterium domitillae, pochodząca z VII w., odnosi się do rzymskiej szlachcianki o imieniu Domitilla, która była właścicielką ziemi, na której rozwinęły się katakumby , Florus uwzględnia ją w swoim martyrologium 7 maja

DOMNUS (zm. 271/272) biskup Antiochii i syn biskupa Demetriana, poprzednika Pawła z Samosaty. Domnus został wybrany przez Sobór Antiocheński w 268 r. po ekskomunice i depozycji Pawła. Paweł jednak, przy wsparciu Zenobii, utrzymał władzę biskupią do końca 271 lub początku 272 r., kiedy Aurelian, odzyskawszy Antiochię, rozstrzygnął spór na korzyść prawowiernych . Domnus zmarł w 271 lub 272 r., a jego następcą został Timajos.

DONACJA KONSTANTYNA: Liber pontificalis zawiera, w części poświęconej papieżowi Sylwestrowi, tak zwaną Donację Konstantyna. Constitutum Constantini jest w rzeczywistości apokryficznym listem, adresowanym przez Konstantyna do papieża Sylwestra, jego następców na stolicy Rzymu i wszystkich katolickich biskupów świata, którzy na mocy tej cesarskiej konstytucji zostali podporządkowani autorytetowi biskupa Rzymu. List składa się z dwóch części: wyznania wiary i samej donacji. Cesarz przyznaje papieżowi i jego następcom władzę, godność i insygnia cesarskie, wraz z wieczystą suwerennością "nad Rzymem, prowincjami i miastami całej Italii lub prowincji zachodnich". Późniejsza wersja tekstu zastąpiła lub przez i, z oczywistymi motywami ekspansjonistycznymi. Tekst przypisuje prymat nad innymi patriarchatami - Antiochią, Aleksandrią, Konstantynopolem i Jerozolimą - Rzymowi. Sukces fałszywej Donacji Konstantyna, której celem było zalegalizowanie wolności i kościelnej niezależności stolicy rzymskiej w stosunku do władzy cywilnej, był ogromny; nie tylko została ona włączona do różnych tekstów prawnych, ale również była przywoływana w sporze dwóch władz (Arnolda z Brescii, Wilhelma z Ockham, Marsyliusza z Padwy) jako argument na rzecz tez papieskich. Nadal istnieją poważne wątpliwości co do daty powstania tego dokumentu (ok. 850 r. był już znany i uważany za wiarygodny w Galii; zatem albo krótko przed, albo równocześnie z Decretales Pseudo-Isidorianae, które go obejmują) i co do miejsca powstania (być może Rzym, być może opactwo Saint-Denis pod Paryżem). Kwestia autentyczności listu została podniesiona już w XV w. przez Eneasza Sylwiusza Piccolominiego (przyszłego Piusa II), a następnie przez różnych humanistów (Reginalda Pecocka, Mikołaja z Kuzy i Wawrzyńca Vallę), którzy udowodnili fałszywość Donacji Konstantyna poprzez krytykę tekstową i literacką oraz liczne świadectwa historyczne.

DAROWIZNY dla Kościoła : Od czasu pokoju Konstantyna donacje cesarskie były znaczącym źródłem majątku dla kościoła: ziemia, rzymskie budynki, skonfiskowane pogańskie świątynie, grzywny sądowe nałożone na kościół w celu pomocy ubogim itp. W V wieku jednak, zwłaszcza na Zachodzie, gdy skarb publiczny stopniowo się opróżniał, relacja ta stała się rzadsza. Kościół był więc zmuszony polegać na prywatnej hojności, która przybierała różne formy, zwłaszcza ręczne ofiary pieniężne lub w naturze podczas zgromadzeń liturgicznych. Tutaj zajmiemy się tylko donacjami za życia (A) i donacjami po śmierci (B). A. Darowizny za życia składały się z sum pieniędzy lub nieruchomości przeznaczonych na cele kultu lub cele charytatywne i mogły być natychmiastowe lub z prawem użytkowania. Konstytucja Zenona (ok. 470), ważna dla wschodniej części imperium, stanowiła, że darowizny musiały być dokonywane zgodnie z formami prawnymi zatwierdzonymi przez kancelarię cesarską; wiązało to zarówno przyrzekającego, jak i zobowiązywało beneficjenta, kościół, do respektowania wynikających z tego obciążeń, a w szczególności do skrupulatnego przestrzegania podziału darowizn: CI 1,12,15. Uposażenie (dos) było szczególną formą darowizny: przydzielona suma musiała przynieść dochód na rzecz pobożnego dzieła, zwykle budynku kościelnego, w ten sposób gwarantując nabożeństwa religijne i potrzeby kapelana. Papież Gelazy wprowadził ścisłą kontrolę nad fundacjami na terytoriach, na których rozciągała się jego władza; aby uniknąć niedogodności wynikających z systemów przyjętych przez kościoły prywatne, nakazał, aby założyciel zrzekł się, dla siebie i swoich potomków, wszelkich szczególnych roszczeń do nowego kościoła i do otrzymywania dochodów z uposażenia . B. Od 312/313 Konstantyn uznał prawo wspólnot chrześcijańskich do posiadania własności. W 321 przyznał prywatnym obywatelom prawo do zapewnienia kościołowi środków na pokrycie kosztów po swojej śmierci . Sam kościół zachęcał do tego typu darowizn, zwłaszcza od biskupów i duchowieństwa . W kazaniu Augustyn zachęca wiernych, aby włączyli "część Boga" do swoich następców, licząc kościół jako jednego ze swoich spadkobierców . Bazyli również proponuje, aby połowę swojego spadku przekazać kościołowi.

DIONIZY AREOPAGITA (pseudo), (apokryficzny): W korpusie Dionysiacum znajduje się dziesięć listów, w tym adresowane do Jana Teologa, Tymoteusza i Polikarpa. Mamy również listy przypisywane przez Dionizjusza Tytusowi o śmierci apostołów Piotra i Pawła , a także inny w języku ormiańskim do Tytusa o tranzycie Marii. W VII w. autobiografia Dionizjusza została napisana po grecku; mądre dziecko, zostało cudownie uratowane przed złożeniem w ofierze bogom; po wielkiej karierze, podczas podróży po Syrii, miał wizję w Heliopolis zjawisk astronomicznych, które towarzyszyły męce Chrystusa; 14 lat później spotkał Pawła, który głosił Chrystusa, a Dionizjusz nawrócił się. Autor zdaje się znać jedynie listy ps.-Dionizego i fałszywy list do Apollofaniego ; jego informacje astronomiczne zostały zaczerpnięte z anonimowego traktatu zachowanego w języku koptyjskim. Autobiografia była bardzo popularna w starożytnym świecie: grecki oryginał zaginął, ale istnieją wersje arabska, ormiańska, koptyjska, gruzińska i syryjska; dzieło nie ma szczególnej wartości historycznej ani literackiej.

DIONISJUSZ RZYMSKI DIAKON: Mieszkał w Rzymie między V a VI wiekiem i praktykował medycynę bez wynagrodzenia, nawet po uwięzieniu przez Gotów (być może Wizygotów Alaryka w 410 r. lub Ostrogotów Totili w 546 r.).

DIOSKOR, męczennik : Upamiętniony 18 maja w Mart. hier., 13 października w Synax. Eccl. CP, święty jest tematem Passio, które dotarło do nas w łacińskich, greckich (IV w.) i syryjskich (V/VI w.) redakcjach; te dwie ostatnie, obie fragmentaryczne, pochodzą z rdzewiejącego współczesnego dokumentu. Z akt dowiadujemy się, że Dioskor, radny w Kynopolis, stawił się przed Kulcjanusem, prefektem Egiptu, i został ścięty w 305/307 w Aleksandrii. Niektórzy błędnie próbowali dostrzec w Dioskoru interpretatio christiana pogańskich Dioskurów.

DIOSKOR, papież (zm. 530) : Przed śmiercią papież Feliks IV (526-530) mianował diakona Bonifacego swoim następcą, nadając mu paliusz biskupi. Jednakże stronnictwu bizantyjskiemu udało się zainstalować na jego miejscu aleksandryjskiego diakona Dioskura, który wcześniej był skutecznym dyplomatą. Większość rzymskiego duchowieństwa przystała na tę nową nazwę, chociaż była ona sprzeczna z wolą ludu: właśnie z tego powodu Dioskor jest uważany raczej za antypapieża. Jego pontyfikat pozostaje historycznie nieistotny, ze względu na swoją krótkość: tylko 22 dni, od 22 września do 14 października 530, daty jego śmierci.

DIOSKOR z Aleksandrii (zm. 454). Jako archidiakon kościoła Aleksandrii towarzyszył swojemu biskupowi, św. Cyrylowi, na Soborze Efeskim. Zastąpił Cyryla w 444 r., uderzając ostro w swoich najbliższych współpracowników. Zaproszony przez Teodozjusza II do przewodniczenia drugiemu Soborowi Efeskiemu (449), poparł archimandrytę Eutychesa przeciwko Flawianowi z Konstantynopola, wywołując przemoc, która zyskała zgromadzeniu nazwę latrocinium. Po śmierci Teodozjusza, Pulcheria i Marcjan zwołali w Chalcedonie czwarty sobór powszechny (451), który na swojej trzeciej sesji wyklął Dioskora. Wygnany do Azji Mniejszej, Dioskor zmarł w Gangrze 4 września 454, czczony jako święty przez kościoły niechalcedońskie. Rok później diakon Teognostus ułożył swój panegiryk.

DIOSPOLIS, Sobór: W Diospolis, mieście w Palestynie utożsamianym z Lyddą, biskup Jan Jerozolimski przewodniczył soborowi w 415, na którym obecni byli Pelagiusz i diakon Anianus. Biskup Eros z Arles i biskup Lazarus z Aix, obaj wyrzuceni ze swoich biskupstw, przebywali w Palestynie i sporządzili streszczenie błędów Pelagiusza, dodając do niego błędy swojego ucznia Celestiusa, ale nie mogli być obecni na soborze ze względów zdrowotnych. Oskarżenia, sporządzone po łacinie przez biskupów galijskich, zostały odczytane na synodzie, nie w całości, ale przetłumaczone i podsumowane po grecku. Po omówieniu marginalnych punktów doktryny Pelagiusza (znajomość prawa; obietnica królestwa niebieskiego dla sprawiedliwych ze Starego Testamentu; świętość obecna w kościele), skonfrontowali się z głównymi tezami wolności i impeccantia, które wymagały głębszego zbadania. W odniesieniu do twierdzenia omnes voluntate propria regi ("wszyscy jesteśmy prowadzeni własną wolą") Pelagiusz sprecyzował, że nie odmawia pomocy Boga, gdy ludzie wybierają dobro, ani porzucenia przez Boga, gdy wybierają zło. Uczynił Celestiusza odpowiedzialnym za pewne przypisywane mu twierdzenia, np. że Bóg daje łaskę proporcjonalnie do ludzkich zasług. W kwestii nieskazitelności Pelagiusz powiedział, że świętość jest osiągalna przez łaskę i dostępna dzięki ludzkim wysiłkom. Na koniec, wraz z ojcami soborowymi, Pelagiusz potępił tezy już nakreślone przez kościół Afryki i w ten sposób został ogłoszony we wspólnocie z kościołem. Jerome uważał sobór za "nędzny"

DIPTYK

I. Archeologia - II. Zastosowanie kościelne.

I. Archeologia. Etymologia ujawnia jego formę: di.j ptu,ssein, złożyć dwa razy. Dyptyk to zasadniczo dwie tabliczki lub zawory połączone tak, aby złożyć je razem. Od początku był to luksusowy wariant zwykłej tabliczki woskowej; wewnętrzne powierzchnie, gładkie i pokryte woskiem, były używane do pisania, zewnętrzne były często zdobione reliefem lub tłoczone. Szeroka dystrybucja jest poświadczona w późniejszej epoce imperialnej, kiedy to coraz powszechniejsze stało się, że zwykli konsulowie dawali tabliczki do pisania jako prezenty wybitnym osobom; zwyczaj ten należy również odnieść do bardziej ograniczonego kręgu cesarza. Ta cecha, w tym szczególnym okresie, uczyniła dyptyk użytecznym narzędziem do zrozumienia sztuki dworskiej, silnie inspirowanej klasycyzmem (a zatem konserwatyzmem) wyrażanym przez i dla klasy rządzącej. Stając się narzędziem propagandy politycznej, jego użycie zostało ograniczone rozporządzeniem z 384 , które przyznawało prawo posiadania dyptyków tylko osobom o randze konsularnej; jest to pośredni dowód ich szerokiego rozpowszechnienia w ciągu IV w. Ogólnie rzecz biorąc, dyptyki możemy podzielić na konsularne i prywatne: pierwsze są łatwo rozpoznawalne, ponieważ konsul pojawia się na zewnątrz zaworów, pokazany z atrybutami swojej godności (strój, insygnia, sella curulis, poza itp.); drugie, z różnymi tematami na zaworach, często były pokazywane jako należące do wielkich prywatnych familiae przez inskrypcje na zwoju. Oba te typy mogą przejść do trzeciej kategorii, dyptychów kościelnych, które mogły być albo przekazane kościołowi, albo wykonane wyraźnie przez niego lub dla niego. Jednym z najbardziej znanych przykładów jest dzieło Nikomachiego i Symmachi, datowane na koniec IV w.: jest klasycyzujące w profilach przedstawionych wizerunków, a jednocześnie obrazowe - zgodne ze współczesnym gustem - w szczegółach dekoracji pomocniczej, ukształtowanej przez skrupulatny styl i negatywową płaskorzeźbę. Dokładniej datowane są dzieła Aniciusa Probusa, konsula w 406 r., i Feliksa, konsula w 420 r., gdzie wyraźniej widać obrazowe cele współczesnej sztuki plastycznej, bardzo widoczne w dyptykach Bazylego (480) i Boecjusza (487). W VI w. produkcja nie wydaje się spadać w stosunku do zwiększonego prestiżu niektórych rodzin szlacheckich. Liczne repliki dyptyków Areobindusa (506), rozproszone w różnych kolekcjach, ujawniają - poza formalnym aspektem związanym z artystycznym środowiskiem Konstantynopola - środki propagandy bizantyjskiej na Zachodzie. Dyptyk Anastasius Paulus Probus Sabinianus (517) wpisuje się w ten sam nurt kulturowy, co Flavius Strategius Apion (539) w okresie justyniańskim. Temu dziełu, które nawiązuje do oficjalnej ikonografii, towarzyszą od końca IV w. dyptyki z bardziej właściwymi scenami chrześcijańskimi. Chronologiczna definicja jest trudniejsza w przypadku tych ostatnich, ponieważ często musimy odwoływać się do kryteriów stylistycznych i ikonograficznych, a nie do obiektywnych danych. Jezus Chrystus, apostołowie, postacie świętych lub szczególnie czczonych osób, sceny ze ST i NT, reprezentują prywatyzację świętych obrazów, które towarzyszyły obrazom konsularnym na zastawkach z kości słoniowej; dokumentują one kulturę religijną, a także przesądy nowej klasy rządzącej. Po wielkim rozkwicie w IV-VI w. nie można powiedzieć, że użycie dyptyku spadło; w istocie, przetrwał on aż do średniowiecza i wieków ciemnych, chociaż pod względem koncepcyjnym daleki był od motywów, które charakteryzowały jego najświetniejszy okres.

II. Zastosowanie kościelne. Dyptyki weszły również do sfery Kościoła jako katalogi osób zmarłych i żyjących, które były wspominane podczas celebracji liturgii, zwłaszcza w synaksach eucharystycznych. Były one oznaczane różnymi terminami, z których najczęstszymi były tabellae, codices, a zwłaszcza diptyca, która stała się terminem technicznym. W takich katalogach znajdowały się imiona męczenników, założycieli kościołów, dobroczyńców, biskupów, którzy następowali po sobie na biskupstwie, innych biskupów prowincji lub biskupów, z którymi pozostawali w komunii (szczególnie papieża) oraz imię cesarza. Tak więc niektóre imiona były ustalane według różnych kościołów, podczas gdy inne zmieniały się wraz z upływem czasu (tj. imiona żyjących ludzi). Dyptyki podlegały ciągłemu wzrostowi: np. lista biskupów diecezji. Listy ochrzczonych lub nowo ochrzczonych nie powinny być jednak uważane za prawdziwe dyptyki . Cyprian poświadcza już tradycję modlitwy za zmarłych , a w szczególności bardzo dbał o sporządzanie list tych, którzy zmarli za wiarę, aby ich upamiętnić , ponieważ istniało mocne przekonanie, że "modlitwa tej świętej i budzącej grozę ofiary jest bardzo pożyteczna dla tych, za których jest składana" . Włączenie imion żyjących osób wynikało z tego samego przekonania, że modlitwa przynosi im również korzyść, ale nabrało innego, głębszego znaczenia: wyrażało komunię, która istniała we wspólnocie chrześcijańskiej, nawet między osobami oddalonymi od siebie. Dionizy Areopagita zauważył: "Wymieniamy święty pocałunek i dokonujemy tajemniczej i nadziemskiej recytacji imion zapisanych na tabliczkach. Ani też nie jest możliwe, aby ci, którzy są od siebie oddzieleni, mogli zjednoczyć się z Jednym i uczestniczyć w pokojowej jedności Jednego" . Scholiasta zajmujący się tekstem Dionizego zauważa, że "w owym czasie czytano tylko tablice zmarłych; nie, jak teraz, także tablice żywych" . Z tego powodu posiadanie przez żywych lub zmarłych nomen in sacris diptycis scriptum było znakiem komunii z wymienionymi osobami i osądem ich ortodoksji (stąd nazywano to czasem liber vitae). Gdy przystępowano do komunii z biskupami innej stolicy biskupiej, dokonywano aktu nomen in diptyca recipere . Odwrotnie, usunięcie imienia z dyptychów było znakiem potępienia . To włączenie lub usunięcie mogło być również dokonane retrospektywnie, tak że biskupi uznani za heretyków byli usuwani, a w niektórych przypadkach nie byli już czytani w późniejszych wiekach. Podczas sporów chrystologicznych w V i VI w., włączenie lub wykluczenie imion w dyptykach powodowało konflikty. Wykluczenie imienia biskupa z dyptyków było oznaką separacji kościołów, a także ekskomuniki prałata. Rzeczywiście, zakładano, że nawet nazwy soborów powszechnych były uwzględniane jako znak ich akceptacji, jak w przypadku Jana z Konstantynopola, którego poproszono o uwzględnienie w dyptykach imion jego poprzedników: Eufemiusa i Macedoniusza, papieża Leona I i czterech soborów powszechnych . Moment i sposób odczytywania dyptyków przez diakona podczas celebracji liturgicznej były różne w różnych kościołach i w obrębie tego samego kościoła, zmieniając się w czasie w niektórych przypadkach; Hieronim, dla IV w., pisze, że publice diaconus in ecclesia recitat offerentium nomina .

DISCIPLINA ARCANI (Dyscyplina Tajemnicy): Termin ten odnosi się do elementów pewnych chrześcijańskich rytuałów i nauczania o nich, które są celowo owiane tajemnicą: dotyczy to w szczególności chrztu i Eucharystii oraz formuł z nimi związanych, takich jak Ojcze nasz (patrz Modlitwa Pańska) i wyznanie wiary (traditio i redditio Symboli). Dyscyplina ta jest uważana za aspekt chrześcijańskiej katechezy, zaproponowanej ze względów pedagogicznych w celu ochrony wzniosłości i czcigodnej natury przekazywanej doktryny przed dewaluacją z powodu jej zbyt szerokiej znajomości lub mylenia z innymi, konkurencyjnymi, pogańskimi rytuałami. Wyjaśnia to rozwój tej dyscypliny, w szczególności w IV wieku - a nie później - równocześnie z rosnącym rozprzestrzenianiem się chrześcijaństwa oraz instytucjonalizacją i rytualizacją katechumenatu. W rzeczywistości ślady nauczania dla wtajemniczonych, pod wpływem judaizmu, są już obecne w pewnych wypowiedziach Jezusa (np. Mt 13:11; Łk 8:10), Pawła (np. 1 Kor 2:6 i 3:1-2), a zwłaszcza w Apokalipsie i apokryfach. Powściągliwość w stosunku do pewnych pojęć dotyczących tajemnic chrześcijańskich jest również poświadczona w Tradycji Apostolskiej (XI, III w.?). W tradycji aleksandryjskiej i gdzie indziej teoretyzuje się stopniowe wznoszenie się do wiedzy chrześcijańskiej. Klemens Aleksandryjski, odnosząc się do 1 Kor 3, odróżnia wiarę powszechną od doskonałej wiedzy (lub "doskonałości gnostycznej"), która nie jest bezpośrednio dostępna . Orygenes odwołuje się także do Pawła (1 Kor 2:6), aby uzasadnić przekazywanie boskich tajemnic wyłącznie tym, którzy są zaawansowani w wierze, i w ten sposób obala Celsusa, dla którego inicjacja tylko dla czystych powinna mieć miejsce tylko w pogańskich kultach misteryjnych, podczas gdy grzesznicy wszelkiego rodzaju są powołani do chrześcijańskiego kultu . Disciplina arcani była w rzeczywistości pod wpływem hellenistycznych kultów misteryjnych, głównego medium, przez które słownictwo i praktyka tajemnicy w rytuale religijnym dotarły do chrześcijaństwa, jako ochrona przed profanacją zewnętrznych wtargnięć. Ślady ezoteryzmu były częste w późnoantycznym grecko-rzymskim świecie religijnym i często były postrzegane jako środek przyciągania. Tak więc w kontekście chrześcijańskim znajdujemy nacisk na obowiązek zachowania tajemnicy dotyczącej rytuału i znaczenia chrztu i Eucharystii, które, jak się wydaje, były celebrowane za zamkniętymi drzwiami wieczorem lub w nocy . Bazyli z Cezarei podkreślał zarówno wartość prawd wiary, jak i to, że obrzędy powinny być przekazywane ustnie, a zatem przechowywane w aureoli tajemnicy i ukrycia (np. znak krzyża, słowa epiclesis w konsekracji chleba i kielicha eucharystycznego, błogosławieństwo wody i oleju chrzcielnego oraz różne szczegóły dotyczące sprawowania tego sakramentu). Do wniknięcia w te tajemnice potrzebna jest mistagogia, taka jak w katechezach chrzcielnych Jana Chryzostoma i w katechezach Jana/Cyryla Jerozolimskiego, który np. mówi, że chciał czekać na chrzest swoich rozmówców, aby objawić im jego głębszy sens. Ambroży również zastrzega swoją naukę o tajemnicach tylko dla ochrzczonych, napominając ich, aby nie wyjawiali tego, co im powiedziano o Eucharystii . Augustyn, przygotowując się do zilustrowania Credo, streszczenia wiary chrześcijańskiej, uważa, że jest ono łatwe do zrozumienia dla neofitów, ale jednocześnie całkowicie zrozumiałe tylko dla ludzi duchowych, najbardziej zaawansowanych w boskiej wiedzy; jego wyjaśnienie ma zatem na celu obronę przed aberracyjnymi interpretacjami heretyków . Praktyki związane z disciplina miały tendencję do zanikania od V w., chociaż echo jest nadal słyszalne, np. u Grzegorza z Tours , a niejasna wskazówka u Grzegorza Wielkiego . Pisma ps.-Dionizego i Maksyma Wyznawcy mimo wszystko świadczą o tym, jak disciplina przetrwała nawet później w chrześcijańskiej tradycji mistycznej.

DYSCYPLINA: Termin dyscyplina, który dziś przywołuje prawa i pokrewne koncepcje, w starożytności oznaczał wszystko, co uczeń mógł otrzymać od nauczyciela. W tym sensie znajdujemy go używanego w odniesieniu do chrześcijan w odniesieniu do Jezusa Chrystusa, a dokładniej, szczególnie w obfitym użyciu go przez Tertuliana w odniesieniu do tego, co apostołowie przekazali założonym przez siebie kościołom. W starożytnym chrześcijaństwie termin ten odnosił się zatem nie tylko do porządku prawnego, ale (a) do chrześcijaństwa w jego całości przekazanego przez Chrystusa apostołom, a przez nich kościołom ; (b) jako doktryny filozofii, magii itp.; (c) jako sposób życia zgodnie z wyznawaną doktryną ; oraz (d) jako porządek w badaniach teologicznych, tj. prowadzonych zgodnie z rozumem lub logiką .

DOCETYZM: Przez termin doketyzm rozumiemy różne próby wyjaśnienia wcielenia i męki Chrystusa w sposób dualistyczny i spirytualistyczny, wykluczając wszystko, co wydawałoby się niegodne Syna Bożego, człowieka narodzonego z dziewicy i bez grzechu. Nie odnosi się to do konkretnej sekty, jak mogłyby sugerować niektóre herezjologiczne teksty , ale do tendencji do niedoceniania historycznej rzeczywistości zbawczego dzieła Boga; jest to zrozumiałe przede wszystkim w kontekstach platońskich, w których prawdziwe rzeczywistości świata zrozumiałego były przeciwstawione pozornym rzeczywistościom świata zmysłowego. W każdym razie istniała wielka różnorodność wśród tak zwanych doketystów. Ci, o których mówili 1 i 2 Jn oraz Ignacy, lekceważyli prawdziwe człowieczeństwo Jezusa, podstawę zbawienia. Marcjon, aby wykluczyć jakiekolwiek powiązanie między demiurgiem a zbawicielem, dopuścił "niebiańskie" ciało. Z podobnych powodów Apelles wyobrażał sobie ciało podobne do tego, jakie przyjęli aniołowie w swoich objawieniach. Ściśle rzecz biorąc, tylko walentynianie powinni być uważani za doketystów. Według nich Zbawiciel przyjął tylko to, co miało być zbawione, a zatem żadnej substancji cielesnej. Chociaż doketyzm w wyjaśnionym sensie był charakterystyczny, zwłaszcza dla herezji zwalczanych przez Tertuliana i Hipolita , pokusa minimalizowania zbawczej wartości wcielenia, w tym wewnętrznych słabości człowieka Jezusa, nigdy nie byłaby nieobecna w teologii chrześcijańskiej - nie mówiąc już o ryzyku przesadnych praktycznych wniosków dla życia chrześcijańskiego (dewaluacja cielesnych wartości seksualności i małżeństwa).

DIOKLECJAN, cesarz (zm. ok. 313): Dioklecjan, pochodzący z bardzo skromnej Dalmacji, walczył jako oficer w armii cesarza Numeriana, gdy ten zginął w 284 r., pod koniec niefortunnej kampanii perskiej. Dioklecjan publicznie oskarżył prefekta pretorianów Aprusa o zbrodnię i kazał go stracić, a żołnierze ogłosili go cesarzem w Chalcedonie. Drugi cesarz, Karinus, brat Numeriana, wystąpił przeciwko niemu i pokonał go w Panonii, ale został zabity przez własnych żołnierzy po bitwie. Dioklecjan, pozostając jedynym panem, mianował swojego towarzysza broni Maksymiana współcesarzem na Zachodzie, nadając mu tytuł Cezara, w 286 r. nadając mu godność Augusta. Organizacja, którą Dioklecjan nadał państwu (tetrarchia), przewidywała podział imperium między czterech władców (dwóch o wyższej randze Augusta i dwóch o niższej randze Cezara) oraz wprowadzenie elektywnej, a nie dziedzicznej zasady sukcesji. Ten złożony system, który utrzymywał hierarchię nie tylko między Augustami i Cezarami, ale także między dwoma Augustami (z Dioklecjanem na szczycie władzy), został wzmocniony aurą religijną i zorganizowany na wzór monarchii wschodnich: wszystko, co dotyczyło osoby cesarza (dominus noster) i wszystkie instytucje dworskie miały charakter sakralny. W 287 r. Dioklecjan przyjął tytuł Jowiusza, potomka Jowisza, dając swemu koledze tytuł Herkulesa (tj. z rodu Herkulesa). Dwaj cezarowie, Galeriusz i Konstancjusz Chlorus, mianowani w 293 r., otrzymali imię własnego Augusta, jakby mieli utworzyć dwie dynastyczne linie boskiego pochodzenia. Żaden z władców nie wybrał Rzymu jako stolicy: siedzibą Dioklecjana była Nikomedia, a Maksymiana Mediolan. Reformy Dioklecjana obejmowały niemal wszystkie obszary organizacji państwa: administrację, finanse, gospodarkę, armię. Jego niesławne prześladowania były ostatnią systematyczną, krwawą akcją przeciwko chrześcijanom w historii imperium rzymskiego. Miały miejsce w ostatnich latach jego panowania, począwszy od 303 r.: cztery edykty potępiające kult chrześcijański, którym poprzedziły prześladowania antymanichejskie, należy postrzegać jako część wysiłków na rzecz przywrócenia jedności państwa, którego religijna spójność była zagrożona przez nieustanny postęp chrześcijaństwa. Dioklecjan abdykował w 305 r., zmuszając swojego kolegę Maksymiana do zrobienia tego samego. Ostatnie lata życia spędził w Salonie (w pobliżu dzisiejszego Spalato, Split), gdzie do dziś zachowały się pozostałości jego pałacu. W 308 r. na krótko powrócił do życia publicznego, próbując przywrócić porządek tetrarchiczny, który wkrótce po jego abdykacji znalazł się w kryzysie.

DIODORE z Tarsu (zm. przed 394): Urodzony wAntiochii i uczeń Sylwana z Tarsu i Euzebiusza z Emesy, Diodor ukończył studia w Atenach. Jako mnich, a następnie kapłan w swoim mieście, miał okazję spierać się z cesarzem Julianem (362-363). W schizmie antiocheńskiej stanął po stronie Meletiusa, a wraz z Flawianem przewodził wspólnocie meletiańskiej po wygnaniu Melecjusza - najpierw przez Konstancjusza II, a następnie przez Walensa - aż do wygnania go do Armenii (372). Po śmierci Walensa został wyświęcony na biskupa Tarsu (378) i odegrał ważną rolę w Soborze Konstantynopolitańskim w 381. Zmarł przed 394, kiedy jego sława jako egzegety i teologa była wielka. W czasie kontrowersji nestoriańskiej, jednakże, był on uważany za prekursora Nestoriusza i był poddawany gwałtownym atakom, w tym niektórym ze strony Cyryla, aż on również został zaangażowany, choć tylko pośrednio, w potępienie Trzech rozdziałów (553). Potępienie doprowadziło do zniknięcia wszystkich jego pism, o których z różnych źródeł (Jerome, Ebedjesu, Suidas) wiemy, że było ich bardzo wiele, a z których pozostały tylko fragmenty, z być może jednym wyjątkiem (patrz poniżej). Astronomia była tematem Przeciwko astronomom, astrologom i losowi i innych prac (wśród nich jednej przeciwko "piątej substancji" Arystotelesa) przeciwko determinizmowi i astralnemu fatalizmowi w obronie boskiej opatrzności. Wiele prac doktrynalnych było skierowanych przeciwko pogańskim doktrynom filozoficznym na temat Boga, natury, materii (Przeciwko Platonowi o Bogu i bogach; O naturze i materii; O Bogu i fałszywej materii Greków); przeciwko arianom i Macedończykom (O jedności Boga; O Duchu Świętym); niektóre poruszały inne problemy teologiczne (O zmartwychwstaniu umarłych; O duszy). Bardzo ważne było jego Przeciwko synozjastom, tj. apolinaristom, ponieważ to w polemice z nimi antiocheńczycy najbardziej podkreślali rozróżnienie między boskością a człowieczeństwem w Chrystusie, narażając się w ten sposób na zarzut nestorianizmu ante litteram. Diodor był przywódcą ważnej szkoły egzegezy biblijnej i można go uważać za prawdziwego założyciela antiocheńskiej szkoły egzegetycznej. Teodor z Mopsuestii i być może Jan Chryzostom byli jego uczniami. Wiemy, że napisał komentarze do sporej liczby ksiąg ST i NT oraz pracę teoretyczną O różnicy między teorią a alegorią. Sprzeciwił się temu, co uważał za nadmierny alegoryzm Aleksandryjczyków, proponując przeważnie dosłowne docenienie świętego tekstu, nie wykluczając jednak theoria, tj. możliwości postrzegania niektórych epizodów ST jako typologicznych i proroczych antycypacji wydarzeń Chrystusa i Kościoła. Nieliczne zachowane fragmenty, znane do 1980 r., pokazują, że był przekonanym literalistą, mającym tendencję do podkreślania ogólnego znaczenia interpretowanych przez siebie ksiąg i harmonizowania interpretacji poszczególnych szczegółów tekstu z tymi ogólnymi kryteriami. W 1980 r. rozpoczęto publikację kompletnego Komentarza do Psalmów (Psalmy 1-50 i wstęp do Psalmu 118), wcześniej niepublikowanego i o kwestionowanym przypisaniu. Olivier, redaktor, przytacza dobre powody, aby podtrzymać autorstwo Diodora. Komentarz do tekstu biblijnego prowadzony jest według typowych kanonów interpretacji antiocheńskiej w ścisłym sensie, które zostały szczegółowo omówione we wstępie ogólnym do Komentarza do Psalmów oraz we wstępie do Psalmu 118.

DIOGNETUS, List do: Rękopis, powszechnie znany jako MS F, został odkryty przypadkowo w Konstantynopolu ok. 1436 r. Zawierał różne prace, głównie apologetyczne, z których pięć błędnie przypisano Justinowi; ostatnia z tych błędnie przypisywanych prac nosiła tytuł Do Diognetusa. Stephanus w swoim editio princeps (1592) jako pierwszy opisał go jako list, prawdopodobnie dlatego, że był adresowany do osoby zidentyfikowanej jedynie jako Diognetus; w rzeczywistości praca wpisuje się - choćby w najszerszym sensie - w tradycję apologetyczną i rozwija się oraz kończy napomnieniem do przyjęcia wiary chrześcijańskiej. Po różnych wędrówkach MS F - jedyny świadek Do Diognetusa - dotarł do Biblioteki Miejskiej w Strasburgu, gdzie pozostał aż do zniszczenia w 1870 r. przez pruski ostrzał artyleryjski. Przed jego zniszczeniem jednak, Cunitz i Reuss sporządzili dwie dokładne redakcje, oparte na rękopisie F. Strukturalnie tekst Do Diogneta - który ma dwie luki, w rozdz. VII i po rozdz. X - otwiera się wstępem, w którym autor zamierza odpowiedzieć na pewne pytania dotyczące chrześcijaństwa, zadane mu przez poganina Diogneta; po szybkim i zasadniczym odrzuceniu pogańskiego bałwochwalstwa i rytualnych praktyk żydowskiego kultu (rozdz. II-IV), przechodzi do pozytywnego wyłożenia chrześcijańskiej tajemnicy, przeżywanej przez wiernych w konkretnych okolicznościach codziennego życia poprzez świadectwo miłości do wszystkich, nawet w obliczu nieuchronnych prześladowań (rozdz. V-VI). Autor podkreśla transcendencję objawienia i ekonomię zbawienia, które osiągają punkt kulminacyjny we wcieleniu Słowa i jego odkupieńczej ofierze: przyjęcie zbawczego przesłania Boga objawia się poprzez odwzajemnienie Jego miłości, naśladowanie Jego dobroci poprzez odrzucenie wszelkiego egoizmu, ucisku i przemocy, a tym samym ustanowienie już na ziemi eschatologicznej atmosfery Królestwa Bożego (rozdz. VII-X). Rozdz. VI jest zasłużenie sławny: autor przedstawia dające życie działanie chrześcijan na świecie, porównując je do funkcji duszy w ciele. Ostatnie rozdziały, XI-XII, które rozwijają dyskurs o Logosie i podkreślają nierozerwalną jedność wiedzy i życia poprzez przenikliwą alegoryczną interpretację Rdz 2,9, są uważane za nieautentyczne przez wielu uczonych, nawet współczesnych, którzy przypisują je późniejszej epoce i innemu autorowi; ich argumenty nie są ani rozstrzygające, ani w pełni przekonujące, jak słusznie twierdził Marrou w swoim wydaniu To Diognetus (SC 33 bis, 219ff.). Próby zidentyfikowania autora dzieła lub prawdopodobnie fikcyjnego odbiorcy okazały się daremne; uważa się, że jego data powstania to koniec II w. lub najpóźniej początek III w., być może w Aleksandrii; hipotezowano również, że w Azji Mniejszej lub Rzymie (Norelli).

DIONIZJUSZ, papież (259/260?-267/268?):Dionizjusz był szanowanym prezbiterem za Sykstosa II; Dionizjusz z Aleksandrii napisał do niego w sprawie udzielania chrztu przez heretyków . Za Gallienusa, który przywrócił chrześcijanom kościoły wywłaszczone przez Waleriana, Dionizjusz, sam będący teraz biskupem, zreorganizował wspólnotę rzymską. Na prośbę libijskich prezbiterów zwołał synod, który potępił zarówno Sabelliusza, jak i tendencję - zwaną marcjonityzmem - do rozbicia boskiej monarchii na trzy hipostazy; przekazał te decyzje Dionizemu z Aleksandrii, oskarżonemu przez prezbiterów o tryteizm. Biskup aleksandryjski uzasadnił swoją teologię trynitarną, dodatkowo wyjaśniając możliwe użycie o`moou,sioj, które wcześniej odrzucił . Według Bazylego , Dionizy pomógł społecznościom Kapadocji, spustoszonym przez obcych najeźdźców. Nigdy nie otrzymał listu z Synodu Antiochii, który potępił Pawła z Samosaty . Niesłusznie jest uważany za jednego z najważniejszych papieży III w.

DIONIZY WYSOKI (zm. ok. 545): Pochodzący z rzymskiej prowincji Scytia Mniejsza (Dobrudża), Dionizjusz żył jako mnich w Rzymie od ok. 500 do ok. 545; z pokory lubił nazywać siebie Exiguus ("Mały"). Jego przyjaciel Kasjodor wygłosił na jego cześć mowę pochwalną w Inst. 1, 23. Dzięki doskonałej znajomości greki i łaciny był jednym z głównych mediatorów greckiej kultury kościelnej na Zachodzie; za swoją pracę jako tłumacz, kanonista i komputerowiec należy go uważać za jednego z założycieli kultury średniowiecznej. Wśród jego tłumaczeń z greki na łacinę znajdują się Vita Pachomii włączona do Vitae Patrum , Historia inventionis capitis S. Iohannis Baptistae; Decreatione hominis Grzegorza z Nyssy, Proklus z Konstantynopola Tomus ad Armenos; Epistola Synodica S. Cyrilli et Concilii Alexandrini contra Nestorium i dwa listy Cyryla Aleksandryjskiego do biskupa Succensusa z Diocaesarea w Isauria, w których poparł swoich kolegów mnichów scytyjskich mieszkających w Rzymie, którzy bronili formuł teopaschitowych. Przypisanie Dionizemu Exempla Patrum , florilegium składającego się z 99 zdań w kwestii teopaschitu, jest kwestionowane. Sława Dionizego w średniowieczu związana była z jego Codex canonum ecclesiasticorum, zbiorem kanonów greckich i łacińskich, przez co można go uważać za twórcę prawa kanonicznego. Według Kasjodora, Inst. Ja, lat 23, zbiórka została dokonana na prośbę biskupa Stefana z Salony. W liście dedykacyjnym Dionizy tak wyjaśnia jego skład: na początku umieścił 50 kanonów apostolskich, po których nastąpiło 165 kanonów powszechnie uznawanych przez Kościół grecki, tj. kanony Soborów: Nicejskiego, Ancyryjskiego, Neocezarejskiego, Gangryjskiego, Antiocheńskiego, Laodycejskiego i Konstantynopolitańskiego; następnie 27 kanonów Soboru Chalcedońskiego; i w końcu 20 kanonów Soboru Serdica i 138 Soboru Kartagińskiego z 419 r. Za papieża Symmacha (498-514) - jak wnioskujemy z jego przedmowy do Juliana, prezbitera kościoła św. Anastazji - Dionizy zebrał "Praeteritorum Sedis Apostolicae praesulum constituta", tj. Dekretały papieży Syrycjusza (384-399) i Anastazego II (496-498). Ta kolekcja Dekretałów została później dołączona do drugiej edycji Codex canonum ecclesiasticorum, tworząc zbiór znany jako Dionysiana. W końcu, zlecony przez papieża Hormisdasa (514-523), Dionizy włączył greckie kanony synodalne do grecko-łacińskiej kolekcji, z której zachowała się tylko przedmowa. Praca Dionizego w dziedzinie kościelnego computusu również wzbudziła duże zainteresowanie: Libellus de cyclo magno Paschalae, Argumenta paschalia, Epistola ad Bonifatium primicerium et Bonum secundicerium de ratione Paschae, które skutecznie przyczyniły się do przyjęcia aleksandryjskiego 19-letniego cyklu wielkanocnego na Zachodzie. Po Tabeli Wielkanocnej Cyryla z Aleksandrii z lat 532-626 zastąpił on erę Dioklecjana erą chrześcijańską, przyjmując za punkt wyjścia narodziny Chrystusa, które umieścił na 25 grudnia roku 753 od założenia Rzymu; w ten sposób przesunął rzeczywistą datę narodzin Chrystusa o co najmniej cztery lata.

DIONIZY z Aleksandrii (zm. ok. 265): Nie wiemy prawie nic o życiu Dionizjusza przed jego wyborem na biskupa Aleksandrii w 248 r. Fraza z jednego z jego listów wydaje się wskazywać, że był zamożny i miał błyskotliwą karierę cywilną, zanim wstąpił do duchowieństwa ; jego pisma pokazują również, że był wykształcony. Euzebiusz mówi (HE 6, 29,47), że był uczniem Orygenesa i że przed następstwem Heraklasa jako biskupa, zastąpił go jako głowę miejskiej szkoły katechetycznej. Podczas gdy Euzebiusz sztucznie rekonstruuje sukcesję nauczycieli dla okresu przed Orygenesem, dla okresu po nim, biorąc pod uwagę liczne poświadczenia dotyczące szkoły katechetycznej i jej nauczycieli, sceptycyzm w zasadzie nie wydaje się być uzasadniony; szkoła zatem istniała co najmniej do Dionizjusza. Wydarzenia stają się jaśniejsze po jego awansie na biskupa. W tym samym roku w mieście wybuchły prześladowania chrześcijan, po których w 249 r. wybuchła wojna domowa i epidemia; Dionizjusz, ukryty w mieście, opisał wydarzenia w różnych listach. Decjusz został cesarzem wkrótce potem (wrzesień 249 r.) i wydał edykt nakazujący wszystkim obywatelom składanie ofiar bogom imperium. Dionizjusz opuścił wówczas Aleksandrię, aby ukryć się w Mareotis, wówczas na pustyni libijskiej. Ta ucieczka kosztowała go - podobnie jak Cypriana - atak męczenników, co wyjaśnia jego pozycję w późniejszych sporach. W marcu 251 r. w Rzymie wybrano dwóch rywalizujących biskupów: Korneliusza, oskarżonego o kupienie zaświadczenia o ofierze (libellus) zamiast wyznania wiary, oraz Nowacjana, który głosił surowość wobec tych, którzy byli słabi w wyznawaniu wiary podczas prześladowań; Dionizy natychmiast opowiedział się po stronie Korneliusza. Inna kontrowersja wybuchła między drugim następcą Korneliusza Stefanem (254-257) a Cyprianem z Kartaginy w sprawie sposobu ponownego przyjmowania do kościoła chrześcijan ochrzczonych przez Nowacjanistów: Stefan, bardziej życzliwy nowacjanom, zadowolił się nałożeniem rąk, podczas gdy Cyprian uważał ich chrzest za nieważny, ponownie ich chrzcząc. Poinformowany przez Cypriana, Dionizy stanął po jego stronie w licznych listach, które wysyłał do Rzymu za Stefana i jego następcy Sykstusa II (257-258). W tym samym czasie co ta kontrowersja, inna dotycząca Trójcy wybuchła w libijskim Pentapolis, gdzie biskup Ptolemaidy został oskarżony przez swoich kolegów o sabelianizm. Antysabeliańska interwencja Dionizego doprowadziła do tego, że członkowie jego własnej wspólnoty w Aleksandrii oskarżyli go o to, że następca Sykstusa Dionizy z Rzymu (259-268) wysłał do kościoła w Aleksandrii list przeciwko ich biskupowi. Dionizy z Aleksandrii obronił się w Refutation and Apologia w czterech księgach, których fragmenty zostały zacytowane przez Atanazego w jego traktacie De sententia Dionysii. W końcu, ok. 265 r., Dionizy został poproszony o udanie się do Antiochii, aby osądzić biskupa tego miasta, Pawła z Samosaty; odrzucił zaproszenie, powołując się na wiek i słabość. Zmarł wkrótce potem, w 264 lub 265 roku. Jest autorem kanonu wielkanocnego (HE VII, 20) i kilku zaginionych dzieł, z których jedno, O obietnicach, głosi, że Apokalipsa Jana nie została napisana przez apostoła i ewangelistę o tym imieniu .

DIONIZY z Koryntu: Naszą jedyną chronologiczną pewnością co do tego biskupa Koryntu jest to, że napisał on do biskupa Sotera z Rzymu (166-175). Euzebiusz miał osiem listów napisanych przez Dionizego i jeden adresowany do niego; cytuje je lub podsumowuje w HE 4, 23. Pokazują one, że Dionizy był konsultowany przez biskupów Pontu w sprawie tego, czy nawróceni z każdego rodzaju grzechu powinni być przyjmowani do kościoła; Dionizy odpowiedział twierdząco. Został zadenuncjowany papieżowi Soterowi, który go zganił. Następnie napisał do Sotera, precyzując i broniąc swoich stanowisk, dodając do swojego listu te, które napisał wcześniej na ten sam temat - w ten sposób listy te przetrwały.

DIONIZY z Mediolanu: Biskup Mediolanu w 355 r., kiedy odbył się tam sobór, na którym antyariańska większość uległa naciskom pro-arian i cesarza Konstancjusza i podpisała potępienie Atanazego. Dionizjusz był jednym z niewielu, którzy odmówili, za co został zdetronizowany - i zastąpiony przez Auksencjusza - i zesłany do Armenii, gdzie wkrótce zmarł. Ambrozjusz, wkrótce po wyborze na biskupa Mediolanu, uzyskał z pomocą Bazylego zwrot relikwii Dionizjusza z Armenii.

DIONIZJUSZ (Denis lub Denys) z Paryża (zm. 250?) : Według najstarszego passio (ok. 250?) Dionizy został wysłany do Galii przez papieża Klemensa, następcę św. Piotra, aby ewangelizować tamtejszy lud. Głosił kazania w Paryżu, gdzie został ścięty, co poświadczają Wenancjusz Fortunatus i Grzegorz z Tours ; ten ostatni jednak umieszcza jego męczeństwo w czasach Decjusza (249-250). Wersja gallikańska Mart. hier. umieszcza jego święto 9 października i czyni Rusticusa i Eleuterosa jego towarzyszami w męczeństwie. Z inicjatywy św. Genewii, w V w. bazylika została zbudowana nad grobem Dionizego, w którym później pochowano królów merowińskich. Druga Pasja , napisana ok. 800 r., utożsamiała Dionizego z Dionizjuszem Areopagitą, uczniem św. Pawła (w 17,34), co czyniło go bezgłowym męczennikiem - bardzo popularnym motywem w ikonografii. W życiu opata Hilduina (814-840) utożsamiano go z autorem mistycznych dzieł znanym jako Areopagita. Życie to stało się kanoniczne dla całego średniowiecza, chociaż nawet wtedy niektórzy uczeni (np. Abelard) mieli wątpliwości.

DIONIZY z Tell-Mahre (zm. 845): Monofizycki (jakobicki) patriarcha. Był mnichem klasztoru Qenneshrin, dopóki nie został on spalony przez muzułmanów (815); następnie przeniósł się do Kaisun. Wyświęcony na diakona, kapłana i biskupa przez trzy kolejne dni, zastąpił Cyriaka w 818 r. Mnisi z Gubby sprzeciwili się mu za usunięcie z liturgii słów "łamiemy chleb niebieski", ustanawiając najpierw Abrahama, a następnie Symeona (837) patriarchami w opozycji do niego. Niejednokrotnie - nawet podróżując do Bagdadu i Egiptu - musiał bronić sprawy chrześcijan, brutalnie uciskanych przez muzułmanów. Napisał Kronikę (zaginioną) w dwóch częściach (16 ksiąg), obejmującą lata 582-843; mamy kilka bezpośrednich fragmentów, cytatów u Bar-Hebrajusza i Michała Syryjczyka oraz wyciągi w Kronice z 1234 r. Zmarł 22 sierpnia 845 r.

DIONIZY AREOPAGITA (pseudo) (IV-V w.)

I. Kwestia dionizyjska - II. Zachowane dzieła - III. Inne pisma - IV. Związek z tradycją platońską i wcześniejszymi patrystykami - V. Teologia.

I. Kwestia dionizyjska. Tożsamość autora, który pod imieniem Dionizy Areopagita - wspomniany w Dziejach Apostolskich 17:34 - skomponował dzieła znane jako Corpus Areopagiticum (lub Dionysiacum), wciąż pozostaje tajemnicą. Dionizy Areopagita został po raz pierwszy oficjalnie wspomniany przez monofizytów Seweriańskich i biskupa Hypatiusza z Efezu na spotkaniu katolików chalcedońskich i monofizytów Seweriańskich w Konstantynopolu w 532 r.: podczas gdy Sewerianie odwoływali się do tego autora, aby udowodnić ortodoksję swojej doktryny, Hypatiusz wątpił w autentyczność jego pism . Chociaż przez całe średniowiecze autor Corpus był skutecznie czczony jako uczeń św. Pawła, stanowisko Hypatiusza nie było całkowicie odosobnione: I. Hausherr zebrał dowody uczonych, którzy najwyraźniej nie wierzyli, że Corpus należy do epoki apostolskiej: niektórzy nieznani z VI w. autorzy, wraz z Focjuszem, Aretą, Piotrem z Damaszku, Janem z Antiochii, Józefem Hazzają (syryjskim pisarzem z VIII w.) i Szymonem Petritsim (gruziński mnich z XIII w). Jednakże to w okresie renesansu legenda o Dionizym Areopagicie została ostatecznie obalona przez Lorenzo Vallę i Erazma. Chociaż apologetów autentyczności Corpus nie brakowało od renesansu aż do naszych czasów, zwłaszcza wśród Francuzów (którzy byli zmuszeni utożsamiać Dionizego Areopagitę z Dziejów Apostolskich 17:34 nie tylko z autorem Corpus, ale także z pierwszym biskupem Paryża), teza Valli i Erazma została przyjęta i rozwinięta przez XVII-wiecznych uczonych, takich jak Le Quien, Le Nourry i Daillé, i jest obecnie powszechnie akceptowana. Równoległe badania H. Kocha i J. Stiglmayra służyły, jeśli nie do nadania autorowi twarzy, to przynajmniej do określenia jego chronologii z wystarczającym przybliżeniem. W rzeczywistości pokazały, jak część czwartego rozdziału De div. nom. poświęcona problemowi zła zależała od De malorum subsistentia Proklosa; autor Corpus musiał zatem być albo współczesnym Proklosa (zm. 485), albo krótko po nim. W innej pracy J. Stiglmayr dodatkowo określił chronologię Corpus na okres od 482 (data Henotikonu) do początku VI w. (Das Aufkommen der Pseudo-Dionysischen…, Feldkirch 1895). Wydaje się słuszne wnioskować, że autor Corpus był syryjskim chrześcijaninem, który długo mieszkał w Atenach, gdzie entuzjastycznie podążał - i był pod głębokim wpływem - kursami Proklosa i Damasciusa. O jego uczuciowych związkach z Atenami świadczy jego wybór pseudonimu, spośród wielu opcji, Ateńczyka Dionizego Areopagity, a także to, że w tytułach swoich dzieł nazywa siebie biskupem Aten. W V w. do szkoły ateńskiej uczęszczali różni Syryjczycy: Damascius pochodził z Damaszku; Salustius, Odenathus, Uranius, Hilary i Mara byli pochodzenia syryjskiego; Marinus, następca Proklosa, był Palestyńczykiem, który porzucił judaizm na rzecz hellenizmu . Autor Corpus musiał należeć do tego kręgu.

II. Zachowane dzieła. The Celestial Hierarchy, w piętnastu rozdziałach, organizuje różne kategorie aniołów nazwanych przez ST i św. Pawła w sztywny system hierarchiczny regulowany przez dobrze zdefiniowane prawa. The Ecclesiastical Hierarchy, w siedmiu rozdziałach, opisuje i alegorycznie interpretuje liturgiczne funkcje inicjacji do religii chrześcijańskiej (rozdz. 2), Mszę i sakrament Eucharystii (rozdz. 3), konsekrację maści (rozdz. 4) i różne obrzędy pogrzebowe (rozdz. 7); i bada hierarchiczną strukturę kościoła, obraz hierarchii niebieskiej . Widoczną głową hierarchii kościelnej jest biskup (i`era,rchj), który przekazuje inicjację członkom niższej rangi, którzy z kolei przekazują ją najniższym rangom: mogą oni zatem zwrócić się ku wyższym, jak to się dzieje w hierarchii niebieskiej ; ale prawdziwą głową każdej hierarchii, niebieskiej lub ludzkiej, jest Jezus którego biskup jest symbolem . Hierarchia kościelna zajmuje pozycję pośrednią między hierarchią niebieską a "legalną" hierarchią ST i podobnie jak hierarchia niebieska wykonuje trzy funkcje oczyszczenia, oświecenia i inicjacji; składa się z trzech stopni inicjatorów (biskupów, kapłanów, ministrów) i trzech stopni wtajemniczonych (które są, od najniższego do najwyższego, oczyszczonymi, oświeconymi i doskonałymi). Boskie imiona, najdłuższe dzieło Corpus, bada w 13 rozdziałach najważniejsze imiona przypisywane bóstwu przez Pismo. Rozdz. I podkreśla absolutną transcendencję bóstwa w stosunku do wszystkich istot, a zatem jego niepoznawalność i niewyrażalność: najbardziej odpowiednim sposobem podejścia do niego jest via negativa, która polega na pozbawieniu go wszelkich możliwych atrybutów, a zatem wszelkich imion . Rozdz. II przypomina nam, że różne imiona badane w traktacie muszą być odnoszone do wszystkich trzech osób Trójcy i ilustruje dwa podstawowe pojęcia "zjednoczenia" i "rozróżnienia". Rozdz. Rozdział III podkreśla znaczenie modlitwy (jest ona niczym łańcuch prowadzący ludzi do Boga), a następnie rysuje portret czcigodnego nauczyciela Ps.-Dionizego, Hierotheusa. Rozdział IV objaśnia pierwszą zasadę jako dobroć, światło, piękno i miłość, a następnie, ściśle podążając za De malorum subsistentia Proklosa, bada problem zła, które w sensie absolutnym nie istnieje, a w sensie względnym można je rozumieć jedynie jako częściowy brak dobra. Następne rozdziały badają inne nazwy boskich emanacji: byt (rozdz. V), życie (rozdz. VI), mądrość, inteligencja, rozum, prawda (rozdz. VII), moc, sprawiedliwość, zbawienie, nierówność (rozdz. VIII), odmienność, spokój, ruch, równość (rozdz. IX), wszechmoc, "starożytny dni", wieczność i czas (rozdz. X), pokój, wyrażenia takie jak autozōē, autoeinai, autodynamis, które odnoszą się do pierwszych rzeczywistości emanujących z Boga (rozdz. XI), "święty świętych", "król królów", "pan panów", "Bóg bogów" (rozdz. XII), a na koniec doskonałość i "jedno", co do których "jedno", które jest ponad bytem, identyczne z pierwszą zasadą, należy odróżnić od "jednego bytu", identycznego z jego emanacją (rozdz. XIII). Wszystkie te imiona, obecne w Piśmie Świętym i częściowo w Platońskim Parmenidesie, są omawiane i interpretowane zgodnie z kanonami najnowszego etapu filozofii neoplatońskiej, tj. Proklosa i Damascjusza. Mistyczna teologia, w pięciu rozdziałach, jest najkrótszym i, jak sugeruje tytuł, najbardziej "mistycznym" traktatem Corpus. Rozdz. I przypomina nam, że zjednoczenie z Bogiem jest doświadczeniem, które wyklucza jakąkolwiek aktywność zmysłową lub intelektualną i celebruje via negativa . Rozdz. II rozważa mistyczną ciemność jako wyraz niewiedzy o Bogu, który jest jednym z najwyższych w wiedzy o Nim, i dalej określa role teologii pozytywnej i negatywnej: podczas gdy pierwsza postępuje od wyższego do niższego, druga podąża procesem wstępującym od niższego do wyższego . Rozdz. III interpretuje wejście w ciemność jako absolutny brak słowa i myśli, charakterystyczny dla zjednoczenia z Bogiem (1033 p.n.e.). Chs. IV i V podkreślają transcendencję pierwszej zasady w odniesieniu do każdego zmysłowego obiektu i zrozumiałego pojęcia. Z dziesięciu Listów pierwszy, podobnie jak Teologia mistyczna, łączy wiedzę o Bogu z niewiedzą o Nim; drugi stawia pierwszą zasadę ponad bóstwem i dobrem; trzeci precyzuje, że boska natura Jezusa pozostała ukryta nawet po wcieleniu; czwarty mówi, że wcielony Jezus był prawdziwym człowiekiem , ale jednocześnie pozostał ponadistotny, jak pokazuje jego działalność . był Bogiem, który stał się człowiekiem; piąty podejmuje temat boskiej ciemności, w którą musi wejść ten, kto chce osiągnąć wiedzę o Bogu; szósty napomina nas, abyśmy pozostali mocni w prawdzie, nie gubiąc się w obalaniu cudzych błędów; siódmy głosi, że samo wykazanie prawdy wystarczy, by obalić przeciwne tezy, a następnie mówi o sofiście Apollofanie - który, jak się wydaje, nie rozpoznał obecności prawa boskiego we wszechświecie - i o zaćmieniu słońca, które miało miejsce po śmierci Jezusa, a które obserwował ps.-Dionizy w Heliopolis; ósmy chwali łagodność i gani mnicha Demofila, który krytykując kapłana, nie uszanował hierarchicznego porządku kościoła, w którym krytykę mogą wyrażać tylko wyżsi członkowie, a nie niżsi; dziewiąty mówi o symbolice biblijnej i o bóstwie, które pozostaje transcendentne, choć objawia się wszystkim istotom; dziesiąty przepowiada koniec uwięzienia św. Jana Ewangelisty na Patmos i jego powrót do Azji.

III. Inne pisma. W pismach, które do nas dotarły, ps.-Dionizy cytuje inne swoje dzieła - w sumie siedem - które nie przetrwały: (1) Rzeczy rozumne i rzeczy zmysłów ; (2) Instytucje teologiczne; (3) Teologia symboliczna ; (4) Hymny boskie ; (5) Właściwości i porządki anielskie ; (6) O sądzie Bożym ; (7) O duszy . Trudno ustalić, czy są to dzieła prawdziwe, czy fikcyjne. IV. Związek z tradycją platońską i wcześniejszą patrystyką. Autor scholium o ps.-Dionizem, wydanego w PG 4, 21D 1-3, był już świadomy bardzo bliskich odpowiedników, nie tylko doktrynalnych, ale także terminologicznych, między Proklosem a autorem Corpus - choć zakończył stwierdzeniem zależności tego pierwszego od tego drugiego. W okresie nowożytnym, wśród wielu uczonych, którzy od początku XIX w. aż do dziś badali zależność ps.-Dionizego od tradycji platońskiej (a w szczególności od neoplatonizmu Proklosa), należy wymienić J.G.V. Engelhardta, A. Jahna, H. Kocha, J. Stiglmayra, H. Weertza, H.F. Müllera, G. della Volpe, R. Roquesa, M. Schiavone, B. Bronsa, H.D. Saffrey, S. Gersch, L.H. Grondijs, R.F. Hathaway (dwóch ostatnich w szczególności wykazało zależność ps.-Dionizego od Damasciusa). E. von Ivánka, a zwłaszcza E. Corsini zwrócili uwagę na relacje między teologią ps.-Dionizego a Parmenidesem Platona. E. Corsiniemu - idąc za sugestiami C. Pery - zawdzięczamy również odkrycie różnych paraleli między traktowaniem zła przez ps.-Dionizego a De diis Salustiusza. Niedawno S. Lilla ponownie zajął się związkami między teologią ps.-Dionizego a teologią autora fragmentu komentarza do Parmenidesa, zredagowanego przez P. Hadota i przypisywanego przez niego Porfiriuszowi, a także związkami między ps.-Dionizem a Damasciusem . Nie mniej ważne były badania nad związkami między ps.-Dionizem a grecką tradycją patrystyczną, reprezentowane przez studia C. Pery, E. Ch. Puecha, V. Lossky′ego, E. von Ivánki i W. Völkera, którzy w ważnej książce dogłębnie zbadali zależność autora Corpus esp. od Ojców Aleksandryjskich i Kapadockich. Teraz jest jasne, że tradycja platońska i patrystyczna są równie ważne dla zrozumienia Ps. Dionizego: nie można żadnej z nich ignorować ani niedoceniać na rzecz drugiej.

V. Teologia.

A. Prawo monē, proodos i epistrophē. Mon&eomacr; odnosi się do absolutnej transcendencji pierwszej zasady: nieruchomej, oderwanej od wszystkiego, niezmiennej i zawsze tej samej i praktycznie identycznej z henōsis . Proodos wskazuje na jej emanację - lub przepełnienie - z powodu nadmiaru jej energii, zarówno gdy wytwarza byty przez rozmnażanie się, jak i gdy manifestuje swoją opatrzność i miłość do nich: jest więc utożsamiana z jednej strony z diakrisis, pollaplasiasmos i twórczą aktywnością, a z drugiej z pro,noia i erwj . Jednak proodos w żaden sposób nie zmienia stabilnej jedności monē. Wreszcie epistrophē oznacza powrót proodos do jego pierwotnego źródła , a także przemianę bytów - wytworzoną przez proodos ku pierwszej zasadzie i ich tendencji do jednoczenia się z nią: dobrze rozważony, ten drugi aspekt epistrophē jest niczym innym, jak szczególnym przypadkiem pierwszego, ponieważ wszystkie byty emanują z "jednego" i są zatem częścią boskiego proodos. Podczas gdy monē jest pierwotnym źródłem i punktem, z którego emanacja się zaczyna i do którego powraca, proodos i epistrophē reprezentują autentyczny cykliczny ruch boskiej energii, która emanuje z transcendentnego "jednego" i do niego powraca . Te trzy momenty były już fundamentalne w neoplatonizmie. B. "Związki" i "rozróżnienia". Te dwa podstawowe pojęcia są szeroko zilustrowane w drugim rozdziale Boskich Imion. Na bardziej ogólnym poziomie, podczas gdy unia (henōsis) odnosi się do bóstwa rozważanego w jego absolutnej transcendencji (monē), rozróżnienie (diakrisis) dotyczy jego emanacji (proodoi), manifestacji (ekphanseis) i mnożenia (pollaplasiasmoi), które wytwarzają różne realne byty. Niemniej jednak "unia" i "rozróżnienie" z kolei dopuszczają, każde na swój własny rachunek, inne "unie" i "rozróżnienia": w "unii" reprezentowanej przez absolutnie transcendentne bóstwo, podczas gdy "unie" są wspólną własnością wszystkich trzech osób, które składają się na bóstwo, "rozróżnienia" opierają się na trzech osobach Trójcy, które nie dopuszczają żadnego pomieszania ani między sobą, ani między swoimi rolami. C. Teologia negatywna i pozytywna w odniesieniu do zastosowania do bóstwa pierwszych dwóch hipotez Parmenidesa Platona. Ps.-Dionizy używa zarówno "teologii negatywnej" - zaprzeczającej pierwszej zasadzie każdego możliwego atrybutu (metoda apofatyczna) - jak i "teologii pozytywnej", która przypisuje bóstwu każdą właściwość (metoda katafatyczna). Teologia negatywna pojawia się w Cael. hier. II, 3,140D; De div. nom. I, 5,593C; I, 6,596A; XIII, 3,980D, 981A; Myst. theol. I, 1, 1000 A; II, 1025A; teologia pozytywna w De div. nom. I, 5,593D; I, 6,596B; obie metody są używane jednocześnie w De div. nom. I, 5,593C-D; I, 6,596A-B i uważane za równie uzasadnione w Myst. theol. I, 21000 p.n.e. Według ps.-Dionizego te dwie "drogi" nie są sprzeczne ze sobą: podczas gdy teologia negatywna rozważa bóstwo w jego absolutnej transcendencji (mon?) i podkreśla jego odmienność od bytów, teologia pozytywna uważa je za przyczynę wszystkich bytów, tj. zasadę, z której wszystkie byty wywodzą się na mocy proodos i w której są zatem potencjalnie zawarte. Podczas gdy teologia pozytywna, poprzez proodos, rozważa proces zstępowania od bóstwa do bytów, teologia negatywna wznosi się od bytów do pierwszej zasady, która pozostaje zawsze od nich oderwana. Te dwie metody wyjaśniają również, w jaki sposób bóstwo może być jednocześnie bezimienne i przedmiotem wszystkich możliwych nazw - doktryna ta znajduje się również w Corpus Herm. V, 10. Ściśle związane z przyjęciem dwóch "teologii" jest zastosowanie do bóstwa negatywnych i pozytywnych pojęć charakterystycznych odpowiednio dla "jednego" pierwszej i drugiej hipotezy Platona Parmenidesa, która najpierw przez Neopitagorejczyków, a następnie przez różnych przedstawicieli neoplatonizmu, otrzymała teologiczno-metafizyczną interpretację i w ten sposób stała się podstawą teologii neoplatonizmu. Oprócz rozdz. IX i X Imion Boskich, w których pozytywne pojęcia to te, które charakteryzują "jednego" drugiej hipotezy Parmenidesa, ps.-Dionizy podejmuje negatywne wnioski pierwszej hipotezy w De div. nom. I, 5,593A-B; II, 11,649C4-6; V, 4,817D; XIII, 3,981A ; i pozytywne wnioski drugiej hipotezy w De div. nom. V, 8,824A ; i jednocześnie wykorzystuje obie hipotezy w De div. nom. V, 10,825B i VII, 3,872A. D. Wyższość teologii negatywnej. Choć ps.-Dionizy uznaje zasadność obu teologii, wydaje się uważać "teologię negatywną" za bardziej odpowiednią do absolutnie nieznanej natury pierwszej zasady: w Cael. hier. II, 3, 140D 6-7 mówi, że jest to bardziej odpowiednia metoda; a w De div. nom. XIII, 3,981D z aprobatą wspomina preferencję, jaką przyznawali procedurze negatywnej "teologowie", którzy go uczyli. Proklos również preferował tę procedurę i, podobnie jak ps.-Dionizy, utożsamiał ją z procesem wstępującym. Via negativa jest jedną z głównych cech teologii całej platońskiej i patrystycznej radiacji. Słowa ps.-Dionizjusza w Cael. hier. II, 3 140D 5-6, "które określają nie to, co jest, lecz to, czego nie ma", należy porównać z Klemensem Aleksandryjskim, Strom. V, 71,3 i z Plotynem, Enn. V, 3,14 . E. Absolutna transcendencja bóstwa. Naturalną konsekwencją zastosowania negatywnych pojęć pierwszej hipotezy Parmenidesa do boskiej mon? jest nacisk położony na transcendencję pierwszej zasady. Najbardziej charakterystyczne motywy pseudodionizyjskiej doktryny boskiej transcendencji są następujące: Bóg jest bezpostaciowy i niedotykalny; jest ponad wszystkimi bytami; jest niepodobny do żadnego bytu; jest ponad bytem; jest niebytem; jest ponad umysłem; jest ponad myślą i wiedzą, a zatem jest brakiem myśli i niepoznawalny; wiedza, którą możemy o nim mieć, jest taka sama jak ignorancja; jest ponad słowami, a więc niewyrażalny, bez nazw i ponad wszelkim imieniem: jest ponad każdym stanem (w tym stanem spokoju i ruchu) i wszelkim potwierdzeniem i zaprzeczeniem; jest ponad nieskończonością i granicą; jest jednocześnie identyczny z nieskończonością w potrójnym sensie (ponieważ obejmuje wszystko potencjalnie w sobie, ponieważ jest wyposażony w nieskończoną liczbę mocy twórczych i ponieważ jest nieznany); jest ponad czasem i wiecznością. Wymienione doktryny sięgają - z wyjątkiem przedostatniej, która wywodzi się z neoplatonizmu i od Grzegorza z Nyssy - do niektórych fragmentów w pewnych dialogach platońskich ; doktryna nienazywalności Boga została ukształtowana przez pewne fragmenty Pisma Świętego . Te same doktryny charakteryzują zatem teologię całej późniejszej tradycji platońskiej - aż do ostatniego neoplatonizmu - oraz teologię Filona i greckiej tradycji patrystycznej. F. Immanencja bóstwa we wszechświecie. Jeśli bóstwo, rozważane w jego monē, pozostaje absolutnie transcendentne, rozważane w jego emanacji (proodos) - która jest zarówno opatrznościowa, jak i twórcza - przenika wszystko, dociera do wszystkich bytów i dlatego jest immanentne we wszechświecie . Ta emanacja - która staje się autentyczną "transmisją" (diadosis, chor?gia) - następuje w wyniku przepełnienia (ekblyzein, hyperblyzein) nieskończonej mocy (dynamis), której Bóg jest niemierzalnie pełen . Doktryna boskiej mocy, która przenika (diēkei) wszechświat i utrzymuje go razem (synēchei), jest charakterystyczna dla stoicyzmu i można ją znaleźć również w judaizmie hellenistycznym, średnioplatonizmie, neoplatonizmie i Grzegorzu z Nyssy. Idea niemierzalnie pełnej zasady boskiej, której nieskończona moc przelewa się sama z siebie, zapoczątkowując emanację, która dociera wszędzie, jest typowo neoplatońska. G. Cechy twórczego dzieła Boga. Pierwsza zasada zawiera a priori, w swojej niewyrażalnej jedności, całość bytów. Ta idea jest wyrażona terminami proēchei, prolambanei prolēptikē, perilēptikē. Jest to równoważne stwierdzeniu, że wszystkie byty istnieją już a priori albo w pierwszej zasadzie (prophestēkota), albo jako idee (logoi lub thelēmata) w jej najbardziej uniwersalnej emanacji, bycie . Bóstwo wytwarza (paragei) byty, sprawiając, że wypływają z jego własnej istoty, w której są pierwotnie zawarte: dzieje się tak, ponieważ aktywność wytwarzająca byty jest jednością z boską emanacją (proodos), która z tego powodu jest nazywana ousiopoios . Pomimo jednak tego nieskończonego mnożenia lub podziału boskiego proodos, pierwotne źródło - odpowiadające monē - nie doznaje żadnej zmiany ani zmniejszenia ani w swojej ponadistotnej jedności, ani w swojej przeobfitej energii, pozostając zawsze takie samo w swojej nieruchomej tożsamości . H. Trzy osoby Trójcy. Ponadistotna jedność pierwszej zasady obejmuje w sobie, w sposób przekraczający ludzkie pojmowanie, osoby Trójcy, które, jak widzieliśmy, reprezentują diakrisis w sercu hen?sis transcendentnego bóstwa; pozostając wyraźnie odrębne i nie dopuszczając żadnej wzajemności ani pomieszania między swoimi rolami , trzy osoby mimo to istnieją w sobie w taki sposób, aby utworzyć wyższą jedność, tak jak światła różnych lamp łączą się w jedno światło. Inne ważne tematy ps.-Dionizego to prawa regulujące hierarchię anielską i, przez odbicie, hierarchię kościoła; doktryna zła; symbolika; język tajemnicy; mistycyzm.

DIAKONIA - DIAKONIA: Pojęcie diakonii lub "służby" jest dobrze udokumentowane w Nowym Testamencie; jednak jego dokładne konotacje są trudne do określenia i stają się bardziej precyzyjne później. W Listach pasterskich, które należą do najnowszych ksiąg NT, diakoni, zarówno mężczyźni, jak i kobiety, pojawiają się jako ustalona kategoria w kościele, dla której istniały określone wymagania (1 Tm 3). W Dziejach Apostolskich 6:1-6 diakonia wskazuje nie tylko na służbę stołową, ale także na posługę słowa i modlitwy. Określenie Febe przez Pawła jako diakonos, a nie jako diakonissa, w Rz 16:1 wskazuje, że starożytne odniesienia do diakonoi nie powinny być uważane za odnoszące się koniecznie wyłącznie do diakonów płci męskiej. List Klemensa do Koryntian (42) wspomina diakonoi razem z episkopoi i presbyteroi (44), chociaż rozróżnienie między poszczególnymi funkcjami tych kategorii jest niejasne. Pasterz Hermasa wspomina diakonoi i episkopoi, ale hierarchia diakonów, prezbiterów i biskupa wydaje się pojawiać po raz pierwszy u Ignacego, Tral. 3,1. Według Ireneusza diakoni są następcami siedmiu diakonów ustanowionych przez dwunastu apostołów w Dziejach Apostolskich 6,1-6. Justin wspomina diakonoi jako odrębnych od wspólnoty chrześcijańskiej w ogóle (adelphoi) i jej przywódcy (proestōs). Didache (15,1-2) wspomina diakonoi wybranych przez wspólnotę i wyświęconych przez cheirotonię. W Didascalia Apostolorum (początek III w.) kobiety diakoni stanowią stan kościelny wraz z diakonami i prezbiterami; ich relacja do biskupa jest przyrównana do relacji Chrystusa do Ojca i mówi się, że są godne czci jako typos Ducha Świętego. Są wyświęcane przez biskupa z cheirotonią, tak jak diakoni i prezbiterowie, i są formalnie włączone do duchowieństwa. Ich urząd obejmował udzielanie chrztu, zwłaszcza kobietom, naukę pochrzcielną, wizyty duszpasterskie u kobiet, głoszenie, podróże, posługę, duchowe i materialne wsparcie kobiet. Traditio Apostolica obejmuje diakonów (obojga płci) w grupie duchownych wraz z prezbiterami i biskupami. Świadectwa od IV w. są liczne. Konstytucje Apostolskie poświęcają diakonom całą sekcję, VIII 17-18. Podobnie Ambroży poświęca część swojego De officiis ministrorum (II 28) diakonom. Pelagiusz, w Rom. 16,1, na początku V w. poświadcza, że w jego czasach posługa diaconissae polegała na udzielaniu chrztu i nauczaniu, zwłaszcza kobiet. Dzieje Filipa (IV-V w.) wspominają diako,nissai wraz z dia,konoi, i presbu,tidej wraz z presbu,teroi, wśród duchowieństwa. Podobnie w Męczeństwie Mateusza 28 nawrócony król zostaje wyświęcony na presbu,teroj, jego żonę presbu,tij, jego syna dia,konoj i jego żonę diako,nissa: że żeńskich tytułów nie można interpretować jako "żony prezbitera" i "żony diakona" tutaj dowodzi święcenie wszystkich czterech z nich i ich włączenie do godności kapłańskiej lub i`erosu,nh. Ps.-Dionizy przedstawia diakonów, prezbiterów i biskupów jako stopnie hierarchii kościelnej, które naśladują hierarchię niebiańską w swoim De ecclesiastica hierarchia. Novellae Justyniana wyraźnie uwzględniają diakonisy w duchowieństwie i mówią, że są wyświęcane przez ceirotoni,a. Dokumenty te potwierdzają również, że udzielali chrztu również mężczyznom i uczestniczyli w tajemnych obrzędach (avpo,rrhtoi) oraz w najświętszych i najczcigodniejszych tajemnicach (sebasmiwta,toij musthri,oij), tj. w konsekracji eucharystycznej. Nawet pod koniec VII w. synod trullański uważał, że kobiety diakonisy są wyświęcane (ceirotonei/n) i należą do stanu kapłańskiego (i`eratikh), a także diakoni i prezbiterzy. Podobnie w Testamentum Domini nostri wdowy oraz kobiety diakonisy i prezbiterzy są włączeni do clerus i znajdują się razem z biskupem za zasłoną w momencie ofiary eucharystycznej podczas mszy. Ich święcenia są oznaczone tym samym słowem, które oznacza święcenia diakonów, prezbiterów i biskupów. Niektóre bogate diakonisy, jak na przykład Olimpia w Konstantynopolu, przeznaczały swoje bogactwa na wsparcie Kościoła i działalność charytatywną. Dowody epigraficzne i literackie dotyczące diakonów i diakonek w późnej starożytności są liczne na Wschodzie i na Zachodzie. Atto, biskup Vercelli w X w., odpowiadając księdzu Ambrożemu (który zapytał go, jak rozumieć terminy presbytera i diacona, które znalazł w kanonach), przyznał, że kobiety były regularnie wyświęcane na diakonów i prezbiterów oraz prezydentów kościołów we wczesnym Kościele. Atto wskazuje również dokładnie odpowiednie kościelne urzędy diakonów i prezbiterów: dla pierwszych posługa i chrzest; dla drugich kazanie, przewodzenie i nauczanie. Obrzędy święceń diakonów i diakonek były identyczne. W Pontyfikale Egberta z Yorku (VIII w.) święcenia diakonisy są zawarte wśród święceń diakonów. W Pontyfikale rzymsko-germańskim (X w.) święcenia przeoryszy lub diakonisy są włączone do święceń opatów i diakonów, a "diakonisy i prezbiterki" są tam wymienione wraz z ich kolegami płci męskiej. Zakaz papieża Zachariasza, aby ktokolwiek miał stosunki z prezbiterką, diakonką, nonną lub monachą (743), nakłada celibat na prezbiterki, diakonisy, zakonnice i zakonnice, a nie na żony prezbiterów i diakonów. To samo dotyczy zakazów papieży Leona VII i Grzegorza II dotyczących małżeństwa z prezbiterką lub diakonką, a także analogicznego zakazu przypisywanego papieżowi Mikołajowi I (IX w.). Te i wiele innych świadectw pokazuje, że diakonat przez wiele stuleci pozostawał posługą dzieloną zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety, z podobnymi funkcjami, identycznymi wymaganiami i obrzędami święceń.

DIALOGI DE SANCTA TRINITATE IV-V: Te dwa teksty, które zostały przekazane w pseudo-atenazjańskim korpusie prawdopodobnie zebranym w epoce bizantyjskiej, są częścią polemiki antyapolinarskiej, ale należą do różnych autorów i środowisk kulturowych. Są to fikcyjne dialogi, które nie zwracają uwagi na otoczenie i opis postaci, ale mają na celu przedstawienie opozycji tez dwóch rozmówców, a w szczególności obalenie idei apolinaryzmu. Dialog IV, którego istnieją dwie starożytne wersje (łacińska, napisana pod koniec V w., i ormiańska, prawdopodobnie powstała w VII w.) oraz kilka fragmentów w języku syryjskim (Florilegium Edessenum anonymum, syriace ante 562), jest dialogiem między apolinaristą a prawosławnym. Niektóre elementy wewnętrzne sugerują, że tekst został napisany w siódmej dekadzie IV w. Próby zidentyfikowania autora dialogu zawsze napotykały na obiektywne trudności, tak że wydaje się możliwe określenie jedynie środowiska, w którym został napisany. W tym sensie Dial. IV zawiera kilka punktów stycznych z tradycją aleksandryjską, a w szczególności ze środowiskiem, na które wpłynęła myśl Didymosa. Dial. V obala punkt po punkcie VAnakefalai,wsij Apolinarego z Laodycei, prawdopodobnie skomponowanego w ostatnich latach życia Laodycejczyka. Chociaż autora tekstu również w tym przypadku nie można zidentyfikować, pewne elementy w Dial. V prowadzą do podłoża Antiochii po Efezie, charakteryzującego się myśleniem Teodoreta z Cyrus.

DIALOG: Gatunek literacki dialogu, bardzo powszechny w literaturze klasycznej, cieszył się również pewnym powodzeniem wśród chrześcijańskich autorów pierwszych wieków. Początki dialogu chrześcijańskiego nie są do końca jasne. Prawdopodobnie ukształtował się on ze spotkania wcześniejszych subliterackich form ekspresji, takich jak rabiniczne debaty nad interpretacją Prawa żydowskiego, diatryba cyniczno-stoicka i kontrowersje zgłaszane w pierwotnej literaturze chrześcijańskiej ewangelii i Praksis (ps.-Clementines). 1. Najwcześniejszy znany nam dialog chrześcijański, napisany przez Arystona z Pelli (ok. 140), to debata między Papiskusem Żydem a Jazonem żydowskim chrześcijaninem nad interpretacją ST. Bardziej znany Dialog z Żydem Tryfonem Justina Męczennika również wykorzystuje ten kontrowersyjny model, ale nadaje mu wyższą godność literacką dzięki oczywistym odniesieniom do Platona. Forma dialogu została później wykorzystana więcej niż jeden raz w trwającej polemice z poganami. Antypogański dialog apologetyczny, czyli apologia w formie dialogu, miał swój najsłynniejszy przykład w Oktawiuszu Minucjusza Feliksa, gdzie odczuwamy obecność De natura deorum Cycerona; powinniśmy również wspomnieć o Apokritikosie Makarego z Magnezji, a jeszcze później o Teofrastusie Eneasza z Gazy i Amoniuszu Zachariasza z Mityleny. Bardziej złożone przypadki kontrowersji religijnych, obejmujące jednocześnie wiele przeciwstawnych źródeł (kulty pogańskie, judaizm, herezje), są oferowane przez Consultationes Zacchaei et Apollonii i przez tak zwane Religionsgespräch odbywające się na dworze Sasanidów. 2. Ważne jest, aby zauważyć, że ani bogaty dorobek dialogiczny epoki cesarskiej (Plutarch, Lucjan, Atenajos, Makrobiusz), ani słynny biblijny precedens Księgi Hioba nie pozostawiły większego śladu w chrześcijańskim dialogu literackim. Piśmienni autorzy chrześcijańscy wracali wyłącznie do Platona i Cycerona, zwłaszcza gdy starali się wzorować na klasycznym dialogu filozoficznym w tworzeniu chrześcijańskiego dialogu filozoficznego. W tej dziedzinie wybitnymi nazwiskami są Grzegorz z Nyssy z jego Dialogiem o duszy i zmartwychwstaniu (bezpośrednio inspirowanym Fedonem Platona) i oczywiście Augustyn z filozoficznymi dialogami z młodości, czterema dialogami Cassiciacum (Contra Academicos, De beata vita, De ordine i Soliloquia, nowość w absolutnym sensie) i, po chrzcie, De quantitate animae, De magistro, De libero arbitrio i De musica. Inne dzieła należy również przypisać ściśle filozoficznemu dialogowi chrześcijańskiemu: Księga praw krajów Bardesanesa z Edessy i Grzegorz Cudotwórca Do Teopompa o niecierpiętliwości i cierpiętliwości Boga. Ale filozoficzny dialog, w którym chrześcijański autor stara się wypracować racjonalne odpowiedzi niezależne od objawienia, choć w harmonii z nim, jest jedynie nawiasem w szerszym dorobku przeważnie teologicznych dialogów rozwijanych w kontekście niezliczonych doktrynalnych kontrowersji między ortodoksami a heretykami. Dokumentacja tych kontrowersji była poddawana różnym formom literackiej reinterpretacji, od protokołu - ograniczonego do rejestrowania przebiegu kontrowersji, udającego, że relacjonuje dialog, jaki faktycznie miał miejsce, nie inaczej niż protokoły przesłuchujących sądowników w Acta martyrum - do dialogu mającego silny komponent doktrynalny, żywotnie zakorzeniony w wielkiej tradycji filozoficznego dialogu. Orygenesowi zawdzięczamy dwa dialogi o zmartwychwstaniu i Dialog z Heraklidesem i jego współbiskupami o Ojcu, Synu i duszy. Metodiusz z Olimpu napisał kilka dialogów teologicznych, w których udało mu się złagodzić swoje polemiczne zamiary w wymagających literackich formach dialogu platońskiego: Uczta Dziesięciu Dziewic, dzieło bogate w antyenkratyckie idee; Aglaofont O zmartwychwstaniu, dialog antygnostyczny, antyorygenistyczny; dialog antygnostyczny O wolnej woli; i De lepra. Po Metodiuszu kontrowersyjne dialogi przybrały coraz to nowe formy wraz z antygnostycznym Dialogiem Adamantiusza i antymanichejskimi Acta Archelai Hegemoniusza (obecność zewnętrznego sędziego w tych sporach między chrześcijanami jest interesująca). Dialogi antyariańskie i antymacedońskie mnożyły się w IV i V w., trzymając się formy debaty ustnej, jaka rzeczywiście miała miejsce (np. dialogi 7 ps.-Atanazja). Jerome pisał dialogi teologiczne przeciwko Lucyferianom i Pelagianom, Cyryl z Aleksandrii przeciwko Arianom i Nestorianom; Nestoriusz napisał samoobronę w formie dialogu, Księgę Heraklidesa, podczas gdy Teodoret z Cyrus przeciwstawił się monofizytom w dialogu Eranistes, a Arnobiusz Młodszy bronił rzymskiej doktryny trynitarnej i chrystologicznej w Conflictus Arnobii et Serapionis. W liście do Diodora z Tarsu, Bazyli z Cezarei jasno wyraził swoje preferencje dla tego gatunku dialogu, w którym, nie ustępując w niczym elegancji dialogu platońskiego, ale podążając za Arystotelesem i Teofrastem, chrześcijański autor objaśniał sprzeciwy swego przeciwnika i konieczne odpowiedzi w prostym i jasnym stylu, tak aby stworzyć dzieło przydatne do budowania wspólnej wiary . 4. Możemy w tym kontekście wspomnieć jedynie o dialogu "objawienia" (Offenbarungsdialog), który wykazuje pewne pokrewieństwo ze współczesnymi hermetycznymi formułami i tematami (myśli się o objawieniu w formie dialogu na temat gnozy i zbawienia; to pokrewieństwo byłoby jednak lepiej zbadane i określone na poziomie literackim i historyczno-religijnym). W tych tekstach, różnie opracowanych, dialog zazwyczaj odbywa się między niebiańską istotą, która objawia (Odkupiciel-Zbawiciel) a ludzkimi odbiorcami objawienia. Są to w większości "gnostyczne" dzieła z Nag Hammadi, w których debaty między uczniami Pana i pytaniami, które zadają Zmartwychwstałemu Chrystusowi podczas jego po-wielkanocnych objawień, są niezmiennie uzupełniane wyjaśniającą odpowiedzią, w której przekazywana jest nauka o zbawieniu, rozwiązująca debatę. W tych gnostycznych tekstach, właściwie ewangeliach w formie dialogu (ewangelie dialogiczne - Dialogevangelien), zauważa się silną i zdolną obecność kobiecą (wiele kwestii pozostaje otwartych: zobacz teraz zaktualizowane ujęcie debaty w monografii Hartensteina). Z drugiej strony, jako przykłady ortodoksyjnego dialogu objawienia już w II w. możemy przytoczyć List Apostołów i Pasterza Hermasa (gdzie dialog toczy się między pojedynczym odbiorcą objawienia a różnymi istotami niebiańskimi). Objawienie (explanatio somnii) Sybilli Tyburtyńskiej dla 100 sędziów rozpoczyna się dialogiem (grecka wersja monofizycka znana jest również jako "Wyrocznia z Baalbeku"), a objawienie Zoroastra dla Hystaspesa o przyjściu Mesjasza jest przekazywane w formie dialogu (te dwa ostatnie teksty prorockie Sybilli Tyburtyńskiej i Zoroastra zostały później zebrane jako księgi III i IV wczesnej Teozofii z VI w.).

DIALOG MONTANISTÓW Z PRAWOSŁAWNYMI: Napisany ok. końca IV w., być może w Antiochii (Ficker), Aleksandrii (de Labriolle) lub, według niedawnej hipotezy, w kontekście kapadockim (Cavalcanti), Dialog jest dziełem antyheretyckiej propagandy, w którym dwie postacie, zidentyfikowane jedynie jako ortodoks i montanista, debatują nad szeregiem problemów, które pojawiły się w toku kontrowersji między sektą założoną przez Montanusa a Kościołem katolickim. Omówione w pięciu sekcjach - wzbogaconych wieloma fragmentami Pawłowymi i Janowymi - są perykopa 1 Kor 13 (I), istnienie proroctwa po Chrystusie (II), doktryna trynitarna (III), Paraklet (IV) i prorocka moc kobiet (V). Jego cel jest wyraźnie polemiczny: ortodoksyjny zmusza swego przeciwnika do milczenia, zasadniczo oskarżając go o wyznawanie doktryny monarchii, o wiarę, że Montanus posiadał pełnię Ducha Świętego i o pozwolenie kobietom na hańbienie Pana poprzez pisanie świętych ksiąg.

DIALOGI JEZUSA (apokryficzne): Grupa apokryfów w formie dialogu, często o tonie gnostycznym. Dialog zwykle ma miejsce na Górze Oliwnej, gdzie Jezus objawia apostołom swoje tajemnice. Te teksty mają pewien związek z gatunkiem literackim Quaestiones et responsiones. Dialogi te znajdują się w (lub stanowią) następujących tekstach: Logion Freera, tekst wstawiony między Mk 16:14 i 15 w kodeksie Freera; Epistula Apostolorum (rozdz. 12-51); 5 Teksty koptyjskie - 4 z Biblioteki Nag Hammadi: Epistula Iacobi apocrypha (kod I), Liber Thomae Atheltae (kod II), Dialogus Salvatoris (kod III), Epistula Petri ad Philippum (kod VIII); także w języku koptyjskim znajduje się Dialogus Ioannis cum Iesu, zachowany fragmentarycznie. Dialog z apostołami odnajdujemy także w innych tekstach, takich jak Apokalipsa Piotra, Pytania Bartholomaei i Interrogationes Ioannis, tekst katarsko-średniowieczny, zawierający jednak fragmenty gnostyckie i manichejskie. Żywy dialog Boga z Ezdraszem odnajdujemy w różnych tekstach zachowanych pod imieniem Ezdrasza.

DIALOG SUB NOMINE HIERONYMI ET AUGUSTINI: We wszystkich kompletnych edycjach dzieł Hieromeusza, począwszy od princepsa z 1468 r. aż do Erazma, dołączany jest anonimowy tekst, późniejszy niż Hieronim, zatytułowany Dialogus sub nomine Hieronymi et Augustini de origine animarum. Autor żył w południowej Italii ok. połowy V w., być może był mnichem, który uciekł z Afryki w czasach Genseryka. Ponieważ autor okazuje sympatię tezie Hieronima o stworzeniu duszy bezpośrednio przez Boga i sprzeciwia się duchowemu traducjanizmowi Augustyna, Dialogus został włączony do jego dzieł. Autor dobrze zna całą poprzednią dyskusję i myśl teologiczną obu Ojców, z których wyciąga fragmenty dialogu za pomocą wyrafinowanej techniki kompilacji, doskonale udając się w przedstawianiu i utrzymywaniu stanowisk obu protagonistów. Augustyn, opierając się na swojej dyskusji o grzechu pierworodnym i chrzcie niemowląt, wydaje się być bardziej biegły w dyskusji teologicznej, ale wygrywa Hieronim. Autor wzmacnia tezę kreacjonistyczną cytatami biblijnymi, zwłaszcza z Ewangelii Jana: "Ojciec mój zawsze działa i Ja także" (J 5,17). Istnieje inny krótki, późniejszy traktat na ten sam temat, Altercatio Ambrosii contra eos qui animam non confitentur.

DIATESSARON : Matematyczno-muzyczny termin (harmonia czwartej) zastosowany przez Tacjana - pochodzącego z Wschodu i ucznia Justina w Rzymie - do jego harmonii czterech ewangelii. Praca Tacjana nie była ani jedyną, ani pierwszą próbą przedstawienia czterech odrębnych ewangelii w jednej, jednolitej formie, ale z pewnością była najbardziej udana: ze względu na swój praktyczny charakter rozpowszechniła się szeroko i daleko, zarówno na Wschodzie, gdzie była oficjalną ewangelią kościoła Edessy i była stale używana w kościołach co najmniej do czasów Rabbuli (początek V w.), jak i na Zachodzie, choć tam w mniejszym stopniu. W pewnym sensie było to pierwsze "Życie Jezusa", skomponowane na podstawie czterech ewangelii. Grecki termin Dia. tessa,rwn sugeruje oryginalną grecką wersję: w rzeczywistości grecki fragment Diatessaronu został odkryty w Dura Europos w 1933 r. W 1999 r. Parker i inni zaprzeczyli, że fragment był częścią Diatessaronu, lecz niezależnym wysiłkiem na rzecz zharmonizowania ewangelii; hipotezę tę zakwestionował Joosten (2003). Niektórzy krytycy twierdzili również, że fragment ten nie jest oryginałem, lecz ponownym tłumaczeniem z języka syryjskiego , języka, w którym Tacjan opracował Diatessaronu jako zunifikowaną ewangelię, przygotowaną z intencją liturgiczną i misyjną dla jego rodzimego ludu. Ponieważ dzieło zaginęło, możliwość rekonstrukcji oryginalnego Diatessaronu - również bardzo ważnego dla najwcześniejszej historii tekstu ewangelii - jest uwarunkowana możliwością, jak dotąd raczej niepewną, ustanowienia drzewa zależności i wzajemnego wpływu między różnymi formami "harmonii ewangelii", które zostały zachowane. Należy wziąć pod uwagę dwa zasadnicze problemy: (1) Struktura Diatessaronu prawdopodobnie najbliższa oryginałowi jest z pewnością tą podaną w Komentarzu Efrema Syryjczyka . (2) Sama struktura dzieła i szerokie jego wykorzystanie, ze względów praktycznych, pozwoliły zarówno na szereg transpozycji w ramach ogólnego schematu, aby dostosować go do potrzeb poszczególnych społeczności, jak i w szczególności, w redakcjach stosowanych w odległych obszarach lub wśród grup heterodoksyjnych, na wstawianie pozakanonicznych lub apokryficznych logii z eliminacją lub substytucją fragmentów. Wiemy na przykład, że Diatessaron używany wśród grup enkratyckich tłumił genealogie Jezusa. Co więcej, Diatessaron będąc harmonią ewangelii, która redukowała synoptyczne paralele do jedności, po powrocie do oddzielnych ewangelii, połączone czytania zostały ponownie wprowadzone do jednej lub drugiej z synoptyków poprzez wpływ Diatessaronu. Nierozwiązane krytyczne problemy postawione przez porównawcze badanie różnych form Diatessaronu są niezwykle skomplikowane. Istotnymi świadkami tej harmonizującej tradycji są (a) cytowany komentarz Efrema Syryjczyka (oprócz greckiego fragmentu); (b) arabski Diatessaron znany w różnych rękopisach ; (c) perski Diatessaron przetłumaczony z syryjskiego, zawierający wiele apokryficznych odczytów ; (d) seria starych wschodnich wersji NT i różne cytaty u Ojców Wschodnich, zależne od pewnej formy Diatessaron (ormiańska, gruzińska i arabska wersja NT, cytaty z manichejskiej Kephalaia i w apokryficznych Dziejach Apostolskich); (e) Codex Fuldensis Nowego Testamentu skopiowany przez Wiktora z Kapui (krótko przed 546), który zawiera starą łacińską harmonię gospel (którą Wiktor nazwał Diapente; (f) seria średniowiecznych holenderskich harmonii gospel; (g) dwie włoskie harmonie gospel z XIII-XIV w. (wenecka i toskańska); (h) wczesnoangielska harmonia (pepizyjska harmonia gospel); (i) grupa wysokoniemieckich harmonii gospel; (j) Heliand (średniowieczny saski poemat o życiu Chrystusa); (k) Komentarz Zachariasza z Chryzopolis, Concordia evangeliorum quattuor . Diatessaron wywarł również silny wpływ na kompozycję późniejszych żywotów Jezusa, z których najbardziej znanym i najszerzej rozpowszechnionym był Żywot Chrystusa (Monotessaron) Ludolfa z Saksonii.

DICTINIUS: Syn Sympozjusza z Astorgi, a później sam biskup tego samego miasta, wyrzekł się doktryny pryscylianistycznej na pierwszym Soborze w Toledo (400). Napisał różne traktaty (Leo Gr., Ep. 15, 16), wśród nich jeden zatytułowany Libra, złożony z dwunastu pytań, w analogii do dwunastu uncji rzymskiego funta. W tym dziele, o którym Augustyn w Contra mendacium daje nam informacje (3,5; 21,41), wydaje się, że Dictinius, wciąż w fazie pryscylianistycznej, podtrzymywał legalność kłamstwa w celu ukrycia swoich doktryn religijnych, opierając się na niektórych tekstach pism.

DIDACHE: Ostatni wielcy komentatorzy Didache słusznie zauważyli, że nie jest to jednorodne dzieło jednego autora, ale anonimowa kompilacja z różnych źródeł, wywodząca się z żywej tradycji dobrze zdefiniowanych wspólnot kościelnych. Nieznany autor żydowskiego pochodzenia, zwracając się do wspólnot, w których byli również chrześcijanie, którzy przeszli z pogaństwa, zebrał w podręczniku niektóre teksty pochodzące z tradycji, które wydawały mu się przydatne dla zbudowania konwertytów. Zaczął więc od nauczania o Dwóch Drogach, Życia i Śmierci (rozdz. 1,1-6,1), łącząc je z blokiem tradycji liturgicznych na temat chrztu, postu, modlitwy i wieczerzy eucharystycznej (rozdz. 7-10); korzystał również ze źródeł w dyscyplinarnych (rozdz. 11-13) i końcowych (rozdz. 14-16) częściach dzieła. Bogactwo Didache wynika z różnych elementów tradycji, którą zawiera. 1. P. Audet wykazał literackie pokrewieństwa Dwóch Dróg z Podręcznikiem Dyscypliny z Qumran; jest to oczywiste zwłaszcza w Doctrina apostolorum (która nie jest tłumaczeniem naszego greckiego Didache) i w rozdz. 18-20 Listu Barnaby. W rzeczywistości należy podkreślić, że tekst Dwóch Dróg w naszym Didache nie utrzymuje dualistycznych ram nauczania z Qumran; w tym przypomina, w pewnych punktach, żydowską literaturę mądrościową. Tekst Dwóch Dróg nie jest dalej schrystianizowany, poza dodaniem na początku "sekcji ewangelicznej" , której brakuje w dużej części tradycji tekstowej. Jest to interesująca ilustracja faktu, że etyka chrześcijańska mogłaby w dużej mierze opierać się na tradycji żydowskiej. 2. Modlitwy eucharystyczne z rozdz. 9-10 są bardzo archaiczne (wystarczy przestudiować ich Chrystologię i eschatologię, aby to zauważyć) i są inspirowane żydowskimi błogosławieństwami stołu. To pokrewieństwo stanowi główny argument tych, którzy twierdzą, że modlitwy te towarzyszyły posiłkowi . Można to nazwać ucztą eucharystyczną nie tylko dlatego, że w modlitwach znajdujemy aluzje do chrześcijańskiej Eucharystii, ale również dlatego, że najprawdopodobniej werset 6 rozdz. 10 wprowadza komunię. 3. Rozdz. 11-13, o apostołach, prorokach i nauczycielach, mają pierwszorzędne znaczenie dla określenia środowiska, w którym powstało Didache. Zawierają one wskazówki dotyczące chrześcijańskiej gościnności wobec wędrownych kaznodziejów. Organizacja misji chrześcijańskiej odzwierciedlona w tych rozdziałach przypomina sytuację, którą znajdujemy w zachodniej Syrii, co prowadzi nas do umiejscowienia powstania Didache w tym regionie, pomimo innych wskazówek, które mogłyby przemawiać za Egiptem. Ponieważ Didache jest kompilacją z różnych źródeł, kwestia jego daty staje się w rzeczywistości kwestią wieku tradycji, z których się składa, i kwestią terminus ante quem ostatecznej redakcji dzieła. W przypadku tego ostatniego zgadzamy się z A. Adamem i J.-P. Audetem, którzy twierdzą, że całe dzieło sięga I w. Dzięki temu wykluczamy późne datowanie dzieła na II w. lub później, ze względu na domniemane wykorzystanie przez Didache pism Nowego Testamentu, a ostatecznie Listu Barnaby i Pasterza Hermasa; wydaje nam się również trudne do utrzymania teza, która rozszerzałaby historię redakcji Didache na pierwsze dwa stulecia.

DIDASCALIA APOSTOLORUM: Zachowany w całości w języku syryjskim, arabskim i etiopskim, częściowo w języku łacińskim i w kilku greckich fragmentach, ten porządek kościelny zajmuje się głównie episkopatem i obowiązkami biskupa. Sugerowano, że ogólnym celem Didascalia jest narzucenie episkopatu i podważenie innych form przywództwa, w szczególności władzy sprawowanej przez wdowy. Może to przesada, ale z pewnością częścią celu redaktora jest konsolidacja władzy biskupiej. W pierwszym wydaniu tej encyklopedii Nautin zasugerował, że redaktor wykorzystał zaginiony traktat o potrójnym porządku, który był również używany przez redaktora Apostolskiego Zakonu Kościoła. Jest to możliwe, chociaż możliwe jest również, że traktat ten został przekazany redaktorowi za pośrednictwem Apostolskiego Zakonu Kościoła, ponieważ w całym traktacie można znaleźć echa tego dokumentu. Chociaż całość jest skierowana do biskupów, liczne tematy, takie jak Pascha, znaczenie nauczania dzieci zawodów i pochodzenie herezji, są zawarte w tym chaotycznym i sprzecznym dokumencie składającym się z licznych warstw tradycji. Wśród napięć w traktacie możemy zauważyć sprzeczne stwierdzenia na temat pokuty i chaotyczny rozdział o Paschy, który próbuje połączyć różne chronologie paschalne, włączając dokument o Quartodeciman proweniencji (choć tutaj tradycja tekstowa jest niezwykle złożona, ponieważ w jednym rękopisie występuje duże pominięcie, być może stanowiące próbę racjonalizacji sytuacji). Oprócz kierowania biskupami, Didascalista jest w dużym stopniu zajęty tendencjami judaizującymi w obrębie adresowanych społeczności, co prowadzi do polemiki z tymi, którzy przestrzegają szabatu, i postrzegania prawa Starego Testamentu jako drugorzędnego. Wskazuje to na syryjskie pochodzenie; cytat Afraatesa wskazuje terminus ad quem na połowę IV wieku, chociaż większość materiału może być wcześniejsza.

DIDASKALEION: Najlepiej znamy szkołę z starożytności klasycznej z Aleksandrii. Jest prawdopodobne, że nauka Pantajnosa i Klemensa nie miała oficjalnego charakteru przypisanego jej przez Euzebiusza, a prawdziwym założycielem szkoły, obok Demetriusza, był Orygenes. W czasach Orygenesa szkoła została podzielona, pozostawiając katechezę Heraklasowi i rezerwując najbardziej zaawansowanych uczniów dla Orygenesa . Milcząc przez następne 35 lat, Euzebiusz następnie wspomina Achillasa jako scholarcha wspomina innych uczonych, ale te informacje należy ostrożnie ocenić: po Orygenesie jest Heraklas, potem Dionizy, Pierius, Teognostus i inni aż do Didymosa. Trudno jednak powiedzieć, czy szkoła miała oficjalny status. W każdym razie inne niezależne fakty sugerują, że didaskaleion istniał do episkopatu Teofila, prowadzony przez osoby związane zarówno z biskupem, jak i wspólnotą monastyczną. Gdy Orygenes przeniósł się i osiedlił w Cezarei, wznowił nauczanie : Przemówienie Grzegorza Cudotwórcy z podziękowaniami dla Orygenesa opowiada o jego programie nauczania. Pod koniec III w. szkołę w Cezarei kontynuował Pamfil.

DIDASKALOS: Nauczyciel katechumenów we wczesnym kościele. Tytuł ten był zwyczajowo używany w judaizmie (rabbi) do określania nauczycieli Prawa, interpretatorów Tory. W ewangeliach został nadany Janowi Chrzcicielowi i Jezusowi. W NT i u ojców apostołów tytuł ten jest rzadko używany samodzielnie; czasami jego używanie jest zniechęcane (Mt 23:8, 10), a zatem szybko wyszedł z użycia. Z drugiej strony trylogia apostołowie, prorocy i nauczyciele jest częsta u Pawła (1 Kor 12:29; Ef 4:11) i wydaje się charakterystyczna dla ośrodka misyjnego Antiochii w połowie I w. (Dz 13:1: prorocy i nauczyciele, przedstawiani jako nauczyciele wędrowni).

DIDYMUS NIEWIDOMY z Aleksandrii (313-398): Niewiele wiadomo o życiu tego płodnego pisarza z IV w. Według Jerome′a żył jeszcze w 393 r. i miał "83 lata". Palladius twierdzi, że odwiedził go "cztery razy w ciągu 10 lat i zakończył swoje dni w wieku 85 lat". Ponieważ Palladius udał się do Aleksandrii w 388 r. (I, 1), sugeruje to, że Didymos zmarł w 398 r.; urodziłby się zatem między 310 (Hieronim) a 313 r. (Palladius). Stracił wzrok w wieku czterech lub pięciu ; jego wiedza świadczy zatem o niezwykłej pamięci. Rufin z Akwilei przedstawia go jako "nauczyciela szkoły kościelnej w Aleksandrii, zatwierdzonej przez Atanazego" (HE II, 7). Wzmiankę Rufina potwierdza fragment Filipa z Side, niezależnego źródła, które umieszcza Didymusa w szeregu uczonych aleksandryjskiego didaskaleion: pomimo kilku oczywistych błędów na liście Filipa, zbieżność jego informacji z informacjami Rufina oraz zewnętrzna weryfikacja z dziełami samego Didymusa - w szczególności z Komentarzem do Psalmów i Komentarzem do Księgi Koheleta znalezionym w Tura, w którym Didymus ukazuje się jako typowy nauczyciel szkolny i ujawnia swoje przywiązanie do lokalnego biskupa - sprzyjają przyjęciu kontynuacji Didymusa z didaskaleion założonym przez Orygenesa i powiązanym z instytucjami biskupimi. Fakt, że Palladius, mówiąc o swojej "celi" , sugeruje, że Didymos prowadził życie monastyczne, w najmniejszym stopniu nie przeczy jego roli nauczyciela didaskaleion. Wczesny monastycyzm, zwłaszcza w Egipcie, przybrał zupełnie inne formy od literackiej mitologii wycofania się na pustynię, a wielu mnichów mieszkało w miastach. Nawet zakładając, że publiczność Didymosa składała się w dużej mierze z mnichów (jak w przypadku Rufina i Hieronima), w żaden sposób nie zmienia to jego nauczania, które, podobnie jak Orygenes w wielkich komentarzach, zwraca uwagę na rygorystyczne stosowanie właściwej metody egzegetycznej. Zachowane dzieła. Do niedawna znane były tylko następujące dzieła Didymosa: (1) traktat Przeciwko manichejczykom, zachowany w języku greckim ; (2) traktat O Duchu Świętym w tłumaczeniu łacińskim dokonanym przez Hieronima ; (3) fragmenty komentarzy w katenach do Oktaewukhu i Ksiąg Królewskich , do Psalmów , do Księgi Przysłów , do Księgi Hioba, do Jana , do listów Pawła do Rzymian i do Koryntian , do Dziejów Apostolskich ; (4) krótki komentarz do listów katolickich, przetłumaczony na łacinę przez Epifaniusza Scholastyka na polecenie Kasjodora; niektóre fragmenty zachowały się także w języku greckim ; (5) wiele innych fragmentów, zwłaszcza w Sacra Parallela Jana z Damaszku; (6) księgi 4 i 5 dodane do Contra Eunomium Bazylego z Cezarei ; ich przypisanie Didymosowi, początkowo utrzymywane przez Spasskiego i Funka, zostało potwierdzone w 1937 r., kiedy J. Lebon znalazł ich fragment cytowany pod nazwiskiem Didymos . W 1941 roku ważne znalezisko papirusów w Tura, niedaleko Kairu, dało nam inne komentarze Didymosa: do Księgi Rodzaju ; do Hioba ; do Zachariasza ; do Psalmów ; i do Księgi Koheleta . W rzeczywistości wszystkie prace znalezione w Tura są anonimowe. Przypisanie pierwszych trzech Didymosowi nie nastręcza problemów: przypisanie komentarza do Księgi Rodzaju jemu sugeruje porównanie z kateną Prokopiusza; komentarza do Hioba - porównanie z Sacra Parallela i kateną Nicetasa; że o Zachariaszu poprzez porównanie z homonimicznym dziełem Hieronima, od którego tekst Didymosa w znacznym stopniu zależy. Trudności pojawiły się jednak w odniesieniu do dwóch ostatnich. Oba są napisane w niechlujnym stylu właściwym dla ustnego wystąpienia, a w przypadku obu porównanie z odpowiadającymi im katenami, chociaż wykazuje pokrewieństwa koncepcyjne między interpretacjami, nie zawiera żadnych fragmentów, które można by nałożyć językowo. Dalsze porównanie prowadzi jednak do jasnego wniosku, że oba teksty pochodzą od tego samego autora; pokrewieństwa językowe i bardzo liczne paralele koncepcyjne, niemal parafrazy, byłyby w inny sposób niewytłumaczalne. Tekst katen jest już dopracowany do publikacji, podczas gdy tekst Tury powstał w innym czasie, został przepisany przez tachygrafa bez rewizji, a następnie przepisany; odtwarza wykłady Didymosa, w tym pytania studentów. Spór o atrybucję. De Trinitate: W XVIII w. bracia Mingarelli opublikowali pod nazwiskiem Didymosa dzieło w trzech księgach o Trójcy, zachowane w języku greckim w rękopisie Biblioteca Angelica w Rzymie; początek i koniec są brakujące, tak że imię autora zostało utracone . Skorzystali z Sokratesa , który wspomina o De Trinitate Didymosa w trzech księgach, ale tekst ten wykazuje bardzo wyraźne różnice w stylu i treści w stosunku do komentarzy do Księgi Rodzaju, Hioba i Zachariasza znalezionych w Tura ; musimy zatem być ostrożni w przypisywaniu tego traktatu Didymowi. Przeciwny argument przyjęty przez L. Koenena jest nieprzekonujący. Inne prace wymienione przez starożytnych autorów. Sam Didymus w De Spiritu Sancto i w komentarzu do Zachariasza, a późniejsi autorzy wspominają wiele innych prac napisanych przez niego . Najważniejsze to komentarz do Izajasza w 24 księgach (poświęcony Hieronimowi); inne o Mateuszu, Janie i Apokalipsie; traktaty o cnotach, o sektach (lub?) o opiniach, o Synu (Bożym), o śmierci dzieci (poproszone przez Rufina) i Apologia do De Principiis Orygenesa. Didymos, zarówno w swojej egzegezie, jak i doktrynie (preegzystencja dusz i apokatastaza), ściśle opierał się na Orygenesie, ale potrafił przerobić myśl tego ostatniego w świetle zastrzeżeń oponentów

DIGAMIA: Ten termin - podobnie jak trigamia, tetragamia, poligamia - był stosowany w pierwotnym kościele nie do małżeństw jednoczesnych, lecz następujących po sobie. W rzeczywistości małżeństwa jednoczesne nie mogły istnieć w prawie rzymskim, ponieważ zawarcie nowego małżeństwa, samo w sobie będące oznaką upadku affectio maritalis, oznaczało automatyczne rozwiązanie poprzedniego małżeństwa. Termin ten wskazywał zatem na małżeństwo po rozwodzie lub owdowieniu. W tym sensie drugie, trzecie lub czwarte małżeństwo nie było potępiane i rzeczywiście było dość powszechne wśród Rzymian, w niektórych przypadkach nawet narzucane (dla mężczyzn żyjących w celibacie, owdowiałych lub rozwiedzionych w wieku 25-60 lat i bez dzieci) przez prawa małżeńskie Augusta, które dotyczyły również kobiet w wieku 20-50 lat. Tak było do 320 roku , zwłaszcza. w przypadku śmierci męża, po okresie żałoby trwającym co najmniej dziesięć lub dwanaście miesięcy. Mimo to w inskrypcjach tytuł univira ("kobieta z jednym mężem") był najwyższą pochwałą. Fakt, że z wyjątkiem Justina, 1 Apol. 15, 3-4 i Atenagorasa, Leg. 3, nie znamy przypadków, w których "małżeństwo" po rozwodzie było skuteczne i pewne, podczas gdy nowe małżeństwo w okresie wdowieństwa jest stale poświadczane , nie oznacza samo w sobie, że praktyka ta nie istniała w chrześcijaństwie: istnieją fragmenty, w których praktyka ta jest niepewna, co nowe badania interpretują w sensie prawdziwego nowego małżeństwa dla osób rozwiedzionych. Trudno zatem powiedzieć z całą pewnością, kim są digamoi, z którymi, zgodnie z Nicaea, można. Nowacjanie muszą przywrócić komunię. Według Crouzela byliby to tylko ci, którzy "ponownie zawarli związek małżeński w okresie wdowieństwa", opierając się na Panarionie 59 Epifaniusza, bez korekty Holla w GCS; przyjmując korektę, mogliby również obejmować tych, którzy "ponownie zawarli związek małżeński po rozwodzie". Podczas gdy ponowne małżeństwo po rozwodzie mogło być zatem dozwolone, wielokrotne małżeństwa z powodu wdowieństwa były karalne w Azji Mniejszej, w którym, chociaż istniała kara roczna za digamię (dwa lata, według innych), drugie małżeństwo było nadal akceptowane; karą za trigamię było natomiast wykluczenie ze wspólnoty na 3-5 lat, ponieważ takich związków nie można było uznać za małżeństwa, a jedynie za "ograniczone nierządy" (porneia kekolasmenē), nawiązując do słów Pana (J 4,18); Jednocześnie nie były one potępiane bardziej surowo, ponieważ były lepsze od nieograniczonego rozpusty . Gdzie indziej poligamia nie była karana, nawet jeśli nie była zachęcana: była ganiona jako sprzeczna z nakazami Rdz 2,23-24 i nie była usprawiedliwiana niemożnością zachowania wstrzemięźliwości. Argumenty wysuwane przez dygamistów, takie jak niemożność zarządzania swoimi dobrami, kontrolowania niewolników lub reprezentowania swojego gospodarstwa domowego publicznie, były odrzucane jako nieważne . Według Jana Chryzostoma, ci, którzy ponownie zawarli związek małżeński, są pogardzani przez wszystkich . Chociaż poligamiści nie zostali potępieni bez apelacji, lecz tolerowani na podstawie Rzymian 7:2-3 i 1 Kor 7:39-40, teoretycznie byli całkowicie wykluczeni ze stanu duchownego, choć według Hieronima liczba biskupów, którzy ponownie się ożenili, w jego czasach była większa niż liczba uczestników Soboru w Rimini .

DEPOSITIO EPISCOPORUM - DEPOSITIO MARTYRUM

I. Depositiones i Chronographer - II. Depositio episcoporum - III. Depositio martyrum.

I. Depositiones i Chronographer. Oba Depositiones stwarzają te same problemy pod względem pochodzenia, daty i funkcji; mają te same cechy heortologiczne i to samo przeznaczenie. Zostały one włączone razem do Chronographer z 354 roku przez Furiusa Dionizego Filocalusa, zajmując trzecie od końca i przedostatnie miejsce (części 11 i 12). Jego dekoracje sprawiają, że ta kolekcja pism rzymskich jest książką de luxe w tej samej klasie co Wiedeńska Genesis i Watykańska Wergiliusz. Datę 354 roku podają konsularne fasti, listy prefektów Rzymu i papieży, oraz katalog liberyjski. Ponadto oba Depositiones opierają ię na kalendarzu zaczynającym się 25 grudnia, tj. od przesilenia zimowego. Każdy element zawiera trzy elementy: dzień miesiąca (ale nie rok), który może być również dniem śmierci, imię papieża lub męczennika oraz miejsce pochówku (depositio). Funkcja obu dokumentów jest jasna z ich układu i wyrażenia, które pojawia się 14 września: XVIII. kal. octob. (dies natalis) Cypriani Africae, Romae celebratur in (coemeterio) Calisti: ich celem było uregulowanie oficjalnego obchodzenia przez Kościół rzymski rocznic śmierci osób, których nazwiska wymieniają. Listy odzwierciedlają nasilenie czci świętych w Rzymie. Dziesięć lat po Chronografie papież Damazy zajął się tak zwanymi historycznymi kryptami katakumb i kazał napisać epigramaty do Furiusza Dionizego Filokalusa charakterystyczną kaligrafią, zwaną odtąd "filokaliańską".

II. Depositio episcoporum. W kolejności, pierwszym biskupem Rzymu upamiętnionym w kalendarzu jest Dionizy, 27 grudnia, na cmentarzu Kallistusa. Następnie imiona podążają za kolejnością kalendarza, ignorując rok śmierci aż do Eutychianusa, 8 grudnia, na cmentarzu Kaliksta. Następnie pojawiają się dwa imiona podążające za normalną kolejnością, Marek, 7 października (336), Juliusz, 12 kwietnia (352). Ponieważ ostatnim papieżem na oryginalnej liście był Sylwester (31 grudnia 335), wnioskujemy, że kompilacja zakończyła się na roku 336, a lista została później uzupełniona o dwa nowe imiona, zanim ostatecznie została zamknięta w roku 354, jeśli chodzi o wzór użyty przez Chronografa. Mart. hier. użył innego wzoru, zaktualizowanego do czasu biskupstwa Bonifacego (418-422).

III. Depositio martyrum. Chociaż nie posiadamy podobnych elementów do datowania drugiego dokumentu, możliwe, że został sporządzony w tym samym okresie co pierwszy. Wszystkie pozycje w nim są zgodne z kolejnością kalendarza i w dużej mierze dotyczą męczenników, których święta obchodzone są w Rzymie lub w bezpośrednim sąsiedztwie. Jest trzech papieskich męczenników: Fabian (20 stycznia 250), Sykstus II (6 sierpnia 258), Kallistus (14 października 222), którzy oczywiście nie są uwzględnieni w Depositio episcoporum. Oprócz Piotra i Pawła, Kalikst jest najwcześniejszym odnotowanym męczennikiem. Co ciekawe, nie wymieniono tych rzymskich męczenników: Ignacy z Antiochii (ok. 110), papież Telesphorus za Hadriana , Ptolemeusz i Lucjusz za Antonina Piusa (Just., Apol. 2,2), Justin w 165 , Apoloniusz za Commodusa, którego Passio, może jednak nie być autentyczny . Pozycja z 29 czerwca 258, dotycząca obchodów dla Piotra w Catacumbas i dla Pawła w Ostiense Tusco et Basso consulibus (258), nie może dotyczyć ich męczeństwa, ale odnosi się do wydarzenia związanego z ich kultem, z okazji prześladowań Waleriana. Jest 16 rzymskich męczenników lub grup męczenników, do których dodano innych z Porto, Albano i Afryki (Cyprian, Perpetua i Felicity). Dla męczenników prześladowań Dioklecjana podano rok konsularny (304). Wreszcie są dwa święta niemęczeńskie: Boże Narodzenie, 25 grudnia (idea teologiczna: Chrystus jako pierwszy męczennik; jego narodziny jako początek dies natales męczenników); katedra Piotrowa, 22 lutego (Cathedra). Dokument ten został również wykorzystany przez kompilator Mart. hier.

DESIDERIUSZ z Cahors (zm. 650): Desideriusz, członek galijsko-rzymskiej senatorskiej arystokracji Akwitanii, otrzymał klasyczne wykształcenie w domu, a po studiach prawa i retoryki wstąpił na dwór Chlotara II (zm. 629), króla Neustrii, gdzie jego starszy brat, Rusticus, pełnił funkcję kapelana i archidiakona, zanim został mianowany biskupem Cahors. Na dworze Desiderius był skarbnikiem królewskim i zastąpił swojego brata Syagriusa jako gubernator Marsylii. W 630 r., wkrótce po zabójstwie swojego brata Rusticusa, został wybrany biskupem przez lud Cahors, gdzie pozostał aż do swojej śmierci w 650 r. W Cahors odbudował i odnowił kościoły oraz założył pierwszy klasztor. Podczas 22 lat swojego biskupstwa kontynuował kontakty z dworem królewskim i przyjaciółmi z czasów, gdy był skarbnikiem Chlotara; korespondował z nimi regularnie, sam przygotowując zbiór 36 listów, z których 20 było adresowanych do niego. Listy te są niezwykłym źródłem informacji o historii panowania Chlotara II, Dagoberta I (zm. 639) i jego dwóch synów, Sigeberta I (zm. 656) i Chlodwiga II (zm. 657), a także o relacjach i wymianie komunikatów między ważnymi Merowingami. Niektóre z jego listów poruszają problemy dotyczące administracji biskupiej Cahors, inne odnoszą się do postępowań prawnych; większość jednak została napisana w celu pielęgnowania kontaktów towarzyskich. Wiele z nich jest adresowanych do starych przyjaciół, aby nadal pielęgnować amicitia i dulcedo, jak to charakteryzowało listy Sydoniusza Apolinarego lub Awitusa z Vienne, nawet jeśli jego łacina nie zbliża się do ich łaciny. Wykazuje jednak zdolność, używając żywego stylu z bogatą i przyjemną wrażliwością literacką. Szkoda, że jego karoliński biograf nie miał więcej jego listów .

DEUS TUORUM MILITUM: Hymn recytowany podczas Nieszporów na Wspólnej Męczennika. Został napisany przez nieznanego autora między V a VI wiekiem. Istnieją dwie wersje, krótsza z czterema strofami . Tekst nowego brewiarza zawiera strofy obu wersji, ponieważ są uważane za szczególnie piękne . Druga strofa jest najbardziej natchniona i najbardziej zbliża się do znaczenia i wartości męczeństwa; reszta przekształca się w modlitwę. Często była komponowana, m.in. przez Orlando di Lasso, Monteverdiego i Vivaldiego. Jest on również używany przez inne wyznania chrześcijańskie.

DEUSDEDIT (zm. 664): Bede opowiada, jak po śmierci Justusa, niegdyś biskupa Hrofescaestir (Rochester), a później arcybiskupa Doruvernis (Canterbury), arcybiskup Eboracum (York) Paulinus wybrał Honoriusza na swojego następcę. Papież o tym samym imieniu ratyfikował wybór, wysyłając paliusz wraz z listem (bardzo cennym dla historyków) potwierdzającym, że po śmierci jednego z arcybiskupów dwóch wspomnianych biskupstw, drugi arcybiskup miał prawo mianować następcę bez konieczności odbywania długiej i żmudnej podróży do Rzymu. Nadal według Bedy (III, 20), jednakże po śmierci arcybiskupa Honoriusza (30 września 653) praktyka, mająca na celu zrównanie godności biskupiej dwóch głównych angielskich biskupstw, zawiodła: po 18 miesiącach wakatu Itamar, biskup Hrofescaestir, wybrał Deusdedit (oryginalne celtyckie imię: Frithbona) na 6. arcybiskupa Canterbury. O życiu i działalności duszpasterskiej Deusdedit wiemy bardzo niewiele, ale na szczęście Beda podkreślił jego saskie pochodzenie - pochodził z Wesseksu - pozwalając nam rozpoznać w nim pierwszego z długiej linii biskupów anglosaskich. Został wyświęcony na arcybiskupa 26 marca 655 i - nadal według Bedy - rządził swoją diecezją przez 9 lat, 4 miesiące i 2 dni. Po śmierci Itamara (656) Deusdedit konsekrował Damiana, południowego Sasa, na swojego następcę na biskupstwie Hrofescaestir; jest to jedyny oficjalny akt Deusdedit, co do którego mamy pewność: przypisanie mu fundacji klasztorów nie zostało udowodnione. Zmarł 14 lipca 664 r. - tego samego dnia co Earconbert, król Kentu i syn Eadbalda - i został pochowany w portyku kościoła św. Piotra, w pobliżu grobu pierwszego biskupa, św. Augustyna. Według poszlak Bedy (IV, 1), jego biskupstwo pozostawało puste przez długi okres, a aby naprawić tę niebezpieczną sytuację Egbert, król Kentu i syn Earconberta, oraz Oswiu, władca Nortumbrii, wysłali księdza Wigharda - wysoko cenioną angielską myśl religijną, zdolną do naprawienia niepewności i luk organizacyjnych kościołów angielskich - do Rzymu w celu wyświęcenia go na arcybiskupa przez papieża Witaliana. Zmarł on jednak na dżumę w Rzymie, co dało papieżowi okazję do wysłania osoby własnego wyboru do tego trudnego do zarządzania kraju - osoby z zewnątrz, której nie sprzyjało trudne środowisko. Po długich poszukiwaniach wybór padł na cylicyjskiego mnicha Teodora, pochodzącego z Tarsu, którego działalność biskupia jako następcy Deusdedit′a okazała się decydująca dla radykalnej i ostatecznej reorganizacji kościołów Anglii.

DEWOCJA - DEWOCJE: Tutaj przeanalizujemy formy pobożności i przedmioty, które sprzyjały dewocji. Niewiele wiadomo o prywatnej dewocji i jej formach w pierwszych wiekach chrześcijańskich. W obliczu pogaństwa wierzący starannie unikali wszystkiego, co można by uznać za pogańską pozostałość. Tertulian (De oratione 15) omawia pewne odstępstwa graniczące z przesądem, takie jak zdejmowanie płaszcza, aby się modlić, i sprzeciwia się tym, którzy odmawiali pocałunku pokoju pod pretekstem postu (18). Według niego życie chrześcijańskie musi przeplatać się z wytchnieniami i czuwaniami, które przygotowują wiernych do eschatologicznego oczekiwania (29). Mówi nam również o zwyczaju zabierania do domu chleba eucharystycznego, aby pożywić osobistą dewocję. Cyprian łączy modlitwę z czasem epizodów męki Chrystusa . To powiązanie pojawia się ponownie w Traditio Apostolica, która radzi tym, którzy są kuszeni, by uczynić znak krzyża na czole i oczach, wypędzić diabła znakiem odkupienia. Ten znak jest jeszcze skuteczniejszy, jeśli prześledzimy go za po mocą Eucharystii . Znak krzyża używany podczas chrztu przypomina zarówno pieczęć wybranych, jak i przynależność do Chrystusa. Stał się znakiem zwycięstwa i obecnie odgrywa znaczącą rolę zarówno w pobożności, jak i sztuce chrześcijańskiej: krzyż wyryto na chrześcijańskich domach. Potwierdzono również tradycję modlitwy zwróconej na wschód przed śmiercią . Postawa chrześcijanina w modlitwie z wyciągniętymi i uniesionymi ramionami często pojawia się w sztuce chrześcijańskiej. Liturgia wywarła głęboki wpływ na pobożność ludową, którą pielęgnowała i inspirowała. Na prostych skorupach i papirusach znajdujemy aklamacje, doksologie (papirus Faiyum), trisagion, maranatha, Kyrie eleison, początek Gloria, a czasem werset biblijny lub psalm. W obszarach koptyjskich uczeni znaleźli amulety lub talizmany, wyraźne wyrazy synkretyzmu religijnego. Epitafia w szczególności odzwierciedlają pobożność wiernych. Modlitwy są kierowane do Boga, do Chrystusa (np. "Jezus, Syn Boży, Alleluja"), do Ducha Świętego; najbardziej uroczyste wzywają "Boga Abrahama, Izaaka i Jakuba". Eucharystia jest cytowana jako zastaw zmartwychwstania . Stereotypowe formuły liturgiczne, które często powtarzają się w inskrypcjach, a czasami w księgach rachunkowych zachowanych na papirusach, są wstępem do modlitw strzelistych, które Augustyn zalecał Probie i które podsycały pobożność monastyczną. Jan Klimak kazał mnichom po prostu powtarzać imię Jezusa . Od II w. chrześcijanie gromadzili relikwie i przedmioty, które miały kontakt z męczennikami. Od IV w. zwłaszcza, widzimy wyraźny wzrost relikwii i przedmiotów pobożności: przede wszystkim świętego krzyża, czczonego na całym świecie . W Jerozolimie pielgrzymi musieli być pilnowani, aby nie wyjęli zębami kawałków krzyża, gdy go czcili . Grzegorz Wielki wysłał fragmenty prawdziwego krzyża wraz ze swoimi listami . Również w Jerozolimie pielgrzymi otrzymywali olej, który miał kontakt ze świętym krzyżem. Makryna nosiła żelazny krzyż na sercu i żelazny pierścień, co jest zaskakujące, biorąc pod uwagę, że Sobór Laodycejski (can. 36) zakazał wytwarzania lub noszenia takich przedmiotów. Jerome ganił kobiety, które nosiły małe ewangelie lub fragmenty krzyża , podobnie jak Epifaniusz (Panarion 15,1). Jan Chryzostom wolał widzieć dzieci noszące krzyże niż amulety i znał praktykę noszenia fragmentu prawdziwego krzyża oprawionego w złoto jako naszyjnika . Klemens poświadcza zwyczaj rytowania symboli chrześcijańskich na sygnetach. Chrześcijanie uwielbiali nosić medaliki z prostym krzyżem lub monogramem Chrystusa lub profilem świętego z inskrypcją, np. Dominus dat legem. Odkryto papirus z inwokacją krwi Chrystusa . Medal z IV w. zachowany w Muzeum Watykańskim przedstawia Matkę Boską pokazującą Dzieciątko Trzem Królom. Niektórzy wierzący mieli pudełka z perykopami ewangelii w środku . Początek Ewangelii Mateusza został znaleziony na papirusie w Kairze. Gwoździe Krucyfiksu zostały również odtworzone, co prowadzi do tematu wizerunków i ich kultu. Kult relikwii nie ograniczał się do krzyża, ale obejmował męczenników, ich szczątki i wszystko, co dotykało ich szczątków: ubrania, wodę z pielgrzymek przechowywaną w fiolkach (mamy wiele przykładów), olej z lamp sanktuariów, wosk ze świec (zwłaszcza ze świec paschalnych), a nawet ziemię z Palestyny. Hagiografia informuje nas o rozprzestrzenianiu się tego kultu, który sam Augustyn promował w ostatnich latach swojego życia. Graffiti w katakumbach dostarcza również ważnych dowodów na temat kultu, nabożeństw i pielgrzymów.

DEXTER, Nummius Aemilianus (2. połowa IV w.): Syn biskupa Pacjana z Barcelony. Prokonsul Azji za Teodozjusza w latach 379-387, został prefektem pretorianów za Honoriusza (395). Hierome zadedykował mu swoje De viribus illustribus, po tym jak Dexter namówił go do napisania biografii pisarzy chrześcijańskich na wzór Swetoniusza. W rozdz. 132 Hieronim wspomina o omnimoda historia, napisanej przez Dextera, po której nie mamy śladu.Chronicon Dextri jest falsyfikatem autorstwa hiszpańskiego jezuity z XVII w.

DIAKONATY (drobne posługi): Odźwierni, egzorcyści, akolici, lektorzy i subdiakoni. Do czasu reform papieża Pawła VI nazywano ich niższymi święceniami i nadawano kandydatom do kapłaństwa jako fazy kościelnego gradus . W czasach prześladowań odźwierny (łac.: aeditus, ianitor, ostiarius; gr. pulwro,j) musiał działać jako rodzaj strażnika, aby zapobiec poganom i złym życzliwym osobom wchodzeniu do miejsc spotkań chrześcijańskich. Po prześladowaniach powierzono mu opiekę i pieczę nad kościołami i kaplicami. Jednocześnie miał obowiązek utrzymywania porządku i spokoju podczas celebracji liturgii, jak zaświadcza Epifaniusz . W liturgii bizantyjskiej słowa oznaczające odsyłanie katechumenów były prawdopodobnie kierowane do niego: ta.j qu,raj( ta.j qu,raj. Odźwierny miał inne, nie ściśle liturgiczne role: św. Ambroży powierzył mu zadanie egzekwowania zakazu używania lodówek na cmentarzach, jak Augustyn potwierdza w Wyznaniach (6, 2): "Cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultis et panem et merum attulisset (Monika), atque ab ostiario prohiberetur." We wczesnym Kościele aż do III w. egzorcysta nie był koniecznie wyświęconym lub ustanowionym duchownym. Egzorcyzm był funkcją każdego chrześcijanina powołanego do wypędzania złego ducha z opętanej osoby . Cyprian mówił również o egzorcyzmie w sensie wypędzania demonów z osoby opętane, i opisali moce i dramatyczne skutki demonów na opętanych . Orygenes oświadczył, że demony są wypędzane nie za pomocą magicznych obrzędów lub zaklęć, ale za pomocą modlitw i wyrzeczeń . Cyryl Jerozolimski zachęcał swoich katechumenów, aby chętnie i pobożnie przyjmowali egzorcyzmy, które im udzielał, tchnąc na nich . W cytowanych odniesieniach nacisk położony jest bardziej na urząd niż na samego duchownego. Pierwszy ślad święceń egzorcystów znajdujemy w Sakramentarzu Gelazjańskim (Mohlberg, Liber sacramentorum). Akolita nie miał jasno określonej funkcji w liturgii wczesnego Kościoła. Papież Damazy mówi o męczenniku Tarcyzjuszu, który niósł Eucharystię chorym członkom wspólnoty. Tradycja ta przetrwała nawet po prześladowaniach, ale w inny sposób: akolita przynosił fermentum do kościołów tytularnych Rzymu w niedziele, jak pisze papież Innocenty do biskupa Decentiusa z Gubbio . Późniejszy rozwój roli akolity opisuje Izydor w De eccl. off. (I, 2,24), gdzie pisze, że akolici zapalali świece i nieśli je podczas czytania ewangelii i składania ofiary lub kanonu Mszy. Późniejsze sakramentarze, takie jak Gelazjański, Gregoriański i ich rewizje, mówią o święceniach akolitów. Urząd lektora można uznać za jedną z najstarszych ról liturgicznych. Ponieważ Justyn (I Apol. 67) wskazuje lektora nie przez rzeczownik, ale przez imiesłow - tou/ avnaginw,skontoj - jasne jest, że była to osoba dobrze zdefiniowana. Justyn mówi tylko, że lektor czytał memoriae apostołów lub proroków tak długo, jak pozwalał na to czas, przed kazaniem przewodniczącego zgromadzenia. De praescr. haer. Tertuliana pokazuje, że w przeciwieństwie do heretyków, Kościół katolicki uważał lektorat za stały urząd, którego nie należy mylić z innymi: "Itaque", pisze o heretykach, "alius hodie episcopus, cras alius: hodie diaconus qui cras lector; hodie presbyter qui cras laicus". Hipolit odróżniał posługę lektorów od posługi biskupa, prezbitera i diakona, używając słowa kaqi,statai zamiast ceirotiqei/tai w odniesieniu do ich ustanowienia: "Lektor zostaje ustanowiony, gdy biskup wręcza mu księgę; nie przyjmuje on wkładania rąk" (Botte, La Tradition Apostolique, LQF 39,30). W hierarchii Hipolita lektor pojawia się po spowiednikach i wdowach, ale przed dziewicami i subdiakonami, co odzwierciedla porządek panujący w ówczesnym Egipcie. Cyprian zaczął mówić o lektorach jako o duchownych: "in ordinationibus clericis…" . List mówi o pewnym Aureliuszu, którego Cyprian wyświęcił bez konsultacji z lokalnymi prezbiterami i diakonami, ze względu na jego oczywiste i wybitne zasługi. W czasach Ambrożego lektorami w Mediolanie byli prawie zawsze młodzi mężczyźni rozpoczynający karierę kościelną. W homilii De Exultu fratris 61 Ambroży mówi: "Unde non immerito quantus fuerit, hodie quoque per vocem lectoris parvuli Spiritus sanctus expressit". Kapadocy mówią także o urzędzie lektoratu, który uznawany był za wejście do służby kościelnej i wykluczał jego osobę od pracy świeckiej, np. nauczania retoryki . Rzeczywiście, Grzegorz z Nazjanzu zalecał, aby kandydaci na wyższe stanowiska kościelne najpierw przeszli przez niższe stopnie, jak Bazyli, który pełnił funkcję lektora, zanim został kapłanem i biskupem . Hieronim mówi o lektorach jako odrębnych od kantorów w liturgii i wymagających wysokiego poziomu moralności. W odniesieniu do stosowania szat liturgicznych przez lektorów radzi: "Si lector, si acolythus, si psaltes te sequitur, non ornentur vestibus, sed moribus, nec calamistro crispent comas, sed pudicitiam habitu polliceantur" . Afryka miała także lektorów, jak widzimy w pismach Augustyna, które nawiązują do młodych lektorów, którzy czytali z kodeksów Pisma Świętego wybranych przez biskupa . Izydor z Sewilli poświadcza posługę lektorów w Hiszpanii. W De eccl. off. II, 1-4 wymienia techniczne i moralne wymagania wobec lektorów; odróżnia ich również od kantorów i przydziela im dwa zadania: pronuntiare czytań, praedicare populis. Jeśli praedicare należy rozumieć jako wyjaśnienie czytań, mało prawdopodobne jest, aby lektorami w Sewilli byli młodzieńcy . Subdiakon w Kościele wczesnochrześcijańskim nie zajmował wyższej rangi niż lektor. Hipolit umieszcza go po lektorze . Dopiero w VI w. subdiakon przejmuje rolę lektora podczas liturgii; zmiana ta mogła wynikać z tego, że lektorami mieszkającymi w szkołach biskupich byli tylko dzieci. Na Wschodzie subdiakon był ważniejszy, jak wynika z Apos. Con.: jest umieszczony po diakonie i uważany za ustanowionego przez apostołów . Wraz z reformą Pawła VI w Kościele łacińskim wyeliminowano urząd subdiakonatu, nadając większe znaczenie roli lektora, choć Apos. Kon. "Ministeria quaedam" utrzymuje możliwość nazywania akolity "subdiakonem": Nihil tamen obstat, quominus, ex Conferentiae Episcopalis iudicio, Acolythus alicubi etiam Subdiaconus vocari possit.

DIACRINOMENI : Termin ten, oznaczający "wahający się", był stosowany do tych, którzy nie byli zdecydowani, czy uznać autorytet Soboru Chalcedońskiego (Tymoteusz z Konstantynopola); później podzielono ich na dwanaście sekt. Leontius Scholasticus mówi, że cesarz Anastazjusz I należał do tej grupy . Później zwolennicy Sewera z Antiochii byli również nazywani diacrinomeni, w znaczeniu "tych, którzy się wyróżniają": wyznawali współistotność Chrystusa z Ojcem co do Jego boskości i z ludźmi co do Jego człowieczeństwa, ale nie uznawali wiary Chalcedońskiej. Ich doktryna została wyłożona patriarsze Konstantynopola w 535 r.

DIADOCHUS z Fotyki: Biskup Epiru Wetusa (ok. 400-474). Wychwalany przez Wiktora z Wity jako wielki papież i cytowany przez Focjusza jako anty- monofizyta , został zidentyfikowany jako jeden z sygnatariuszy listu solidarności chalcedońskiej do cesarza Leona (Didachus z Foki, Mansi 7,619). Jest to tendencja jego Rozprawy o Wniebowstąpieniu naszego Pana Jezusa Chrystusa, która głosi uwielbienie w pojedynczej boskiej hipostazie ludzkiej natury Pana. Jego wpływ był odczuwalny nie tylko na Wschodzie: Pomeriusz przekazał jego doktrynę na Zachód za pośrednictwem Cezarego z Arles. Wizja św. Diadocha, biskupa Fotyki w Epirze, ma mistyczną treść: św. Jan Chrzciciel rozmawia z Diadochem o znajomości słowa Bożego (teologii w ograniczonym sensie), którą zdobył w ciszy pustelni, i w ten sposób był w stanie usłyszeć głos Ojca nad Jordanem, nie emitowany przez organ mowy, ale w formie chwały jako wyciśnięty gatunek, poza zmysłową formą gołębicy. Sto rozdziałów gnostycznych to bogate eksploracje tej doświadczalnej wiedzy uczynionej owocną przez Ducha. Asceta integruje ruchy ciała, nie gasząc go; napomina nas, abyśmy pozbyli się brudu ciała, przez kontemplację, aby przygotować je na radość niezniszczalności (54.89). Katecheza przypisywana mu pokazuje pewne cechy jego doktryny, ale nie jest poparta wieloma kodeksami.

DEMON:Pisma Nowego Testamentu często wspominają o Szatanie (nazywanym również diabłem), jego aniołach (w odróżnieniu od dobrych aniołów) i demonach, zgodnie z LXX daimo,nia i pneu,mata . Ewangelie synoptyczne, a zwłaszcza Dzieje Apostolskie, podkreślają wyższość Jezusa nad demonami, zwłaszcza objawiającą się w egzorcyzmach ; czwarta ewangelia z kolei nie zajmuje się tym problemem, chociaż przedstawia niewierzących Żydów jako dzieci diabła (J 8,44) i przeciwstawia Chrystusa księciu tego świata (J 12,31; 14,30). Listy Pawła rzadko wspominają o duchach i demonach , ale rezerwują ważne miejsce dla księstw, panowań i mocy, charakteryzując je jako istoty złe , ale podporządkowując je całkowicie Chrystusowi, zwyciężając nad nimi w paruzji, a w istocie już w zmartwychwstaniu . Apokalipsa podaje szczegółowy opis walki Chrystusa i jego kościoła z diabłem i jego aniołami. Cała ta dość obszerna demonologia NT niewątpliwie sięga tradycji biblijnej i żydowskiej (zwłaszcza pisma z Qumran). Oprócz odległych wschodnich korzeni, możemy z pewnością dostrzec podobieństwa do demonologii świata hellenistycznego, wyróżniającego się religijnym synkretyzmem, ale dzielącego biblijny świat strachu i udręki przed wieloma wrogimi i szkodliwymi siłami codziennego życia. Judeo-chrześcijańska i pogańska demonologia były jednak rozdzielone szeroką przepaścią, ponieważ ta pierwsza uważała demony i złe duchy za stworzenia Boże, które w pewnym momencie zbuntowały się przeciwko Stwórcy. Ta oparta na Biblii ogólna ocena chrześcijańskiej demonologii jest również prawdziwa w odniesieniu do jej późniejszych osiągnięć, które są w zasadzie ciągłą reinterpretacją pierwotnego dziedzictwa. Ocena jest trudniejsza i bardziej złożona w odniesieniu do szczegółów, ponieważ od II w. wpływy zewnętrzne były niewątpliwie większe: potwierdzają to sami chrześcijańscy autorzy, którzy musieli sprzeciwić się pogańskiej opinii w tej sprawie. Tak więc Klemens z Aleksandrii, który omawiając biblijne doktryny przejęte przez Greków, porównuje ich demony do aniołów Biblii; tak samo Augustyn, który wspomina, że negatywny sens, jaki Pismo zawsze nadaje słowu demony, zostałby również zaakceptowany przez pogan . Niełatwo jednak określić, w jakim stopniu demonologia patrystyczna została zdeterminowana w swoich szczególnych pozycjach przez swoje niechrześcijańskie otoczenie. Jeśli z jednej strony w ciągu pierwszych czterech wieków teologowie w ogóle nie zajmowali się tym zagadnieniem systematycznie, a ich odniesienia są w większości rozproszone, powinniśmy również zauważyć, że niektórzy pogańscy autorzy, tacy jak Celsus i Porfiriusz, byli pod wpływem tradycji judeochrześcijańskiej . Sprawę znacznie komplikuje zdumiewająca różnorodność punktów odniesienia: złe duchy i demony judeochrześcijańskie z jednej strony, a z drugiej demony (niektóre uważane nawet za dobre), eony, duchy, duchy natury, pośrednicy i dusze niektórych zmarłych ludzi, z tradycji pogańskiej. Musimy jednak mocno trzymać się naszego poprzedniego stwierdzenia, że żydowska matryca patrystycznej demonologii była zdecydowanie najważniejsza. Nic z tego nie podważa - a wręcz potwierdza - że diabeł i demony zajmowały ważne miejsce w myśli i pobożności wczesnych kościołów chrześcijańskich. W rzeczywistości chrześcijanie przypisywali każdy fakt i zjawisko, które w jakikolwiek sposób utrudniały zjednoczenie człowieka z Bogiem i poddanie świata Chrystusowi, wpływowi demonicznemu, widząc je wszędzie. W obliczu tej demonizacji całego środowiska - odczuwanego jako wrogie wierze - nieustannie starali się odkrywać i zwalczać nikczemne działanie demonów: w liturgii, w ascezie, w pobożnościach ludowych (znak krzyża), w modlitwie, w kazaniach, a nawet w samej teologii. Aby lepiej zrozumieć kluczową, trwającą konfrontację, która ma miejsce na poziomie teologicznym jako stopniowa reinterpretacja dziedzictwa judeochrześcijańskiego, pomocne jest rozróżnienie dziedzin, w których chrześcijańscy myśliciele zajmowali się kwestią demonów. W pierwszej kolejności brali ją pod uwagę w apologetyce antypogańskiej. Stając naprzeciw każdego dnia i wszędzie przejawom pogańskiego życia, ocenianym jako sprzeczne z wiarą i moralnością chrześcijańską - czy to bałwochwalstwo, rozrywki, mitologia, przesądy, wróżby - apologeci II wieku próbowali opracować demonologiczne wyjaśnienie; przypisywali więc bałwochwalstwo działaniu demonów, które opętały wizerunki wzniesione na cześć bogów, tj. niektórych sławnych zmarłych mężczyzn . Podobnie przypisywali pogański kult zamiarowi demonów, które pragnęły pożywić się aromatem ofiar lub otrzymać cześć zarezerwowaną wyłącznie dla Boga. Podobnie potępiali mity, magię, wróżbiarstwo i inne pogańskie praktyki jako środki, za pomocą których demony próbowały zapobiec nawróceniu i uwieść wierzących . W tym samym czasie chrześcijanie II w. byli zmuszeni bronić własnego istnienia przed opinią publiczną, która oskarżała ich o niemoralność i ateizm, a także tłumaczyć gwałtowną i niesprawiedliwą wrogość wobec nich. W tym również cytowali zgubne działanie demonów, które zawsze podburzały ludzi przeciwko prawdzie, prowokując prześladowania sprawiedliwych . W ten sam sposób późniejsi autorzy widzieli podżeganie demonów za herezjami, rzeczywiście nieustannie stygmatyzując opętanie heretyków przez demony . W całej tej antypogańskiej polemice zawarty był bardziej fundamentalny problem, który nie dotyczył tylko chrześcijan, ale był odczuwany również przez pogan, tj. kwestia pochodzenia zła. Orygenes wyraźnie zdawał sobie sprawę z tego filozoficznego węzła demonologii, gdy pisał: "Nie można poznać pochodzenia zła bez poznania nauki o diable i jego aniołach, to znaczy tego, kim był, zanim stał się diabłem, a także powodu, dla którego jego aniołowie podzielali jego odstępstwo" . Rzeczywiście, wbrew dualistycznym tendencjom tamtych czasów, teologowie Wielkiego Kościoła - apologeci i, wyraźniej, Orygenes i tak wielu innych Ojców po nim - podkreślali, że nawet diabeł i demony były stworzeniami Boga i że ich niegodziwość nie była wrodzona, ale wynikała z ich własnej, całkowicie wolnej decyzji. Odrzucając manichejskie stanowiska, w których przetrwał gnostycki dualizm II w., Augustyn pogłębił katolicką doktrynę na temat pochodzenia diabła i demonów . Jego stanowisko ostatecznie zostało oficjalnie potwierdzone przez Synod w Braga (561), który potępił błędy hiszpańskiego pryscylianizmu (HDG 57). Ten sam dualistyczny klimat II w. dał początek soteriologicznej wizji podsumowanej pod tytułem teoria odkupienia (RAC 9,710ff.; Studer 70-73). Justin podkreślał już zwycięstwo Chrystusa nad demonami głównie z powodów apologetycznych. Dla niego walka między Chrystusem a demonami miała już miejsce w kuszeniu Jezusa i męce , ale trwała w kościele, zwłaszcza w egzorcyzmach, a zakończy się zwycięsko dopiero w paruzji Pana . Ta idea triumfu Chrystusa, zaczerpnięta z tradycji apostolskiej, znalazła mitologiczny wyraz w temacie descensus ad inferos, później wstawionym do wyznania wiary chrzcielnej . Ważniejszy jednak był rozwój, jaki apostolska doktryna o zwycięstwie Zbawiciela wywołała w antymarcjonickiej dyskusji na temat sprawiedliwości i dobroci Boga. Rozszerzając biblijny temat "okupu za wielu" (Mk 10,45) w swojej skrajnie dualistycznej perspektywie, sam Marcjon wydaje się twierdzić, że dobry Bóg odkupił istoty ludzkie, płacąc krew swego Syna jako okup dla demiurga. W polemice z jego dualizmem, chrześcijańscy autorzy od Ireneusza, zainspirowani biblijnymi i tradycyjnymi tematami niewiedzy demonów , anulowania świadectwa dłużnego , okupu i drogocennej krwi Jezusa, rozwinęli teorię sprawiedliwego zwycięstwa Chrystusa nad diabłem, podkreślając zarówno oszustwo diabła przez Boga, jak i abusus potestatis diabła, który rozciągnął swoje "sprawiedliwe prawa" na istoty ludzkie - swoich więźniów z powodu grzechu - aby objąć niewinne życie Chrystusa, tracąc w ten sposób zarówno niesprawiedliwie prześladowanego Jezusa, jak i grzeszne człowieczeństwo w tym samym czasie. Teoria ta, zilustrowana wieloma popularnymi szczegółami, niektóre nawet w złym guście, była broniona zwłaszcza przez Orygenesa i Grzegorza z Nyssy , podczas gdy Grzegorz z Nazjanzu ostro go skrytykował . Niemniej jednak, włączając zwycięskie wyzwolenie ludzkości, wyrażone być może w sposób, który zbyt wiele zawdzięczał folklorowi, do całej historii zbawienia, Ojcowie otworzyli pewne naprawdę wzniosłe perspektywy. Tak więc, podążając za Pawłową antytezą Adama i Chrystusa, Ireneusz przedstawił swoją doktrynę apokatastasis: pokonawszy pierwszego Adama, uwodząc go do nieposłuszeństwa, diabeł został pokonany przez posłuszeństwo drugiego Adama, Chrystusa . Ta historyczna wizja odkupieńczego dzieła Chrystusa stała się następnie wspólnym dziedzictwem Ojców, którzy nigdy nie przestali, naśladując względny dualizm Biblii, przeciwstawiać światłości ciemności, królestwu Chrystusa królestwu Beliala - perspektywa ta znalazła swój najpotężniejszy wyraz u Augustyna w jego apologii De civitate Dei. Wszystkie te apologetyczne, filozoficzne, soteriologiczne i historyczne obawy nie mogły nie mieć znaczących reperkusji w literaturze parenetycznej. Rzeczywiście, to właśnie w polu ascetyczno-moralnym chrześcijańska demonologia osiągnęła swoje najszersze rozszerzenie . Podążając za tradycjami żydowskimi, poświadczonymi najwyraźniej w pismach z Qumran, chrześcijańscy moraliści szybko wysunęli praktyczne wymagania wiary, przeciwstawiając drogę światła, nad którą powierzono pieczę aniołom Bożym, drodze ciemności, zdominowanej przez aniołów szatana , lub próbowali wyjaśnić pochodzenie zła w samej ludzkości, rozróżniając dwa duchy, jeden dobry, drugi pokusy . Podążając za tymi samymi tradycjami żydowskimi, obecnymi również w pismach Nowego Testamentu, ale odczytanymi ponownie w kontekście etyki stoickiej, każda wada została przypisana konkretnemu duchowi . Ta doktryna o wadach i ich demonach osiągnęła najpełniejszą syntezę w teorii Ewagriusza z Pontu o ośmiu wadach , później podjętej przez autorów bizantyjskich (Jan Damasceńsk) i przekazanej przez Jana Kasjana Collationes (7-8) na średniowieczny Zachód . Rozumiejąc grzechy i wady jako wywołane przez nikczemne działanie demonów, pisarze duchowi, począwszy od Orygenesa , uważali zatem całe życie wiary za pokusę, walkę z demonami; oni w szczególności wiązali początek tej walki z katechumenatem i chrztem, napominając nie tylko katechumenów, ale całą wspólnotę do ascezy, postu i modlitwy oraz nalegając na konieczność wyrzeczenia się pompa diaboli . Podobnie podkreślali te wymagania życia chrześcijańskiego w kazaniach pokutnych, zwłaszcza w okresie Wielkiego Postu. Celebrowali również, zwłaszcza w pismach hagiograficznych - w dużej mierze na wzór Vita Antonii Atanazego - chwalebne zwycięstwa odniesione przez mnichów i świętych, podobnie jak męczenników przed nimi, nad diabłem i demonami. W świetle znaczenia przypisywanego demonom w życiu kościoła i indywidualnego wierzącego, można łatwo zrozumieć, dlaczego chrześcijańscy autorzy szczególnie dbali o właściwe wyjaśnienie fragmentów biblijnych najbardziej dotyczących demonów i przypisywanych im działań, takich jak opis związku "synów Bożych" z "córkami ludzkimi" (Rdz 6,1-4: pochodzenie demonów), epizod czarownicy z Endor (1 Sam 28,7-25: przywoływanie zmarłych), pierwsze dwa rozdziały Hioba lub historia Trzech Króli (Mt 2,1-12: astrologia). Odczytując zatem ponownie, z różnych powodów i w ciągle zmieniających się warunkach, demonologię odziedziczoną po tradycji judeochrześcijańskiej, wczesnochrześcijańscy autorzy zadawali, mniej lub bardziej systematycznie, następujące pytania: po pierwsze, jak powiedzieliśmy, interesowało ich pochodzenie diabła i demonów. Wierni podstawowemu przekonaniu Biblii, że Bóg stworzył wszystko, stanowczo twierdzili, że złe duchy również są stworzeniami jednego Stwórcy i że skoro nie mógł On stworzyć niczego złego, ich niegodziwość nie pochodziła od Boga, lecz wyłącznie z ich własnej wolności. Wielu odróżniało grzech diabła, księcia odstępczych aniołów, od grzechu jego zwolenników, być może popełnionego bezpośrednio po nim . Zgodnie z tradycjami żydowskimi, reprezentowanymi w szczególności przez księgę Henocha, ale obecnymi również w NT (patrz Judy 14), upadek aniołów był przez długi czas rozumiany jako grzech cielesny, którego owocem byli giganci i demony (RAC 9720f.). Jednak ta mitologiczna idea wkrótce ustąpiła miejsca bardziej duchowym wyjaśnieniom i została wyraźnie odrzucona . Opierając się w szczególności na Mądrości 2:24, przyczyną była zazdrość diabła o Adama, który został uwiedziony, aby podzielić nieszczęście upadłych aniołów (o Laktancjuszu). Doktryna pychy i buntu diabła stopniowo zaczęła przeważać, jednak doktryna w szczególności broniony przez Augustyna . Ten rozwój teologiczny dotyczący upadku diabła i jego zwolenników miał również drugorzędne konsekwencje. Z jednej strony, pierwotne rozróżnienie upadłych aniołów i demonów, preferowane zwłaszcza przez żydowską egzegezę Rdz 6:1-4, zostało stopniowo porzucone - przypisując te same cechy obu grupom, ostatecznie zostały one całkowicie utożsamione . Z drugiej strony, przez powiązanie apostazji aniołów z apostazją diabła, czas pierwszego wydarzenia został przesunięty z powrotem na początek . Również bardzo interesująca jest doktryna Orygenesa, że istoty intelektualne popełniały mniej lub bardziej poważne grzechy i w konsekwencji były skazane na mniej lub bardziej substancjalną cielesność, tj. stawały się aniołami, ludźmi lub demonami . Drugie pytanie demonologii patrystycznej dotyczyło ostatecznego przeznaczenia diabła i jego aniołów : popadli w grzech, zostali wygnani z nieba; ich potępienie nie było jednak ostateczne, a ich aktywność trwa między niebem a ziemią. Dopiero na sądzie powszechnym poniosą "śmierć w nieśmiertelności" , będąc ukaranymi w ogniu wiecznym. Orygenes mimo wszystko wysunął hipotezę, później kwestionowaną przez anty-Orygenistów, o pokucie diabła . Aż do ostatecznego potępienia demony, żyjące w powietrzu, sprawują zgubną władzę nad ludźmi, a nawet nad całym światem. Natura tego nikczemnego panowania była trzecim i niewątpliwie najbardziej rozległym problemem demonologii patrystycznej . Wypełniając cały świat, a raczej mieszkając w dolnym powietrzu między niebem a ziemią, diabeł i jego aniołowie robią wszystko, co mogą, aby oddzielić ludzi od Boga: powodują choroby i klęski żywiołowe; wymyślają szkodliwe sztuki, takie jak magia, astrologia, a nawet kobieca moda; naśladują chrześcijańskie obrzędy i zepsute zdrowe nauki mitami i herezjami; prowokują ludzi do grzechu i występku; szczególnie zagrażają noworodkom, które muszą być chronione egzorcyzmami i chrztem. Ich aktywność nie jest jednak bezgraniczna : poddani zawsze woli Bożej, zasadniczo działają zgodnie z opatrznością Bożą; Ich zgubne działania są nawet powstrzymywane przez dobrych aniołów. Przede wszystkim ludzka wolność, wspomagana przez Boga i aniołów, zawsze może oprzeć się nawet najbardziej subtelnym uwodzeniu diabła i jego zwolenników. W szczególności demony nie mogą przeniknąć do wnętrza istot ludzkich: podczas gdy powodują złe sny i niepokoją niespokojne dusze, nie znają tajemnic serca, a ich ataki są zatem zawsze zasadniczo zewnętrzne. Wreszcie, myśląc o pochodzeniu, potępieniu, a zwłaszcza obecnej aktywności diabła i demonów, Ojcowie nie mogli uniknąć rozważenia kwestii ich natury . W opracowaniu ich demonologii, podobnie jak w przypadku ich angelologii, widzimy stopniową duchowość. Podobnie jak aniołowie, demony wkrótce zostały przedstawione jako istoty duchowe (pneu,mata - spiritus, z negatywnymi atrybutami). Według Tertuliana jednak, choć nie mają ciała, nie są niematerialne: raczej są z bardzo delikatnej substancji , która nie posiada już godności aniołów . Pogląd ten przetrwał wśród łacinników aż do Augustyna , który, przypisując demonom "powietrzną" cielesność, wahał się wyjaśniać demoniczne zjawy za pomocą tej cielesności ; raczej podkreślał, że demony nie przyjmują materialnych ofiar, prosząc zamiast tego o cześć i poddanie należne Bogu. Augustyn przygotował w ten sposób całkowicie duchowe zrozumienie natury demonicznej, chociaż w rzeczywistości nie był zbytnio zainteresowany takimi kwestiami . Uduchowienie poszło jednak znacznie dalej wśród Greków , którzy, przyjmując anielskie pochodzenie demonów, podkreślali ich niematerialność. W IV w. wyraźnie zaprzeczali, że demony mają ciało, które wymaga karmienia. Podobnie jak w przypadku anielskiej cielesności, cielesność demonów była rozumiana jako coś względnego, tj. bardziej subtelnego niż ciało ludzkie; niemniej jednak natura demonów nie była utożsamiana z naturą aniołów. Podczas gdy Orygenes przyznał, że istnieje dwojaka różnica między aniołami a demonami, zarówno w naturze, jak i charakterze , później widać różnicę tylko w charakterze . Widzialność i ruchliwość demonów została określona w sposób zgodny z opinią mniej lub bardziej subtelnej cielesności: normalnie były niewidzialne, ale mogły dać się zobaczyć za pomocą własnego ciała lub ciała innej osoby. Są również bardzo szybkie, poruszając się na skrzydłach po całej ziemi. Ze względu na swoją ruchliwość, ale także ze względu na swoje szersze doświadczenie, przewyższają ludzi wiedzą, łatwiej odgadując nawet myśli . Ich wiedza o tajemnicach zbawienia jest jednak bardzo mała: w szczególności nie zrozumiały głębokiego znaczenia wcielenia Pana i krzyża. Podsumowując, można powiedzieć, że istnienie i działanie diabła i demonów odegrały bardzo ważną rolę nie tylko w popularnych wierzeniach i nabożeństwach wczesnego kościoła , ale także w teologii Ojców. Znacznie uwarunkowana kosmologiczną i antropologiczną wizją czasów, demonologia patrystyczna przedstawia wiele trudności dla współczesnej mentalności. Należy jednak dążyć do jej zrozumienia, nie tylko po to, aby wejść w mentalność wczesnych autorów chrześcijańskich, ale także po to, aby móc z niej wywnioskować lekcję na temat pochodzenia i powagi zła, bez której nie możemy w pełni docenić zbawczego dzieła Jezusa Chrystusa, centralnego punktu wiary chrześcijańskiej.

DEMOFIL z Konstantynopola (zm. 387): Pochodził z dobrej rodziny i był umiarkowanym arianinem. Jako biskup Berei (Tracja) był częścią wschodniej delegacji, która przedstawiła Konstansowi Ekthesis makrostichos w Mediolanie w 345 r. W 351 r. uczestniczył w soborze w Sirmium, który zdetronizował Fotyna; jego obecność w 359 r. w Rimini jest niepewna. W latach 356-357 papież Liberiusz został zesłany do Berei, niedaleko niego; Demofil musiał mieć udział w decyzji papieża o podporządkowaniu się i podpisaniu potępienia Atanazego. W 370 r. Walens promował jego wybór na biskupa Konstantynopola, aby zastąpić zmarłego Eudoksjusza, który był biskupem stolicy przez 11 lat. Demofil, wyświęcony przez biskupów ariańskich, popierał proariańską działalność cesarza na Wschodzie, ale był też bardzo wrogo nastawiony do radykalnych arian. W 380 roku odmówił Teodozjusza rozkazu podpisania nicejskiego wyznania wiary i został zmuszony do opuszczenia swojej stolicy i powrotu do rodzinnej Tracji (Sokrates, Filostorgios). W 383 roku cesarz zażądał od niego wyznania wiary jako przywódcy umiarkowanych arian; nie dotarło ono do nas (Sokrates, Sozomen). Filostorgios twierdzi, że wyznawał monofizycką chrystologię ante litteram. Po jego śmierci Marinus został wybrany na biskupa ariańskiego, ale później wybrano Doroteusza, wówczas w Antiochii.

DENDRITAE, od greckiego dendron (drzewo): Wschodni asceci chrześcijańscy, którzy spędzili część swojego życia na drzewach (mnich maronicki w Irenim, niedaleko Apamei) lub wewnątrz ich pni (mnich Adolas, Pratum spirituale 70). Jest prawdopodobne, że niektórzy z nich, jak stylici, budowali chaty wśród gałęzi, podobnie jak pasterze, którzy mieszkali w miejscach narażonych na niebezpieczeństwo dzikich zwierząt.

DEO GRATIAS: Formuła pozdrowienia i dziękczynienia oraz aklamacji liturgicznej, oznaczająca "dzięki Bogu". Wyrażenie to zostało użyte przez św. Pawła i zostało po raz pierwszy przyjęte przez chrześcijan afrykańskich: męczennicy scylijscy, usłyszawszy wyrok potępienia prokonsula, odpowiedzieli: "Deo gratias". Aklamacja ta pojawia się ponownie w Passio Perpetuae i Aktach męczeństwa Cypriana. Chrześcijanie afrykańscy używali go jako imienia chrzcielnego i pozdrowienia. Św. Augustyn wyjaśnia jego znaczenie: tym wyrażeniem chce się podziękować Bogu po spotkaniu innego chrześcijanina, radując się, że oboje żyją w Chrystusie . Katolicy dołączyli Deo laudes do Deo gratias w aklamacjach i inskrypcjach: pierwsze wyrażenie stało się znakiem rozpoznawczym Donatystów, bardziej obawianym niż trąba wojenna lub ryk lwa. Deo gratias jest również aklamacją radości i chwały dla Boga za cuda i za lekcje biskupów . Zostało zachowane w Regula Benedicti 66 jako wyraz powitania dla tego, kto puka do drzwi. Przeszło do liturgii mozarabskiej, następnie ambrozjańskiej, rzymskiej i galikańskiej: wierni składają dzięki Panu za to, co słyszą i celebrują. Wyraża zatem podstawową postawę chrześcijanina, połączoną z pokornym uznaniem, że wszystko jest darem Boga.

DEO LAUDES: Hasło donatystów, używane przez circumcellions jako okrzyk wojenny , "bardziej przerażające niż ryk lwa" i przeciwstawiane katolickiemu Deo gratias. Wyrażenie donatystów można znaleźć we fragmentach architektury lub innych inskrypcjach w kamieniu w ok. 30 miejscach, zwłaszcza na północ od gór Aures i w obszarze produkcji oliwek na południe od Theveste, ale także w Mauretanii Sitifensis i Trypolitanii (Henchir Msuffin). Oprócz kościołów, motto zostało wyryte na tłoczni oliwy w Hr. Gosset (dzielnica Theveste) i na architrawie budynku gospodarczego i kościelnego w Msuffin, Trypolitania . Został on wykreślony na fałszywym kamiennym łuku drzwiowym w kaplicy w pobliżu Khenchela . Był on związany z obrzędem chrztu, jak w Deo laudes super aquas , z wezwaniem B(onis) B(ene), Henchir bou Said i na cmentarzu kościelnym w Ain Ghorab (dzielnica Theveste) z relikwiami męczenników . Żadna z tych inskrypcji nie wydaje się być późniejsza niż początek V w. Potwierdzają one wypowiedzi Optatusa, Augustyna i innych na temat siły ruchu circumcellio w Numidii w IV i na początku V w., pokazując również jego ścisłą identyfikację z głównym zalążkiem kościoła donatystów w tej prowincji.

DEOGRATIAS (zm. 457), biskup Kartaginy Następca Quodvultdeusa na biskupstwie Kartaginy w latach 454-457, jego wybór uzyskał od Genserica Walentynian III. Został wyświęcony w bazylice Fausta 24 października. Pomagał więźniom przywiezionym z Rzymu przez króla Wandalów po splądrowaniu w 455 r., udostępniając im dwie bazyliki. Biskupstwo pozostało puste przez 24 lata po jego śmierci. W Cal. Carth. jest wpisany 5 stycznia, w Mart. rom. 22 marca, ale żadna z tych dat nie jest z pewnością datą jego śmierci.

DEPOSITIO AD SANCTOS: Najwcześniejszym przykładem grzebania chrześcijan w pobliżu grobów świętych może być Maksymilian, pochowany w pobliżu św. Cypriana z Kartaginy w 295 r. Ambroży wyjaśnia, że praktyka ta chroni zmarłego przed niebezpieczeństwami poza grobem. Augustyn w swoim dziele De cura pro mortuis gerenda (ok. 421-422), skierowanym do Paulina z Noli, wyjaśnia, że bliskość grobów ma wartość tylko wtedy, gdy zachęca żyjących do żarliwszej modlitwy za zmarłych. Chrześcijańska archeologia oferuje wiele przykładów tej praktyki.

DECRETUM GELASIANUM: Złożony dokument rozpoczynający się tytułem Incipit concilium urbis Romae, sub Damaso papa. De explanatione fidei. Jego pięć rozdziałów, zgrupowanych w dwóch częściach (1-3; 4-5), zajmuje się imionami Chrystusa i Ducha Świętego (rozdz. 1); podaje listę ksiąg ST i NT (rozdz. 2); objaśnia temat prymatu kościoła Rzymu, a następnie Aleksandrii i Antiochii (rozdz. 3); podaje listę prawowiernych Ojców, których pisma można polecić, i wymienia trzy sobory: Nicejski, Efeski i Chalcedoński (rozdz. 4); i na koniec podaje ciekawą listę ksiąg apokryficznych, zaczynając od Soboru Rimini, który jest potępiony na wieki (rozdz. 5). Znany od VII w. pod nazwą De libris recipiendis et non recipiendis (z rozdz. 2 i 4), jego dogmatyczne pretensje można wywnioskować z faktu, że jego autor przedstawił je jako dzieło rzymskiego synodu z IV w. Uważane za autentyczne, było kopiowane tak często, że obecnie mamy 36 jego rękopisów. Tradycja rękopisów ujawnia niepewność jego atrybucji: papież Damazy (366-384), papież Gelazy (492-496), papież Hormisdas (514-523). Jego atrybucja en bloc Damazy′emu jest historycznie niemożliwa. Dwie części składające się na Decretum Gelesianum należą do dwóch różnych okresów i wywodzą się z dwóch różnych mentalności. Rozdz. 1-3, ściśle ze sobą powiązane, ujawniają źródła autorytetu, gwarancje wiary, wymienione w kolejności malejącej: najpierw Chrystus, w którym objawia się Duch Święty, następnie Pismo Święte, następnie Kościół Rzymski, a następnie dwa Kościoły w Aleksandrii i Antiochii, również nosiciele starych tradycji. Ten organiczny blok prawdopodobnie sięga czasów papieża Damazego i może być dziełem soboru rzymskiego datowanego na 382 r. Jest on ważny dla biblistów, ponieważ przezwycięża rozróżnienie między księgami proto- i deuterokanonicznymi. Mniej systematyczne rozdz. 4-5 nie są dziełem zgromadzenia, ale jednostki, która sporządziła listę pomocniczych autorytetów wiary i zebrała z pamięci szereg nazwisk autorów z poprzednich wieków. Ponieważ prawie wszyscy nowi autorzy są datowani, ostatnim był Piotr mnich (zm. Aleksandria ok. 489 r.), a ponieważ ignoruje on VI-wieczny kontrowersje wokół Trzech rozdziałów, Orygenesa i Fausta z Riez, przypuszczalnie został skomponowany pod koniec V lub na początku VI w., prawdopodobnie w Galii. Obie części zostały połączone bardzo szybko, być może w 519 r., roku pojednania Rzymu i Bizancjum po schizmie Akacjusza. Przypisanie Gelazjuszowi wydaje się mieć miejsce (bez wątpienia w VII w.) zarówno dlatego, że pierwsza część Decretum Gelasianum została wydana przez zgromadzenie zwołane przez papieża, jak i dlatego, że Gelazjusz w swoim czasie miał reputację reformatora.

DEFENSOR

I. Defensor civitatis - II. Defensor ecclesiae.

I. Defensor civitatis (lub plebis). Miał on za zadanie bronić swojego miasta i jego humiliores przed ciemiężycielami zarówno publicznymi, jak i prywatnymi (potentiores): ut innocens et quieta rusticitas particularis patrocinii beneficio fruatur . Urzędnicy często nie egzekwowali praw, którzy czerpali zyski ze swojego urzędu. W innych przypadkach najbiedniejsi byli uciskani przez władze, które nie stosowały praw dla ich ochrony . Czasami to władcy, urzędnicy cesarscy i głowy miast - innymi słowy władze - obciążali najsłabszych podatkami, zwalniając bogatych. Z tego powodu istnieli defensores z niezbędną funkcją i autorytetem do egzekwowania praw. Defensor został ustanowiony przez Walentyniana w 368 r. dla Illyricum jako patronus plebis , w niektórych regionach uznając urząd już istniejący . Była to więc inicjatywa zachodnia; w tym samym okresie defensor został również utworzony na innych terytoriach, gdzie jeszcze nie istniał , wysyłany do prefekta w pretorium) . Instytucja nie rozprzestrzeniła się natychmiast na wszystkie regiony; w 401 biskupi Afryki poprosili o defensor propter afflictionem pauperum . Augustyn mocno ubolewał (420): "powód jest oczywisty w fakcie, że nie ma "obrońców" [defensores], którzy w jakiś sposób chronią ich przed niegodziwością możnych, którzy po nich depczą, i którzy są w stanie sprawić, że będą szanować prawa na korzyść biednych przeciwko tym, którzy nimi pogardzają; "obrońców", powtarzam, wspieranych przez odpowiedni status społeczny i wybieranych przez współobywateli, wśród których cieszą się dobrą opinią, w taki sposób, że charakteryzują się uczciwością i autorytetem. Gdy ich brakuje w miastach lub na otaczających je terytoriach, na próżno dręczymy się nieszczęściami, do których moglibyśmy dojść z pomocą" . Augustyn nalegał, aby defensor, niezależnie od tego, czy ył osobą prywatną, czy urzędnikiem, miał wystarczający status społeczny (dignitas), aby mieć władzę przeciwstawiania się potentes . W późnej starożytności często zmieniały się kompetencje i procedura mianowania defensor civitatis. Początkowo był mianowany przez prefekta pretorianów, od 387 r. przez civitas , a od 409 r. przez duchowieństwo i notable, i musiał być katolikiem ; nastąpiły również późniejsze zmiany. Ponieważ jego uprawnienia były modyfikowane więcej niż raz, stając się ostatecznie magistratem miejskim, wnioskujemy, że wykonywanie urzędu okazało się trudne (nie wymienia duchowieństwa do nominacji, tylko supplicatio civium). Defensor civitatis zniknął na Zachodzie, nie wiemy kiedy; na Wschodzie Justynian próbował ją ożywić (15 listopada 535), ale instytucja ta była powiązana z gminami. Wyrażenie to było jednak używane także w szerszym znaczeniu, na przykład w przypadku biskupa, który bronił swojego miasta przed najazdem. II. Defensor ecclesiae. Początkowo prawnik kościelny wyznaczony przez cesarza, działający jako prawny przedstawiciel i obrońca interesów lokalnego kościoła (defensores scholastici). Pierwszy dowód znajduje się w Rzymie: a defensor ecclesiae urbis Romae. Possidius wspomina o defensor ecclesiae w 403 r. , gdy kościół w Calama musiał już go mieć. Pierwsza cesarska wzmianka o defensor ecclesiae pochodzi od cesarza Honoriusza z 407 r. , który kilka miesięcy później odpowiedział na konkretną prośbę biskupów afrykańskich z 13 czerwca 407 r. . Cesarskie postanowienie obowiązywało w Afryce, gdzie instytucja ta już istniała, ale nie była szeroko rozpowszechniona . List Augustyna wspomina, że defensor dla Fussali utworzył diecezję w latach 411-412: będąc nową diecezją, być może potrzebowała prawnego przedstawiciela przed władzami cywilnymi, które nie chroniły ludu. Rzymscy defensores są znani głównie ze źródeł literackich; inskrypcje pokazują, że byli obecni również gdzie indziej. Podczas gdy początkowo defensor ecclesiae był osobą świecką, później był duchownym, który otrzymał tonsurę. Uprawnienia i mianowanie defensor ecclesiae również ewoluowały i rozszerzały się do tego stopnia, że pełnił on wszelkiego rodzaju funkcje dyplomatyczne i administracyjne, pomagając biskupowi w jego funkcjach pozakościelnych. Według papieża Pelagiusza II (zm. 590) obowiązki defensor ecclesiae dotyczyły causarum cognitio, Conventiones, actus, publica litigia, et quaecumque vel ecclesiastica instituta vel supplicantium necessitas poscit . Rzymski defensor mógł zostać wysłany do Konstantynopola , wykonywać dyrektywy biskupa lub uczestniczyć w zarządzaniu dobrami kościelnymi.

DEFENSOR, mnich (zm. po 700) : Mnich w Ligugé w Poitou, który ok. 700 r. skompilował Liber scintillarum, zbiór fragmentów zaczerpniętych z Pisma Świętego i Ojców (głównie łacińskich, trochę greckich i jeden syryjski, Efrem). Dzieło, często kopiowane z VIII-XVI w., jest podzielone na 81 rozdziałów, każdy z tytułem - zazwyczaj nazwą wady lub cnoty, co pokazuje cel autora w postaci nauczania moralnego i treningu ascetycznego. Prolog ma dwie wersje, krótką i długą; długa, która wydaje się autentyczna, wspomina o klasztorze Saint-Martin de Ligugé, gdzie mnich Defensor opracował zbiór

DELPHINUS z Bordeaux (zm. 403/404): Drugi wiarygodnie poświadczony biskup Bordeaux (380-403/4), po Orientalisie, który był obecny na soborze w Arles w 314 r. Delfin miał wielkie zasługi jako ewangelizator własnej diecezji i cieszył się wielkim prestiżem. Przyjaciel Phoebadiusa z Agen, regularnie korespondował z Ambrożym z Mediolanu i był uważany za ojca duchowego Paulina z Noli, któremu udzielił chrztu w 389 r. i od którego otrzymał pięć listów , chwalących jego wiedzę biblijną. Jego czasy zostały zakłócone przez polemikę z heretykiem Pryscyllianem i jego zwolennikami: sam Delfin brał udział w dwóch soborach, w 380 r. w Saragossie i w 384 r. w Bordeaux, na których dyskutowano potępienie heretyka. Żadne z jego dzieł do nas nie dotarło. Jego święto obchodzone jest 24 grudnia (30 grudnia w Bordeaux); był uważany za patrona Akwitanii

DEMETRIAN z Antiochii, święty (III w.): Święty, święto 10 listopada, biskup Antiochii, następca Fabiusza (Euzebiusz, HE VI, 46,4) i ojciec biskupa Domnusa. Wybrany w 253 r., został deportowany do Persjiwraz ze swoimi współobywatelami przez Szapura I i kontynuował służbę deportowanej wspólnocie jako biskup w Gondeszapur. Zmarł ok. 260 r.

DEMETRIAS (zm. 460?), święty, rzymska dziewica i asceta (Rzym ok. 398-460): Córka Anicji Juliany i konsula Olybriusa Probusa, wnuczka Anicji Proby Faltonii, Demetrias była potomkinią rodu Anicia, jednej z pierwszych politycznie ważnych rodzin rzymskich, która przyjęła chrześcijaństwo. Osiedliła się z matką w Kartaginie po śmierci ojca i splądrowaniu Rzymu (410), gdzie poznała Augustyna i Alypiusa. Pod koniec 413 lub na początku 414 roku Demetrias zrezygnowała ze znakomitego małżeństwa, poświęcając się Bogu i otrzymując welon od biskupa Aureliusza z Kartaginy. Częściowo ze względu na jej młodość wydarzenie to wzbudziło tak duże zainteresowanie w społeczności chrześcijańskiej, że wybitne osoby zwracały się z radami i zachętami do jej matki i babci. Papież Innocenty I i Augustyn napisali listy gratulacyjne do Juliany i Proby; Pelagiusz i Jerome również napisali. Pelagiusz wysłał list z Afryki, Ad Demetriadem , w rzeczywistości podręcznik dla konsekrowanej dziewicy: napisany w stylu dworskim, po zwykłych komplementach zawierał porady dotyczące umiarkowanej ascezy, a także doktrynę Pelagiusza o naturze i łasce. Hieronim napisał traktat, Ad Demetriadem , z Betlejem. Po laudatio rodziny, pochwalił wiarę i zapał, z jakim młoda kobieta poświęciła się Bogu, wyrzekając się wygód swojej pozycji społecznej. Hieronim radził jej poświęcać stałe godziny na modlitwę i czytanie Biblii, czynić pokutę, być hojną wobec biednych, wystrzegać się herezji. List Pelagiusza - który krążył anonimowo - bardzo zaniepokoił Augustyna, który wskazał na jego doktrynalną dwuznaczność: był to pierwszy pojedynek kontrowersji pelagiańskiej. Po powrocie do Rzymu Demetriasz otrzymał wyraźnie antypelagiański list, Ad sacram virginem Demetriadem seu de humilitate tractatus (wśród dzieł Leona Wielkiego), przypisywany ogólnie Prosperowi z Akwitanii. Liber Pontificalis poświadcza, że na terenie należącym do niej przy via Latina zbudowano bazylikę ku czci św. Szczepana; jej ruiny i inskrypcja dedykacyjna zostały odkryte w 1858 r.

DEMETRIUSZ MEGALOMARTYR (zm. 306?): Imię świętego pojawia się 9 kwietnia, jako pochodzącego z Sirmium, w Mart. Syr. i Mart. hier., w których jest nazywany diakonem; nie wspominają o męczenniku o tym imieniu czczonym w Tesalonikach. Po zniszczeniu Sirmium przez Attylę w 441 r. kult świętego został prawdopodobnie przeniesiony do Tesaloniki, gdzie ok. 510-520 r. wybudowano na jego cześć bazylikę w murach nad starszymi budowlami. Nie było grobu z relikwiami: cyborium zastąpiło obecność relikwii świętego. Sytuacja polityczna wpłynęła na rozwój jego legendy: w 535 r. siedziba prefektury Illyricum została przeniesiona z Sirmium do Tesaloniki. Legenda uczyniła z diakona żołnierza i prokonsula, który cierpiał za Maksymiana (306). W VII wieku zbiór cudów wydany przez arcybiskupa Jana z Tesaloniki nazywa go orędownikiem i obrońcą miasta przed Awarami i Słowianami. Demetriusz jest przedstawiony w Rzymie w S. Maria Antiqua; ikony często przedstawiają go jako kawalerzystę. Cyryl i Metodiusz przywieźli jego kult na Morawy i Panonię, Krucjaty na Zachód. Grecy czczą Demetriusza 26 października; Florus umieszcza go w swoim martyrologium 8 października.

DEMETRIUSZ z Aleksandrii (zm. 232): Według Euzebiusza (HE 5, 22), Demetriusz został mianowany biskupem w dziesiątym roku Kommodusa (189) i rządził przez 43 lata (HE 6, 26), aż do 232. Po prześladowaniach Septymiusza Sewera powierzył nauczanie katechizmu młodemu Orygenesowi (HE 6, 3), którego samookaleczenie początkowo pochwalał, ale później potępił (HE 6, 8). Zachęcał Orygenesa do apostolskiej pracy (HE 6, 14), ale zaprotestował, gdy Aleksander zJerozolimy i Teoktyst z Cezarei pozwolili mu głosić kazania, gdy był jeszcze świeckim, zmuszając go do powrotu do Aleksandrii (HE 6, 19). Kiedy Orygenes, wyświęcony na kapłana podczas drugiej podróży do Palestyny, powrócił do Aleksandrii po sporze z pewnymi heretykami w Grecji (230-231), Demetriusz, urażony tym święceniem dokonanym przez obcych biskupów, upublicznił okaleczenie Orygenesa i zwołał synod biskupów i kapłanów, który zobowiązał teologa do opuszczenia Egiptu; wraz z kilkoma innymi biskupami ogłosił, że Orygenes został zdetronizowany z kapłaństwa (Pamphilus według Photiusa). Hieronim, w tym czasie jeszcze orygenista i Euzebiusz przypisują wrogość Demetriusza zazdrości: dowody (np. list Orygenesa "Do przyjaciół Aleksandrii") wydają się wskazywać, że mogły istnieć również obawy doktrynalne. Zatwierdzony przez Rzym, wyrok Demetriusza został zignorowany przez biskupów Palestyny, Syrii, Arabii i Achai (Grecja), którzy przyjęli Orygenesa, uznając jego kapłaństwo. Demetriusz zmarł wkrótce potem. Źródła koptyjskie przypisują mu pochodzenie chłopskie i przypisują mu kilka listów do papieża Wiktora oraz do biskupów Antiochii i Jerozolimy w dniu Wielkanocy. Wydarzenia związane ze związkiem Demetriusza z Orygenesem znajdują odpowiednie wyjaśnienie w historycznym kontekście fragmentu - dokładnie dzieła silnego Demetriusza - od prezbiteratu do hierarchicznej struktury biskupiej w kościele Aleksandrii.

DEMETRIUSZ z Antiochii (pseudo) (VI w.?)
DAWID

I. W Ojcach - II. Ikonografia.

I. W Ojcach. Dawid jest "ojcem" Mesjasza: Chrystus, który narodzi się z jego ciała, będzie nazywany "synem Dawida" (Mt 1:1 i 21:9). Jest królem, prorokiem, pasterzem. Ludzie oczekują wyzwolicielaz rodziny Dawida, którego "królestwu nie będzie końca" (Łk 1:33; 2 Sm 7:16). Esseńczycy najwyraźniej spodziewali się Dawidowego ("królewskiego") Mesjasza i Aaronowego ("kapłańskiego") Mesjasza . Jezus, dziedziczący "tron Dawida, swego ojca" (Łk 1:32), jest przedstawiany jako duchowy i powszechny król, który posiada również proroctwo i kapłaństwo (Mt 22:41-45; J 18:36-37). W dniu sądu "latorośl Dawida" (Ap 5:5 z Iz 11:1) będzie trzymać w ręku "klucz Dawida" (Ap 3:7 z Iz 22:22), klucz niebiańskiej Jerozolimy. Ojcowie utożsamili Dawida z Chrystusem. Ma on "serce Boga" i jest człowiekiem prawym, ponieważ potrafi prosić o przebaczenie . Gnostycy widzieli w ósmym synu Jessego symbol "ogdoady" ; Ebionici byli wrogo nastawieni do Dawida . Podejmując figuralne tradycje synagogi, duchowni odkryli w każdym podobieństwie Dawida obraz Chrystusa, który jako "nasienie Dawida" jest człowiekiem, a jako "nasienie Ducha Świętego" jest Bogiem . Jezus jest "świętą winoroślą Dawida" i "Bogiem Dawida" . Hipolit, wyczuwając mesjańską centralność Dawida, poświęcił mu cały traktat, podobnie jak Ambroży i Chryzostom. W De David et Goliath zwycięstwo Dawida nad olbrzymem, alegoryzowane w każdym szczególe, jest znakiem zwycięstwa Chrystusa nad złem, w którym uczestniczy każda osoba, która przywdziewa zbroję Bożą (6,1-15,4). Chrystus, pokonując śmierć i głosząc zmartwychwstanie, objawia zbawcze znaczenie wyboru Dawida: Bóg wybrał Dawida, aby z niego Mesjasz, zrodzony w Duchu przez Ojca, mógł narodzić się w ciele. Dawid, konsekrowany na króla z namaszczeniem nieśmiertelnego życia , został "zrodzony z serca Ojca", aby mógł zrodzić człowieka Jezusa: "Jak Słowo zrodziło się z serca mego, tak człowiek narodził się z Dawida!" Rzeczywiście mówi: Znalazłem Dawida, męża według serca mego: serce moje zrodziło Słowo, a przez Dawida także człowieka . Maryja, narodzona w rodzinie Dawida, przyjmując Jezusa, przyjmuje w swoim ciele człowieczeństwo wszystkich tych, którzy umiłowali sprawiedliwość, przeplatając je z Duchem otrzymanym od Boga, aby ukształtować człowieczeństwo Chrystusa . Interpretacja Hipolita jest podstawą egzegezy patrystycznej: Dawid jest królem, prorokiem i kapłanem . 1. Król. Namaszczony przez Boga król Izraela zapowiada powszechnego króla . "Prawdziwym Dawidem" jest Jezus . Chrystus, król, który staje się sługą, jest prześladowany jak Dawid, ale zwycięża nad lwem i niedźwiedziem, którzy reprezentują śmierć i grzech, i nad olbrzymem, którym jest Szatan: "jak Dawid powalił Goliata, tak Chrystus zabija diabła. . . . To pokora zabija dumę" . Król, jako mąż Batszeby, zapowiada małżeństwo Chrystusa z oczyszczonym kościołem . Chleb, który Dawid jadł w świątyni, zapowiada Eucharystię . 2. Prorok. Dawid jest "doskonałym prorokiem", ponieważ czyni z proroctwa pieśń życia . "Słodki śpiewak Izraela" (2 Sam 23:1), uważany za ojca muzyki i lekarza duszy, "wypędzał demony swoją muzyką prawdy", ujawniając, że "wszechharmonijny, dobrze nastrojony, święty instrument" boskiej muzyki jest człowiekiem uczynionym na obraz Boga; Słowo "gra Bogu tym instrumentem tysiąca głosów i śpiewa instrumentem, którym jest człowiek" . Słowo jest "plectrum", które sprawia, że prorocy brzmią jak liry . "Lira" Dawida (1 Sam. 16:23) jest "instrumentem muzycznym ludzkości; jej pieśń jest słowem objawionym nam przez tego, który stał się wcielonym" . Jego "psalterz" jest sporządzony "w formie ciała Pańskiego". Chrystus używa swego człowieczeństwa jak liry . "W naszych wspólnotach Dawid śpiewa Chrystusa, ponieważ przez Dawida Chrystus śpiewał samego siebie" . Dawid jest "instrumentem głosu Bożego" dla tej najsłodszej pieśni, jaką jest "odpuszczenie grzechów i zmartwychwstanie umarłych"; w jego Psalmach przemawia "Chrystus we własnej osobie": historia staje się proroctwem w nadludzkim języku muzycznym, który wychwala słodycz słowa i pobudza do cnoty . Tematy te wzbogacają liczne Komentarze Ojców do Psalmów, zwłaszcza Psalm 50. 3. Pasterz. Dawid jest "prawdziwym pasterzem" , wzorem wszystkich cnót: łagodności, pokory, cierpliwości, mądrości, hojności, wiary . Skrucha za grzechy jest fundamentalnym przykładem: Dawid król, znak ludzkiej słabości, poprzez wołanie psalmu błagającego o przebaczenie objawia, że święty jest przebaczonym grzesznikiem, który głosi miłosierdzie Boga i zmartwychwstanie człowieka . Ten, kto widzi upadek świętych, mówi Augustyn, "widzi wielkość rany, ale nie traci nadziei na majestat lekarza": może "ponownie powstać z Dawidem" . Łagodność i pokora czynią z Dawida wzór dla tych, którzy pragną żyć błogosławieństwami: "bądźcie pokorni jak Mojżesz i Dawid, ponieważ pokorni posiądą ziemię" . Dawid był zapowiedzią Chrystusa, dobrego pasterza: "ten, który zostanie podniesiony, aby paść świętych, to nie Dawid patriarcha, ale Chrystus" . Jezus jest "prawdziwym Dawidem, prawdziwie pokornym", który wyzbył się samego siebie w swoim wcieleniu i na krzyżu .

II. Ikonografia. Prefiguracja Chrystusa i jego zwycięstwa nad siłami zła. Dawid jest przedstawiony w epizodzie Goliata z pierwszej połowy III w. jako symbol duszy uratowanej od śmierci (Dura Europos, baptysterium: 244-245). Ten sam epizod jest ulubionym na cmentarzach: w malarstwie, którego mamy tylko jeden przykład (Rzym, cmentarz Domitylli: IV w.), i na sarkofagach (Ancona, Museo Diocesano, sarkofag Flawiusza Gorgoniusza: koniec IV w.; Vienne,Museum, pokrywa sarkofagu; Vienne, pokrywa sarkofagu z Place de l′Hôtel de Ville); i na różnych innych pomnikach, w tym relikwiarz w Brescii (IV w.) i fresk w S. Maria Antiqua (705-707), na którym Dawid przygotowuje się do ścięcia głowy Goliata. Dawid jest zwykle przedstawiany jako pasterz z baculum, procą i/lub workiem kamieni; Goliat jest w pełni uzbrojony. Epizody z życia Dawida zaczynają być przedstawiane od IV w. (Brescia, Museo Cristiano, relikwiarz: IV w.;Mediolan, S. Ambrose, drewniane drzwi: koniec IV w.); takie epizody - Samuel namaszczający Dawida; Dawid pocieszający Saula lirą; Dawid zabijający niedźwiedzia i lwa oraz wyrywający baranka z paszczy lwa; Saul przygotowujący zbroję Dawida; Małżeństwo Dawida - powtarzane są, choć z odmianami i dodatkami, w zabytkach z późniejszych epok (Baouît, klasztor, kaplica nr 3, freski, unikalny typ Dawida jako podczaszego: VI-VII w.; Nikozja Cypru, Muzeum Narodowe, skarb Karavasa, niedaleko Kyrenii: 613-629/630; Nowy Jork, z Cypru, srebrna blacha: VII w.). Dawid jest również ukazany w stroju proroka, w szczególności, aby symbolizować, jako autor królewskich i mesjańskich psalmów, zgodność między ST i NT . Na koniec należy wspomnieć o Dawidzie jako zwycięzcy nad dwugłowym wężem, m.in. na reliefie z Niederdollendorf koło Bonn (początek VII w.) i w manuskrypcie z Durham szkoły z Lindisfarne (prawdopodobnie dzieło Bedy). W dziedzinie epigrafiki, inskrypcja na wizygockiej misie z brązu (VI-VII w.) wspomina o zwycięstwie Dawida.

DAWID z Walii (zm. ok. 601) : Patron Walii, wspomniany po raz pierwszy - wskazując datę jego śmierci w 601 r. - w rękopisie z X w. Annales Cambriae. Bardzo niewiele wiadomo na pewno o jego życiu i pracy, a wiele z przypisywanych mu czynów wydaje się należeć wyłącznie do bogatego i obfitego nurtu fantazji późnej celtyckiej hagiografii. Chociaż wzmianki o nim i informacje na jego temat można znaleźć sporadycznie w różnych dokumentach z VIII-X w., pierwsza oficjalna biografia - bardzo fantazyjna i inspirowana biografią św. Benedykta - została napisana dopiero pod koniec XI w. przez biskupa Rhygyfarcha (czasami pisanego jako Rythmark, Rithmarch, Ryddmarch lub Ricemarchus). Ta wersja była głównym źródłem dla późniejszych wydań - wzbogaconych o jeszcze mniej prawdopodobne elementy - Giraldusa Cambrensisa, Williama z Malmesbury, Geoffreya z Monmouth, Johna z Tinemouth i Johna Capgrave′a. Według tych pisarzy, Dawid był synem Santa lub Sandde ab Ceredig ab Cunnedda, księcia prowincji Keretica (w dzisiejszym hrabstwie Cardiganshire) i Non lub Nonna lub Nonnita (czasami nazywana również Melaria) i urodził się ok. 454 w pobliżu doliny Rhos, niedaleko Hen-Meneu lub Hen-Mynyw (starożytny Vetus Menevia, później St. Davids). Wychowany i wykształcony początkowo przez św. Illtyda w Caerworgorn (później nazywanym Llanilltyd Fawr lub Lanwit Major, pięć mil od Cowbridge w Glamorganshire), następnie spędził dziesięć lat studiując Pismo Święte w Whitland w Carmarthenshire pod kierunkiem św. Paulinusa. Później, przyjmując surowe życie monastyczne, ewangelizował Brytanię, zakładając lub odnawiając dwanaście klasztorów w trakcie swoich wędrówek misyjnych (wśród których wyróżniają się klasztory w Glastonbury, Bath i Leominster). Cudownie uratowany przed próbą otrucia przez niektórych mnichów, udał się do Jerozolimy, gdzie został wyświęcony na biskupa, a po powrocie do Walii zastąpił Dubriciusa na stanowisku biskupa Caerleon; stamtąd przeniósł się do biskupstwa Menevii. Przewodniczył licznym i ważnym synodom, na których omawiano złożone kwestie liturgiczne i dyscyplinarne kościołów celtyckich; jest pewne, że odegrał wybitną rolę w antypelagiańskim synodzie Brefi (Llanddewi Brefi w Cardiganshire, być może identyfikowanym z rzymskim posterunkiem wojskowym Loventium). Według hagiografów zmarł w dojrzałym wieku 147 lat, a jego grób szybko stał się celem pielgrzymek. W 966 r. jego relikwie przeniesiono do Glastonbury; został kanonizowany ok. 1120 r. przez papieża Kaliksta II. Nic nie pozostało z kościoła i klasztoru założonego przez Dawida w Menevii w VI w. Cenne dowody ikonograficzne znajdują się na freskach kościoła Saint-Divy de Landerneau, gdzie przedstawiono słynny epizod Soboru Brefi: gdy święty głosił kazanie przeciwko pelagianom, ziemia cudownie podniosła się, tworząc wzgórze, tak że można go było zobaczyć, a gołębica Ducha Świętego przysiadła na jego ramieniu. Jest upamiętniony 1 marca w kalendarzach celtyckich i irlandzkich oraz w Mart. hier.

DAVID Ormianin : Nazwiska różnych autorów, którzy często są myleni w tradycji rękopisów i których tożsamość i chronologia są nadal niepewne. Do najważniejszych należą (1) Dawid Niezwyciężony , tłumacz szkoły hellenofilskiej, autor licznych traktatów filozoficznych (Arystoteles, Porfiriusz, Dionizy Trak) i teologicznych (Cyryl z Aleksandrii, Dionizy Areopagita, Nemezjusz z Emessy) oraz autor kilku traktatów filozoficznych, oraz (2) Dawid z Hark′ (VII w.?), autor kilku homilii (O krzyżu; Przeciw heretykom).

DIAKONISY: Świat grecko-rzymski z jego koncepcją godności kobiety w rodzinie, świat żydowski z jego marginalizowaną wizją kobiet i świat chrześcijański z postacią Maryi, matki Jezusa, i kobiety, które towarzyszyły misji Jezusa i którym powierzył misję pierwszego głoszenia zmartwychwstania, wszystkie zjednoczyły się, aby ustanowić służbę, jaką kobiety oferowały w wewnętrznym życiu Kościoła w pierwszych wiekach. W Rz 16:1 Paweł mówi o Febe, diakonisie kościoła w Kenchrach, ale trudno jest określić jej dokładną rolę i czy jej diakonat był posługą we właściwym sensie. Orygenes, komentując fragment, mówi o diakonacie kobiet, do którego powinny należeć kobiety, które "pomagały wielu i swoimi dobrymi uczynkami zasłużyły na pochwałę Apostołów". Diakonat kobiet jest poświadczony na Wschodzie. Pliniusz Młodszy w liście do Trajana mówi o torturach, którym poddawano dwóch ministrae, aby wymusić od nich informacje o ich współwyznawcach. Klemens z Aleksandrii , komentując 1 Kor 9,5, mówi o kobietach, które towarzysząc apostołom, współpracowały w ich posłudze, "sprawiając, że nauka Pana docierała do kobiet, bez wywoływania złośliwych plotek". Didascalia Apostołów 2,26,4-6 (pierwsza połowa III w.) wymieniają zadania kobiet: domowa ewangelizacja kobiet; pomoc przy chrzcie kobiet, namaszczanie olejem tych, które schodzą do wody i przyjmowanie ich, gdy wychodzą z wody, oraz nauczanie ich, jak zachować nienaruszoną pieczęć chrztu; odwiedzanie i pomoc chorym kobietom. Nie mogły jednak nauczać ani udzielać chrztu, chociaż Didascalia miały tak wzniosłe pojęcie kobiety, że przedstawiały ją jako "typ" (typus) Ducha Świętego. Zakaz nauczania i chrzczenia - ze Starego Testamentu i wpływów i pochodzenia żydowskiego - pojawia się również w Konstytucjach Apostolskich 3,6,1-2. Diakonat żeński uformował się po pierwszych dwóch wiekach chrześcijańskich. Od IV w. świadectwa dotyczące kobiet stały się liczniejsze, ale nie były uważane za część duchowieństwa, nawet jeśli były wyświęcane przez nałożenie rąk (ceirotoni,a); dziewictwo lub bycie wdową po jednym mężu były niezbędnym wymogiem. Ta forma zinstytucjonalizowanego diakonatu żeńskiego pozostała wyłączna dla Wschodu i nigdy nie została wprowadzona na Zachodzie. Diakonis nie należy mylić z wdowami, ponieważ diakonat wyrażał funkcję, podczas gdy wdowieństwo wskazywało na wyższy, ascetyczny stan życia. Wśród sekt heretyckich, zwłaszcza Montanistki nauczały, chrzciły, sprawowały Eucharystię i wykonywały obowiązki biskupie i prezbiterialne.

DEKALOG: Kodeks dany Mojżeszowi przez Boga na Synaju (Wj 19,1nn.) w momencie ustanowienia drugiego przymierza, streszczenie Prawa Mojżeszowego. Znamy dwie wersje: Wj 20,1-17 i Pwt 5,6-21, które nawiązują do prawdopodobnie krótszego oryginału. Tradycja żydowska uważa go za klejnot dziesięciu pereł, w którym Tora jest podsumowana i który był już przestrzegany przez patriarchów. Jego codzienne recytowanie w Świątyni zostało później zakazane, aby nie popierać herezji, że tylko Dekalog został objawiony przez Boga na Synaju. W niektórych społecznościach jest czytany w Pięćdziesiątnicę, święto, które zgodnie z tradycją pobiblijną upamiętniało teofanię synajską. Od samego początku Kościół nadawał Dekalogowi szczególne miejsce w katechezie, jako uprzywilejowanemu i powszechnie ważnemu wyrazowi woli Bożej. Dla Ojców było to centrum chrześcijańskiej czystości moralnej, w przeciwieństwie do grubiaństwa politeizmu (który czasami był ateistyczny) i pogańskiej rozwiązłości moralnej; trwałe elementy Prawa żydowskiego nadal są na nim oparte. Dekalog zawiera podstawowe wymagania moralności naturalnej i został zapisany w ludzkim sercu, zanim został wyryty w kamieniu. Etapom historii zbawienia (stworzenie, stare przymierze, nowe przymierze) odpowiada stopniowe objawienie woli Bożej: prawo naturalne, stare prawo (w którym Dekalog zajmuje szczególne miejsce), nowe prawo. To ostatnie nie znosi ani nie zaprzecza pierwszym dwóm, ale je przyjmuje i uzupełnia: Dekalog zaczęto uważać za antycypację prawa Chrystusa. Prolog Dekalogu został przepisany, aby umieścić go przy stworzeniu, a nie przy wyjściu, rozszerzając w ten sposób jego ważność na wszystkich ludzi.

DECENTIUSZ z Gubbio (zm. po 416): Biskup Eugubium, znany jedynie z listu wysłanego do niego przez papieża Innocentego I z 19 marca 416 , odpowiadającego na pewne problemy liturgiczne przedstawione mu przez jego umbryjską diecezję: (1) Kiedy należy pocałować pokój podczas mszy, przed (Gaul) czy po kanonie (Rzym)? (2) Czy imiona osób składających ofiarę należy odczytać po prefacji i przed "collectio post nomina" i pocałunkiem pokoju (Gaul) czy podczas "memento vivorum" kanonu (Rzym)? (3) Kto powinien powierzać neofitów, tj. kto powinien uczynić znak krzyża na czole krzyżmem (bierzmowanie), prezbiter (Gaul) czy biskup (Rzym)? (4) Czy post tygodniowy należy zachowywać tylko w piątek, jak we wszystkich kościołach poza Rzymem, czy także w sobotę? (5) Czy obrzęd fermentum (rzymski zwyczaj, zgodnie z którym chleb konsekrowany podczas mszy papieskiej był zanoszony do tituli Rzymu, aby użyć go do konsekracji wina na msze parafialne) należy sprawować tylko wewnątrz murów, czy także poza Gubbio (ponieważ była to diecezja wiejska)? (6) Czy włożenie rąk przez księdza lub diakona na opętaną osobę ochrzczoną (egzorcyzm?) wymaga zezwolenia biskupa? (7) Jeśli chodzi o dyscyplinę pokutną: zwykłym dniem pojednania publicznych penitentów jest Wielki Czwartek. (8) Jeśli chodzi o namaszczenie chorych (tj. wiernych, z wyłączeniem katechumenów i penitentów), zgodnie z Łk 5,14-15: nie tylko biskup, ale także prezbiterzy i świeccy mają pozwolenie na namaszczenie chorych, gdy używa się sakramentalnego krzyżma, poświęconego przez biskupa. W liście wyraźnie zaznaczono, że ok. 416 r. w Gubbio rzymska liturgia była narażona na wpływy gallikańskie i że papież próbował narzucić rzymską liturgię w mieście; jego determinacja w dążeniu do jedności liturgicznej jest zaskakująca.

DECIUSZ, cesarz (zm. 251): Gajusz Mesjusz Kwintus Trajan Decjusz, cesarz rzymski 249-251. Urodził się ok. 200 w pobliżu Sirmium w Panonii, stał się jednym z najbardziej wpływowych senatorów swoich czasów. W 248 cesarz Filip wysłał go na wschodnią granicę wzdłuż Dunaju, obszar, który dobrze znał i który był głęboko zaniepokojony: zwykła presja Gotów wzrosła w 248 roku przez bunt legionów Mezji i Panonii. Obwołany cesarzem przez armię, zaatakował i pokonał Filipa pod Weroną (249). Wraz z nim rozpoczęła się seria cesarzy iliryjskich, którzy próbowali przywrócić władzę Rzymu, rozdartego anarchią wojskową. Przekonany, że aby osiągnąć ten cel, musi przywrócić tradycję republikańską i cesarską oraz ożywić starą religię, podjął różne środki, w tym jeden, który szczególnie dotknął chrześcijan. Pod koniec 249 r. wydał ogólny edykt nakazujący obywatelom rzymskim udział w supplicatio, składającym się z ofiar z kadzidła, libacji i spożywania ofiarnego mięsa, aby pokazać swoją lojalność wobec dei publici. Był to pierwszy ogólny edykt w historii cesarstwa, który uderzył we wszystkich chrześcijan (wiarygodność fragmentu w Historia Augusta , zgodnie z którym wcześniejszy ogólny edykt Septimiusza Sewera zakazał żydowskiego i chrześcijańskiego prozelityzmu, jest nadal kwestionowana). Wydaje się, że intencją Decjusza nie było uczynienie męczenników, lecz odstępców. Wielu chrześcijan odeszło, niektórzy składając wymaganą ofiarę w całości (sacrificati), niektórzy po prostu paląc kilka ziaren kadzidła (thurificati), inni kupując libellus wydane przez specjalne komisje (libellatici), a w końcu inni ulegli groźbom lub torturom. Wielu z drugiej strony trzymało się mocno swojej wiary i zostało zabitych, wśród nich biskupi Fabian z Rzymu , Aleksander Jerozolimski i Babylas z Antiochii . Nawet Orygenes, aresztowany w Cezarei Palestyńskiej, gdzie nauczał, został torturowany i później zmarł z powodu skutków tych tortur. Cyprian z Kartaginy, uznając za konieczne kontynuowanie kierowania swoim kościołem, który przechodził bardzo trudny okres z powodu prześladowań, wycofał się w bezpieczne miejsce, skąd utrzymywał kontakt ze swoją trzodą. W swoim traktacie o odstępcach (De lapsis) opowiada o tym doświadczeniu i, chwaląc męczenników i wyznawców, którzy przetrwali próbę, nie ignoruje problemów, w tym dyscyplinarnych, stworzonych przez chrześcijan, którzy zaparli się wiary. Po około roku (koniec 250) prześladowania straciły na intensywności; wiosną 251 roku wydają się być wyczerpane. W międzyczasie Decjusz musiał stawić czoła szczególnemu zagrożeniu dla Mezji ze strony Gotów i Karpów. Niewystarczająco wspierany (lub być może zdradzony) przez regionalnego rzymskiego dowódcę wojskowego Trebonianusa Gallusa (który został jego następcą na stanowisku cesarza), Decjusz został pokonany i zabity na bagnach Abrittus, w dzisiejszej Dobrudży (Rumunia), wczesnym latem 251 roku. Pomimo jego wysiłków, aby siłą narzucić swoim poddanym lojalność wobec tradycji pogańskiej (papirusy zachowują egipskie libelli z czerwca-lipca 250 roku z przepisaną formułą lojalności), polityka religijna Decjusza, w szczególności wobec chrześcijan, nie osiągnęła oczekiwanych rezultatów i, pomimo odstępstw, wydaje się, że w pewien sposób złagodziła kościoły w przygotowaniu do prób nadchodzących lat.

DANIEL

I. W Ojcach - II. Ikonografia.

I. W Ojcach. Imię Daniel, które oznacza "Bóg jest sędzią" lub "Bóg sądzi", było bardzo powszechne na Bliskim Wschodzie w wiekach przed Chrystusem. Prorocka księga Daniela ze Starego Testamentu zawiera wiele historii, z których najważniejsze to modlitwa Azariasza, pieśń trzech młodzieńców (3,24-90), historia Zuzanny (13,1-64), smok (13,64-14,42); ostatnie trzy zachowały się tylko w Septuagincie i innych wersjach. Ta apokaliptyczna księga ma różne cechy: historia jest podzielona na kilka bardzo odrębnych okresów; autor wierzy w zmartwychwstanie ciała, oczekuje nadejście przyszłego świata, podaje szczegółową doktrynę aniołów i przywiązuje wielką wagę do objawienia tajemnic: Daniel, centralna postać księgi, przygotowuje się przez post, aby poznać objawienie. Historyczność człowieka Daniela jest problematyczna: księgi ST nie wspominają o proroku żyjącym na wygnaniu; tylko księga Ezechiela (14:4, 20 i 28:3) mówi o mądrym człowieku, Danielu, którego porównuje do Noego i Hioba, ale który nie był pochodzenia żydowskiego. Postać Daniela również znacząco przypomina postać Józefa w dwóch równoległych epizodach, w których prorok interpretuje sen Nabuchodonozora (Dn 2:1-49), a patriarcha interpretuje sen faraona (Rdz 41:1-42). Księga ta miała wielki wpływ na żydowską i rabiniczną literaturę apokaliptyczną: w tej ostatniej Daniel stał się typem sprawiedliwego, który został wystawiony na próbę i zbawiony przez Boga. Ojcowie Kościoła korzystali z tłumaczenia Teodocjona. Autorzy NT skupili się zwłaszcza na rozdz. 7. Postać Daniela miała znaczące znaczenie we wczesnych pismach chrześcijańskich, zwłaszcza dla epizodów Daniela w jaskini lwów, trzech młodzieńców w piecu i historii Zuzanny. Dla Orygenesa Daniel w jaskini lwów zapowiadał triumf Chrystusa . Hipolit dostrzegł bogatą symbolikę chrztu, szczególnie w historii Zuzanny: Zuzanna reprezentuje kościół; jej mąż, Joachim, Chrystusa; ogrody, wspólnotę świętych; Babilon, ten świat; kłamliwych starców, tych, którzy prześladują chrześcijan; kąpiel, chrzest; olej, myron pochrzcielny. Apos. Con. podążają za tą interpretacją. W pismach patrystycznych Daniel w jaskini lwów reprezentuje sprawiedliwego, prześladowanego, a następnie zbawionego przez Boga ; osiągnął wielkie znaczenie w czasie prześladowań , gdyż był uważany za prototyp męczennika. Ojcowie zaliczyli Daniela do świętych ST ; jego wierność przymierzu była interpretowana jako przykład wiary chrześcijańskiej ; obraz Daniela był często używany do przedstawienia cnoty i mocy modlitwy . Daniel "mędrzec", pełen mądrości i roztropności, stał się archetypem chrześcijanina , którego czyny (post i abstynencja) bardzo wyraźnie ujawniają słabość ludzkiego umysłu przed boskim objawieniem . Mamy tylko dwa wschodnie komentarze do Księgi Daniela z epoki patrystycznej, oba syryjskie: jeden przypisywany jest Efremowi, ale z pewnością jest późniejszy, a drugi Iszo′dadowi. Obaj komentatorzy skupiają się na wizjach Daniela, które interpretują zarówno w sensie mesjańskim , jak i czysto historycznym, wyjaśniając szczegółowo, w jaki sposób prorok ukrywa przyszłe wydarzenia sukcesji imperiów Babilończyków, Medów i Persów, aż do bitew Diadochów i buntów Machabeuszów. Postać Daniela staje się zatem w kręgach syryjskich postacią proroka-historyka, który dokładnie przewiduje wydarzenia przygotowujące przyjście Chrystusa.

II. Ikonografia. Jeden z czterech wielkich proroków ST, wzór mądrości i typ sprawiedliwego człowieka prześladowanego, ale uwolnionego przez Boga: jako taki Daniel bierze czynny udział w sądzie Zuzanny i jest przedstawiony jako odmawiający oddania czci posągowi Nabuchodonozora, obok trzech młodzieńców w piecu (Rzym, cmentarz Pryscylli: IV w.; cmentarz Kaliksta: IV w.); Daniel został przedstawiony, aby wyrazić nadzieję na zbawienie i zmartwychwstanie z martwych. 1. Symbolika ta przypisywana jest najpopularniejszemu epizodowi - numerowanemu przez Euzebiusza z Cezarei (Vita Const. 3,49) wśród su,mbola Konstantyna - potępieniu Daniela w jaskini lwów; scena ta pojawia się na malowidłach cmentarnych z III w. (Rzym, cmentarz Kaliksta, okolice Luciny: 220-230; cmentarz Domitylli, galeria Flawiuszy: druga połowa III w.) i na sarkofagach, prawdopodobnie po raz pierwszy na sarkofagu Museo Nazionale di Napoli (połowa III w.), a z czasem na wielu różnych zabytkach (Brescia, Museo Cristiano, lipsanotheca: IV w.; Londyn, British Museum, szklany puchar ze św. Seweryna, Kolonia; Kolonia, Römisch-germanisches Museum, niebieski szklany puchar; Petersburg, Muzeum Ermitażu, szklany puchar z Podgoriccy: V w.; Cividale del Friuli, Tesoro del Duomo, kamea: połowa V w.; Londyn, British Museum, puszka z kości słoniowej: VI w.) i na lampach "barbarzyńskich", brązowych medalionach i brązowych fibule. Daniel jest ukazany w pozycji oransa wśród lwów, stojący, młodzieńczy, bez brody, z IV w. przeważnie nagi w przedstawieniach rzymskich, zwykle ubrany w przedstawieniach nierzymskich (Istanbul Archaeological Museum,fragmentary stela: V w.; , plutaeus: V w.; Rawenna, Museo Nazionale, sarkofag Traditio legis, prawa strona: V w.; Rawenna, kościół S. Vitale, sarkofag egzarchy Isaciusa: V w.; Rawenna, baptysterium S. Giovanni in Fonte, stiuk: V w.; Rawenna, S. Apollinare Nuovo, plutaeus: połowa VI w.; Ecija, sarkofag: VI w.; Rzym, Museo dell′Alto Medioevo, kość słoniowa z Nocera Umbra: VI w.; Waszyngton, kość słoniowa z Moggio: VI w.-obecność tutaj dwóch aniołów trzymających paszczę lwa nie ma odpowiednika); te ostatnie różnią się także liczbą lwów, często jest ich więcej niż dwa (Cagliari, Museo Archeologico Nazionale, płaskorzeźba nagrobna: koniec III lub początek IV w.; Alcaudete, sarkofag: pierwsza połowa V w.). Czasami także przedstawiany wśród lwów pomagających Danielowi, w odniesieniu do drugiego potępienia (Dn 14:31-39), jest prorok Habakuk (Vat., Museo Pio Crist., sarkofag 135, prawa strona: druga ćwierć IV w.; tamże, sarkofag "dwóch braci": druga tercja IV w.), lub Habakuk i anioł (Vat., Museo Pio Crist., sarkofag dziecka: pierwsza tercja IV w.). Te same postacie pojawiają się również w pełniejszym przedstawieniu tego samego epizodu, tj. w momencie, gdy anioł chwyta Habakuka za włosy i niesie go do Daniela, aby zaspokoić jego głód; scena ta jest bardzo częsta na Wschodzie i może przybierać różne aspekty (Muzeum Archeologiczne w Stambule, plutaeus z Thasos: V w.; Rzym, bazylika S. Sabina, drewniane drzwi [Daniel wśród lwów jest nieobecny]: druga połowa V-VI w.; Trewir, puszka z kości słoniowej: VI w.; Rzym, Museo dell′Alto Medioevo, puszka z kości słoniowej z Nocera Umbra: VI w.; Londyn, British Museum, puszka z kości słoniowej: VI w.). 2. Epizod zabicia babilońskiego smoka ma miejsce między pierwszym a drugim potępieniem Daniela: choć nigdy nie został namalowany, został przedstawiony na innych rodzajach zabytków; Daniel ofiarowuje smokowi ciasto, podnosząc się lub owinięte wokół pnia drzewa, często w pobliżu ołtarza z płonącym ogniem - boski kult gada - (Vat., Museo Pio Crist., pokrywa sarkofagu: druga tercja, IV w.; Rzym, Villa Doria Pamphili, sarkofag; Londyn, British Museum, fragment szklanej płyty; Brescia, Museo Cristiano, lipsanotheca: VI w.) i przed wejściem do świątyni (Crozon, Ardèche, sarkofag Coll. R. Giraud). 3. Wreszcie Daniel jest przedstawiony wśród proroków, z zamkniętym lub rozwiniętym rotulusem, po raz pierwszy w Ewangeliach Rabbuli i ponownie, między innymi, w kaplicy nr 12 klasztoru Bawit (VI-VII w.).

DANIEL (zm. 744) : Biskup Winchesteru (705-744). On i Aldhelm otrzymali dwie części diecezji zachodnich Sasów, gdy została ona podzielona w 705 r. Zachowały się trzy jego listy do Bonifacego, pisane przez dość długi okres czasu. Pierwszy (718) jest swego rodzaju listem żelaznym, polecającym Bonifacego (wówczas jeszcze Wynfritha) królowi, książętom i opatom; drugi (723/724) jest pełen rad na temat najlepszego sposobu ewangelizacji wciąż pogańskich populacji; trzeci, znacznie późniejszy (742/744), podejmuje temat trudnego nadzoru nad wspólnotą chrześcijańską, w której nawet księża dopuszczali się najstraszniejszych przestępstw (zabójstwa, cudzołóstwa itp.): Daniel zaprasza Bonifacego, aby stosował tolerancję i perswazję. Bede, w przedmowie do Ecclesiastical History of the English People, wspomina o swojej korespondencji z biskupem Danielem, który przesłał mu informacje na temat historii kościoła saskiego i okolicznych regionów.

DANIEL bar Maryam: Współczesny katolikosowi Isho′yahbowi III Wielkiemu (649/50-660), jest autorem historii kościelnej w czterech częściach, niemal całkowicie zaginionej, która wydaje się być ważnym źródłem Kroniki Seert i która miała głęboki wpływ na syro-wschodnią historiografię. Przypisuje mu się również podręcznik chronologii.

DANIEL z Salah (VI w.): Mnich z klasztoru Salah w Tur ′Abdin i miafizyta, autor komentarza do Psalmów, napisanego ok. 541/542, opublikowanego tylko częściowo. Komentarz ma formę homilii w trzech tomach, z których każdy komentuje 50 psalmów; jest on dedykowany pewnemu Janowi, hegumenowi klasztoru św. Euzebiusza z Kefar Bart? w regionie Apamei. Daniel wydaje się również napisać komentarz do Koheleta (fragmenty zachowane w catenie Sewera) i traktat o plagach egipskich. Jego praca jest interesująca, ponieważ pozwala nam zrozumieć metody egzegetyczne stosowane w antychalcedońskich kręgach syryjskich jego czasów. W rzeczywistości wykorzystuje on niektóre metody i wyniki egzegezy antiocheńskiej, jednocześnie rozwijając na innym poziomie odczytanie prorockiego, chrystologicznego i duchowego sensu tekstu. Uwielbia również porównywać lekcje tekstów hebrajskich i greckich, co oferuje mu kolejną metodę podejścia

DANIEL ze Skete (VI w.?): Zbiory Apophthegmata Patrum, takie jak ascetyczna Paterika, zachowują w greckiej i różnych wschodnich wersjach serię (w różnych przypadkach mniej lub bardziej rozbudowaną) budujących opowieści, w których Daniel ze Skete, starszy lub hieromonacos, pojawia się bardziej jako narrator niż protagonista. Tylko jedno z dzieł wydaje się oferować informacje biograficzne o Danielu, który, jako młody mnich, został trzykrotnie pojmany przez barbarzyńców; za trzecim razem zabił swego porywacza, aby wrócić do celi. Wyznając swoją zbrodnię władzom kościelnym i cywilnym i stwierdzając, że nikt nie nałoży na niego pokuty, nałożył ją na siebie. Koptyjska i etiopska wersja zawiera epizod, którego jeszcze nie znaleziono w języku greckim, w którym Daniel pojawia się jako zaciekły antychalcedoński. Wszystkie omawiane teksty wydają się jednomyślnie umieszczać Daniela w VI w. G. Garitte, jednak ostatni uczony, który zbadał dostępne źródła (oczekując na systematyczne badanie zbiorów, które nie zostały jeszcze w pełni przeanalizowane), dochodzi do wniosku, że "historie Daniela" mają wszystkie cechy budujących bajek; prawdopodobnie nie wszystkie odnoszą się do tego samego Daniela; nie sposób stwierdzić, czy zawierają jakikolwiek element historyczny; nie jest jasne, czy w Skete w VI w. istniał słynny opat o imieniu Daniel.

DANIEL Słupnik (zm. 493): Święto 11 grudnia; urodzony ok. 409 w Syrii, w pobliżu Samosaty. Zmarł w Anaplesie w pobliżu Bosforu, niedaleko Konstantynopola. Został mnichem bardzo młodo i podczas pielgrzymki do Jerozolimy spotkał św. Szymona Starszego, pierwszego słupnika, w Qennesrin, czyli Qalat Shiman. Długo wahał się, zanim zaczął naśladować ten styl życia, wstępując na kolumnę dopiero w 460 r. Leon I skonsultował się z nim w sprawie pewnych kwestii chrystologicznych. Pomógł Akacjuszowi w jego trudnościach z Bazyliskiem, racząc przy tej okazji zejść z jego kolumny.

DASIUS: Czterech męczenników nosi to imię. Pierwszy należał do niezidentyfikowanej grupy, tzw. grupy Damaszku. Drugi, żołnierz, zginął w Durostorum w Mesii 20 listopada 303 r. i w legendarnej Passio stał się bohaterem, który sprzeciwia się noworocznemu świętu podobnemu do Saturnaliów i świętu Chronosa . Prawdopodobnie ok. 579 r., gdy Durostorum zostało najechane przez Awarów, jego ciało przewieziono do Ankony. Trzeci był żołnierzem Dolnego Egiptu, zamordowanym za Dioklecjana, święto 30 sierpnia. Ostatni należał do grupy żołnierzy z Nikomedyi; jego święto w Mart. syr. i Mart. hier. przypada 21 października.

DAMASZEK: Starożytne miasto w południowej Syrii, położone 100 km (62 mil) od Morza Śródziemnego, w pobliżu pasma Antylibanu na skraju pustyni w oazie przeciętej rzeką Barada. Rzymska kolonia od 222 r., Damaszek został odwiedzony w 38 r. n.e. przez św. Pawła, który został tam ochrzczony przez Ananiasza. Stolica biskupia jest poświadczona co najmniej od 325 r.; dwa wieki później miasto stało się metropolią prowincji Fenicji Libańskiej, z jurysdykcją nad niektórymi sufraganami. Plan ulic szachownicy Damaszku jest częściowo zachowany; dekuman, słynna ulica prosta, o której mowa w Dziejach Apostolskich, jest częściowo rozpoznawalna. Archeologicznie, pozostały tylko skąpe ślady kościołów chrześcijańskich: próżnia jest częściowo rekompensowana przez źródła. Najważniejszą budowlą była katedra: zbudowana za Teodozjusza I (380-395) i poświęcona Chrzcicielowi, którego głowę przechowuje, wznosiła się nad okazałym temenosem świątyni damasceńskiego Jowisza, zgodnie z edyktami (390-391) zakazującymi składania ofiar w świątyniach . W okresie poprzedzającym podbój Umajjadów w latach 635-636 źródła wspominają również o kościołach Theotokos, św. Ananiasza, św. Tomasza, św. Sergiusza, św. Leoncjusza - ten ostatni zbudowany na koszt Justyniana, jak poświadcza Prokopiusz (De Aed. 5,9,26); w przypadku niektórych z nich lokalizację lub datę budowy można określić jedynie hipotetycznie. Wraz z przejęciem władzy przez Arabów katedra poświęcona Chrzcicielowi została podzielona między chrześcijan i Arabów; ci ostatni zorientowali swoją część budynku na południe, w stronę Mekki, zgodnie z praktyką szeroko stosowaną w Syrii, Mezopotamii, a później w południowej Hiszpanii i na Sycylii. Katedra została ostatecznie zniszczona, gdy Damaszek zastąpił Medynę jako stolicę Umajjadów, a na jej miejscu powstał okazały meczet Umajjadów, zbudowany przez kalifa Walida w latach 705-715. Do dekoracji wezwano artystów z Bizancjum: pokryto ją, wewnątrz i na zewnątrz, niefiguratywnymi mozaikami, częściowo zachowanymi do dziś; mozaikowe tesserae zostały częściowo ponownie wykorzystane, jak podkreślają źródła. Meczet wykorzystał również wiele materiałów z okresu rzymskiego i bizantyjskiego, zwłaszcza kolumny i kapitele: po stronie południowej nadal zachowały się dwa wejścia należące do kompleksu katedralnego z greckimi inskrypcjami na łuku Jacka. Nowa katedra, poświęcona Matce Boskiej, została zbudowana po zburzeniu starej; była wielokrotnie przebudowywana. Jednocześnie z tymi wydarzeniami, obok diecezji prawosławnej rozwijały się hierarchie syro-wschodnie/nestoriańskie i syro-zachodnie/jakobickie. Wraz z dojściem do władzy dynastii Abbasydów w 750 r. i późniejszym przeniesieniem kalifatu na wschód, w stronę nowej stolicy Bagdadu, miasto przeszło okres upadku: koniec złotego wieku wydaje się zbiegać ze śmiercią w 749 r. jednego z największych teologów Wschodu, św. Jana Damasceńskiego, piewcy Matki Boskiej i energicznego obrońcy wizerunków, urodzonego w Damaszku w poprzednim stuleciu w rodzinie arabsko-chrześcijańskiej.

DAMAZY:Biskup Rzymu (1 października 366-11 grudnia 384), jeden z tych, którzy przyczynili się najbardziej, wraz z Innocentym i Leonem, do ewolucji "papiestwa". Chociaż Liber pontificalis mówi, że był pochodzenia hiszpańskiego , Damazy był członkiem duchowieństwa rzymskiego. Jego ojciec, Antoniusz, duchowny rzymski, który zmarł, gdy Damazy był jeszcze młody, być może był biskupem podmiejskim po tym, jak był diakonem Rzymu ; jego matka, Laurentia, należała do stanu wdów i zmarła w wieku dziewięćdziesięciu kilku lat ; siostra, Irena, złożyła ślub dziewictwa . Damazy, będący już diakonem w czasach papieża Liberiusza, a później oskarżony o wspieranie antypapieża Feliksa - narzuconego przez proariańskiego cesarza Konstancjusza II w miejsce Liberiusza, którego zesłał na wygnanie do Berei (Tracja; 365) - miał skromny dostatek, wystarczający, by sprowadzić do domu ojcowskiego titulusa z małą posiadłością w środkowej Italii i wybudować małe mauzoleum (jeszcze niezidentyfikowane archeologicznie) w pobliżu grobu świętych Marka i Marcelina przy via Ardeatina. Damazy jest jednym z pierwszych rzymskich biskupów, którego postawę i zdolności intelektualne możemy dostrzec; czasami korzystał z usług Hierome′a jako sekretarza , zwłaszcza z powodu trudności z Pismem Świętym i być może poprosił go o podjęcie się wydania listów Pawła . Jego poezja , pomimo swej szorstkości, wykazuje pewną wrażliwość artystyczną (widoczną również w jego wykorzystaniu Philocalus) i zamiar odżywiania interpretacji chrześcijańskiej językiem tradycyjnej kultury świeckiej. Najbardziej widoczna i charakterystyczna część jego twórczości znajduje się w korpusie epigramatów, w obecnym stanie obejmującym siedemdziesiąt kompozycji, docierających do nas w ich epigraficznych oryginałach i/lub w późnośredniowiecznych kopiach zachowanych w sylogizmach. Jego wstąpienie na tron biskupi naznaczone było poważnymi trudnościami , ponieważ rygorystyczna mniejszość oskarżyła go o uzurpację sukcesji Feliksa, sprzeciwiając mu się (24 września 366) z diakonem Ursinusem. Konflikt między dwiema stronami, podczas którego zwolennicy Damazego zaatakowali bazylikę Iulii (Trastevere) i bazylikę Sicinini (być może bazylikę Liberii, później S. Maria Maggiore), wywołał zamieszki (366-368), które zmusiły prefekta miasta, a później cesarza Walentyniana, do interwencji . Ursinus, powróciwszy do Rzymu po pierwszym wygnaniu, został ponownie wydalony (16 listopada 367). Damazy, uzyskawszy zgodę cesarską, starał się ostatecznie zamknąć kwestię Ursyna, w tym przez potępienie synodalne: w trzecią rocznicę swego wyboru (1 października 368 r.) zwołał sobór i bezskutecznie starał się, aby biskupi potępili Ursyna. W ciągu następnych dwóch lat aktywność Ursyna stopniowo malała, a w 371 r. został wygnany ze wszystkich regionów podmiejskiej Italii i wysłany do Galii. Relacje Damazego z cesarzem pogorszyły się w czasie wielkich procesów arystokracji miejskiej oskarżonej o magię: konstytucja zachodniej kancelarii Walentyniana I, wydana w Trewirze 30 lipca 370 r., zabraniała rzymskim duchownym odwiedzania domów wdów i przyjmowania spadków od kobiet, z którymi mieli kontakty religijne , a przeciwko Damazemu wszczęto postępowanie karne w związku z oskarżeniem nawróconego Żyda, Izaaka. Trudności te niewątpliwie wywołały aktywność przeciwników papieża, zwłaszcza Ursyna, który nadal agitował z wygnania w 378 r.; wyjaśniają również energiczną i zjednoczoną politykę, prowadzoną z różnym powodzeniem, przeciwko sektom obecnym w Rzymie (Lucyferianie, Donatyści; Libellus precum, długi ciąg skarg, przedstawionych w 384 r. Walentynianowi II, Teodozjuszowi i Arkadiuszowi, przez dwóch prezbiterów lucyferiańskich, Marcelina i Fausta). W każdym razie nowa polityka Gracjana i okazjonalna interwencja prefekta sprzyjały nawracaniu pogan. Damazy interweniował u Ambrożego z Mediolanu (382), aby przeszkodzić senatowi w próbie przywrócenia Ołtarza Zwycięstwa kurii rzymskiej, o co prośba została złożona na dworze w Mediolanie. Chociaż nie jest znana praca Damazego w dziedzinie liturgii, jego interwencja wydaje się być decydująca dla organizacji kultu męczenników. Podczas gdy rozwijała się teologia męczeństwa, jego elogia martyrum umieszczone na grobach męczenników oznaczały czczone groby, wskazane już w ordynacie rzymskim (z 336 r.), czyniąc w ten sposób nowe kulty oficjalnymi na większości cmentarzy, które stały się komunalne, z wyjątkiem być może via Latina. Za jego czasów zbudowano trzy tituli (Anastazji, Fascioli i Damazego) oraz przygotowano miejsca S. Clemente i S. Pudenziana. W bazylice św. Piotra zorganizowano wejścia do bazyliki i baptysterium; interweniował wielokrotnie w katakumbach (zwłaszcza w strefie Appijskiej) i prawdopodobnie założył dużą trójnawową bazylikę "semipogea" poświęconą świętym. Nereus i Achilleus w rejonie cmentarza Domitylli przy via Ardeatina. Relacje Damazego z innymi kościołami stanowiły prawdziwy punkt zwrotny w polityce papieskiej. Najpierw we Włoszech próbował odzyskać episkopat homoiański, który istniał od Mediolanu do Illyricum: sobór biskupów nicejskich w Rzymie (368/372) stanowczo potwierdził potępienie Auksencjusza z Mediolanu. W 378 r. inny sobór rzymski zażądał, aby papież mógł być sądzony bezpośrednio przez cesarza w sprawach karnych; ale Damazy powstrzymał się od interwencji na soborze w Akwilei (381), zorganizowanym przez Ambrożego. Damazy, który nie przyjął zaproszenia wysłanego przez Pryscylian, skierował pierwszy wspólny dekret do Galii (wyd. Babut, Paryż 1904), mały podręcznik dyscyplinarny dla kościoła misyjnego, w odpowiedzi na prośbę. Ze Wschodu zaczęły stopniowo napływać usilne prośby, gdzie cesarz Walens sprzyjał arianizmowi: Damazy w końcu oddelegował kapłana Ewagriusza (374) i wszedł w komunię z małym kościołem Paulinusa w Antiochii, ignorując Meletiusza, którego popierał Bazyli z Cezarei; zerwał jednak z Witalisem, kapłanem antiocheńskim przychylnym ideom Apolinarego z Laodycei i po wielu próbach wysłanników Bazylego i Wschodu zwołał sobór rzymski (377), który opublikował, w obecności Piotra z Aleksandrii, listę anatematów , w rzeczywistości tom, który naszkicował obalenie apolinaryzmu i pneumatomachów. W 380 roku cesarz Teodozjusz wydał edykt nakazujący komunię z Damazym i Piotrem z Aleksandrii jako test jedności katolickiej; jednak sobór w Konstantynopolu, na który Damazy delegował Acholiusza z Tesaloniki, oznaczał przywrócenie prawowiernego episkopatu na Wschodzie, skupionego wokół Konstantynopola, który rościł sobie prawa do drugiego Rzymu. Damazy odpowiedział na soborze rzymskim (382), gdzie perykopa Mt 16:18 została po raz pierwszy wyraźnie zastosowana do prymatu rzymskiego.

DAMIAN z Aleksandrii (zm. 605), antychalcedoński patriarcha Aleksandrii w latach 578-605: Z ryginu syryjskiego, został wybrany pod koniec okresu poważnego kryzysu organizacyjnego w antychalcedońskim kościele egipskim, w następstwie działań Justyniana i jego następców mających na celu przywrócenie jedności kościoła cesarstwa. Damianowi udało się znakomicie odtworzyć duchowieństwo egipskie w swojej hierarchii, dzieło, które przetrwało. Był jednak mniej udany w innym poważnym problemie, jakim były relacje z innym ważnym kościołem antychalcedońskim - syryjskim - tworząc konflikt teologiczny i osobisty, który został rozwiązany dopiero w czasach jego następcy Anastazego. Z jego dzieł, prawdopodobnie napisanych po grecku, mamy tylko ważny list synodalny wysłany do kościoła syryjskiego i fragmenty koptyjskiego tłumaczenia homilii o wcieleniu (red. Orlandi). Ważna szkoła pisarzy koptyjskich rozwinęła się w czasie jego patriarchatu - autorzy homilii, pochwał świętych, egzegez i polemik: Konstantyn z Assiut, Jan z Ashmunein, Rufus z Shotep, Jan z Paralos.

DAMIAN z Pawii (koniec VII w.)L Biskupi zachodni zostali zaproszeni przez Konstantyna IV, cesarza Wschodu, na szósty sobór powszechny (681-682), III Konstantynopola, zwołany w celu omówienia i potępienia monoteletyzmu. Mansuetus, arcybiskup Mediolanu, zwołał lokalny sobór, aby odpowiedzieć na zaproszenie. Na jego prośbę wykształcony w Grecji Damian, przyszły biskup Pawii (wybrany ok. 680), w 679 r. napisał po grecku list do cesarza i obszerne wyznanie wiary trynitarnej i chrystologicznej; list został zachowany po łacinie. Oba teksty, wraz z synodyką papieża Agathona, zostały przyjęte przez sobór i stanowiły podstawę decyzji soboru. List chwali Konstantyna za jego dzieła, zapraszając go do naśladowania Konstantyna I i Teodozjusza; głosi również wierność pierwszym pięciu soborom powszechnym i chwali ortodoksję królów Longobardów.

DAMNATIO AD BESTIAS: "Potępienie na bestie" jest uważane przez niektórych uczonych za łagodniejszą karę niż egzekucja, być może dlatego, że w niektórych przypadkach skazani byli uzbrojeni lub w inny sposób zdolni do obrony. Stosowano ją wobec ojcobójców, morderców, buntowników, jeńców wojennych, a czasami chrześcijan (Polikarp, męczennicy z Lyonu, Perpetua i towarzysze itp.). Była to ulubiona rozrywka starożytnych; posiadamy jej przedstawienia.

DAMNATIO AD METALLA: "Wyrok na kopalnie" lub kamieniołomy, odpowiednik współczesnej "ciężkiej pracy". Surowość kary i złe warunki sanitarne doprowadziły do szybkiej śmierci skazanych, wśród których byli chrześcijanie.

DACIA TRAIANA: W Dacji - zdobytej i uczynionej prowincją rzymską przez cesarza Trajana (105-106), a później opuszczonej przez Aureliana (271-275) - i na północ od dolnego Dunaju, na terenie dzisiejszej Rumunii, chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się przede wszystkim dzięki stałym kontaktom lokalnej ludności dako-rzymskiej po obu brzegach rzeki, świadomej wspólnego pochodzenia. Ważną rolę w utrzymywaniu tych kontaktów oraz w propagowaniu i zachowaniu religii chrześcijańskiej we współczesnej Rumunii odegrało nieprzerwane posiadanie pewnych przyczółków na lewym brzegu Dunaju po wycofaniu się Aureliana, a w szczególności ekspansja Cesarstwa Rzymskiego na północ od Dunaju, najpierw za Konstantyna i jego następców, a później za Justyniana (527-565). Seria małych, typowo chrześcijańskich przedmiotów znalezionych w Dacji Trajany stanowi ważny dowód rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa na tym obszarze przed Edyktem Mediolańskim (313), a być może nawet przed opuszczeniem prowincji północnodunajskiej przez Aureliana. Wśród tych przedmiotów znajduje się klejnot (intaglio) z Potaissy (Turda, w Siedmiogrodzie), którego cztery symboliczne przedstawienia - napis ICQUS, postać Dobrego Pasterza (symbole Chrystusa), Jonasz (symbol zmartwychwstania) i arbor evangelica (symbol królestwa Bożego) - czynią go jednym z najważniejszych znalezisk wczesnochrześcijańskiej sztuki drobnej: symboliczny w charakterze, może pochodzić z okresu prześladowań. Z tego samego okresu przypisuje się klejnot przedstawiający Dobrego Pasterza, znaleziony w Siedmiogrodzie, oraz dwa inne klejnoty znalezione w Dacji Dolnej w Romuli, jeden z dwiema pionowymi rybami z krzyżem między nimi, drugi z dwoma pawiami podtrzymującymi krzyż dziobami. Gnostyczne klejnoty odkryte w Dacji Trajany stanowią szczególną kategorię: dwa w Porolissum (Moigrad, Transylwania), trzy z inskrypcją Abrasax w Romula i w Orlea (dzielnica Olt) oraz złoty dysk z epigrafem Iao Adonai, znaleziony w Dierna (Orsova). Świadczą one o obecności znacznej liczby chrześcijańskich heretyków, żołnierzy, kupców lub drobnych pracowników rządowych, którzy przybyli do rzymskiej Dacji ze Wschodu (Syrii lub Egiptu) od II do początku IV w. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa na szeroką skalę miało miejsce w Dacji Trajany w czasach Konstantyna i jego następców. Pozostawiony sam sobie cesarz (324), Konstantyn rozpoczął ofensywną politykę w Dolnym Dunaju, odbudowując twierdze po obu stronach rzeki, dodając nowe i budując most między Oescus i Sucidava (328). Naprawił również rzymską drogę biegnącą na północ od Sucidava i ponownie przyłączył do imperium równinę między rzeką a Karpatami. Najliczniejsze pozostałości chrześcijańskie z Dacji Trajany znaleziono w Sucidava (Celei - Corabia, okręg Olt). Ważnym znaleziskiem na północ od Karpat w Transylwanii (dawniej Dacja Górna) było donarium Biertan (dzielnica Sybinu), składające się z dwóch brązowych elementów: tabella ansata z perforowanym epigrafem Ego Zenovius votum posui i konstantyńskim monogramem Chrystusa (chi-rho) wpisanym w okrąg; przedmioty znaleziono z dwoma brązowymi wazami używanymi do kultu. Ceramikę z monogramem i epigrafem podobnym do Biertan znaleziono niedawno w Porolissum (Moigrad, Transylwania; IV w.). Również prawdopodobnie używana w kulcie była mała brązowa lampa ozdobiona krzyżem i gołębicą znaleziona w pobliżu miasta Dej (Transylwania; IV-V w.). Chrześcijańskie przedmioty z tego samego okresu z Transylwanii obejmują glinianą lampę znalezioną w Apulum (Alba Iulia), uważaną za pochodzącą z Włoch, oraz dwie lokalne lampy z tego samego materiału, jedną w Ulpia Traiana (Sarmizegetuza), a drugą w Apulum. Dwa starsze rzymskie zabytki, "schrystianizowane" znakiem krzyża, znaleziono w Kluż-Napoce i Ampelum (Zlatna). Po wielkiej inwazji Hunów (376-453) ostatnim wschodnim cesarzem, który rozważał odzyskanie Dacji, był Justynian. W tym celu odbudował stare przyczółki na lewym brzegu Dunaju i wraz z ofensywą militarną rozpoczął kolejną, religijną, zakładając arcybiskupstwo Iustiniana Prima, które obejmowało terytorium na północ od Dunaju. Do tego okresu należy bazylika chrześcijańska znaleziona w Sucidava i różne przedmioty znalezione na południe i wschód od Karpat: lampy terakotowe w Drobeta (Turnu Severin), piękna lampa z brązu w Luciu (dzielnica Ialomita), formy do małych krzyży znalezione w Olteni (dzielnica Ilfov), Straulesti (Bukareszt), Cindesti (dzielnica Buzau) i Botosana (dzielnica Suczawa). Materiał ten pokazuje ciągłość powiązań między ludnością Daco-Roman a światem rzymskim (później bizantyjskim) na południe od Dunaju.

DADISHO′ z Beth Qatraya (VII w.): Pochodzący z regionu Kataru, który w starożytności rozciągał się wzdłuż całego północnego wybrzeża Zatoki Perskiej, Dadisho′ żył jako mnich, a następnie pustelnik w dwóch klasztorach, Rab-Kennare i Świętych Apostołów; nie mamy dalszych informacji na temat Klasztoru Świętych Apostołów, który prawdopodobnie znajdował się w górach Bet Huzaye (Susania lub Chuzistan, w dzisiejszym południowym Iranie). Pewne jest, że Dadisho′ mieszkał również przez pewien czas w słynnym klasztorze Rabban Shabur. Jego najważniejszym dziełem - szczytowym osiągnięciem literatury syryjskiej pod względem jakości, erudycji i stylu pisania - jest komentarz do dyskursów Abby Izajasza. W nim relacja Dadisho′ z różnych epizodów z życia Rabbana Shabura sugeruje, że napisał ją wkrótce po śmierci tego ostatniego, być może w trzeciej ćwierci VII w. Podobnie jak jego współczesny i rodak Izaak z Niniwy, Dadisho′ był namiętnym obrońcą życia samotniczego w ścisłym tego słowa znaczeniu, w czasach, gdy, jak się wydaje, było ono mało doceniane. Jego opis w Rozprawie o samotności różnych typów mnichów, obecnych wówczas w Kościele Wschodnim, jest interesujący: zasadniczo rozróżnia mnichów, którzy mieszkają w klasztorach w pobliżu dużych ulic publicznych i zajmują się rolnictwem i gościnnością, oraz pustelników, którzy mieszkają w bardziej odizolowanych klasztorach lub w ich pobliżu. Ci ostatni dzielą się następnie na sześć kategorii, od nowicjuszy, którzy żyją na stałe we wspólnocie, do pustelników, którzy żyją całkowicie sami. Mamy również dwa traktaty O milczeniu siedmiu tygodni, w którym mówi o praktyce tymczasowego odosobnienia "zaawansowanych" mnichów w ich celach podczas trzech okresów postu w roku liturgicznym Kościoła Wschodniego. Dadisho′ jest trzeźwym pisarzem, na którego silnie wpłynął Ewagriusz z Pontu. Broni on monastycznego, tj. "duchowego" odczytania Biblii, zdecydowanie różniącego się od "historycznego" odczytania w stylu antiocheńskim lub "homiletycznego" odczytania. Rozwija swoją wizję życia duchowego głównie jako notatki marginalne do pism tradycji monastycznej. Napisał również komentarz (prawie całkowicie nieopublikowany) w ten sposób do Raju Ojców, który właśnie został opublikowany przez Henanisho, ale wydaje się również, że został zainspirowany apoftegmatami, homiliami Makary i Markiem Pustelnikiem. Pisma Dadisho pokazują, że był skrupulatnym filologiem, uważnym na odnotowywanie i omawianie wariantów tekstowych poświadczonych przez różne dostępne mu kopie, zrównoważonym egzegetą oraz utalentowanym i doświadczonym mnichem

DALMACJA: Prowincja Dalmacja, na wschodnim brzegu Adriatyku, rozciągała się od rzeki Rosa (Arsa) w Istrii do Mat w Albanii, chociaż jej południowa część została oddzielona i włączona do prowincji Prevalis w 293 r. (na południe od ujścia Cattaro). Jej północna granica pokrywała się z północną linią Alp Dynarskich, na południe od Sawy. Jej głównym miastem była Salona, metropolia, a później także siedziba wikariatu Zachodniego Illyricum. W jednym liście (Rz 15:19) apostoł Paweł napisał, że rozprzestrzenił wiarę aż do Illyricum, w innym (2 Tm 4:10) że wysłał Tytusa do Dalmacji. Legendy twierdzą również, że ewangelista Łukasz odwiedził Dalmację. Chrześcijaństwo nie rozwinęło się jednak znacząco aż do przybycia wschodnich misjonarzy do Dalmacji w połowie III w. Pierwszym znanym męczennikiem był biskup Wenancjusz. Męczennicy Domnius, Septymiusz, Anastazy, Asteriusz, Gaianus, Paulinianus, Telius, Antiochianus i prawdopodobnie inni zginęli podczas prześladowań Dioklecjana w roku 304. Po edykcie mediolańskim wokół grobowców męczenników salonickich powstały cmentarze chrześcijańskie. W IV w. Chrześcijaństwo stało się najważniejszą religią Dalmacji. Inne diecezje w Salonie oprócz Dalmacji to Arba (Rab), Senia (Senj), Iader (Zadar/Zara), Skradin (koło Szybenika), Muccur (Makarska), Narona (Vid koło Metkovic), Epidaurum (Cavtat koło Dubrownika/Ragusa), Rhisinium (Risan w ustach Cattaro); i w głębi lądu Ludrum (Otok koło Senj), Baloie (Spovo w Bośni?), Bistue (Zenica), Martari (Mostar?) i arsenterum (Arzano koło Imostskiego?). Bardzo prawdopodobne, że istniały inne diecezje, obecnie nieznane. Lista biskupów Salony jest dość kompletna od IV do VII w., chociaż nie dotyczy to innych diecezji dalmatyńskich, z wyjątkiem nazwisk uczestników soborów w Salonie w 530 i 533 r. Starożytne miasta Dalmacji zostały zniszczone podczas wczesnych najazdów Awarów i Słowian w VII w. Pierwsze kościoły chrześcijańskie powstały na początku IV w. w miastach i poza nimi. Pierwszy budynek kościelny (domus ecclesiae) znaleziono w Salonie: prawdopodobnie został zbudowany w ostatnich dekadach III w. i jest zachowany jako oratorium w kompleksie katedralnym. W Iader zbudowano także domus ecclesiae, później włączone do kompleksu biskupiego i przekształcone w catecumeneo; ozdobiono je mozaikami podłogowymi (motyw: źródło flankowane przez jelenie). W Salonie znaleziono wiele kościołów; musiały istnieć również inne kościoły. W Salonie i gdzie indziej w V w. powstały bardzo duże, okazałe kościoły, zazwyczaj na planie podłużnym z wystającymi półkolistymi absydami i pomieszczeniami do nabożeństw liturgicznych (baptysteria itp.). W miastach bazyliki były często trójnawowe (Salon, Iader, Arba, Apsorus, Narona itp.). Czasami absyda jest opisana i przymocowana do wschodniej ściany kościoła, jak w Iader, Salona, Epetion, Povlja (wyspa Brač), Polace (wyspa Mljet) itp., chociaż bazyliki tego typu są rzadsze niż te o normalnym planie: oba typy sięgają V w. W VI w. zaczęły pojawiać się inne plany: centralny, krzyżowy, trójpłatowy itp., bardzo często z centralną kopułą. W VI w. nastąpiła również chrystianizacja pagusa, ponieważ na terenach wiejskich pojawiły się liczne kościoły o różnych rozmiarach, wiele z baptysteriami; istnieją przesłanki, że były one używane zarówno do codziennego, jak i upamiętniającego kultu. Jedną z cech charakterystycznych kościołów Dalmacji są tak zwane bazyliki geminae, budowane w miastach, ale także na terenach wiejskich (Srima koło Šibenika). Według św. Hieronima (listy do Juliana 11, 85 i do Heliodora 60, 10) w Dalmacji musiały znajdować się grupy pustelni w jaskiniach i innych odizolowanych miejscach, zwłaszcza na wyspach, choć niewiele z nich udało się zidentyfikować. Klasztory cenobickie odnaleziono w pobliżu Salony (Rizinice i Crikvina), w Klapavicy (na północ od Salony), na wyspach Stipanska (w pobliżu Solty) i Majsan (w pobliżu Korculi/Curzoli). Klasztory te były bardzo małe: mały kościół, kilka cel dla mnichów i dziedziniec. Aktywność budowlana w Dalmacji zmalała podczas okupacji gotyckiej, ok. 480-535; nowy okres dobrobytu rozpoczął się wraz z podbojem Justyniana. Bazylikę z baptysterium w Salonie przypisywano Gotom, ale identyfikacja z katedrą Gotów jest niepewna. Oprócz architektury w Dalmacji rozwinęły się również inne sztuki, takie jak hypogea ze sklepieniami kolebkowymi, często zachowujące freski z IV w. na wzór ostatnich faz malarstwa katakumb rzymskich; pod koniec V w. i w VI w. przeważa styl bardziej dekadencki. Sarkofagi, zwłaszcza w Salonie, lepiej wyrażają tendencje artystyczne rzeźby IV w.: niektóre były importowane, ale większość produkowanych lokalnie była gładka. Importowanie dzieł z Rzymu trwało do początku V w., najliczniejsze i najcenniejsze pochodzą z drugiej połowy IV w.: jeden przedstawia ucieczkę Izraelitów przez Morze Czerwone (Muzeum Archeologiczne w Splicie), a drugi z postacią pasterza (katedra w Splicie). Wiele innych sarkofagów wykonano w warsztatach w Salonie. Grupa najbardziej luksusowych jest z marmuru prokonnezyjskiego, z frontem ozdobionym elementami architektonicznymi: zazwyczaj małżonkowie są przedstawiani w pełnej długości w bocznych arkadach, z inskrypcją w centralnym tabernakulum; lub powierzchnia była gładka. Najsłynniejszy i bogato zdobiony przedstawia Dobrego Pasterza (Muzeum Archeologiczne w Splicie) w tabernakulum i drobne sceny, które są trudne do zinterpretowania i dlatego są ciągle przedmiotem debaty. Produkcja tych sarkofagów ustała ok. połowy IV w. Jeszcze liczniejsze, ale o dekadenckiej jakości, są sarkofagi z lokalnego wapienia, podobne do wcześniejszych sarkofagów pogańskich: na froncie znajduje się centralna tabula, zastąpiona centralnym krzyżem; bardzo często te sarkofagi były nieozdobione. Dekoracja wewnątrz kościołów dalmatyńskich, czasami naprawdę wystawna, składała się z marmurowych impostów, kapiteli, plutaei, gzymsów itp.; w kościołach zaplecza dalmatyńskiego jednak pewne płaskorzeźby pokazują technikę tak prymitywną, że utrudnia to datowanie. W Dalmacji znaleziono wiele prywatnych i liturgicznych mebli: naczynia, amulety, lampy, szkło złote, kadzielnice, krzyże itp. Dwa cenne relikwiarze zostały niedawno znalezione w Novalji (wyspa Pag), jeden ze srebra z Chrystusem wśród apostołów, drugi to laminowany brązowy scrinium ozdobiony pięcioma scenami ze ST i pięcioma ze NT. Po okresie dobrobytu za panowania Justyniana nastąpił okres dekadencji (początek VII w.), który doprowadził do upadku starożytnej cywilizacji wschodniego Adriatyku.

DALMACJUSZ, mnich (zm. ok. 440), archimandryta Konstantynopola: Święty. Święto 3 sierpnia. Początkowo oficer gwardii cesarskiej, później w życiu został mnichem wraz ze swoim synem Faustem i zastąpił swojego nauczyciela Izaaka jako archimandryta głównego klasztoru w Konstantynopolu. Przyszedł z pomocą Cyrylowi na Soborze Efeskim (431). Po 48 latach opuścił swój klasztor i poprowadził mnichów miasta w uroczystej procesji przed Teodozjusza II, który odpowiedział, wzywając strony przeciwne do Chalcedonu w celu uzyskania wyjaśnień. Dalmacjusz napisał dwa listy do Soboru Efeskiego i przeprosiny.

DALMACJUSZ z Kyzikos (V w.): Mnich z Kyzikos, wybrany na biskupa przez lud w miejsce Proklosa, którego wyznaczył Sysinniusz, arcybiskup Konstantynopola (Socr., HE 7, 28). Brał udział w Soborze Efeskim (431). Jego zbiór dokumentów z Soboru Nicejskiego (325) został wykorzystany przez Gelazjusza z Kyzikos jako źródło do jego Storia Ecclesiastica.

DAMASCIUS (zm. po 538): Ostatni przedstawiciel neoplatońskiej szkoły filozoficznej. Urodził się w Damaszku w Syrii, prawdopodobnie ok. 462. Rozpoczął studia w Aleksandrii, a następnie udał się do Aten ok. 482-483 (ok. 491-492 według niektórych uczonych) jako nauczyciel retoryki. W 492 roku nawrócił się na filozofię pod wpływem Izydora, neoplatońskiego filozofa, którego poznał w Aleksandrii, i rozpoczął studia pod kierunkiem Marinusa, ówczesnego przywódcy szkoły ateńskiej. Objął stanowisko przywódcy szkoły ateńskiej po 515 roku, po powrocie z podróży do Syrii z Izydorem. W 529 roku rozporządzenie Justiniana ratyfikowało zamknięcie szkoły, która ponownie rozkwitła pod wpływem energicznej reorganizacji Damaszku. Według Agathiasa , filozof udał się na wygnanie do króla Persji, gdzie bezskutecznie próbował wskrzesić szkołę. Zmarł w Syrii po 538 roku. Z jego dzieł mamy dwa komentarze Do Fedona, komentarz Do Fileba, traktat O pierwszych zasadach i komentarz Do Parmenidesa. Znaczne fragmenty Paradoksu, Żywotu Izydora, Traktatu o meteorologii Arystotelesa, Komentarza do "De Coelo" Arystotelesa, Traktatu o liczbie, przestrzeni i czasie oraz Komentarza do Pierwszego Alkibiadesa znajdują się u Focjusza, Jana Filoponusa, Simplicjusza i Olimpiodora. Damascius dokonał głębokiej reorganizacji neoplatońskiej szkoły w Atenach, przywracając jej wartości filozoficzne w obliczu chrześcijaństwa i rozprzestrzeniania się teurgii, wyniośle wprowadzonej przez Jamblicha. Jego pisma pokazują, jak całkowicie przywrócił tradycyjny neoplatoński cursus oparty na studiowaniu Arystotelesa, Platona i chaldejskich wyroczni. Metafizyka Damasciusa miała tendencję do zaostrzania niektórych aspektów negatywnej teologii Plotyna: podział między jednym a wieloma, analizowany już przez wcześniejszych neoplatoników, stał się u Damasciusa nieuleczalnym pęknięciem. Pierwotny byt jest wcześniejszy zarówno od jedności, jak i wielości, a zatem tylko poprzez hiperagnoię (rodzaj hiperignorancji) można mieć przeczucie tego bytu. Ludzka myśl nie jest w stanie wywnioskować wielości, poznawalnej lub określonej.

DUCHOWNI, immunitety i przywileje

I. Immunitet fiskalny - II. Statut majątkowy - III. Przywilej forum.

I. Immunitet fiskalny. Kilka miesięcy po Edykcie mediolańskim, Konstantyn zwolnił wszystkich duchownych z munera, aby mogli całkowicie poświęcić się swoim obowiązkom kościelnym . Zarządzenie to, zniesione przez Juliana, zostało odnowione przez Walentyniana I i rozszerzone dalej przez Gracjana. W 346 r. inna konstytucja zwolniła duchownych z podatków gruntowych. W 360 r. ograniczono się do dóbr kościelnych; z pewnością wynikało to z faktu, że niektórzy świeccy, aby uniknąć tych podatków, powierzali zarządzanie swoimi dobrami zobowiązanym duchownym. Ta sama konstytucja zwolniła duchownych z munera sordida; ale Teodozjusz II, w 423 r., został zmuszony przez trudności czasów do wymagania od duchownych i kościołów ponownego udziału w utrzymaniu mostów i budowie ulic . Wreszcie, w 441 r., Waletynian III zawiesił wszystkie przywileje fiskalne duchownych (Novella X).

II. Statut majątkowy. Konstytucja Leona, ważna tylko dla pars orientalis, przyznawała duchownym prawo do zachowania jako własności wszystkiego, co nabyli od czasu wstąpienia do zakonu . Tak więc mogli oni zbywać swój majątek komukolwiek chcieli. Niemniej jednak ustawodawstwo kanoniczne dążyło na wiele sposobów do ograniczenia tego prawa. Od IV w. sobory w Afryce zabraniały duchownym dysponowania swoimi dobrami na rzecz osób niebędących katolikami (Epitome of Hippo). Ustawodawstwo cywilne V w. podążało tymi samymi torami: konstytucja Teodozjusza II przyznawała dobra duchownemu, który nie pozostawił testamentu swojemu kościołowi .

III. Przywilej forum. 1. Ustawodawstwo cesarskie. W 355 roku cesarz Konstancjusz w konstytucji wprowadził rezerwację forum dla biskupów, którzy mogli być sądzeni tylko przez trybunał ustanowiony przez innych biskupów. W 378 roku, na prośbę synodu rzymskiego, cesarz Gracjan wysłał reskrypt do wikariusza Rzymu, Akwilinusa, w którym określił procedurę, którą należy stosować w przypadkach, w których oskarżono biskupów. W konstytucji nakazał, aby we Włoszech, poza lokalnymi sądami pierwszej instancji, ustanowiono trybunał kościelny, który analizowałby różne kwestie przed przedstawieniem ich biskupowi Rzymu; w pozostałej części Zachodu postanowił, że sprawy dotyczące duchownych w drugiej instancji będą sądzone przez trybunał ustanowiony przez metropolitę. Od tego drugiego wyroku można było odwołać się albo do kolegium piętnastu biskupów, albo do samego papieża. Wreszcie metropolitów sądził papież lub jego delegat . Skutkiem tego cesarskiego reskryptu było to, że na całym Zachodzie gubernatorzy różnych miast i władze sądownicze współpracowały w taki sposób, aby nadać skuteczność wyrokom biskupów. Jednak reskrypt Gracjana nie podejmował decyzji przegłosowanej przez synod, zgodnie z którą papież podlegał tylko soborowi lub cesarzowi. W niższych stopniach hierarchii regulacje Konstantyna na rzecz audientia episcopalis wystarczały, aby zapewnić stawiennictwo oskarżonych duchownych w procesie przed trybunałem biskupim ; ale równolegle do ustawodawstwa, które ograniczyło episopale iudicium , wprowadzono pewne późniejsze środki mające na celu ograniczenie rezerwacji forum. W 384 r. Teodozjusz I przyznał przywilej forum wyłącznie w sprawach dotyczących spraw kościelnych . W V w. Walentinian III, w Novelli XXXV, narzucił większą surowość w stosowaniu zastrzeżenia: stronom sporu przyznano całkowitą swobodę wyboru własnego trybunału, ale konieczny był wstępny kompromis, aby zwrócić się do trybunału kościelnego: orzeczenie było wówczas ważne niezależnie od tego, czy dwie strony sporu były duchownymi czy świeckimi. W ten sposób wykluczona została możliwość przywileju forum, ponieważ wola oskarżyciela lub oskarżonego, aby przedstawić swoją sprawę sędziemu świeckiemu, przeważyła nad sprzeciwem drugiej strony. Ponadto prawo zajmowało się również sprawami, w których oskarżono biskupa, wykluczając możliwość, że odmówi on obecności w apelacji przed trybunałem państwowym, ale przyznając przywilej obrony przez pełnomocnika w przypadkach poważnych oskarżeń. Na Wschodzie konstytucja Marcjana zastrzegała patriarsze Konstantynopola możliwość prowadzenia procesów przeciwko duchownym miasta, pod warunkiem, że strona wnosząca wniosek o przeprowadzenie procesu zaakceptuje ten układ. 2. Źródła kanoniczne i kościelne. Instytucja przywileju forum była absolutną nowością dla prawa rzymskiego, ale praktyka ta była już obecna w Kościele, chociaż ograniczała się do spraw wiary i przypadków, w których oskarżono biskupa . Kościół, w odpowiedzi na coraz bardziej restrykcyjne ustawodawstwo cesarskie, naturalnie starał się przypominać duchownym, w licznych apelacjach papieża i najwybitniejszych biskupów, o ich obowiązkach dotyczących rezerwacji forum i zabraniał im zwracania się do sądów świeckich . To stanowisko zostało potwierdzone na wielu soborach. Pierwsze pewne poświadczenie, które zajmuje się problemem episcopale iudicium, zawarte jest w dziewiątym kanonie Soboru Kartagińskiego z 397 r. Biskupi na soborze zadekretowali, że każdy biskup, kapłan lub diakon, jeśli miałby być zaangażowany w proces, powinien bez wahania kierować się do iudicium ecclesiasticum, jak było to w zwyczaju i obowiązkiem wszystkich chrześcijan według nakazu Pawłowego. To rozporządzenie zostało potwierdzone przez późniejsze sobory, choć sformułowane na nowo w sposób bardziej rygorystyczny . Również na Wschodzie duchownym zakazano odwoływania się do sądów cywilnych.

DUCHOWIEŃSTWO

I. Termin - II. Wybór i wymagania.

I. Termin. W klasycznej grece i w LXX duchowieństwo (clerus, klh/roj) oznacza przeznaczenie, losowanie, kawałek ziemi przydzielony przez losowanie, a zatem dziedziczenie. Filon dodaje religijny niuans: Bóg jest clerus ("częścią") wierzącego i lewity, a jednocześnie wierzący jest clerusem Boga. Maciej został wybrany przez pierwotną wspólnotę na następcę Judasza przez losowanie (Dzieje Apostolskie 1:26); w NT termin ten oznacza nie tylko losowanie, ale także przydzieloną część, która często ma znaczenie eschatologiczne (Dzieje Apostolskie 1:17; 8:21; 26:18; Kol 1:12). We wczesnej wspólnocie chrześcijańskiej osoby sprawujące posługę kierowniczą były nazywane zbiorowym terminem clerus, zapożyczonym tłumaczeniem z języka greckiego, aby odróżnić je od laicus. Terminologia ta była używana na początku III w. zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie i stała się powszechnym użyciem . Od słowa clerus pochodzi przymiotnik clericatus, czasami używany również jako rzeczownik wskazujący na członków duchowieństwa . W CTh z 313 r. zwyczajowo określa się duchownych religii chrześcijańskiej terminem clerici qui divino cultui ministeria impendunt . Niemniej jednak w przypadku przyznania lub cofnięcia przywilejów, w wielu prawach władze cesarskie musiały określić, kto należy do duchowieństwa. Jeśli chodzi o praktykę chrześcijańską, duchownym zostawało się przez święcenia lub jakiś inny obrzęd instalacji, ponieważ było to clerici omnes qui in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati sunt . Duchowieństwo różni się od świeckich nie ze względu na stan życia, ale ze względu na ich świętą funkcję w służbie ludowi; cała eklezjologia leży u podstaw tego rozróżnienia. Wyjaśnił Augustyn określenie duchowieństwo wywodząc je z epizodu wyboru Macieja: cleros et clericos hinc appellatos credimus, quia Matthias sorte electrotus est, quem primum per apostolos legimus ordinatum, klh/roj cum graece, sors vel haereditas dicitur . Wyjaśnienie to nie przyjęło się, natomiast w późniejszej teologii i duchowości zaproponowane przez Hieronima, sięgające aż do Filona, było bardzo popularne: "Klerycy są tak nazywani albo dlatego, że są działem Pańskim, albo dlatego, że Pan jest ich działem". "W wiekowej tradycji, imponującej w swojej jedności, idea bycia częścią Pana i posiadania Go jako swojej części pozostała sercem stanu duchownego" . W średniowieczu, gdy mnisi, którzy w starożytności byli świeckimi, otrzymywali kapłaństwo, ludzie mieli tendencję do mówienia o dwóch rodzajach chrześcijan: jeden, duchowieństwo, składające się z mnichów i tych, którym przydzielono kult; i drugi, złożony ze świeckich . W IV w. duchowieństwo zostało podzielone na dwie kategorie: clerici inferioris ordinis i primi clerici lub superioris ordinis (biskupi, księża i diakoni [Diakonia - Diakonat]). Ale nie zawsze jest jasne, które kategorie należały do duchowieństwa. Na Zachodzie Izydor (VI w.) uważał odźwiernych, psalmistów, lektorów, egzorcystów, akolitów, subdiakonów, diakonów, prezbiterów i biskupów za członków duchowieństwa. Początkowo wstęp do duchowieństwa odbywał się poprzez święcenia, ale we wczesnym średniowieczu pojawił się obrzęd tonsury ad clericum faciendum .

II. Wybór i wymagania. Podstawą autorytetu biskupa było przekonanie, że został wybrany przez Boga; w praktyce jednak był wyznaczany przez wspólnotę, choć czasami wybrani byli invitus. Procedura zmieniała się w ciągu pierwszych wieków. Didache nakazuje: "Wybierzcie sobie biskupów... godnych Pana". Tradycja Apostolska jest bardziej konkretna: "Niech zostanie wyświęcony na biskupa ten, który został wybrany przez cały lud; imię wybranej osoby zostanie ogłoszone i jeśli spotka się z jednomyślną akceptacją, itd." . Cyprian jest jeszcze bardziej jasny: "Należy starannie szanować Boską tradycję i praktykę apostolską - tradycję i praktykę można znaleźć także u nas w niemal każdej prowincji. To znaczy, aby postępować zgodnie z prawem święceń, najbliżsi biskupi należący do tej samej prowincji muszą wziąć sprawy w swoje ręce we wspólnocie, w której odbywa się wybór. Biskup musi zostać wybrany w obecności ludu. Ludzie naprawdę znają życie każdego i mieszkając razem, będą mogli ocenić jego zachowanie". Choć jasny, tekst ten nie określa roli trzech uczestniczących grup: ludu, duchowieństwa i sąsiadujących biskupów. Nie mamy dokładniejszych informacji na temat III w. Często najbogatsze i najbardziej wpływowe kobiety faworyzowały jednego lub drugiego kandydata . W IV w. opracowano złożone prawodawstwo kościelne i cywilne, ale stosowano je tylko częściowo, ponieważ z wielu udokumentowanych przypadków możemy wywnioskować bardzo zróżnicowaną praktykę; jednak nieprzestrzeganie zasad wyboru i święceń często powodowało spory i konflikty. Obecność ludu była zawsze wymagana: "Ten, który musi przewodzić wszystkim, musi być wybrany przez wszystkich" . Na Zachodzie, przynajmniej teoretycznie, udział ludu był wymagany nawet później . Ale metropolita chciał odgrywać centralną rolę kosztem innych grup . Chciał wykluczyć burzliwe i hałaśliwe masy (Sobór w Laodycei, kan. 13), które często narzucały własnego kandydata. Również na Wschodzie rola metropolity była podkreślana; być może w V w. wybierał on jednego z kandydatów przedstawionych przez duchowieństwo, dekurionów i ważnych obywateli . Drugi Sobór w Nicei (787) zarezerwował wybór wyłącznie dla biskupów (kan. 3), reguła, która stała się ostateczna na Wschodzie. Podczas gdy udział ludu mógł być ważną gwarancją godności osoby wybranej, często był przyczyną walk, podziałów i nadużyć zarówno w obrębie społeczności, jak i wśród kandydatów, tak że, jak zauważył Jerome, najmniej planujący i najbardziej godni byli wykluczani . Podczas gdy rola ludu była zmniejszana, znaczenie cesarza rosło. Był on zainteresowany wyborem biskupów ze względu na ich znaczenie obywatelskie, jako substytutów władz państwowych i gwarancji lojalności poddanych. Sposób interwencji cesarskiej, nigdy nieskodyfikowany, mógł przybierać różne formy: wyznaczanie kandydata, ratyfikowanie już przeprowadzonych wyborów, przenoszenie lub wybieranie między różnymi kandydatami. Ideologicznie było to zgodne ze starą rzymską ideą władzy, która nie pojmowała żadnej innej władzy niż władza państwa. Biskup-elekt nie musiał koniecznie należeć do duchowieństwa miasta, ale musiał być im znany; nawet świeccy mogli być wybierani, ale od IV w. ustawodawstwo faworyzowało wybór spośród duchowieństwa zgodnie z Soborem w Serdica , który nakazał, aby był on lektorem, diakonem lub prezbiterem; Leon Wielki wymagał również cursusa jako gwarancji jego przygotowania. W międzyczasie praktyka wyświęcania pustelników lub mnichów - kategorii nie należącej wówczas do duchowieństwa - wzrosła, w nadziei, że będą oni lepiej przygotowani, a w szczególności, że będą praktykować wstrzemięźliwość. Mnisi aspirowali do kapłaństwa, widząc w tym środek awansu społecznego. To biskup wybierał wszystkich pozostałych członków duchowieństwa, chociaż zasięgał rad od innych, zwłaszcza prezbiterzy: "Jeśli chodzi o wyświęcanie duchownych, jesteśmy przyzwyczajeni do konsultowania się z wami przed ich święceniami i badania moralności i zasług każdego z nich na publicznym zgromadzeniu" . Ludzie również interweniowali w nominowaniu prezbiterów, ale prawdopodobnie nie zawsze. Czasami prezbiterów wyświęcano na pilne żądanie ludu, jak w przypadku Cypriana, Ambrożego, Paulina z Noli, Augustyna, brata Hieronima Paulinana i Nepocjana. Rosnące trudności w rekrutacji ludzi specjalnie przygotowanych do posługi doprowadziły do pomysłu przygotowania przyszłych kadr, jak zasugerował papież Syrycjusz i jak uczynili to niektórzy wybitni duchowni, np. Euzebiusz z Vercelli i Augustyn. Listy pasterskie dają wskazówki, zwłaszcza moralne, dotyczące wyboru dobrego biskupa lub "diakona" . Neofita lub mężczyzna dwukrotnie żonaty nie mógł być biskupem , a w III w. ci, którzy odbyli publiczną pokutę lub zostali dobrowolnie okaleczeni lub ochrzczeni podczas ciężkiej choroby (clinici), zazwyczaj nie byli przyjmowani, nie tylko do episkopatu, ale i do duchowieństwa. Znamy kilka przypadków neofitów, którzy na żądanie ludu zostali wyświęceni na biskupów: Ambroży, Synezjusz z Cyreny, Nektarius z Konstantynopola. Interdykty, zarówno cywilne, jak i kościelne, przy przyjmowaniu do duchowieństwa stały się liczne w IV w. i znacznie ograniczyły wybór. Zawody nieakceptowalne dla kościoła obejmowały osoby zajmujące się rozrywką, urzędników państwowych, żołnierzy ochrzczonych przed służbą wojskową, administratorów dóbr innych, dopóki w końcu nie rozliczyli się ze swoich obowiązków, a także niewolników i wyzwoleńców, ponieważ nie cieszyli się pełną swobodą obywatelską. Również państwo, ze względów ekonomicznych, zakazało wstępowania do duchowieństwa pewnym kategoriom ludzi: niewolnikom i kolonom bez pisemnego pozwolenia ich patronusa, rzeźnikom i piekarzom, niższym urzędnikom różnych służb publicznych, pracownikom przemysłu cesarskiego, kurialom itp., tym, którzy posiadali wystarczający majątek: "Słuszne jest, aby bogaci pomagali potrzebom czasu, a biedni byli utrzymywani z bogactwa kościoła" . Zezwolono na to clarissimi, senatorom - ale było ich niewielu i nie zawsze było to dla nich wygodne - i tym z wolnych zawodów (prawnikom, profesorom), którzy ze względu na swoją działalność nie zawsze byli akceptowani przez kościół. Pozostawała tylko klasa rzemieślników miejskich, ponieważ w tym okresie chrześcijaństwo było zjawiskiem przeważnie miejskim. Ale przepisy ustawowe były często ignorowane, jak możemy wywnioskować z powtarzania podobnych praw i z licznych wyjątków. Przepisy, które ograniczały wstęp do duchowieństwa, powodowały również niedobór duchownych, często ubolewany przez biskupów. Aby ocenić wiarę i zachowanie kandydata, wprowadzono prawdziwe egzaminy (scrutini), aby w przypadku braku specjalistycznych szkół można było nabyć umiejętności w zakresie praktyk liturgicznych i zaznajomić się z biskupem i innymi księżmi. Egzamin miał na celu ustalenie cech niezbędnych do przynależności do militia spiritalis, a nie przygotowanie intelektualne. Nalegano również, aby niższe święcenia były przyjmowane stopniowo (interstitia) i praktykowane przez pewien okres czasu, dłuższy lub krótszy, jako przygotowanie do wyższych stopni i jako test zachowania w każdym stopniu . Te ustalenia stały się bardziej szczegółowe za czasów papieży Syrycjusza (384-399) i Zosimusa (417-418). Jednak wielu biskupów było nieodpowiednio przygotowanych . Poza wyjątkowymi przypadkami duchowni byli samoukami w sprawach religijnych, z tego powodu powstały przepisy dotyczące ich świeckiego i religijnego wykształcenia, ponieważ "często z Bożego osądu i powszechnego głosowania wybierani są analfabeci; ale przynajmniej po wyświęceniu na kapłana powinni zadbać o naukę prawa Bożego, aby mogli go nauczać i nie cierpieć wstydu uczenia się od świeckich" . W IV w. pojawiły się przepisy, które z konieczności wciąż były zmienne, dotyczące wymaganego wieku do otrzymania różnych święceń: 30 lat dla kapłaństwa (Sobór w Neocezarei [314/319), ale znajdujemy nawet biskupów wyświęcanych w bardzo młodym wieku (np. Antoninus z Fussali).

DZIECKO: W starożytnej literaturze chrześcijańskiej słowo to było używane w dwóch znaczeniach: z jednej strony do wyrażenia idei teologicznej, z drugiej zgodnie z codziennym znaczeniem czasów. Jako wyrażenie teologiczne wskazywało na pierwszy okres historii ludzkości lub ziemskiego życia Kościoła i było również symbolem doskonałej osoby. W świecie grecko-rzymskim podział historii ludzkości na siedem części był dobrze znany i był porównywany do życia ludzkiego przez Stoików. Niektórzy Ojcowie z IV w. inspirowali się tymi dwiema koncepcjami i mówili o historii zbawienia mniej więcej w ten sam sposób. Tak więc Grzegorz z Nyssy , Hieronim, Ambroży i szczególnie Augustyn . Tykoniusz dostarczył idei, która zainspirowała Augustyna, który podzielił historię ludzkości lub zbawienia na siedem epok, według faz ludzkiego życia; pierwsza, która jest jak dzieciństwo, trwała od stworzenia do Noego i obejmowała dwie części, niemowlęctwo i dzieciństwo . Odwrotnie, u Klemensa Aleksandryjskiego koniec ziemskiego życia ludzkości - to jest epoka Kościoła - jest jak dzieciństwo, ponieważ chrześcijanie są odziani w nowego człowieka i żyją w wiośnie życia wiecznego . Dziecko jako wzór doskonałego człowieka jest sugerowane w słowach Jezusa (Mt 18:3) i w listach Pawła , ale dzieciństwo nie ma pozytywnego znaczenia w teologii Pawłowej : nie wyraża doskonałego, dojrzałego człowieka, jak wcześniej w Filonie . Ta idea była wysoko ceniona w tekstach gnostycznych i w teologii Klemensa Aleksandryjskiego. Według Ewangelii Tomasza, "starzec nie waha się pytać siedmiodniowego niemowlęcia o miejsce życia" . W myśli gnostycznej dziecko zazwyczaj reprezentuje osobę, która jest całkowicie obca pokusom zmysłowym, pozbawiona ziemskich ambicji i dla której różnica seksualna nie ma już znaczenia; taką osobę można by uznać za monadę, androgyniczną. Bardzo podobne wyrażenie znajduje się w apokryficznym Psalmie: "Starcy o siwych włosach są pouczani przez dzieci. Sześciolatki uczą starców 60" ; podobna formuła znajduje się u Ofitów lub u Manichejczyków . Klemens Aleksandryjski również cenił tę ideę, ale zmienił ją, usuwając charakter gnostyczny. W jego teologii dzieciństwo jako wzór doskonałości ma dwa aspekty: (1) przed Bogiem osoba musi zawsze pozostać dzieckiem w prostocie, pokorze i całkowitym oddaniu ; temat duchowego dzieciństwa w odniesieniu do Boga pozostał jednym z centralnych tematów duchowości chrześcijańskiej; (2) po skomentowaniu fragmentów Pawła Klemens rozróżnia dziecko i młodzieńca. Dziecko jest tym, które jest prowadzone przez prawo, dlatego Paweł napisał: "kiedy stałem się mężczyzną, odrzuciłem to, co dziecięce"; młodzież to ktoś, kto jest karmiony przez Chrystusa. Młodość w Chrystusie to doskonałość ; nie oznacza to braku inteligencji i wiedzy , ale tak jak młodzież jest karmiona mlekiem, tak chrześcijanie są karmieni Chrystusem (ostatni hymn Paed. III). Innym powszechnym pomysłem zarówno w starożytności chrześcijańskiej, jak i pogańskiej, ilustrującym doskonałe zachowanie człowieka, był tzw. puer-senex, zgodnie z którym wartość młodej osoby zależała od dojrzałości jej nawyków i cnót. Ilustruje to spostrzeżenie Tobiasza w Wulgacie: nihil tamen puerile gessit in opere. Inspiracją dla tego pomysłu w kontekście chrześcijańskim byli wzorowi młodzieńcy z Biblii: Dawid, Daniel, Tobiasz; w świecie pogańskim byli to bohaterowie literatury grecko-rzymskiej: Telemach, Druzus. Idea puer-senex była dobrze znana klasycznym autorom lub inskrypcjom nagrobnym; była równie bogata w kontekście chrześcijańskim: w hagiografii, w moralnych dziełach Ojców , szczególnie w literaturze na temat monastycyzmu i w chrześcijańskich epitafiach . Koncepcja puer-senex odnosi się tylko w szerokim sensie do słowa dziecko i jest raczej bardziej związana z drugą fazą ludzkiego życia, dorastaniem. Granicę między dzieciństwem a dorastaniem wyznaczyli stoicy w wieku 14 lat, chociaż pierwszy okres życia ludzkiego podzielony był na dwie części: (1) pierwsze siedem lat, kiedy dziecko nie uczestniczy w Logosie, zasadzie racjonalności, podczas gdy w drugiej części tego okresu, (2) od siódmego do czternastego roku życia, ta zasada racjonalności rozwija się. W pierwszym okresie dziecko jest powierzone matce lub niańce i pedagogowi. W tych pierwszych krokach jego edukacji różnica między dziećmi pogańskimi i chrześcijańskimi sprowadza się do niczego więcej niż używanych bajek i opowieści, modlitw i szczególnych zwyczajów. W IV w. wielcy Ojcowie Pasterscy doradzali rodzicom i wychowawcom w kwestii kształtowania dzieci . W starożytności pierwsze siedem lat nie miało znaczenia dla edukacji, poza pewnymi wyjątkowymi przypadkami: Platon uważał, że edukacja elementarna powinna zaczynać się w wieku sześciu lat, Arystoteles w wieku pięciu lat, Chryzyp w wieku trzech lat (w Kwintylianus I,1,16). Studia elementarne zwykle zaczynały się w wieku siedmiu lat, niezależnie od tego, czy w szkołach prywatnych, publicznych, czy w rodzinie. Nauka i edukacja nie były ze sobą połączone w starożytności. Pierwsza była delegowana nauczycielowi, druga pielęgniarce i pedagogowi, którzy towarzyszyli swojemu małemu panu do szkoły i pomagali mu w nauce. Biedne dzieci miały niewielkie możliwości nauki i nie mogły osiągnąć wysoko wykwalifikowanych stanowisk: np. Eunomius Arianin był synem chłopa i aby sam nie zostać chłopem, mógł nauczyć się stenografii, zostając sekretarzem biskupa Aetiusa ; lub mogli sami się wychować przy pomocy dobroczyńcy, takiego jak Augustyn, który kontynuował naukę dzięki bogatemu Romanianus . Dzieci niewolników mogły uczyć się zgodnie z potrzebami lub intencjami pana. W metodach nauczania i studiowania było niewiele różnic między chrześcijanami i niechrześcijanami: chrześcijańscy profesorowie stosowali pogańskie programy zarówno przed, jak i po Konstantynie, przy czym stopniowo dodawano elementy chrześcijańskie, np. modlitwy na początku i na końcu lekcji . W tym względzie mamy bardzo ważne znalezisko archeologiczne: notatnik młodego chrześcijańskiego studenta z IV w. Egipt, niczym nie różniący się od hellenistycznego podręcznika z tego samego okresu lub z poprzednich stuleci: te same mitologiczne nazwy, te same zdania i anegdoty moralne, ale z nieomylnymi znakami chrześcijańskimi: inwokacją "Błogosławiony niech będzie Bóg" umieszczoną na górze pierwszej strony i monogramem krzyża starannie nakreślonym na początku każdej strony. Możemy przypuszczać, że chrześcijańscy nauczyciele w szkołach podstawowych byli liczni przed Konstantynem ; dobrze znani byli wśród nich ojciec Orygenesa, Leonides, i sam Orygenes, który założył szkołę gramatyczną w wieku 17 lat . Gry dziecięce w starożytności były prostsze niż dzisiejsze; starożytni wychowawcy nie mieli też żadnego interesu w formułowaniu teorii edukacji. Zabawki znajdowane w grobach chrześcijańskich lub pogańskich dzieci to "wieczne gry", w których dziecko zużywa nadmiar energii, odkrywa i dyscyplinuje swoje reakcje motoryczne oraz naśladuje na swój sposób czynności dorosłych: drobiazgi, lalki, konie, małe nakrycia na przekąski lub narzędzia do ogrodnictwa, wózki, piłki. Życie i okoliczności dzieci zależały od ich rodziców i panów; żadne prawo wyraźnie ich nie broniło. Chrześcijaństwo dążyło poprzez swój wpływ moralny do wyeliminowania nieludzkich praktyk wobec dzieci, radykalnie broniąc ludzkiego życia zarówno przed, jak i po urodzeniu; podnosiło swój głos przeciwko okrucieństwu rodziców lub panów , pomagając, gdzie było to możliwe. Chrześcijanie sprzeciwiali się powszechnej w starożytności praktyce wystawiania dzieci na widok publiczny: jeśli ktoś nie chciał wychowywać noworodka, dziecko wystawiano w określonym miejscu w mieście, w Rzymie nad brzegiem Tybru lub w pobliżu Columna Lactaria w Forum Holitorium, gdzie każdy mógł je zabrać i wykorzystać do własnych celów, kształcąc je lub sprzedając jako niewolnika. W starożytnej literaturze chrześcijańskiej Hermas napisał, że to mu się przydarzyło . Chrześcijanie przyjmowali te wystawione dzieci, aby je uratować, chociaż często nie mogli zrobić nic więcej, niż je pochować, o czym świadczą groby wielu dzieci i inskrypcje w katakumbach ; w niektórych przypadkach kształciły je konsekrowane dziewice lub dobroczynne bogate rodziny. Nazywano ich alumnus, proiectus, stercorius, kopron, threptos. Po Konstantynie prawa zaczęły chronić te porzucone dzieci, broniąc ich jako osób wolnych . Później to w dużej mierze klasztory przejęły ciężar edukacji tych dzieci, ustalając warunki ich przyjęcia do klasztoru; sieroty były przyjmowane bezwarunkowo . W oblatio, które pojawiło się w IV w., z różnych powodów - ubóstwa, motywów religijnych, trudnych sytuacji - rodzice ofiarowywali swoje dzieci na służbę Bogu, a biblijnym precedensem jest historia młodego Samuela . Na początku średniowiecza rozpoczęto najpowszechniejszą formę edukacji dzieci narażonych lub porzuconych: w 787 r. Dateus, arcyprezbiter Mediolanu, podarował dom w pobliżu kościoła S. Salvatore, aby je chronić: pierwsze brephotrophium. Od drugiej połowy IV w. Ojcowie zachęcali do edukacji monastycznej dla wszystkich młodych ludzi, przynajmniej przez kilka lat, aby wzmocnić ich w cnocie przed ich świecką karierą. Edukacja monastyczna różniła się od edukacji starożytnej i była typowo chrześcijańska; w niej możemy dostrzec fundament naszej współczesnej formy edukacji. Podobnie jak dzisiaj, nauczanie i formacja ludzka były nierozerwalnie ze sobą splecione, nauczyciel i kierownik duchowy byli tą samą osobą.

DUCHOWOŚĆ

I. Pierwsze dwa w. - II. III w. - III. Od Nicei do Chalcedonu.

Pojęcie duchowości jest współczesne i nie występuje w tych terminach w pismach starożytnych autorów. Woleli oni mówić o teologii duchowej, ascezie i mistycyzmie lub po prostu o życiu chrześcijańskim i ewangelicznym. W tym wpisie przedstawimy omówienie życia ascetycznego i duchowego. I. Pierwsze dwa w. Z żydowsko-chrześcijańskich wspólnot posiadamy pewną liczbę pism, takich jak Didache, Ody Salomona, List Barnaby i Pasterz Hermasa, które odzwierciedlają życie duchowe prowadzone przez te wspólnoty. Didache opisuje praktyki życia chrześcijańskiego w ramach tradycji żydowskiej i ewangelicznej: post, modlitwa i dzieła. Ody Salomona odzwierciedlają mistyczną inspirację, zaskakującą duchową żarliwość jak na tamtą epokę. List Barnaby rozwinął duchowość chrztu i przyjął typologiczną lekturę Pisma Świętego, w której autor przedstawia chrześcijańską doskonałość jako nową świątynię zamieszkaną przez Ducha Świętego . Autor tego tekstu udzielił następującej rady: chrześcijanin nie pracuje dla zbawienia w smutku, ale jest synem radości . Pasterz Hermasa odrzucił obraz wyidealizowanego kościoła. Autor był świadomy wymagań chrztu, ale także moralnych niepowodzeń, które mogą wystąpić niespodziewanie. Realista, autor zwalczał rygorystów i nie chciał prowadzić grzeszników do rozpaczy, którzy są również powołani do budowy wieży (= kościoła), pod warunkiem, że odprawią pokutę . Autor prosił, aby przestrzegali niezbędnych cnót przed ewangelicznymi nakazami i nalegał na znaczenie radości i zaufania oraz na rozeznanie duchów . Wszystkie te żydowsko-chrześcijańskie pisma, zwłaszcza Didache, kładły nacisk na eschatologię, która polaryzuje całe życie duchowe: wspólnoty były skłonne ku powrotowi Chrystusa, który uważały za nieuchronny. Wraz z Ignacym Antiocheńskim duchowość obrała dwa uzupełniające się kierunki: jeden kościelny, drugi osobisty. Biskup jest przede wszystkim człowiekiem Kościoła. Życie duchowe odbywa się w Kościele, w zgromadzeniu, uprzywilejowanym miejscu modlitwy, w Eucharystii, w posłuszeństwie i komunii z biskupem. Duszą całego życia duchowego jest Chrystus, nasze życie, nasze życie wieczne i nasze nierozłączne życie . Chrystus wypełnia wszystkie swoje listy. Życie duchowe polega na przywdziewaniu Chrystusa, Jego męki, Jego śmierci, aby dzielić z Nim zmartwychwstanie. Eucharystia jest jednocześnie tą tajemnicą w tej nadziei. Męczeństwo jawi się jednocześnie jako liturgia i najkrótsza droga do Chrystusa i Ojca. W pismach Ignacego i Polikarpa widzimy kształtowanie się duchowej teologii męczeństwa, jako wyznania wiary, obecności Chrystusa, przedłużenia męki i Eucharystii, kościelnego świadectwa, potwierdzenia przyszłego zmartwychwstania poświadczonego przez czyny i męki męczenników. Apologeci byli bardziej zainteresowani przedstawianiem chrześcijaństwa poganom niż wyjaśnianiem życia duchowego. Justin jednak dał świadectwo sakramentalnemu i wspólnotowemu życiu wiernych. Chrześcijanie, oświeceni przez Chrystusa, znają prawdę i posiadają łaskę, aby prowadzić cnotliwe życie . Życie Chrystusa jest tego świadectwem aż do męczeństwa. List do Diogneta nie tylko ilustruje życie chrześcijańskie, ale także pokazuje jego działanie w świecie: chrześcijanie są duszą świata (Diogn. 6), pod warunkiem, że okazują miłość Boga do ludzkości, która jest racją bytu stworzenia: "Jeśli kochamy Boga, będziemy naśladować Jego czułe uczucie". Ireneusz we wszystkich swoich dziełach opisywał postęp w dążeniu do poznania Boga i upodobnienie się chrześcijanina do Zmartwychwstałego Chrystusa. Bóg powoli przygotowuje człowieka do przyjęcia Słowa. Ludzie rodzą się jako niemowlęta i są niedoskonali: "Najpierw trzeba być stworzonym, wzrastać i zdobywać siłę, potem się rozmnażać, a na końcu osiągnąć pełnię rozwoju, aby osiągnąć chwałę i ujrzeć Pana" . Jest to powolne wznoszenie się, które jest oczyszczeniem i transformacją całej istoty ludzkiej w celu otrzymania niezniszczalności (Demonst. 7). Literatura apokryficzna z kolei, choć czasami tendencyjna, a czasami manipulowana przez ruchy heterodoksyjne, ujawnia wyjątkową duchową żarliwość. Znajdujemy w niej niepodważalne wartości religijne: wtargnięcie odkupienia na świat przez Chrystusa, powszechne odzyskanie kosmosu przez zmartwychwstanie, niezniszczalne zaufanie do Chrystusa i Jego mocy, pełne miłości oddanie Jezusowi, gdziekolwiek jest obecny, wiarę w nadchodzącą eschatologię i wywyższenie kobiety-dziewicy. Mamy tu kilka istotnych elementów chrześcijańskiej wiary i życia. Od II w. Kościół był zobowiązany bronić, przeciwko nadużyciom enkratytów i sekt, prawowitości małżeństwa i zaproszenia do doskonałego życia skierowanego do wszystkich ludzi.

II. III w. W III w. wyróżniają się dwa główne ośrodki: Aleksandria i Kartagina. Pomimo coraz bardziej gwałtownych prześladowań, kościół rósł, zachowując ducha czujności i przygotowania do męczeństwa. Miłość przeżywana we wspólnocie przejawiała się w konkretnych formach i inicjatywach. Tertulian był bardziej polemistą i moralistą niż nauczycielem duchowości; niemniej jednak byłoby błędem oceniać jego pracę ascetyczną, która rozwijała następujące tematy duchowe: chrzest, modlitwę, męczeństwo, cierpliwość i czystość, popychając te bliskie mu ideały do punktu heroizmu i męczeństwa. Twórczość literacka Cypriana, podobnie jak jego działania, była przede wszystkim duszpasterska i duchowa. Jego preferowane tematy były następujące: jeden kościół, modlitwa, męczeństwo i czujność. "Królestwo Boże zaczyna być nam bardzo bliskie. Odpłata życia, radość wiecznego zbawienia, wieczna rozkosz, posiadanie raju raz utraconego: wszystko to jest nam bliskie, dopóki świat nie przeminie". Pisma Cypriana byłyby wówczas jednymi z najczęściej czytanych w całej historii Kościoła. Całe dzieło Klemensa Aleksandryjskiego, pomimo jego metafizycznych trosk, prowadzi "gnostyka" - tj. oświeconego wierzącego - ku doskonałości. Doskonałym modelem do naśladowania jest Chrystus . Lud chrześcijański jest ludem dzieci, które muszą zapoczątkować przejrzystą wiarę. "Nieustanne ćwiczenie jest konieczne, aby gnoza stała się nawykiem, a gdy doskonałość zostanie osiągnięta poprzez mistyczny nawyk, pozostanie stabilna dzięki miłości" . Całe dzieło Orygenesa było zorientowane na życie duchowe. Jego głównym punktem odniesienia było boskie zamieszkiwanie, które czyni sprawiedliwą osobę świątynią Boga i Ducha Świętego. Znajdujemy tu potrójną obecność, drogą Orygenesowi, Boga i Chrystusa w Piśmie Świętym, Kościele i Chrześcijaninie. Bardziej niż obecność, była to jedność, która jednocześnie była impulsem i końcem duchowego wznoszenia się. Jedność, której ostatecznym rezultatem jest ekstaza. Odchodząc od obrazów biblijnych, które były mu szczególnie drogie, Orygenes opisał oczyszczenia, które przygotowywały spotkanie, poza wygnaniem i grzechem, aby znaleźć wewnętrzną jedność i dotrzeć do Boga. Ta asceza jest w swej istocie eschatologiczna, ponieważ przygotowuje do wiecznego dnia, w którym Bóg będzie wszystkim we wszystkich rzeczach . Była to nauka duchowa, która poprzez Grzegorza z Nyssy, Ewagriusza z Pontu, ps.-Dionizego i Maksyma Wyznawcę, wywarłaby swój wpływ na Wschodzie i Zachodzie. "Nikt nie jest tak wszechobecny jak Orygenes" - powiedział Hans Urs von Balthasar.

III. Od Nicei do Chalcedonu. W przypadku Ojców złotego wieku należy po prostu prześledzić szerokie linie ruchów duchowych na podstawie tematu. Katecheza chrzcielna wraz z nauczaniem doktrynalnym, ascetycznym i liturgicznym odgrywała znaczącą rolę. Było to zaproszenie do nawrócenia i wiary poprzez życie ewangeliczne . Duża liczba kazań chrzcielnych, które do nas dotarły, pokazuje zaangażowanie Ojców w przygotowanie do silnej wiary i wiary uczynionej zrozumiałą (De catechizandis rudibus). Wielki Post jest czasem rekolekcji dla całego Kościoła: przygotowaniem dla katechumenów, pojednaniem dla grzeszników, mobilizacją i pogłębianiem wiary dla wszystkich. Kazania Bazylego z Cezarei i Hexameron pokazują nam ludzi w pełni zaangażowanych. Kazania Ojców ujawniają znaczenie, jakie uznawali dla doskonałości laikatu: "Zarówno żonatym, jak i mnichom Jezus głosił błogosławieństwa" . Kazania na Wschodzie i Zachodzie oferowały elementy nauczania duchowego dla ludzi chrześcijańskich. Karmione Pismem Świętym i liturgią, kazania Ojców starały się wyjaśnić uświęcenie wszystkich stanów życia, zwłaszcza małżeństwa i rodziny. Dom "jest małym kościołem", powiedział Jan Chryzostom. Świadectwa archeologiczne, takie jak skromne skorupy garnków z fragmentami wydobytymi z Biblii i liturgii oraz inskrypcje z wersetami z Psalmów, pozwalają prześledzić rozprzestrzenianie się tej katechezy. Liturgiczne reminiscencje ostraków i papirusów, podobnie jak aklamacje, doksologie, trisagion, maranatha i Kyrie eleison ukazują wpływ liturgii na pobożność wiernych. Listy kierownictwa duchowego na swój sposób nasiliły tę pracę informacyjną, przede wszystkim wśród wpływowych świeckich, mężczyzn i kobiet, pisane przez Bazylego z Cezarei, Jana Chryzostoma, Augustyna i Paulina z Noli. Należy również dodać pisma dla dziewic i wdów . Gorliwość męczenników, zwłaszcza, trwała wśród dziewic i mnichów, którzy rozmnażali się i rozprzestrzeniali, zwłaszcza po pokoju konstantyniańskim, przyjmując najbardziej zróżnicowane i radykalne formy. Pisma inspirowane przez te osoby (Vita S. Antonii, Apophthegmata) wywarły znaczący wpływ zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie. Jan Kasjan ustanowił ich naukę duchową i dostosował ich styl życia do Zachodu. Vita Martini napisana przez Sulpicjusza Sewera pełniła analogiczną funkcję. Epoka Konstantyna odwoływała się do kultu męczenników, a następnie świętych, którzy w tym momencie zajmowali ważne miejsce w życiu duchowym wspólnot. Był to kult, który z kolei dał życie literaturze, w której legenda wdzierała się do historii. Hagiografia dostarczała pożywienia pokoleniom chrześcijan. Wielki ruch pielgrzymkowy rozpoczął się w IV w. i coraz bardziej się rozwijał: pod tym względem Egerię można uznać za jej patronkę i wzór. Na Wschodzie i Zachodzie rozwinęła się duchowa teologia odziedziczona po Orygenesie. Grzegorz z Nyssy słusznie nazywany był "ojcem mistycyzmu". Jego wpływ był szczególnie odczuwalne w duchowym nauczaniu Diadocha z Fotyki i Maksyma Wyznawcy. Ps.-Dionizjusz, natychmiast i często tłumaczony na łacinę, wprowadził tę mistyczną teologię na Zachodzie, gdzie miał dominować w pismach Wiktorynów i św. Bonawentury. Augustyn, nauczyciel wnętrza, ze swoją teologią łaski, swoją Regułą dla zakonników, swoją drogą do Boga, wywarł długotrwały wpływ na średniowiecze. Jeden z uczniów Augustyna, Grzegorz Wielki, dostarczył w swoich Moraliach o Księdze Hioba, Homiliach i Regula Pastoralis mannę dla pokoleń chrześcijan.

DUSZA (ludzka)

I. Konteksty - II. Pytania.

Dusza ludzka, o której, według Pamphilusa, Orygenes nie odważył się napisać traktatu (Apologia 8: PG 17, 604), była głównym tematem starożytności klasycznej i chrześcijańskiej, choć jak dotąd nie ma jeszcze kompleksowego studium na ten temat. Tutaj przedstawimy kontekst dialektyczny i pytania rozwijane w ciągu pierwszych pięciu wieków chrześcijaństwa.

I. Konteksty. Konteksty kulturowe, z którymi mierzyli się chrześcijanie, to przede wszystkim stoicyzm i platonizm. Stoicy uważali duszę ludzką za żywą zasadę, mającą swoje źródło w materii i ostatecznie rozpuszczającą się przy każdym okresowym pożarze (ekpyr?sis); Platonicy uważali, że dusza istniała przed narodzeniem człowieka, a zatem nie została stworzona równocześnie z ciałem, lecz upadła w nie . Stoicyzm postawił więc chrześcijaństwu problem natury i przeznaczenia duszy; platonizm problem relacji duszy z ciałem. II. Pytania. Tło wynikających z tego pytań obejmowało problemy pojęcia niematerialności powiązanego z duchowością, powiązania, które wydawało się sprzeczne, oraz komunii substancji między duszą a ciałem, co stanowiło największą trudność dla pojęcia duchowości duszy. a. Natura duszy. Augustyn (V w.) zsyntetyzował wyniki trwającej wieki dyskusji w następujący sposób: Natura animae . . . res spiritualis est, res incorporea est, vicina est substantiae Dei . Neoplatoński wniosek (Enneads IV, księga poświęcona wyłącznie duszy), uważał duszę za substancję oddzieloną od ciała i działającą niezależnie od niego; duchową i bezcielesną z natury, a zatem bez quantitas właściwych ciałom; rozumną, a zatem odrębną od nierozumnych dusz zwierząt; boską i wieczną z natury Enneads IV, 7, 10, l). Wielu Ojców dodało, że dusza jest nieśmiertelna, zwłaszcza Augustyn. Jednakże w kwestii boskości duszy Ojcowie, przyznając jej duchowość, określili jej odległość od boskiej istoty: jest ona tylko "obrazem obrazu". Biorąc pod uwagę możliwość błędu, jest ona daleka od boskiej doskonałości . Dusza, precyzuje Augustyn, jako bezcielesna jest substancją najbliższą Bogu , a jako stworzenie jest zmienna i niższa od niego . Arystoteles i stoicy uważali, że substancja duszy ma naturę cielesną, choć oczywiście inną od tej wspólnej dla innych ciał. Platońska dualność psych?-nous staje się separacją u Arystotelesa (De anima 2,2,413b), a nous w szczególności, punkt wyjścia świata zrozumiałego w neoplatonizmie (Enneady IV, 3,1,4), był rozumiany jako bosko ukonstytuowany, ponieważ składał się z quinta essentia lub natura (teza Eudemosa) lub eteru (teza De Philosophia), koncepcji, którą za pośrednictwem Filona z Aleksandrii (Quis haeres 57) podjęło wielu autorów chrześcijańskich . Entelecheia, tj. ruch okrężny niebios, została zastosowana do duszy. Dusza byłaby zatem z natury astralna, a zatem boska, co koniecznie implikuje nieśmiertelność , ale obdarzona cielesnością, corporales lineas , choć z substancji subtelniejszej niż ciała nam znane . Teza o cielesności duszy powstała u autorów chrześcijańskich z wielu powodów: nieidentyfikacja duszy z Bogiem (Maksym Wyznawca); sprzeciw wobec platońskiego traktowania osoby jako będącej jedynie jej duszą ; możliwość zmartwychwstania, przy czym dusza jest zdolna do upodobnienia się do ciała i rozpoznania go; i wreszcie, aby wyjaśnić namiętności, ponieważ to, co niematerialne, jest niecierpliwe, zgodnie z przysłowiem stoickim ; w przeciwnym razie musieliby podążać za teorią tych, którzy twierdzili, że namiętności można przypisać tylko ciału. Nieśmiertelność duszy w tym kontekście była rozumiana jako dar Boga, a nie jako cecha duszy . W V w., po rozważaniach nad grzechem pierworodnym i jego przekazywaniem, ponownie zaczęto zastanawiać się nad pochodzeniem duszy (przez kreacjonizm lub traducjanizm) oraz nad jej duchowością i nieśmiertelnością . b. Nieśmiertelność duszy. Przyjęło to stopniowy rozwój w starożytnym chrześcijaństwie, przede wszystkim dzięki Orygenesowi i Augustynowi. W V w. niektórzy nadal nauczali, że dusza jest materialna i śmiertelna, jak każde stworzenie. W tym stuleciu Claudianus Mamertus napisał najpełniejsze studium, jakie mamy na temat duchowości duszy, z którego następnie wyprowadził dowód jej nieśmiertelności, który został energicznie zakwestionowany przez Fausta z Riez. Niektórzy czytają tekst Pawłowy Kol 1:16 (in ipso condita sunt universa… visibilia et invisibilia) jako sprzyjający nieśmiertelności, asymilując "niewidzialne" do "niematerialnego" (asōmatos) ; inni rozróżniali między "niewidzialnym i bezcielesnym", przy czym dusza była niewidzialna, ale cielesna, jak każda stworzona istota (teza związana ze stoicyzmem). Nieśmiertelność była uważana za cechę właściwą Bogu, przy czym dusza była tylko niewidzialna, ale nie nieśmiertelna, chociaż mogła się nią stać dzięki darowi Bożemu (teza Ireneusza i chrześcijan w ogóle, którzy wierzyli w zmartwychwstanie). Oświadczenie Tertuliana o nieśmiertelności duszy ("Niektóre prawdy są nam znane nawet z natury, jak nieśmiertelność duszy") miało wpływ od II w. na, uznając jak to uczyniła neoplatońską zasadę, że dusza zawiera ciało, co jest możliwe tylko dla niematerialnej zasady (Nemezjusz z Emesy, De natura hominis). W ten sposób dusza zapewnia sobie trwanie w bycie vis-?-vis ciała, ponieważ jest z natury niezniszczalna, tj. nieśmiertelna. Szkoła aleksandryjska, rozwijająca ideę Filona, że nieśmiertelność i niezniszczalność są boskimi cechami, które wzajemnie się do siebie odnoszą . zaproponowała relację między apatheia (niewzruszonością nabytą poprzez wysiłek moralny, która jest boskim atrybutem) i aphtharsia (niezniszczalnością, która implikuje związek z nieśmiertelnością). Orygenes umieszcza duszę na trzecim stopniu stworzeń rozumnych, wśród tych, które są bezcielesne, przypisując cielesność ludzkości jej różnorodności, a nie naturze duszy, która jest zatem sama w sobie nieśmiertelna . Atanazy wywodzi "rozumną i nieśmiertelną" naturę duszy z jej aktywności: myśli ona rozumnie i "porusza się" niezależnie od ciała (Contra Gentes 33, o czym pisał już Tertulian). Augustyn wywodził nieśmiertelność duszy z wieczności prawdy, którą otrzymuje ("Dusza jest więc nieśmiertelna"; "W duszy ludzkiej, rozumnej i inteligentnej, trzeba znaleźć obraz Stwórcy, nieśmiertelnie wyryty w jej nieśmiertelności"; patrz także na temat nieśmiertelności duszy, jej możliwego kreacjonistycznego lub traducjanistycznego pochodzenia i jej narodzin w grzechu pierworodnym; patrz na temat szczęścia duszy z ciałem na końcu czasu). W duszy rozróżnia się, według Augustyna, pamięć, inteligencję i wolę , a jest ona przenoszona ciężarem miłości . Dusza zatem nie jest najwyższym dobrem, jak twierdzili stoicy i platonicy , ale dąży do Boga, który jest najwyższym dobrem . Popadła w grzech z własnej woli, a nie z powodu poprzedniego istnienia, nie podlega reinkarnacji .

DRUGIE PRZYJŚCIE CHRYSTUSA: Tekst apokryficzny. Tekst apokaliptyczny zachował tekst etiopski, przetłumaczony z arabskiego; oryginalny tekst grecki został napisany w II/III w.; ma pewne cechy wspólne z Apokalipsą Piotra. Porusza następujące tematy: zmartwychwstanie, sąd ostateczny, kara potępionych i radość zbawionych.

Dochód rozporządzalny: pieniądze pozostałe po podstawowych wydatkach, takich jak jedzenie, czynsz/kredyt hipoteczny. Pieniądze, które można przeznaczyć na rzeczy nieistotne.

Doradca: osoba podlegająca regulacjom i prawnie zobowiązana do działania w Twoim najlepszym interesie.

Doradca: osoba niepodlegająca regulacjom. W związku z tym niczym nie różni się od sprzedawcy, co oznacza, że możesz utknąć bez żadnej ochrony prawnej.

DIALOG LITURGICZNY I DIDASKALIA: Dialog liturgiczny polega na zaproszeniu lub pouczeniu kapłana lub diakona, na które zgromadzenie odpowiada. Jej uroczysta forma, otwierająca modlitwę eucharystyczną, sięga czasów Traditio Apostolica, która podaje jej trzy elementy: Dominus vobiscum - Et cum Spiritu tuo, Sursum corda - Habemus ad Dominum, Gratias agamus Domino - Dignum et iustum est . Pierwszy element, Dominus vobiscum z odpowiedzią Et cum Spiritu tuo, znajdujemy w innych częściach Mszy św. oraz w innych celebracjach liturgicznych. Zasadniczo jest to pozdrowienie rozpoczynające celebrację eucharystyczną, podobne do pozdrowień znajdujących się na początku i na końcu listów Pawła i używanych na Wschodzie . Augustyn wyjaśnia Dominus vobiscum jako swojskie pozdrowienie zgromadzenia: Post salutationem quam nostis, id est Dominus vobiscum, audistis. . . sacerdote. Inspiracją dla odpowiedzi Et cum Spiritu tuo była zapewne nauka Pawłowa o duchowej naturze chrześcijanina. Jan Chryzostom wyjaśnia to w odniesieniu do zamieszkania Ducha Świętego w duszach chrześcijan, Ducha, który wspomaga zarówno zgromadzenie, jak i (et) kapłana w uczestnictwie i posłudze podczas celebracji eucharystycznej . Drugi element jest właściwy dla Rzymu iMediolanu, podczas gdy Afryka czasami używała Sursum cor. Liturgie wschodnie mają bardziej zróżnicowane formuły, ale wszystkie są powiązane z formułą Trad. Apost.: Sursum mentem Sursum mentem et corda, w Antioch , Sursum in excelsis sint cogitationes et mentes mostrae , Sursum sint mentes, intellectus et corda omnium nostrum , Sursum habete corda Vestra cum timore divino , Attollamus mentem et corda, w Jerozolimie , Attollite corda Vestra, w kościele etiopskim i Sursum corda habeamus . Różni się jedynie sformułowanie hiszpańskie: Aures ad Dominum . Ojcowie wyjaśniają wyrażenie Sursum corda jako zachętę od samego początku do godnego uczestnictwa w świętych tajemnicach: tak u Cyprian Augustyn , Cezariusz z Arles , Jan Kasjan ), Cyryl Jerozolimski i Jana Chryzostoma . Interesujące jest nawiązanie Augustyna do tej adhortacji: Illud quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur, ipso adiuvante id valemus, quo iubente admonemur . Reakcja ludu Habemus ad Dominum, wg. Cyryla Jerozolimskiego, powinny odpowiadać rzeczywistości tych, którzy pozostają w relacji z Panem: a jeśli nie jest to możliwe w sposób ciągły, przynajmniej w tej chwili powinni się o to starać . Tę samą myśl znajdziemy u Augustyna: Non lingua sonet, et conscientia neget, et quia hoc ipsum, ut sursum habeatis cor . W Trad. Apost. drugi element dialogu i jego odpowiedź są zarezerwowane dla celebracji eucharystycznej; w obrzędzie zapalania lamp podczas wspólnego posiłku mówi zatem, że Sursum corda nie mówi się quia in oblatione dicitur . Trzeci element dialogu liturgicznego, Gratias agamus Domino - Dignum et iustum est, jest połączeniem formuł żydowskich i grecko-rzymskich. Zgodnie z Miszną, żydowska głowa rodziny musi zaprosić uczestników, po poświęceniu kielicha, do złożenia podziękowań Bogu . Odpowiedź zgromadzenia jest jednak zaczerpnięta z aklamacji używanej przez Greków i Rzymian: Dignum et iustum est lub a;xion kai. di,kaion, zwłaszcza podczas wyboru cesarza. Niektórzy uczeni jednak doszukują się pochodzenia tej odpowiedzi w żydowskiej modlitwie porannej . Formuła pojawia się, z niewielkimi zmianami, we wszystkich wschodnich anaforach : w każdym przypadku chodzi o nadanie całej modlitwie uroczystego wymiaru eucharystycznego. Odpowiedź, wyjaśnia Cyryl Jerozolimski, pokazuje, że nasze dziękczynienie jest a;xion pra/gma kai. di,kaion, chociaż działanie Boga wobec nas wykracza poza nakazy sprawiedliwości: u`pe.r to. di,kaion. Didascalia, czyli instrukcje, są zaproszeniami do modlitwy lub do wykonania pewnych gestów lub ruchów podczas celebracji liturgicznej. Najwcześniejsze przykłady to Sursum corda i Gratias agamus Domino, omówione powyżej. Zazwyczaj liturgia rzymska przypisuje didascalia kapłanowi, jak widać w modlitwie Wielkiego Piątku lub w zaproszeniach na Modlitwę Pańską lub przemówieniach osoby, która przewodniczy. Zarówno liturgie wschodnie, jak i zachodnie obfitują w przykłady instrukcji, w szczególności dotyczących pozycji ciała lub ruchów zgromadzenia podczas celebracji. Oto kilka przykładów: Flectamus genua, Levate, humiliate capita vestra Deo; offerte vobis pacem; aspicite ad Orientem; ovrqoi, pro,skwmen, stw/men kalw/j, stw/men meta. fo,bou . Inne instrukcje dotyczą rozesłania zgromadzenia na koniec mszy, takie jak Ite, missa est, oraz rozesłania katechumenów po ewangelii i homilii. Do XII w. liturgia ambrozjańska zachowała formułę: Si quis catechumenus, si quis Iudaeus, procedat; cuius cura non est, procedat. Do dziś w liturgii bizantyjskiej diakon wypowiada formułę rozesłania katechumenów po ewangelii . Za Cezariusza z Arles lud albo nie rozumiał didaskali diakona, albo je ignorował, na co Cezariusz uskarża się: Rogo et admoneo vos, fratres carissimi, ut quotiescum - que iuxta ołtarzium a clericis oratur, aut oratio diacono clamante indicitur, non solum corda sed etiam corpora fideliter inclinatis. Nam dum częster sicut oportet, et diligenter adtendo, diacono clamante "Flectamus genua" maximam partem populi velut kolumnas erectos stare conspicio . Pod wpływem ruchu liturgicznego, który używał didascalia jako narzędzia katechetycznego do wyjaśniania części liturgii, Święta Kongregacja Obrzędów (Instr. 3 września 1958: AAS 50 [1958] 657) oficjalnie uznała rolę współczesnego "komentatora", który obecnie dzieli odpowiedzialność za didascalia z przewodniczącym zgromadzenia.

DUCH ŚWIĘTY

I. NT i pneumatologia patrystyczna: cechy charakterystyczne i różnice - II. Trynitarna formuła chrzcielna Mt 28:18-20 i refleksja nad nią - III. Wstępne zarysy teologii Ducha Świętego w II w. między ortodoksją a herezją - IV. Rozwój pneumatologii w III w. - V. Trynitarna formuła nicejska i niepewności dotyczące Ducha Świętego - VI. Z Nicei do Konstantynopola - VII. Po Soborze Konstantynopolitańskim; od Augustyna do kontrowersji filioque. I. NT i pneumatologia patrystyczna: cechy charakterystyczne i różnice. Doktryna teologiczna dotycząca Ducha Świętego (pneumatologia), która została rozwinięta i opracowana przez ojców kościoła, opiera się zasadniczo, choć szeroko wykorzystuje instrumenty spekulatywne ze świata hellenistycznego, na formułach pneumatologicznych NT. Z kolei formuły te rozwinęły, w odniesieniu do osoby Jezusa z Nazaretu, wyznawanego jako Chrystus (tj. Mesjasza Izraela, który w końcu nadszedł), różne idee dotyczące "Ducha Bożego" (ruah Yahweh) ST i tak zwanego judaizmu międzytestamentalnego. W Starym Testamencie "Duch Boży" był tym, który zstąpił przede wszystkim na królów i przywódców w momencie ich namaszczenia , a następnie rozciągnął się na cały wybrany lud jako obiecany dar na Dzień Pański (Joel 3:1 i nast.). To Duch unosił się nad pierwotnymi wodami (Rdz 1:2), Duch, który był tym, zgodnie z Ez 36:25, danym przez Boga, za pomocą pokropienia "czystą wodą", która odnowi serce i ducha istot ludzkich. W judaizmie Duch Boży był coraz częściej postrzegany jako boska zasada ożywiająca, utożsamiana z Mądrością . A w tradycji rabinicznej Duch był coraz częściej postrzegany jako źródło i przyczyna proroctwa. W dualistycznej wizji judaizmu qumranicznego można znaleźć jaśniejszą formułę doktryny "dwóch duchów", wspomnianej już w ST (w znaczeniu "rozróżnienia duchów"), rozróżnienie, które w Qumran i w powiązanych dokumentach jest pokazane jako obecność dobrego ducha, lub ducha światła, i złego ducha, lub ducha ciemności; oba jednak zostały stworzone przez Boga i poddane mu . Na tym tle i w świetle ponownie wykorzystanych materiałów już opracowanych można znaleźć stwierdzenia pneumatologiczne NT. Dwie uwagi charakteryzują i rządzą niezwykłym pneumatologicznym bogactwem NT rozpatrywanego jako całość: chrystologiczny charakter tej pneumatologii i różnorodność duchowych manifestacji, w których żyje i jest karmiona wspólnota wierzących w Jezusa Chrystusa. Chrystologiczna pneumatologia jest centralnym tematem przedstawienia życia Jezusa, jak jest ono opisane w ewangeliach i innych pismach Nowego Testamentu: od poczęcia "przez Ducha Świętego" do chrztu ze zstąpieniem Ducha na Niego, od cudów aż do zmartwychwstania i chwalebnej intronizacji oraz posłannictwa uczniów w Duchu i mocy Ducha. Z drugiej strony, ponieważ "dary ducha" (charyzmaty) były dzielone w różny sposób wśród wiernych, pneumatologiczne manifestacje wewnątrz wspólnoty były odczuwane i przedstawiane jako gwarancja, że Bóg naprawdę w niej mieszkał i w rezultacie dawał świadectwo jej eschatologicznego charakteru. Nawet pneumatologiczne manifestacje wewnątrz wspólnoty miały zatem istotnie chrystologiczne podstawy w tym sensie, że to duchowa moc zmartwychwstałego Chrystusa stworzyła wspólnotę, która upamiętnia Jego obecność w Eucharystii i chrzcie, jako ciało, którego Chrystus jest głową. Dlatego też różne wymiary Ducha Świętego, które pojawiają się w pismach Nowego Testamentu i w pewnych formułach chrzcielnych i liturgicznych oraz sposobach powitania , należy postrzegać w tym ogólnym kontekście, aby zrozumieć ich pełne znaczenie. To właśnie od takich formuł rozpoczęła się patrystyczna refleksja teologiczna nad Trójcą, tak jak ta refleksja, zwłaszcza nad Duchem Świętym, zawsze sprzyjała tendencji do rozważania formuł samych w sobie - z tego powodu, że różne terminy implikowały lub mogły implikować teologiczno-spekulatywne punkty widzenia - a nie z eklezjologiczno-charyzmatycznego punktu widzenia.

II. Trynitarna formuła chrzcielna z Mt 28,18-19 i refleksja nad nią. Spośród tych różnych formuł, jedna w szczególności miała decydujący wpływ na późniejsze spekulacje teologiczne na temat Trójcy i pneumatologii w okresie patrystycznym, mianowicie formuła z Mt 28,18-19: "A Jezus podszedł i rzekł do nich: "Dana mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi. Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Była to najwyraźniej formuła chrzcielna, nawet jeśli nie najstarsza (normalnie, zgodnie z poświadczeniami Nowego Testamentu o tej praktyce, chrzest był pierwotnie udzielany przez [eivj] imię lub w [evn] imię lub na [evpi,] imię Jezusa). Ale formuła Mt 28:19 stała się pod koniec I do początku II w. najbardziej aktualną, a następnie jedyną formułą używaną w kościele. Jej przekaz, nawet tylko jako prostej formuły, która zawierała odniesienie do Ducha Świętego, stanowił podstawę całej późniejszej spekulacji trynitarnej aż do Pierwszego Soboru Konstantynopolitańskiego (381). I chociaż do połowy IV w. rozwój teologii trynitarnej służyłby zdefiniowaniu i wyjaśnieniu znaczenia, roli i wzajemnej relacji między Ojcem i Synem, sam fakt zjednoczenia wzmianki o Duchu, nawet bez żadnych szczegółów dotyczących późniejszych identyfikacji w tym względzie, ustanowił podstawę proklamacji wiary, dla której spekulacja teologiczna znalazła się w pewnym momencie zainteresowana również, w sposób bardziej precyzyjny, Duchem Świętym. Jeśli chodzi o rozwój teologicznej refleksji Ojców nad Duchem Świętym, o ile Duch był wspomniany obok Ojca i Syna, ich refleksja, jak powiedziano, wyłoniła się z formuły chrzcielnej Mt 28,19 i wniosła różne elementy, które można zatem opisać w następujący sposób: (1) Idea natchnienia Pisma Świętego (wcześniej dla ST, następnie stopniowo rozpoznanie Nowego również jako "Pisma"), natchnienia uważanego za dzieło Ducha Świętego; (2) refleksja nad preegzystencją Chrystusa, którą potwierdził już Paweł (np. Rz 1,4: "który został ogłoszony Synem Bożym w mocy przez zmartwychwstanie umarłych, według Ducha Świętości", a następnie późniejsza formuła, bardziej wyrazista i złożona) i nad którą tak ciężko i wytrwale pracowała starożytna tradycja patrystyczna ; (3) wiara w zamieszkanie Ducha w wiernych, idąc za różnymi wskazówkami Pawła , które, odczytane z powrotem w formułach ówczesnej filozofii (stoickiej dla niego), doprowadziły niektórych autorów do twierdzenia, że w pewnym stopniu "duch" (pneu/ma), który jest w człowieku, może być zidentyfikowany lub przynajmniej ściśle powiązany z Duchem boskim; (4) obecność Ducha Świętego w kościele: temat już szeroko obecny w pismach Pawła, Łukasza i Jana, który został rozwinięty szczególnie w listach Ignacego Antiocheńskiego , doprowadzone do rygorystycznie ascetycznych wniosków w tak zwanym 2 Klemensie (14,3) i w jeszcze bardziej radykalny sposób, w sekciarskich, enkratyckich i rygorystycznych gnostycznych grupach. Rozwój pneumatologiczny w II w. był tak silny, wbrew temu, co mogłoby się wydawać formalnie, że w pewnych przypadkach (np. udowodnionych w pewnych fragmentach Pasterza Hermasa) Duch Święty wydaje się być uważany za wyższą istotę boską, utożsamianą z Synem Bożym (rozumianym jako Syn Boży istniejący przedwiecznie ab aeterno), umieszczony obok Boga Ojca, który został następnie wstawiony w śmiertelne ciało Chrystusa. Również w tym przypadku pneumatologia ta kończy się rygorystyczną ascezą i apelem o zachowanie ludzkiego ciała "nieskalanym" poprzez jego relację z Duchem Świętym . Te pneumatologiczne tematy, przeplatane i wykorzystywane na różne sposoby, były szeroko obecne w II w., chociaż wydają się tracić na znaczeniu w późniejszych epokach. Były one jednak podkreślane i szeroko rozwijane z bardziej jednostronnymi akcentami w ruchach, które były już pierwotnie i tylko później marginalne w odniesieniu do perspektywy nakreślonej przez Wielki Kościół. Wystarczy pomyśleć o montanizmie, w którym można znaleźć całkowite ponowne uruchomienie nowotestamentalnego charyzmatu prorockiego, w formach jednak sekciarskich lub neoapokaliptycznych i millenarystycznych (które ponownie podejmują żydowsko-chrześcijański temat trwającego proroctwa) lub podążając za rozwojem mitycznym, jak w różnych ruchach gnostyckich. Tutaj, zwłaszcza w ruchu walentyniańskim, są antycypowane, nawet jeśli w sposób sprzeczny i niejasny, pneumatologiczne tematy o dużym znaczeniu - takie jak idea "procesji" Ducha Świętego, Jego współistotność z Synem, Jego osobowy i autonomiczny charakter w pewnym sensie - wszystkie te tematy, które teologia Wielkiego Kościoła odzyska, otwierając się w sposób holistyczny dopiero znacznie później.

III. Wstępne zarysy teologii Ducha Świętego w II w. między ortodoksją a herezją. W drugiej połowie II w. spekulacja teologiczna miała przeważyć w Wielkim Kościele, który był coraz bardziej zadłużony wobec ekspresywnych i konceptualnych form hellenistycznych i skupiał się przede wszystkim na wyjaśnianiu relacji między Bogiem Ojcem a Synem-Logosem. Celem było jednoczesne zachowanie monoteizmu żydowsko-chrześcijańskiego (monarchii, jak ją nazywano) i boskości Syna-Logosu (rozszerzając zwłaszcza to, co powiedziano w Prologu Ewangelii Jana). Od tego momentu teologia Ducha Świętego - nawet w pismach Ojców, takich jak Ireneusz, z jednej strony, i Klemens Aleksandryjski, z drugiej, którzy byli nadal bardzo wrażliwi na bogactwo nakreślonych najpierw tematów pneumatologicznych - została ściśle podporządkowana podstawowemu problemowi wyjaśnienia i zdefiniowania relacji między Ojcem i Synem. I w zasadzie będzie ona kontynuowana w ten sposób aż do roku 350 n.e. Schemat pojęciowy stosowany najlepiej do wyjaśnienia takich relacji został wyprowadzony z Drugiego Listu Ps.-Platona . Ten zagadkowy fragment stwierdzał: "Wszystko otacza króla wszystkich rzeczy i wszystko istnieje dla niego, a wszystkie piękne rzeczy pochodzą od niego; drugie rzeczy stoją wokół drugiego; trzecie wokół trzeciego". Teraz ten tekst, począwszy przynajmniej od Justina Męczennika , był połączony z innymi tekstami platońskimi i stosowany do Rdz 1,1nn., w którym spotyka się Boga, który "mówi" (a zatem Słowo Boże) i Ducha Bożego, który unosił się nad wodami: w ten sposób formuła ps.-Platoniczna wydawała się być użytecznym schematem do zrozumienia istniejących relacji między Ojcem (pierwszym Bogiem), Logosem-Synem (drugim Bogiem) i proroczym Duchem (trzecim Bogiem w kolejności). Wychodząc z tej podstawy, późniejsze definicje tego, jak należy rozumieć Ducha Świętego, czasami znacznie się różniły. Tacjan nazwał Ducha "sługą [dia,konoj] Boga, który cierpiał"; Atenagoras nazwał Ducha "wypływem [avpo,rroia] Ojca" , umieszczając go jako medium między Ojcem a Synem. Teofil z Antiochii uważał Ducha za trzecią istotę boską i utożsamiał go z "mądrością Boga" i "duchem [tchnieniem] jego ust" oraz jego całkowitą mocą. Ireneusz również utożsamiał Ducha z "Mądrością", "ręką Boga" w stworzeniu i przeznaczoną do prowadzenia stworzeń do doskonałości.

IV. Rozwój pneumatologii w III w. Pod koniec II w. do początku III w., podczas gdy teologia, która zajmowała się badaniem relacji między Ojcem i Synem, organizowała się w sposób bardziej kompletny i ustrukturyzowany, ponowne potwierdzenie jedyności Boga (monarchia) zostało zintegrowane i zrównoważone przez ideę jego intymnej organizacji funkcjonalnej (oikonomia), a w ten sposób teologiczny status Ducha Świętego zaczął być lepiej definiowany, nawet jeśli krótko. Można dostrzec ten rozwój w pismach takich autorów jak Tertulian, Hipolit i szczególnie Orygenes. W pismach Tertuliana Duch, "trzecie imię bóstwa" i "trzecie w relacji do Boga Ojca i Boga Syna" , był "władzą zastępczą" (vicaria vis) Syna , jedynym świadectwem jedności Boga, jedynym zdolnym do wyjaśnienia intymnego życia boskiego. Ojciec, Syn i Duch zostali pojęci przez Tertuliana w formie szczególnej koniunkcji, poprzez którą zostali zjednoczeni, ale nie należy ich utożsamiać, ponieważ istnieje między nimi podobna relacja do tej, jaka może istnieć między korzeniem, gałęzią i owocem, a raczej między źródłem, rzeką i strumieniem, a nawet między słońcem, promieniem i punktem, którego dotyka . Trinitas (Tertulian był pierwszym, który użył tego terminu w języku łacińskim, już w języku greckim tri,aj w pismach Teofila z Antiochii , który jednak utożsamiał Ducha Świętego z mądrością, zgodnie z teologią, która była wyraźnie starsza z tego punktu widzenia) był tak postrzegany jako wypływ (decurrens) od Ojca poprzez serię przeplatających się i powiązanych zmian, które nie naruszyły jedności Boga i zachowały intymną złożoność (oikonomia) życia Bożego. Dla Hipolita Logos, druga osoba (pros?pon) obok Ojca, rządzi wszystkim i w Synu jest aktywny we wszystkim , podczas gdy Duch jest tym, co jest we wszystkim: to przez Ducha Świętego wierzymy w Syna . Trynitarna formuła zarówno Tertuliana, jak i Hipolita zawierała zatem Trójcę w pewnym stopniowanym sposobie, w którym Duch Święty jest, że tak powiem, punktem końcowym, który pozwala na pełne zrozumienie nawet Ojca i Syna. Ale to właśnie Orygenesowi zawdzięczano bardziej kompletne i systematyczne sformułowanie tego typu teologii trynitarnej, a zatem szczególne uznanie nawet Ducha Świętego. Nie można zapominać, że Orygenes zamierzał odpowiedzieć na różne subtelne pytania teologiczne, które się pojawiały (np. w odniesieniu do zrodzonego i niezrodzonego charakteru Ducha Świętego; lub raczej czy Duch Święty miał swoją ouvsi,a, substancję lub esencję, itd.). Stając w obliczu tych i innych problemów, Orygenes czerpał z jednej strony z trynitarnej formuły Mt 28,19, a z drugiej strony bardzo starał się pamiętać o teologiczno-racjonalnej metodologii, która zmuszała go do wyciągania spójnych wniosków. Krótko mówiąc, można powiedzieć, że stanowisko Orygenesa polegało na rozumieniu Trójcy jako w pewnym sensie koncentrycznych kręgów wpisanych jeden w drugi, z których najszerszy jest reprezentowany przez Ojca, jedynego niezrodzonego, który rządzi wszystkimi stworzeniami; środkowy krąg jest reprezentowany przez Syna-Logos, który rządzi wszystkimi rozumnymi stworzeniami (logos-rozum); najmniejszy wewnątrz jest Duchem, który rządzi wszystkimi duchowymi rzeczywistościami (Pneuma = duch; De Princip., I, 5; 7). Rozumienie Trójcy przez Orygenesa było, jak można zauważyć, wyraźnie stopniowane: ale głównym celem Orygenesa było wyjaśnienie "operacji wewnętrznych" boskiej triady. Z tego powodu Duch Święty nie okazał się w nim całkowicie zintegrowany , ale właśnie ze względu na wewnętrzne bogactwo życia wewnątrztrynitarnego, Duch był przeznaczony, aby poprzez swoje przelewanie się, dokonać uświęcenia . Stąd uwaga Orygenesa na "działania" Ojca, Syna i Ducha Świętego, z których każdy jest w pełni "intelektualną hipostazą" istniejącą i trwającą per se , która zaczyna mieć określoną funkcję w historii zbawienia. Duch, który powstał za pośrednictwem Logosu, jest dla Orygenesa niższą rzeczywistością w stosunku do Tego, który był jego początkiem .

V. Trynitarna formuła nicejska i niepewności w odniesieniu do Ducha Świętego. Stopniowana formuła Trójcy Orygenesa natychmiast wydała się podejrzana i trudna do wyjaśnienia, częściowo z powodu radykalizacji, jakiej dokonali jej jego zwolennicy, a także w wyniku silnego sprzeciwu teologii monarchicznych, które były żywe i dobrze prosperujące w konserwatywnych kręgach Kościoła (które obawiały się naruszenia proklamacji boskiego monoteizmu). Oskarżenie o subordynację, które z pewnością wykraczało poza konkretne cele Orygenesa, wydawało się naruszać teologiczną istotę Syna w odniesieniu do Ojca; ale takie trudności były również nieodłączne dla Ducha Świętego. Prawdą jest ponadto, że od połowy III w. do pierwszych dekad IV w. i nawet później, pozycja Ducha Świętego często wydawała się niejasna, a co gorsza, słabo zdefiniowana. Istnieją oznaki powrotu do starożytnej teologii, która utożsamiała Ducha Świętego z wyższym Chrystusem, który zstąpił na ziemskiego Jezusa, lub tendencje, które definiowały go z wyższą istotą o wartości, mniej lub bardziej mitycznej, taką jak Melchizedek, który zgodnie z listem do Hebrajczyków (7:1nn), pobłogosławił Chrystusa (w błogosławieństwie danym Abrahamowi) i dlatego wydawał się wyższy od Chrystusa. W innych momentach można znaleźć wskazówki symbolicznej teologii utożsamiającej Ducha Świętego po prostu z boską łaską; lub nawet bardziej, ściśle podążając za tendencjami podporządkowywania wyprowadzonymi z formuły Orygenesa, Duch Święty był rozumiany jako twórcza moc, "rzecz" (lub "rzeczywistość") stworzona lub mająca powstać za pośrednictwem Syna; dlatego Duch nie jest ani Bogiem, ani Synem (patrz także w tym względzie Eus., De eccles. theol. 3,6). Definicja stworzona przez Credo Nicejskie Soboru Nicejskiego (325) miała coś do powiedzenia na temat relacji między Ojcem i Synem, potępiając w ten sposób Ariusza i arianizm (który jednak przetrwał jeszcze co najmniej sześćdziesiąt lat). Credo ustanowiło jednak nową podstawę w świetle teologicznej istoty Ducha Świętego, chociaż formuła Nicejska w odniesieniu do tego ostatniego ograniczała się tylko do ogłoszenia: "i [wierzymy] w Ducha Świętego" . I dopiero w późniejszym wieku, w samym środku sporu ariańskiego, który po 360 r. wśród różnych ruchów, które debatowały na tym polu, wyłonił się ruch, który również podjął się debaty nad istotą Ducha Świętego. Ta właściwie mówiąc pneumatologiczna kontrowersja, która pojawiła się jako jedna z wielu mniej lub bardziej spontanicznych proliferacji dominującego wówczas arianizmu, początkowo objawiła się w Egipcie. Pierwszym, który został poinformowany o tej sprawie i pierwszym, który dostarczył informacji na jej temat, był, po raz kolejny, Atanazy . Jej późniejszy rozwój, bardziej bezpośrednio obejmujący Ducha Świętego wśród spornych i kwestionowanych rzeczywistości, rzucający jednocześnie więcej światła na problem Trójcy jako całości, był decydujący dla rozwiązań, które wcześnie wyłoniły się z Wielkiego Kościoła, w celu uzyskania większej precyzji w odniesieniu do Ducha Świętego. Zakończenie pneumatologicznej kontrowersji nastąpiło na Pierwszym Soborze Powszechnym w Konstantynopolu (381), który ogłosił pełną boskość trzeciej osoby Trójcy.

VI. Z Nicei do Konstantynopola. W okresie od 325 do 381 r. odnotowano różne stanowiska w sprawie pneumatologii; początkowo jednak bardziej ascetyczne, duchowe i pasterskie, a nie ściśle mówiąc teologiczno-spekulatywne: oznacza to, że nawet tutaj formuła dogmatyczna interweniowała, aby przynieść teologiczną jasność co do rzeczywistości osobiście utrzymywanej w kościele. Tak więc np. w pismach Cyryla Jerozolimskiego (zwł. w Katechezach XVI i XVII), a także w pismach Didymusa Ślepego (w jego traktacie De Spiritu Sancto, który zaginął w oryginale, ale zachował się w łacińskim tłumaczeniu Hieronima), a także w pismach innych ojców Kościoła. Najbardziej systematyczna i organiczna spekulacja dotycząca Ducha Świętego znajduje się jednak w pismach głównych ojców IV w. mistrzowie ortodoksji, Atanazy, a następnie trzej wielcy Ojcowie Kapadoccy (Bazyli z Cezarei, Grzegorz z Nazjanzu i szczególnie Grzegorz z Nyssy). A w ich pismach można również znaleźć obalenie tego, co zaczęto nazywać herezją "pneumatomachów". Dla Atanazego - w jego kontrowersjach przeciwko tym, którzy interpretowali wyrażenia Pisma Świętego odnoszące się do Ducha Świętego w "przenośnym" sensie (tropikw/j) i których dlatego nazywał tropici (tropikoi,) - Duch Święty musi być rozumiany jako znajdujący się w Trójcy, w sensie wewnętrznego ruchu okrężnego w jej obrębie (pericw,rhsij; intertrynitarny ircuminsessio), a nie jako "stworzenie", jak utrzymywali tropici i jak wówczas argumentowali Macedoniusz i różni pneumatomachowie; Duch jest współistotny Ojcu i Synowi (List do Serapiona, passim). Bazyli nalegał również, wbrew pneumatomachom, że Duch Święty nie jest stworzeniem, że jest godzien tej samej czci (o`mo,timoj) zarezerwowanej dla Ojca i Syna, i że Duch Święty powinien być umieszczony na tym samym poziomie (sunteta,cqai) co oni, być traktowany razem z nimi (być zaliczanym do nich sunariqmei/sqai), a nie być traktowanym niżej od nich (u`pariqmei/sqai). Pomimo tych twierdzeń, nawet Bazyli został oskarżony przez niektórych rygorystycznych i nieustępliwych teologów o niepewność co do boskości Ducha Świętego: i w rzeczywistości można zauważyć, że Bazyli nigdy nie nazwał Ducha Świętego "Bogiem" (o`qeo,j). Dalsze kroki w kierunku uznania pełnego boskiego statusu Ducha Świętego poczynił Grzegorz z Nazjanzu, który pogłębił koncepcję intertrynitarnej perichoresis, potwierdzając, że specyficzny charakter Ducha Świętego jako "przychodzącego", "pochodzącego" (evkporeu, esqai) od Ojca, będącego częścią Jego substancji i istoty (ouvsi, a), tak jak specyficzny charakter Syna-Logosu jest "zrodzonym". Ale to właśnie w sporach Grzegorza z Nyssy z Eunomiuszem i Macedończykami, którzy oskarżali Ojców Kapadocji o popadanie w tryteizm, osiągnięto najjaśniejsze rozstrzygnięcie doktrynalne w odniesieniu do Ducha Świętego. Grzegorz z Nyssy podjął rolę o pierwszorzędnym znaczeniu zarówno poprzez swoje różne pisma polemiczno-doktrynalne, jak i poprzez pracę wykonaną na Soborze Konstantynopolitańskim (381). Grzegorz rozpoczął od działań (evne,rgeiai) osób trynitarnych, które są odrębne, ale które świadczą o jedynej istocie (ouvsi,a); w odniesieniu do Ducha Świętego ma on cechę bycia Bogiem i Chrystusem, pochodzącym od Ojca i przyjmowanym przez Syna . Tak więc Ojciec jest wszelką mocą, Syn jest mocą Ojca, a Duch jest duchem mocy Syna. Stąd też, tak jak konieczne jest skierowanie najwyższej adoracji (prosku,nhsij) do Ojca i Syna, tak również konieczne jest uczynienie tego samego dla Ducha. Właśnie w takich słowach wypowiadał się sobór z 381 r., który w odniesieniu do Ducha Świętego wspomniał o Nim, zwłaszcza w odniesieniu do wcielenia: "Syn Boży... zstąpił z nieba, wcielony za sprawą Ducha Świętego [sarkwqe,nta evk pneu,matoj a`gi,ou] i Dziewicy Maryi". Tak więc dalej głosi swoją wiarę "w Ducha Świętego, który jest [dosłownie: "tym, co jest, tą rzeczywistością, która jest": ma to na celu wyrażenie rodzaju nijakiego, w odniesieniu do ku,rion] Panem, Dawcą życia [zwopoio,n], tym, który pochodzi [evkporeuo,menon] od Ojca [evk tou/ Patro,j], tym, który wraz z Ojcem i Synem jest czczony [sumproskunou,menon] i wychwalany [sundoxazo,menon], tym, który mówił przez [dia,] proroków". Forma Wyznania Konstantynopolitańskiego odnośnie do Ducha Świętego została również ustanowiona na całej serii wyrażeń materialnie wyprowadzonych z NT . Tylko dwa ostatnie wyrażenia "razem czczeni" i "razem uwielbieni" były obce Pismu Świętemu, ale były owocem różnych kontrowersji przeciwko ruchom pneumatomachów.

VII. Po Soborze Konstantynopolitańskim; od Augustyna do kontrowersji filioque. Po 381 r., gdy teologiczno-dogmatyczny status Ducha Świętego został ostatecznie ustalony, pneumatologia nie rozwinęła się dalej, poza poczuciem przede wszystkim duchowego pogłębienia i głębszego zrozumienia treści tej właśnie formuły. Był to przede wszystkim teologiczny wkład wniesiony przez ludzi Zachodu, którzy wyrażali się w mniej abstrakcyjny i schematyczny sposób i formuły niż ci, którzy zazwyczaj odwoływali się do pism greckich teologów. Nawet przed rokiem 381, Mariusz Wiktoryn - wychodząc od wyraźnie neoplatońskiego schematu konceptualnego i biorąc za punkt odniesienia ludzką duszę, w której byt (esse), życie (vivere) i rozumienie są dane dla zrozumienia istoty żywej (intelligere) - zrozumiał Ducha Świętego jako tego, który w dynamice życia boskiego reprezentuje "zrozumienie" takiego życia, zrozumienie tego boskiego dynamizmu: Duch jest odrębny od Syna, tak jak zrozumienie jest odrębne od życia, tak jak głos jest odrębny od ust, które mówią . Ale to Augustyn w swojej bardzo organicznej formulacji kwestii trynitarnej, w pełni przyjmując jako narzędzie wyjaśniające rzeczywistość duszy ludzkiej, doszedł do sformułowania kwestii Ducha Świętego, która od tego czasu pozostała klasyczna, zwłaszcza dla teologii zachodniej. Augustyn wychodzi z irenicznej i niepodważalnej przesłanki, mianowicie przekonania, że Ojciec, Syn i Duch Święty są jednym w "substancji", chociaż odrębni jako "osoby": jeśli chodzi o rozróżnienie, dla Augustyna wynika ono zasadniczo z działań, nawet jeśli są one w istocie wspólne dla trzech osób. W tym względzie Duch Święty jest dla niego wspólnym darem Ojca i Syna. Ta idea została z kolei ustanowiona na typowo augustyńskiej idei relacji (relatio), która, odniesiona do Trójcy, była narzędziem przezwyciężania wewnętrznych ograniczeń teologii podobnej do teologii Greków, którzy, nalegając przede wszystkim na rozróżnienie osób, ryzykowali kompromisem jedności i boskiej jedności. W tym sensie Duch Święty reprezentował dla Augustyna pewną "współistotną i wieczną komunię" (communio consubstantialis et aeterna) Ducha Ojca i Syna , która, choć może być nazwana "przyjaźnią", jest lepiej nazywana caritas , która jest wzajemna w stosunku do jednego lub drugiego, aby zasłużyć na miano "miłości", chociaż Bóg-Trójca jest całkowicie miłością (Spiritus proprie nuncupatur vocabulo caritatis; ipse dilectio est). Z tego powodu Duch Święty jest istotowo tym, który daje Trójcę ludzkości. Wraz z dogmatyczną formułą z 381 r., a następnie wyjaśnieniami i teologicznymi interpretacjami Augustyna, zwłaszcza dla Zachodu, patrystyczna teologia na temat Ducha Świętego zasadniczo dobiegła końca. Z pewnością przetrwały w pismach poszczególnych autorów skrócone formuły trynitarne, w których po wzmiance o Duchu Świętym nie następowały ani właściwe terminy formuły z Konstantynopola (tak jak w wyznaniu chrzcielnym Kościoła koptyjskiego z ok. 500 r.), ani inne teologiczno-dogmatyczne wyjaśnienia (jak w wyznaniu zawartym w Antyfonarzu z Bangor z VII w.). Jednak w odniesieniu do trwania formuł starszych niż konstantynopolitańskie trudno jest wydać definitywne orzeczenie, ponieważ w niektórych przypadkach przetrwały one obok formuły z 381 r. lub raczej zostały zastąpione w pewnym momencie. Podobnie, później rozkwitły tu i ówdzie reminiscencje stanowisk macedońskich, mniej lub bardziej wyraźne i świadome. Można znaleźć ich ślady, np. w kontrowersjach Fulgencjusza z Ruspe przeciwko Fabianowi. Tak więc idee pneumatologiczne, które przedstawiają się jako wyraźnie starożytne w odniesieniu do dogmatycznego rozwoju czasów, można znaleźć, np. w pismach messalian, którzy przypisywali obecności i działaniu Ducha Świętego absolutną centralność, kosztem zrównoważonej teologii trynitarnej: był to wynik zbiegu w messalianizmie, jak i w innych radykalnych ruchach duchowych, skrajnych idei charyzmatycznych. Jak wspomniano wcześniej, pneumatologia Wielkiego Kościoła kontynuowała, ogólnie rzecz biorąc, pogłębianie poprzedniej refleksji nad Duchem Świętym, ściśle przestrzegając formuły 381, ale w specyficznie duchowym sensie. Jeśli cokolwiek, to właśnie tam, gdzie rozkwitły resztki lub nowe niepewności i zakłopotania dotyczące pełnej akceptacji nicejsko-konstantynopolitańskiego wyznania wiary, Wielki Kościół powrócił do nalegania, z teologiczno-spekulatywnego punktu widzenia, na punkt przeznaczony do wzbudzenia sporów i podziałów w przyszłości. Ten punkt dotyczył problemu pochodzenia Ducha Świętego od Syna oprócz Ojca. Ta koncepcja, którą nazywano "podwójnym pochodzeniem", nie pojawiła się materialnie w wyznaniu wiary z 381 r., ale została w rzeczywistości pokojowo przyjęta już przed Soborem Konstantynopolitańskim. To właśnie w sporze przeciwko Pryscyllianom, lub, co lepsze, tym ruchom, które uważano za pryscylianistyczne, między końcem IV a początkiem VII wieku, rozwinęła się w Hiszpanii, poprzez całą serię synodów zwołanych w Toledo, tendencja do wstawiania do wyznania wiary wyraźnej wzmianki o pochodzeniu Ducha Świętego również od Syna (de Patre... et de Filio procedentem, a następnie, bardziej syntetycznie, Filioque). Ta formuła, która przeszła do kościołów Galii i została przyjęta do śpiewu wyznania wiary w cesarskiej kaplicy w Akwizgranie (Aquisgranum) na dworze Karola Wielkiego, była początkowo przedmiotem wielu zastrzeżeń papieskich. Rzym przyznał, że wstawienie to było teologicznie uzasadnione, ale jego wyraźne wstawienie do wyznania wiary było wielokrotnie zniechęcane. Ale wstawienie Filioque, również mocno wspierane przez naciski polityczne, jak i przez względy teologiczne, wywołało silne reakcje ze strony Greków, najpierw w nieporozumieniu, które powstało między łacińskimi i greckimi mnichami z klasztoru św. Saba, a następnie w Cesarstwie Bizantyjskim w IX w. wraz z kontrowersją Focjusza przeciwko kościołowi łacińskiemu i schizmą związaną z imieniem patriarchy Konstantynopola

DRABINA JAKUBA (ikonografia): Najstarszym przedstawieniem tego wydarzenia, zapisanym w Księdze Rodzaju 28, jest obraz w synagodze w pobliżu Dura Europos, datowany na połowę III w. Na terenie cmentarza istnieje tylko jeden przykład, mianowicie w hypogeum Via Dino Compagni w Rzymie . Jakub leży na stosie kamieni; pole wskazują drzewa. Aniołowie są młodzi, bez brody i ubrani w tunikę i paliusz. Brakuje postaci Boga na szczycie drabiny. Hypogeum datowane jest na lata 322-360. W formie miniaturowej istnieje tylko jeden przykład, poświadczony w Pięcioksięgu Tours na początku VII w., a dla sztuki sumptuarialnej istnieje tylko jeden przykład, w relikwiarzu w Brescii z VI w.

DOBRO: Ojcowie oparli swoje pojęcie Dobra zarówno na greckiej filozofii, jak i na Biblii. Jeśli chodzi o pierwsze źródło, Dobro (avgaqo,n) Sokratesa, pojęte przez niego na zasadniczo etycznym poziomie, jako cnota i nauka, zostało po raz pierwszy zidentyfikowane przez Euklidesa z Byciem-Jednością Parmenidesa, co stanowiło przesunięcie na płaszczyznę metafizyczną. Ale to przede wszystkim Platon opracował metafizyczną doktrynę Dobra: umieścił ją na szczycie Idei i ustanowił Dobro jako najwyższą zasadę w swojej protologii, wraz z Diadą. Wszystkie rzeczy czerpią swoją rzeczywistość i poznawalność z Dobra. Jednocześnie Demiurg, tj. Bóg, który jest stwórcą kosmosu, jest określany jako "dobry" w Tim. 29A i Rep. II 379 p.n.e.; podobnie w Fajdrosie 247A i Tim. 29E, Platon twierdzi, że złośliwość jest obca naturze Boga. Zatem świat zrozumiały zależy od Idei Dobra, a świat postrzegalny zmysłami zależy od dobroci Demiurga. W myśleniu Arystotelesa Nieporuszony Poruszyciel, który jest pierwszą Substancją i najwyższym Nous, jest utożsamiany z Dobrem i Pięknem, a na mocy tego jest ostateczną przyczyną wszystkiego. Średni platonizm, zarówno pogański, jak i chrześcijański, utożsamiał Boga z najwyższym Dobrem, który utożsamiał najwyższego Boga z auvtoagaqo,n, tym samym terminem, który Orygenes również zastosował do Boga. W tym względzie najważniejszy rozwój neoplatoński jest oferowany przez Plotyna, który wyraźnie utożsamił Dobro z Jednym, swoją pierwszą hipostazą, poza Bytem i Myślą. Jednakże w kontekście średnioplatońskim widzimy pierwszą syntezę między tradycją filozoficzną a biblijną egzegezą w koncepcji Boga-Dobra, z Filonem, który był prekursorem Ojców w łączeniu platonizmu z Biblią. Według Filona Bóg jest Jeden, całkowicie transcendentny i dobry: co więcej, Bóg jest fila,nqrwpoj , ale miłość Boga do istot ludzkich wydaje się być ograniczona do cnotliwych .Ten aspekt zmieni się w chrześcijaństwie, gdy dobroć i miłość Boga będą uważane za mające wszystkich ludzi i wszystkie stworzenia jako swój przedmiot. Zarówno Filon, jak i chrześcijanie dzielili jednak wspólną płaszczyznę Biblii - lub lepiej, Starego Testamentu, podczas gdy Nowy Testament wyjaśnia rozbieżności między Filonem a nawet tymi Ojcami, którzy znali go najlepiej i podążali za nim najściślej, takimi jak Klemens, Orygenes i Grzegorz z Nyssy. Rozważmy Biblię. Septuaginta zawiera 548 wystąpień avgaqo,j i 236 kalo,j; w Nowym Testamencie pierwsze występuje 102 razy, a drugie ponownie 102 razy. Znaczenie "dobry" również dla kalo,j jest oczywiste w Hbr 5:14, np. gdzie kalo,n i kako,n są przeciwstawne sobie jako "dobry" i "zły" - dlatego kalo,n jest tutaj synonimem avgaqo,n. Podobnie oznacza "dobry" w Jana 10:11, 14, gdzie Jezus jest o` poimh.n o` kalo,j, tj. "dobrym pasterzem" (zamiast "przystojnym pasterzem"); w opisie Księgi Rodzaju Drzewa Dobra i Zła jako "kalo,n i kako,n"; i przede wszystkim w opowieści o stworzeniu, która jest również fundamentalna dla refleksji Ojców Platona na temat metafizycznej wartości dobroci stworzenia. W opowieści z Księgi Rodzaju, gdzie, nawiasem mówiąc, poświadczone jest tylko kalo,j i nie występuje avgaqo,n, po każdym akcie stworzenia Bóg kontempluje stworzoną istotę lub istoty będące wynikiem tego aktu, kai. ei=den o` qeo.j o[ti kalo,n, "i Bóg widział, że było to dobre". Wszystko, co Bóg stworzył, jest dobre, ponieważ zostało stworzone przez Boga, który jest Bytem i jest Dobrem. W rezultacie to, co nie zostało stworzone przez Boga, nie ma bytu ontologicznego i nie jest dobre. Również w Nowym Testamencie Bóg jest opisany zarówno jako wewnętrznie dobry, jak i jako dawca dobrych rzeczy. W Mt 19:17 Jezus słynnie stwierdza, że tylko Bóg jest dobry . Zgodnie z późniejszą interpretacją Orygenesa oznacza to, że tylko Bóg jest Dobry i nigdy nie traci swojej dobroci, podczas gdy wszystkie stworzone istoty po prostu uczestniczą w Dobru, więc nie są w nim stabilne, a ich wybory mogą również zwrócić się ku złu. Z faktu, że tylko Bóg jest Dobrym, wynika również, że wszystkie możliwe dobre rzeczy pochodzą tylko od Boga, jak oświadczono w Jk 1:17: każde dobre obdarowanie i każdy doskonały dar (pa/sa do,sij avgaqh, kai.pa/n dw,rhma te,leion) pochodzi z góry, od Ojca świateł lub iluminacji (path.r tw/n fwtw/n). Oczywiście, kalo,j w znaczeniu "dobry" jest również stosowane do ludzkich uczynków lub rzeczy stworzonych w Nowym Testamencie: uczynków, owoców, nasion, chleba itd. Ponadto mówi się, że kalo,n, zdecydowanie oznacza "dobry", aby wejść do życia (oczywiście, życia wiecznego) z jednym okiem, zamiast zachować oba oczy, ale zostać wrzuconym do Gehenny . Podobnie kalo,n oznacza "dobry" w 1 Kor 7:1, gdzie Paweł stwierdza, że kalo,n jest dla mężczyzny, aby nie dotykał żadnej kobiety i prawdopodobnie odwrotnie. Ale te stwierdzenia należą do sfery etycznej. Twierdzenia ontologiczne będą jeszcze bardziej doniosłe dla Ojców, zwłaszcza Ojców platońskich, takich jak Klemens, Orygenes, Ewagriusz i Kapadocjanie. A w odniesieniu do Dobra są te stwierdzenia: że tylko Bóg jest dobry, w istocie Bóg jest Dobrem, a wszystko, co Bóg stworzył, jest dobre. Tak więc tylko stworzenia Boże są dobre i mają ontologiczną egzystencję. Bóg stworzył tylko to, co jest dobre; zło weszło na świat z powodu oszustwa i błędu: nie jest stworzeniem Boga, ale wynikiem złego wyboru i nie ma ontologicznej egzystencji. Zło z kolei spowodowało śmierć, ale zło i jego konsekwencja, śmierć , nie mają ontologicznej substancji, ponieważ nie są stworzeniami Boga, a zatem nie mogą istnieć wiecznie. Był czas, w którym zło nie istniało i będzie czas, w którym zło przestanie istnieć (jest to podstawowa zasada myśli Orygenesa, Grzegorza z Nyssy i Ewagriusza), podczas gdy to "zarodki Dobra" są absolutnie nieugaszone (Ewagriusz). To właśnie przepowiada Paweł w 1 Kor 15:26-28: Chrystus będzie panował, dopóki wszyscy wrogowie nie podporządkują mu się (w poddaniu, które Orygenes i Grzegorz z Nyssy utożsamiają ze zbawieniem, osiągniętym przez duchowe uzdrowienie i nawrócenie. Euzebiusz, wielbiciel Orygenesa, nazwie to h` qerapeutikh. kai. diorqwtikh. basilei,a tou/ Cristou/. Stworzenia Boże się nawrócą; moce zła, z drugiej strony, i ostatni wróg, śmierć, zostaną zniszczone. Wtedy Bóg będzie wszystkim we wszystkich, tj. sam Bóg będzie wszystkim, co dobre dla wszystkich. Zło i śmierć, które weszły na świat wraz z Adamem, znikną w panowaniu Chrystusa: tak jak wszyscy umierają w Adamie, tak wszyscy otrzymają życie w Chrystusie . Z powodu jednej osoby potępienie dotknęło wszystkich ludzi; podobnie, również dzięki dziełu sprawiedliwości jednej osoby, ożywiające usprawiedliwienie dociera do wszystkich ludzi i wszyscy zostaną uczynieni sprawiedliwymi . Jak pisze Grzegorz z Nyssy w In Illud: Tunc et Ipse Filius 11 (Downing), Adam przyniósł zło wszystkim, podczas gdy Chrystus przyniósł Dobro wszystkim: "Dobro weszło w naturę ludzką, wylewając się z jednego człowieka na wszystkich, tak jak zło wlało się we wszystkich przez jednego człowieka". Tylko Dobro (i życie) pozostanie, nie zło, ponieważ Dobro jest Bogiem (a życie jest Chrystusem), a wszystko, co dobre, ma Boga jako swego stwórcę i ontologicznego gwaranta - Boga, który jest Bytem par excellence . Równanie Bóg-Dobro-Byt, które jest szczególnie wyraźne u Orygenesa i u Grzegorza z Nyssy, jest ważną cechą myśli patrystycznej. Zarówno Atanazy, jak i Grzegorz z Nazjanzu, którzy znali zarówno doktryny platońskie, jak i myśl Orygenesa bardzo dobrze, podjęli afirmację istotnej dobroci Boga odpowiednio w De incarnatione 3 i 42 oraz w De oratione 28,11. Orygenes w swoim Peri. VArcw/n i Grzegorz z Nyssy w swoim In Illud: Tunc et ipse Filius wyjaśniają, że Dobro jest obecne w sposób trwały i substancjalny tylko w Trójcy, podczas gdy we wszystkich innych istotach, tj. we wszystkich stworzeniach, w tym aniołach, jest obecne tylko częściowo i przez uczestnictwo, tak że mogą je utracić. Tylko Bóg jest dobry i rzeczywiście jest Dobrem. Orygenes opisuje Boga Ojca jako "pierwotne i absolutne Dobro" i "samo Dobro", auvtoagaqo,n. Dlatego Jezus mówi, że tylko Bóg jest dobry. Syn, który jest zrodzony przez Ojca, i Duch, który pochodzi od Ojca, odtwarzają to pierwotne Dobro, podczas gdy stworzenia uczestniczą w nim. W konsekwencji "mają one w sobie dobro przypadkowe, nie Dobro substancjalne"; w stworzeniach "Dobro nie jest obecne w sposób substancjalny, jak w Bogu, w Chrystusie i w Duchu Świętym. Bo tylko w Trójcy, która stworzyła wszystko, Dobro istnieje w sposób substancjalny. Inne byty posiadają je w sposób przypadkowy, tak że może zawieść, i są w błogości tylko wtedy i o ile uczestniczą w świętości Mądrości i samego bóstwa" . Grzegorz z Nyssy w De anima et resistione przedstawia Boga jako "naturę, która przekracza wszelkie możliwe koncepcje Dobra i przewyższa wszelką moc, ponieważ nie brakuje jej niczego z tego, co można pojąć w odniesieniu do Dobra, ponieważ jest pełnią dobrych rzeczy i nie zdarza się jej być w stanie piękna i dobra przez uczestnictwo w czymś pięknym i dobrym, ale sama jest istotą piękna i Dobra … Ponieważ zatem natura boska przekracza wszystkie inne dobre rzeczy, a Dobro zawsze i absolutnie kocha Dobro, to gdy patrzy na siebie, zarówno pragnie tego, co ma, jak i ma to, czego pragnie, nie dopuszczając niczego obcego w sobie. Z drugiej strony, poza nią nie ma nic oprócz zła. Otóż zło - choć jest to paradoksalne - ma swoje własne istnienie w nieistnieniu, ponieważ źródłem zła nie jest nic innego, jak brak tego, co jest. A tym, co właściwie i przede wszystkim jest, jest natura Dobra. Tak więc to, czego nie ma w tym, co jest, z pewnością jest w niebycie". Bóg jest absolutnym Dobrem i absolutną pozytywnością; w Bogu nie ma zła ani złej woli; w konsekwencji kary wymierzane przez Boga nie są odwetowe, ale oczyszczające i wyłącznie ukierunkowane na poprawę grzeszników. Nieskończoność Boga-Dobra i, z drugiej strony, skończoność i ograniczona natura zła jest podkreślana szczególnie przez Grzegorza z Nyssy: "Tylko to, co jest sprzeczne z Pięknem i Dobrem, jest ograniczone, podczas gdy Dobro, którego natura nie jest podatna na zło, będzie zmierzać ku nieograniczonemu i nieskończonemu" (De an. 97AB). Ważną konsekwencją tego stwierdzenia jest to, że wieczna trwałość w złu jest całkowicie niemożliwa, ponieważ gdy raz dotknie się najgłębszego punktu zła, jak w przypadku diabła, można się tylko cofnąć i powrócić do Dobra, tj. do prawdziwego Bytu. Ponieważ tylko ci, którzy są w Dobru, naprawdę istnieją; ci, którzy są w złu rzeczywiście zmierzają do nieistnienia: w konsekwencji nie mogą trwać wiecznie w złu. Jedną z alternatyw może być to, że znikną, a teorię tę faktycznie poparło kilku autorów patrystycznych, takich jak Arnobiusz - który był szczególnie antyplatoński - ale Orygenes, Nyssa, Ewagriusz i ich zwolennicy odmawiają poparcia tego wniosku, ponieważ te istoty zostały stworzone przez Boga, aby istniały, a nie wypadły z istnienia; w przeciwnym razie twórcze działanie Boga skutkowałoby porażką. Dlatego jeśli te stworzenia nie mogą trwać w złu na zawsze, jedyną możliwą alternatywą jest to, że nawrócą się i powrócą do Dobra. To grzech i zło, a nie grzesznicy, zostaną wygaszone na zawsze, ponieważ grzesznicy są stworzeniami Boga, podczas gdy zło nie jest. I na końcu wszystko zostanie znalezione w Dobru, tj. w Bogu, w nieskończonym, miłosnym napięciu w kierunku najwyższego obiektu naszej miłości. Ze względu na ich zmienność, dobrowolne poddanie się wszystkich stworzeń Chrystusowi i Bogu będzie niezbędne, aby mogły uczestniczyć w dobrych rzeczach Boga . Co więcej, na końcu - i tylko na końcu - stworzenia nigdy więcej nie porzucą Dobra, aby zwrócić się ku złu, które w apokatastasis całkowicie zniknie. Wszyscy bowiem będą uczestniczyć w życiu boskim, a Bóg będzie wszystkim dobrem we wszystkim, tak że ich wolna wola nigdy nie zwróci się ku żadnemu innemu obiektowi. Apokatastasis będzie panowaniem doskonałej jedności w miłości i nie będzie już upadku, ponieważ "miłość nigdy nie upadnie", jak utrzymuje Orygenes, i jak powtarza Grzegorz z Nyssy w De Anima, 96 p.n.e.: "Boski Apostoł przepowiada koniec wszystkich naszych trosk i trosk oraz ich ustanie w pokoju… ale w samej miłości nie znajduje końca… ponieważ miłość nigdy nie upada, co jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że zawsze pozostaje w tym samym stanie…… Tak więc, jeśli dusza osiągnie ten cel, znajdzie się w takim stanie, że niczego więcej nie będzie potrzebowała, ponieważ będzie otoczona pełnią istniejących rzeczywistości i tylko ona wydaje się w jakiś sposób zachowywać w sobie piętno boskiej szczęśliwości. Życiem bowiem wyższej natury jest miłość, ponieważ to, co piękne i dobre, jest pod każdym względem godne miłości dla tych, którzy je znają; teraz bóstwo poznaje samo siebie i taka wiedza natychmiast staje się miłością, ponieważ to, co jest przez nie znane, jest piękne i dobre z natury, a bezczelne przesyt nie przywiązuje się do tego, co jest naprawdę piękne i dobre. Tak więc, ponieważ przesyt nie przerywa usposobienia do kochania tego, co piękne i dobre, życie boskie zawsze będzie trwać dzięki miłości, ponieważ jest ono zarówno piękne i dobre z natury, i z natury usposobione do kochania piękna i dobra, i nie odczuwa przesytu w tej aktywności zgodnie z miłością, ponieważ nie można znaleźć końca dla Piękna i Dobra". Nieskończoność Dobra, którym jest Bóg, jest ponownie gwarancją stabilności ostatecznego stanu doskonałej jedności i miłości. Ten stan jest również zbawieniem, które jest "kulminacją wszystkich dobrych rzeczy" (to. avko,rtaton tw/n avgaqw/n pa,ntwn, In Illud: Tunc et Ipse Filius) i jest osiągane poprzez wyobcowanie od zła (dia. th/j tou/ kakou/ avllotriw,sewj), czego rezultatem będzie całkowite zniszczenie zła. Pozostanie tylko Dobro, a życie boskie przeniknie wszystko. Augustyn zakłada również najwyższe Dobro w Bogu. We wczesnym dziele uzależnił ostateczne przywrócenie od dobroci Boga (nie w sposób psychologiczny, lecz ontologiczny): Dei bonitas… omnia deficientia sic ordinat… donec ad id recurrant unde defecerunt. Augustyn powrócił do tego fragmentu w swoich Retractationes I, 7,6, aby wyjaśnić, że nie należy go rozumieć w sensie orygeńskim i że potępieni, skazani na tak zwany ogień wieczny, powinni zostać wyłączeni z ostatecznego przywrócenia: Non sic accipiendum est, tanquam omnia recurrant ad id unde defecerunt sicut Origeni visum est …non enim recurrunt ad Deum a quo defecerunt qui sempiterno igne punientur. Pierwotnie jednak słowa Augustyna prawdopodobnie odnosiły się do apokatastasis i uważam za prawdopodobne, że Augustyn inspirował się precyzyjnym fragmentem De Principiis Orygenesa , które Rufinus przetłumaczył w roku 397 n.e. lub bezpośrednio potem: In unum sane finem putamus quod bonitas Dei per Christum suum universam revocet creaturam. W obu fragmentach, Orygenesa i Augustyna, to dobroć Boga umożliwia przywrócenie upadłych stworzeń. A odmienność Boga nie jest po prostu dobrocią Boga lub współczuciem, ale ontologiczną identyfikacją Boga z Dobrem. Rzeczywiście, polemika Augustyna z manichejczykami z pewnością wzmocniła tę identyfikację Boga z Dobrem i ideę, że zło wcale nie jest zasadą równą i przeciwstawną Bogu. Był na tej samej ścieżce co Orygenes, Ewagriusz i Kapadocjanie, podkreślając ontologiczną nicość zła - co oczywiście miało oczywiste konsekwencje również dla eschatologii. Według Augustyna Bóg jest Jednym, jest czystym Bytem (idipsum esse), zgodnie z Wj 3:14 i jest sumą wszystkich dóbr i wszystkich rzeczy zrozumiałych. W De vita beata 4,34, Jedno lub Dobro jest powiedziane, że jest "miarą i granicą wszystkich rzeczy", tak jak w Enn. I 8,2,5 Plotyna, które Augustyn z pewnością znał. Przeciwnie, zło jest sprowadzone do braku porządku i miary, pozbawienia formy, bez istnienia ontologicznego. A w De mor. Man. I 15,17 to właściwie Bóg Ojciec jest Dobrem. W 83 Quaest. 6 pojawia się ponownie myśl, że zło jest pozbawieniem formy, miary i piękna. Augustyn twierdzi, że wszystkie istoty mają jakieś piękno lub formę (gatunek), a piękno oznacza miarę, a miara oznacza dobro; zło, nie mając dobra, nie ma miary, a zatem nie ma formy, ale to, co nie ma formy, nawet nie istnieje. Bóg jest źródłem wszystkich pięknych rzeczy i wszystkich dobrych rzeczy, ponieważ sprowadza do porządku to, co jest nieuporządkowane: w Bogu najwyższe Piękno pokrywa się z najwyższym Dobrem i jest doskonałą Jednością . W Civ. Dei XI i XII Augustyn często powtarza, że zło nie istnieje, ale jest raczej "szkodą", nie w Bogu, który jest Dobrem i jest niezmienny, ale w stworzeniu, które wybiera oddzielenie się od Boga: taka decyzja nie ma sama w sobie żadnego powodu, ale jest możliwa dzięki temu, że stworzenia są stworzone ex nihilo i są przyciągane przez nicość, a zło z pewnością jest nicością. Ale to w Conf. VII 11,17 pojawia się ontologiczny argument ze stworzenia: każda substancja została stworzona przez Boga, ale Bóg nie stworzył zła; Dlatego zło nie ma substancji i bytu ontologicznego. Ta koncepcja zła jako zwykłego braku, bez własnego pozytywnego istnienia, pojawi się ponownie w dziełach ostatniego okresu twórczości Augustyna (po 420 r. n.e.), gdzie podejmuje on platonizującą i orygeniczną charakterystykę zła w Izaaku vel anima 7,67 Ambrożego jako "pozbawienie dobra". Podobnie Augustyn opisuje zło jako wynik złego aktu woli, a defectus a summo Bono, ubi bonum creatum Bono creante privatur. Jest oczywiste, że pojęcie zła jako braku porządku, miary i formy oznacza, że przeciwieństwem zła jest dobro, które jest również piękne; całe De Ordine Augustyna jest przesiąknięte tą koncepcją, którą można znaleźć także w fragmentach De Trinitate, De civitate Dei, De quantitate animae itd. Ta biwalencja ma swoje korzenie nie tylko w myśli greckiej i platonizmie w szczególności, ale także w wyżej wspomnianym biblijnym użyciu kalo,n w znaczeniu "dobro". Szczególnie u Grzegorza z Nyssy koncepcja dobra jest wyrażona nie tylko przez avgaqo,n, ale także przez kalo,n (co właściwie oznacza "piękny, piękno"). Szczególnie w swoich homiliach na temat Pieśni nad pieśniami, Grzegorz przedstawia Boga jako nieskończone Piękno; na obraz Boga stworzeni zostali ludzie . Również w jego De mortuis i De anima Bóg jest najwyższym Pięknem, a ludzie odzyskają swoje pierwotne piękno, które odzwierciedla piękno Boga, a które zostało przyćmione przez grzech. Ponieważ piękno jest z natury boskie - a w Bogu jest tym samym, co Dobro - Grzegorz z Nazjanzu w in versos suos, uzasadnia swoją poezję tym, że nie chce pozostawiać ozdobnych dyskursów poganom, ale pragnie zachować piękno dla poezji chrześcijańskiej i dodaje, że dla chrześcijan ka,loj polega na qewri,a (kontemplacji). Wreszcie, jedną z najciekawszych obserwacji, jakie wyłaniają się z systematycznego badania historii chrześcijańskiej doktryny apokatastasis (Ramelli), jest to, że autorzy patrystyczni, którzy ją popierali, nie opierali jej na metafizycznej - nie mówiąc już o kosmologicznej - konieczności, ale zasadniczo na wcieleniu, ofierze i zmartwychwstaniu Chrystusa oraz na avgaqo,thj/ bonitas Boga, tj. na fakcie, że Bóg jest Absolutnym Dobrem.

DNI ROGACYJNE: W Rzymie święto Robigalia obchodzono 25 kwietnia na cześć Robigusa (inne źródła mówią o Robigo), aby pleśń (robigo) nie zniszczyła pszenicy. Prowadzona przez Flamen Quirinalis procesja z ludźmi ubranymi na biało. Chrześcijańskie świętowanie o podobnych celach zostało zainicjowane jako jego substytut, wykorzystując celebrację mszy, procesję i śpiew Wielkiej Litanii. Podobnie, gdzie indziej na Zachodzie, pojawiły się również obrzędy przebłagalne w celu ochrony pól. W Galii (470), Mamertus, biskup Vienne, sformalizował obrzęd ( Gregory of Tours, Hist. Franc. 2,34). Sobór Orleański (511) rozszerzył go na całą Galię, nakazując trzy dni postu i wstrzemięźliwości oraz zakazanie niewolnikom pracy przez trzy dni poprzedzające Święto Wniebowstąpienia. Cezary z Arles napisał, że trzy dni były obchodzone wszędzie (Sermo 173). Przez całe średniowiecze dni rogacyjne na Zachodzie przerywały okres wielkanocny swoim pokutnym charakterem. Dziś zostały porzucone na terenach miejskich, ale w niektórych przypadkach pozostają na wsi.

Deosil: Zgodnie z ruchem wskazówek zegara, kierunek pozornego ruchu Słońca na niebie. W magii i religii półkuli północnej ruch deosil symbolizuje życie, pozytywne energie i dobro. Jest często używany w zaklęciach i rytuałach, np. "spacer deosil wokół Kręgu Kamieni". Niektóre grupy wiccańskie poniżej równika, zwłaszcza w Australii, przeszły z ruchu deosil na ruch Widdershinsa w swoich rytuałach, ponieważ Słońce "porusza się" pozornie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara z tego punktu widzenia.

Duchy Kamieni: Energie żywiołów naturalnie wrodzone w czterech kierunkach Magicznego Kręgu, uosobione w Tradycji Stojących Kamieni jako "Duchy Kamieni". Są one powiązane z Żywiołami.

dopłata : dodatkowa opłata

dodatkowe świadczenie : dawniej płatności od rządu dla osób o bardzo niskich dochodach.

dostawca : osoba lub firma dostarczająca lub sprzedająca towary lub usługi.

dotowane zakwaterowanie : tanie zakwaterowanie częściowo opłacane przez pracodawcę lub lokalne władze

dotacja : 1. pieniądze przekazane na pomoc czemuś, co nie jest opłacalne. 2. pieniądze przekazane przez rząd na obniżenie ceny czegoś

deprecjacja akcji : spadek wartości akcji przechowywanych w magazynie przez pewien czas

dywidenda akcyjna : w USA dywidenda wypłacana akcjonariuszowi w formie dodatkowych akcji, a nie gotówki

dane giełdowe : szczegóły dotyczące liczby towarów w magazynie lub sklepie

dobór akcji : zadanie polegające na dokonaniu wyboru akcji do kupienia (UWAGA: Druga strona, decydująca, ile pieniędzy wydać na akcje, nazywa się alokacją aktywów).

data rozpoczęcia działalności : data rozpoczęcia działalności

depozyt na okaziciela : depozyt bankowy, który można wypłacić na żądanie

drobne : monety drobne

depozyty specjalne : duże sumy pieniędzy które banki komercyjne muszą deponować w Banku Anglii

dzielenie : czynność podziału

drukarz zabezpieczający : drukarz, który drukuje materiały, które muszą być zabezpieczone, takie jak papierowe pieniądze, prospekty emisyjne akcji lub tajne dokumenty rządowe

dług senioralny : dług, który musi zostać spłacony w pierwszej kolejności w stosunku do innych długów (np. pierwsza hipoteka nad drugą hipoteką)

dział serwisowy: 1. dział firmy, który utrzymuje maszyny klientów w dobrym stanie technicznym 2. dział firmy, który nie zajmuje się produkcją ani sprzedażą, np. księgowość lub zasoby ludzkie

data rozliczenia : data, w której należy dokonać płatności

dzień rozliczenia : 1. dzień, w którym należy opłacić akcje, które zostały kupione. Na London Stock Exchange okres rozliczeniowy wynosi trzy dni robocze od dnia transakcji. 2. W USA dzień, w którym papiery wartościowe zakupione faktycznie stają się własnością nabywcy

drugi : rzecz, która następuje po pierwszym; czasownik

drugi zarabiający : druga osoba w gospodarstwie domowym, zwykle małżonek, który również zarabia pensję

druga połowa roku : sześciomiesięczny okres od lipca do końca grudnia

druga hipoteka : kolejna hipoteka na nieruchomości, która jest już obciążona hipoteką

drugi kwartał : okres trzech miesięcy od kwietnia do końca czerwca

drugiej rangi : firma, która zajmuje drugą pozycję, tj. nie jest jedną z czołowych firm

druga runda : nowa transza kapitału wysokiego ryzyka pozyskana na nowy projekt po finansowaniu startupu

drugiej rangi : niebędący w pierwszej i najważniejszej grupie

dom papierów wartościowych : firma, która kupuje i sprzedaje papiery wartościowe dla klientów

diagram punktowy : wykres, na którym punkty są wykreślane według dwóch zestawów zmiennych, aby sprawdzić, czy istnieje pewien wzorzec

dochód z oszczędności : dochód w postaci odsetek od depozytów w bankach i kasach oszczędnościowo-budowlanych, obligacji rządowych itp., ale nie dochód z dywidend ani dochód z wynajmu nieruchomości

depozyt : sejf bankowy, w którym można zostawić biżuterię lub dokumenty

dryfowanie wynagrodzeń : to samo co dryf zarobków

dział sprzedaży : dział firmy zajmujący się sprzedażą

dyrektor ds. sprzedaży : osoba w firmie lub dział odpowiedzialny za sprzedaż

dane sprzedaży : całkowita sprzedaż

dziennik sprzedaży : księga, w której rejestrowana jest sprzedaż bezgotówkowa z danymi klienta, faktury, kwoty i daty. Te szczegóły są później księgowane na koncie każdego klienta w księdze sprzedaży.

dział badawczy : 1. dział firmy, który prowadzi badania 2. dział biura maklerskiego który prowadzi badania firm

dział przyjmujący : dział firmy zajmujący się przyjmowaniem towarów lub płatnościami

data rekordu : taki sam jak data rekordu

data wykupu : data, w której pożyczka lub dług ma zostać spłacony

dotacja na rozwój regionalny : dotacja przyznawana w celu zachęcenia firmy do założenia działalności w określonej części kraju. Skrót RDG

detaliczny : sprzedaż małych ilości towarów publicznie

dealer detaliczny : osoba sprzedająca klientom detalicznym

depozyt detaliczny : depozyt złożony przez osobę fizyczną w banku

dochód : 1. pieniądze otrzymane dochód z reklam lub przychody z reklam . 2. pieniądze otrzymane przez rząd z tytułu podatków

data zwrotu: data, do której roczne sprawozdanie spółki musi zostać złożone Rejestrowi Spółek

dochód zatrzymany , zysk zatrzymany : to samo co zysk zatrzymany

dostawca usług detalicznych, dom handlowy :duża firma maklerska działająca bezpośrednio z prywatnymi inwestorami detalicznymi. Skrót RSP

detaliczny : sprzedaż towarów w pełnej cenie detalicznej

do rozliczenia : sprzedaż kontraktów futures, która trwa aż do momentu dostarczenia faktycznego towaru

dostosować : ponownie coś dostosować lub w nowy sposób, lub zmienić w odpowiedzi na nowe warunki dostosować ceny, uwzględnić wzrost kosztów surowców, dostosować stawki płac

dostosowanie : czynność dostosowywania

dochód rzeczywisty : to samo co realne zarobki

dział kadr : taki sam jak dział zasobów ludzkich

dochód osobisty : dochód otrzymany przez osobę fizyczną przed opodatkowaniem

dzień wypłaty : dzień, w którym wypłacane są wynagrodzenia pracownikom

data płatności : data, kiedy płatność powinna zostać lub została dokonana

drobna kasa : nieistotny

drobna kasa : niewielka kwota pieniędzy przechowywana w biurze w celu zapłacenia drobne długi. Skrót P/C

drobne wydatki : liczba mnoga niewielkie kwoty wydane

dodatni przepływ pieniężny : sytuacja, w której więcej pieniędzy wpływa do firmy niż wypływa

data późniejsza : oznaczający późniejszą datę na dokumencie.

dryf po ogłoszeniu wyników finansowych : niewyjaśniony ruch w dół akcji spółek po ogłoszeniu, że kwartalne zyski przekroczyły oczekiwania

drapieżnik : osoba (lub firma), która wydaje najczęściej szukanie firm do taniego zakupu

dochód ze składek : dochód, który firma ubezpieczeniowa pozyskuje ze składek opłacanych przez osoby ubezpieczone

dług publiczny: pieniądze, które rząd lub grupa rządów jest winna

dział zakupów : dział firmy zajmujący się zakupem zapasów, surowców, sprzętu itp.

dobrobyt: stan bogactwa w czasach gdy ludzie są bogaci

deweloper nieruchomości: osoba, która kupuje stare budynki lub puste działki i planuje oraz buduje nowe domy lub fabrykina sprzedaż lub wynajem

dowód : dowód, że coś jest prawdą

dowód : chroniony przed negatywnym wpływem czegoś

działalność deweloperska : działalność polegająca na renowacji starych budynków lub budowie nowych na ich miejscu

dział produkcji : dział firmy zajmujący się wytwarzaniem produktów firmy

dług prywatny : pieniądze należne od osób fizycznych i organizacji innych niż rządy

dochód prywatny : dochód z dywidend, odsetek lub czynszu, który nie jest częścią wynagrodzenia

dealer główny : animator rynku handlujący akcjami rządowymi

dystrybucja: czynność wysyłania towarów od producenta do hurtownika, a następnie do detalistów.

dywidenda: rzeczownik procent zysków wypłacany akcjonariuszom podwyższenie lub zwiększenie dywidendy wypłata wyższej dywidendy niż w roku poprzednim utrzymanie dywidendy utrzymanie tej samej dywidendy co w roku poprzednim pominięcie lub przekazanie dywidendy niewypłacanie dywidendy dywidenda jest pokrywana czterokrotnie zyski są czterokrotnie wyższe od dywidendy akcje są notowane bez dywidendy cena akcji nie obejmuje prawa do dywidendy

KOMENTARZ: Dywidenda jest obliczana jako część zysków, które spółka może wypłacić swoim akcjonariuszom po opodatkowaniu, zawsze zachowując część zysku w celu reinwestowania w produkty lub działalność spółki. Duże spółki zazwyczaj wypłacają dywidendy dwa razy w roku, raz po ogłoszeniu wyników za półrocze (tzw. "dywidenda okresowa") i zyskują po opublikowaniu wyników końcowych.

DJIA: skrót Dow Jones Industrial Average

DM : marka niemiecka: skrót Deutschmark

dokument: dokument, zwłaszcza oficjalny, z pisemną informacją. Zostawił plik dokumentów w taksówce. Poprosiła o wgląd w dokumenty związane ze sprawą. dokumentalny: przymiotnik w formie dokumentu dowód dokumentowy

dowód dokumentowy: dowód w formie dokumentu

dokumentacja: wszystkie dokumenty odnoszące się do czegoś Proszę o przesłanie mi pełnej dokumentacji dotyczącej sprzedaży.

dokumenty za akceptację: rzeczownik 1. umowa, na mocy której kupujący otrzymują dokumenty dotyczące towarów po zaakceptowaniu weksla 2. notatka do banku z poleceniem, aby dokumenty dołączone do weksla zostały przekazane trasatowi po zaakceptowaniu weksla dolar: jednostka walutowa używana w Stanach Zjednoczonych i innych krajach, takich jak Australia, Bahamy, Barbados, Bermudy, Brunei, Kanada, Fidżi, Hongkong, Jamajka, Nowa Zelandia, Singapur i Zimbabwe.

deflator popytu krajowego: liczba używana do usunięcia inflacji z obliczeń popytu krajowego

domicile: kraj, w którym ktoś mieszka lub w którym zarejestrowana jest siedziba firmy

dong: jednostka walutowa używana w Wietnamie

darczyńca: osoba, która daje, zwłaszcza ktoś, kto daje pieniądze

dot.com: firma, która sprzedaje swoje produkty za pośrednictwem Internetu, a nie tradycyjnych kanałów marketingowych

dwucyfrowy: więcej niż 10 i mniej niż 100 dwucyfrowa inflacja

Dow Jones Dow : To samo co indeks Dow Jones

Dow 30: to samo co średnia przemysłowa Dow Jones

Dow Jones Average: to samo co średnia przemysłowa Dow Jones

Dow Jones Industrial Average : rzeczownik, indeks cen akcji na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych, oparty na grupie trzydziestu dużych korporacji. Skrót DJIA

down : w niższej pozycji lub do niższej pozycji.

downgrade: oznaczający zmianę wcześniejszej oceny przyszłej sytuacji finansowej firmy lub zwrotu z inwestycji, aby przedstawić mniej korzystny prawdopodobny wynik.

down market: rynek akcji, który spada lub jest na najniższym poziomie.

downmarket: tańszy lub atrakcyjny dla mniej zamożnej części populacji.

downstream: odnoszący się do działalności firmy na końcu procesu (np. sprzedaż benzyny za pośrednictwem stacji benzynowych uważana za działalność firmy naftowej).

downswing: ruch spadkowy cen akcji

(UWAGA:> Przeciwieństwem jest upswing.)

downtick:cena sprzedanych akcji, która jest niższa niż cena poprzedniej sprzedaży

downtime: 1. czas, w którym maszyna nie działa lub jest niedostępna, ponieważ jest zepsuta lub jest naprawiana 2. czas, w którym pracownik nie może pracować, ponieważ maszyny się zepsuły lub ponieważ nie są dostępne komponenty

downtown: (w) centralnej dzielnicy biznesowej miasta

down trend: trend spadkowy cen

downturn: rzeczownik trend spadkowy sprzedaży lub zysków spadek ceny rynkowej W ostatnim kwartale nastąpił spadek gospodarczy. Dr: skrót drachma

drachma: jednostka walutowa w Grecji przed wprowadzeniem euro

drafting : czynność przygotowywania projektu dokumentu.

drain : stopniowa utrata pieniędzy

draw : 1. pobierać pieniądze. wypłacać pieniądze z konta. pobierać pensję 2. wypisać czek.

draw down: frazowy oznaczający wypłatę środków pieniężnych dostępnych na podstawie umowy kredytowej

draw up: oznaczający sporządzenie dokumentu prawnego, sporządzenie umowy lub porozumienia, sporządzenie statutu spółki

drawback: 1. coś, co nie jest wygodne lub może powodować problemy. 2. Obniżka cła na towary importowane, gdy są one następnie wykorzystywane do produkcji eksportowej.

drawdown (wypłata): czynność pobrania pieniędzy dostępnych na podstawie umowy kredytowej.

drawee (trasat): osoba lub bank poproszony o dokonanie płatności przez wystawcę.

drawer (trasant): osoba wystawiająca czek lub weksel, prosząca wystawcę o wypłatę pieniędzy odbiorcy. Bank zwrócił czek wystawcy. Bank nie zapłacił czeku, ponieważ wystawca nie miał wystarczającej ilości pieniędzy na koncie.

drawing account (rachunek ciągniony): rachunek bieżący lub dowolny rachunek, z którego klient może pobrać pieniądze, kiedy tylko chce. drawing rights (prawa do pobierania): rzeczownik, prawo kraju członkowskiego MFW do pożyczania pieniędzy z funduszu w obcej walucie.

dressing up (ubieranie się): to samo co window dressing (dekorowanie wystawy).

drifting (dryft): stopniowy ruch bez czasownika kontrolnego, stopniowo poruszać się w określonym kierunku.

drive : energiczny sposób działania czasownik doprowadzić firmę do bankructwa zmusić firmę do likwidacji Kilka lat temu firma prawie upadła.

driver : coś lub ktoś, kto daje impuls do czegoś

drop : spadek

drop ship : oznaczający dostarczenie dużego zamówienia bezpośrednio do klienta

droplock bond : obligacja o zmiennym oprocentowaniu, która zostanie zamieniona na stałą stopę procentową, jeśli stopy procentowe spadną do pewnego poziomu.

dropshipping: dostawa dużego zamówienia od producenta bezpośrednio do sklepu lub magazynu klienta bez pośrednictwa agenta lub hurtownika

dry: w liczbie mnogiej tkaniny, ubrania i artykuły gospodarstwa domowego

dual: odnoszący się do dwóch rzeczy jednocześnie

dual control: system, w którym dwie osoby muszą podpisać czek, zatwierdzić transakcję lub mieć klucze do sejfu itp.

dual currency bond: obligacja opłacana w jednej walucie, ale spłacana w innej po wykupie

dual listing: notowanie akcji na dwóch giełdach papierów wartościowych

dual price: praktyka ustalania różnych cen danego produktu na różnych rynkach, na których jest sprzedawany

duck: kulawa kaczka

dud: odnoszący się do monety lub banknotu, który jest fałszywy lub niedobry, lub do czegoś, co nie spełnia swojego zadania (nieformalnie)

due diligence: 1. badanie ksiąg rachunkowych firmy przed potencjalnym przejęciem przez inną organizację.

dees: zamówienia przyjęte, ale niedostarczone do momentu przybycia nowych zapasów w celu zwolnienia należności w celu wysłania zamówień, które się piętrzyły podczas gdy produkt był niedostępny w magazynie Zarejestrowaliśmy tysiące należności za ten produkt, a nasz dostawca nie może go dostarczyć.

dull market: rynek, na którym robi się mało interesów

dullness: fakt bycia nudnym nuda rynku

dump: pozbywać się towarów na rynku tanio pozbyć się dużych ilości nadwyżek towarów na rynku zagranicznym

dumping: czynność taniego pozbywania się nadwyżek towarów na rynku zagranicznym

Dun & Bradstreet: organizacja, która sporządza raporty dotyczące ratingów finansowych firm, a także działa jako agencja windykacyjna. Skrót D&B

duplikat: kopia. 1. duplikować z innym (zapisem księgowym) powtórzyć inny zapis lub być takim samym jak inny zapis 2. duplikować list zrobić kopię listu

duplikacja: czynność wykonywania czegoś, co jest już wykonywane w ten sam sposób przez kogoś innego, kopiowanie duplikacja pracy fakt wykonywania tej samej pracy dwa razy bez potrzeby

działalność bezpośrednia: rzeczownik działalność ubezpieczeniowa zawierana między firmą ubezpieczeniową a osobą wykupującą ubezpieczenie bez pośrednictwa brokera

dyrektor: rzeczownik 1. starszy pracownik mianowany przez akcjonariuszy do pomocy w prowadzeniu firmy, który zazwyczaj odpowiada za jedną lub dwie z jej głównych funkcji, np. sprzedaż lub relacje międzyludzkie, a zazwyczaj, ale nie zawsze, członek zarządu wynagrodzenia dyrektorów wynagrodzenia dyrektorów (które muszą być uwzględnione w rachunku zysków i strat firmy) 2. osoba kierująca projektem, oficjalnym instytutem lub inną organizacją dyrektor rządowego instytutu badawczego Została mianowana dyrektorem stowarzyszenia branżowego.

KOMENTARZ: Dyrektorzy są wybierani przez akcjonariuszy na Walnym Zgromadzeniu Akcjonariuszy, chociaż zwykle wybiera ich prezes lub dyrektor generalny. Zarząd składa się z przewodniczącego (który może być niewykonawczy), prezesa lub dyrektora zarządzającego oraz szeregu dyrektorów specjalistów odpowiedzialnych za różne działania firmy (takich jak dyrektor finansowy, dyrektor produkcji lub dyrektor sprzedaży). Sekretarz firmy będzie obecny na posiedzeniach zarządu, ale nie musi być dyrektorem. Oprócz dyrektorów wykonawczych, którzy są w rzeczywistości pracownikami firmy, może być kilku dyrektorów niewykonawczych, mianowanych ze względu na ich wiedzę specjalistyczną i kontakty lub jako przedstawiciele ważnych akcjonariuszy, takich jak banki. Zarząd amerykańskiej spółki może składać się z dużej liczby dyrektorów niewykonawczych i tylko jednego lub dwóch dyrektorów wykonawczych. Zarząd brytyjski składa się z większej liczby dyrektorów wykonawczych.

dyrekcja: rzeczownik grupa dyrektorów

Dyrektor Budżetu: rzeczownik członek rządu odpowiedzialny za przygotowanie budżetu

dyrektywa : polecenie lub polecenie komuś, aby coś zrobił Komisja wydała dyrektywę w sprawie cen żywności. (UWAGA: Dyrektywy Unii Europejskiej są wiążące, ale państwa członkowskie mogą je wdrażać według własnego uznania. Dyrektywa jest wiążąca co do rezultatu, który ma zostać osiągnięty, ale pozostawia władzom krajowym wybór formy i metody.)

dyrektorstwo: rzeczownik stanowisko dyrektora

dirham: rzeczownik jednostka walutowa używana w Maroku i Zjednoczonych Emiratach Arabskich

dirty float: rzeczownik proces upłynniania kursu waluty, w którym rząd interweniuje w celu regulacji kursu walutowego

disallow: czasownik nie przyjąć roszczenia ubezpieczeniowego .

dyskontować : 1. obniżać ceny, aby zwiększyć sprzedaż 2. dyskontować weksle kupować lub sprzedawać weksle za mniej niż wartość na nich wypisana, aby je później spieniężyć 3. reagować na coś, co może się wydarzyć w przyszłości, na przykład ewentualną ofertę przejęcia lub dewaluację waluty

discountable: możliwy do zdyskontowania. Te weksle nie podlegają dyskontowaniu.

discounted broker: broker pobierający niższą prowizję niż inni brokerzy

discounted cash flow: obliczanie prognozowanego zwrotu z inwestycji kapitałowej poprzez dyskontowanie przyszłych przepływów pieniężnych z inwestycji, zazwyczaj według stopy równej minimalnej wymaganej stopie zwrotu firmy. Skrót DCF

dyskont: osoba lub firma dyskontująca weksle lub faktury albo sprzedająca towary z dyskontem

dyskont za gotówkę: to samo co dyskonto gotówkowe

dom dyskontowy: 1. firma finansowa specjalizująca się w dyskontowaniu weksli 2. sklep specjalizujący się w sprzedaży tanich towarów kupionych z dużym dyskontem

disequilibrium: brak równowagi w gospodarce, gdy podaż nie jest równa popytowi lub bilans płatniczy kraju jest deficytowy.

dishonour: odrzucić rachunek, nie zapłacić rachunku (UWAGA: pisownia amerykańska to dishonor).

dishonoured cheque: czek, którego bank nie zapłaci, ponieważ na koncie nie ma wystarczającej ilości pieniędzy.

disinflation: proces ograniczania inflacji w gospodarce poprzez podwyższanie podatków i zmniejszanie poziomu podaży pieniądza.

dezinflacyjny: który obniża poziom inflacji w gospodarce

dezintermediacja: 1. usunięcie pośredników z procesu, np. pożyczkodawcy pożyczają pieniądze bezpośrednio pożyczkobiorcom 2. sytuacja, w której inwestorzy wypłacają swoje pieniądze z rachunków depozytowych i inwestują bezpośrednio na giełdzie

disinvest: 1. zmniejszyć inwestycje poprzez niezastępowanie aktywów kapitałowych po ich zużyciu 2. zmniejszyć inwestycje poprzez sprzedaż akcji

disinvest: 1. zmniejszenie aktywów kapitałowych poprzez niezastępowanie ich po ich zużyciu 2. proces zmniejszania inwestycji poprzez sprzedaż akcji

dismissal procedures: prawidłowy sposób zwolnienia kogoś, zgodnie z zasadami umowy o pracę

dispatch note: notatka informująca o wysłaniu towarów

disposable Personal income: dochód osobisty do dyspozycji po odliczeniu podatku i składek na ubezpieczenie społeczne. Nazywane również wynagrodzeniem netto

dystrybucja dochodów: wypłata dywidend akcjonariuszom

dowód dystrybucji: papier dołączony do dokumentu lub czasopisma, pokazujący wszystkie osoby w biurze, które powinny go przeczytać

dystrybutor: firma, która sprzedaje towary dla innej firmy, co czyni je siecią dystrybutorów, wielu dystrybutorów rozsianych po całym kraju

dystrybucja: pozycja dystrybutora dla Firma

dywersyfikacja: proces, w którym firma zaczyna angażować się w nowy i odmienny rodzaj działalności.

dywersyfikować: czasownik 1. dodać nowe rodzaje działalności do istniejących. 2. inwestować w różne rodzaje akcji lub oszczędności, aby rozłożyć ryzyko straty.

divest: czasownik wyzbywać się czegoś. Firma wyzbyła się swoich amerykańskich udziałów.

dywidenda na akcję: kwota pieniędzy wypłacona w formie dywidendy za każdą posiadaną akcję

dywidenda: czek, który wypłaca dywidendę (UWAGA: amerykański termin to "dividend check").

dywidenda: dywidenda wyrażona jako procent aktualnej ceny rynkowej akcji

depozyt płatny na żądanie: amerykańskie pieniądze na rachunku depozytowym, z którego można skorzystać w dowolnym momencie, wystawiając czek

dyskrecjonalny: możliwy, jeśli ktoś chce skorzystać z dyskrecjonalnych uprawnień prezesa uprawnienia, z których prezes mógłby skorzystać, gdyby uznał to za konieczne na zasadzie dyskrecjonalnej odnoszące się do sposobu zarządzania funduszami klienta, w którym zarządzający funduszem działa według własnego uznania, bez konieczności udzielania mu przez klienta szczegółowych instrukcji

dyskwalifikowanie: czynność polegająca na zdyskwalifikowaniu kogoś z czegoś dystrybuować : 1. dzielić dywidendy. Zyski były rozdzielane między akcjonariuszy. 2. wysyłać towary z magazynu producenta do sklepów detalicznych.

DCF: skrót od zdyskontowanego przepływu pieniężnego

dead: nie działa

dead account: konto, które nie jest już używane

deadline : data, do której coś musi zostać zrobione, aby dotrzymać terminu ukończenia czegoś na czas

Dealer: 1. osoba, która kupuje i sprzedaje używane samochody 2. osoba lub firma, która kupuje lub sprzedaje na własny rachunek, a nie w imieniu klientów

Dealer bank: bank, który handluje na giełdzie papierów wartościowych lub który handluje rządowymi papierami wartościowymi

dealing : 1. działalność polegająca na kupnie i sprzedaży na giełdzie papierów wartościowych, rynkach towarowych lub rynkach walutowych trading for or inside the account kupowanie akcji i sprzedawanie tych samych akcji w trakcie trwania rachunku, co oznacza, że dealer musi zapłacić jedynie różnicę między ceną kupionych akcji a ceną uzyskaną za nie przy ich sprzedaży 2. działalność polegająca na kupnie i sprzedaży towarów zawierać transakcje z kimś prowadzić interesy z kimś

dealing floor : 1. obszar domu maklerskiego, w którym handel papierami wartościowymi odbywa się telefonicznie, z wykorzystaniem monitorów wyświetlających aktualne ceny i transakcje giełdowe 2. część giełdy papierów wartościowych, w której dealerzy handlują papierami wartościowymi

dealing-only broker: broker, który kupuje i sprzedaje akcje dla klientów, ale nie udziela porad i nie zarządza portfele (w przeciwieństwie do brokera oferującego pełen zakres usług)

drogi: drogi, kosztujący dużo pieniędzy Nieruchomości są w tym regionie bardzo drogie.

drogi pieniądze: /pieniądze, które trzeba pożyczać po wysokim oprocentowaniu, co ogranicza wydatki firm. Nazywane również "tight money" (ograniczony pieniądz)

debet: /?deb?t/ rzeczownik kwota ujęta w księgach rachunkowych, która wykazuje wzrost aktywów lub wydatków albo spadek zobowiązań, przychodów lub kapitału. Na kontach debety wpisuje się w lewej kolumnie. Porównaj czasownik "kredyt" - "obciążyć konto", "obciążyć konto kosztem".

debitable: można obciążyć

debit balance: saldo na koncie wskazujące, że należność jest wyższa niż otrzymana.

debet i kredyt: pieniądze, które firma jest winna, i pieniądze, które otrzymuje, lub kwoty wprowadzane do ksiąg rachunkowych w celu odnotowania wzrostów lub spadków aktywów, wydatków, zobowiązań, przychodów lub kapitału

dług: pieniądze należne za towary lub usługi

doradztwo w zakresie zadłużenia: doradzanie osobom zadłużonym w zakresie najlepszych sposobów uporządkowania swoich finansów w celu spłaty długów

dłużnik: osoba, która jest winna pieniądze

dziesiętny: poprawny do trzech miejsc po przecinku po przecinku poprawny do trzech miejsc po przecinku (np. 3,485)

decymalizacja: proces zmiany systemu na dziesiętny

decymalizacja: zmienić coś na system dziesiętny

defraudacja : nielegalne użycie pieniędzy przez osobę, która nie jest ich właścicielem, ale której powierzono opiekę nad nimi

default :1. niewypełnienie warunków umowy, zwłaszcza niespłacenie długu zaleganie z płatnością bez dokonania płatności firma nie wywiązała się z warunków umowy 2. niewykonanie, ponieważ nikt inny nie podejmie działania został wybrany niewykonanie, ponieważ wszyscy inni kandydaci się wycofali ;czasownik nie wywiązać się z warunków umowy, zwłaszcza niespłacić długu

defaulter : osoba, która nie wywiązuje się ze zobowiązań

defeasance : klauzula (w akcie zabezpieczenia), która stanowi, że umowa, obligacja lub poręczenie zostaną odwołane, jeśli coś się wydarzy lub zostanie wykonana jakaś czynność

defence : 1. działanie mające na celu ochronę kogoś lub czegoś przed atakiem. 2. czynność walki w sprawie sądowej w imieniu pozwanego

deprecjonować : 1. odpisać w księgach rachunkowych utratę wartości aktywów w czasie 2. stracić na wartości KOMENTARZ: Stosowane są różne metody amortyzacji aktywów, takie jak "metoda liniowa", gdzie aktywa są amortyzowane według stałego procentu ich kosztu każdego roku, oraz "metoda degresywna", gdzie aktywa są amortyzowane według stałego procentu, który jest naliczany od kosztu aktywów po odliczeniu amortyzacji z każdego z poprzednich lat.

depreciation : 1. utrata wartości akcja 2. utrata wartości aktywów w czasie, księgowana w księgach rachunkowych jako koszt

Depozytariusz: : US osoba lub korporacja, która może powierzyć depozytariuszowi pieniądze lub dokumenty na przechowanie.

depozytor: osoba wpłacająca pieniądze do banku, kasy oszczędnościowo-budowlanej itp.

depozytor: osoba lub firma, u której można zdeponować pieniądze lub dokumenty (UWAGA: Nie mylić z depozytariuszem.)

dział : 1. wyspecjalizowana sekcja dużej organizacji. 2. sekcja dużego sklepu sprzedająca jeden rodzaj produktu. 3. Sekcja brytyjskiego rządu obejmująca kilka ministerstw

departmental :odnoszący się do departamentu

departmental manager : kierownik departamentu

Department for Business, Innovation and Skills : brytyjski departament rządowy zajmujący się takimi obszarami jak handel, handel międzynarodowy i giełda papierów wartościowych. Skrót BIS

Departament Pracy i Emerytur : brytyjski departament rządowy odpowiedzialny za usługi dla osób w wieku produkcyjnym, emerytów i rodzin. Skrót DWP

dom towarowy: duży sklep z oddzielnymi działami dla różnych rodzajów towarów

depozyt:1. pieniądze złożone w banku na przechowanie lub w celu uzyskania odsetek depozyt z 7-dniowym wyprzedzeniem pieniądze wpłacone, które można wypłacić z 7-dniowym wyprzedzeniem 2. pieniądze przekazane z góry, aby rzecz, którą chcesz kupić, nie została sprzedana komuś innemu ; 1. umieścić dokumenty w bezpiecznym miejscu zdeponować akcje w banku 2. wpłacić pieniądze na konto bankowe

demerge: oznaczający podział firmy na kilka oddzielnych części

demerger: podział firmy na kilka oddzielnych części, używane w szczególności w odniesieniu do firm, które rozwinęły się poprzez przejęcie

demise: 1. śmierć 2. akt udzielenia nieruchomości w ramach dzierżawy

demonetyzacja: czynność polegająca na wstrzymaniu używania monety lub banknotu jako pieniądza

demonetyzacja: wstrzymać używanie monety lub banknotu jako pieniądza

demurrage: pieniądze wypłacane klientowi w przypadku opóźnienia przesyłki w porcie lub przez urząd celny

demutualizacja: proces, w którym towarzystwo wzajemne, takie jak towarzystwo budowlane, staje się spółką publiczną

demutualise : oznaczający utratę statusu towarzystwa wzajemnego i stanie się spółką publiczną poprzez sprzedaż akcji ogółowi społeczeństwa na giełdzie. KOMENTARZ: Kasy budowlane, towarzystwa ubezpieczeniowe itp. mają status towarzystwa wzajemnego, co oznacza, że należą do swoich członków, osób, które u nich wpłacają depozyty, inwestują w ich fundusze emerytalne lub pożyczają od nich pieniądze. Wchodząc na giełdę i stając się spółkami akcyjnymi, mogą działać jak każda duża firma i pożyczać pieniądze na finansowanie rozwoju lub przejmowanie innych firm. Jednakże, gdy towarzystwo wzajemne staje się spółką akcyjną lub jest kupowane przez spółkę akcyjną, jego struktura musi się zmienić. Jego członkowie stają się udziałowcami, a wartość jest im zwracana w postaci nieoczekiwanych zysków pieniężnych, bezpłatnych akcji itp.

dostawa : 1. transport towarów do klienta; 2. partia towarów w trakcie dostawy 3. transport towaru do nabywcy 4. przeniesienie weksla lub innego instrumentu negocjowalnego do banku, który ma dokonać płatności

dowód dostawy: lista dostarczanych towarów, przekazywana klientowi wraz z towarem

dostawa towarów: transport towarów na adres klienta

depress : redukować coś

depresja: okres kryzysu gospodarczego z wysokim bezrobociem i utratą handlu.

dept: skrót od department

deregulować: oznaczający usunięcie kontroli rządowej z branży.

deregulacja: zmniejszenie kontroli rządowej nad branżą deregulacja linii lotniczych

Destabilizować : aby coś osłabić.

Deutsches Bundesbank: rzeczownik niemiecki bank centralny z siedzibą we Frankfurcie

Deutschmark: jednostka monetarna używana w Niemczech przed wprowadzeniem euro

dewaluacja: spadek wartości waluty względem innych walut dewaluacja randa

dewaluować: obniżać wartość waluty względem innych walut

develop: 1. planować i produkować, rozwijać nowy produkt 2. planować i budować teren, aby rozwijać strefę przemysłową

developing country, develop nation: kraj, który nie jest w pełni uprzemysłowiony

development: praca związana z planowaniem produkcji nowego produktu i konstruowaniem pierwszych prototypów. Wydajemy dużo pieniędzy na badania i rozwój.

development area, development zone: rzeczownik obszar, który otrzymał specjalne wsparcie od rządu, aby zachęcić firmy i fabryki do zakładania tam działalności gospodarczej

deviate: odwrócić się od tego, co normalne lub zwyczajowe

deviation: zmiana trasy lub strategii

devise: akt przekazania komuś gruntu na własność w testamencie. KOMENTARZ: Darowanie innych rodzajów majątku jest zapisem testamentowym.

dial : dzwonić pod numer telefonu na telefonie wybrać numer dzwonić do operatora

differential: wyrażający różnicę rzeczownik zmniejszać różnice w płacach stopniowo zmniejszać różnice w wynagrodzeniach

differential tariffs: różne taryfy dla różnych klas towarów, np. gdy import z niektórych krajów jest opodatkowany wyżej niż podobny import z innych krajów

difficulty: problem lub kłopot z wykonaniem czegoś.

dime: rzeczownik, moneta dziesięciocentowa (nieformalnie)

dimininish: czasownik stawać się mniejszym Nasz udział w rynku zmniejszył się w ciągu ostatnich kilku lat.

dinar: rzeczownik, jednostka walutowa używana w niektórych krajach europejskich (w tym w Bośni, Macedonii i Serbii) oraz w wielu krajach arabskich: Algierii, Bahrajnie, Iraku, Jordanii, Kuwejcie, Libii, Tunezji, Jemenie Południowym i Sudanie

dip: rzeczownik, nagły, niewielki spadek. W zeszłym roku nastąpił spadek wyników firmy. czasownik spaść cena. Akcje gwałtownie spadły wczoraj podczas notowań. (UWAGA: dipping - diped)

direct: czasownik zarządzać czymś lub coś organizować. Kieruje naszymi operacjami w Azji Południowo-Wschodniej. Do zeszłego roku kierowała działem rozwoju. przymiotnik prosto lub bez ingerencji przysłówek bez udziału osób trzecich. Płacimy podatek dochodowy bezpośrednio rządowi. działanie bezpośrednie: rzeczownik strajk lub spowolnienie pracy przez pracowników

deflate: deflować gospodarkę, zmniejszyć aktywność gospodarczą poprzez ograniczenie podaży pieniądza

deflacja: ogólne zmniejszenie aktywności gospodarczej w wyniku zmniejszona podaż pieniądza i kredytu, prowadząca do niższych cen

deflacyjny:powodujący deflację Rząd wprowadził w budżecie pewne środki deflacyjne.

deflator : kwota, o którą PKB kraju jest zmniejszany w celu uwzględnienia inflacji

defray : zapewnić pieniądze na pokrycie kosztów

degearing : redukcja zadłużenia, zmniejszenie kapitału pożyczkowego firmy w stosunku do wartości jej akcji zwykłych

del credere : kwota dodana do opłaty w celu pokrycia możliwości braku zapłaty

del credere agent : agent, który otrzymuje wysoką prowizję, ponieważ gwarantuje płatności od klientów

delinquency :US fakt zalegania z płatnością rachunku, odsetek itp.

delinquent : odnoszący się do rachunku lub zaległej płatności podatku

delist : oznaczający usunięcie spółki z notowań giełdowych (np. gdy spółka zostaje "prywatyzowana", gdy indywidualny inwestor kupuje wszystkie akcje)

delisting : czynność usunięcia spółki z notowań giełdowych

deliver : oznaczający transport towarów do klienta towary dostarczone bezpłatnie lub bezpłatnie dostarczone towary towary transportowane na adres klienta po cenie zawierającej koszty transportu towary dostarczone na pokład towary transportowane bezpłatnie na statek lub samolot, ale nie do magazynu klienta

deficyt: kwota, o którą wydatki są wyższe niż dochód rachunki wykazują deficyt rachunki wykazują stratę pokryć deficyt wpłacić pieniądze na konto, aby je zbilansować

defer : odłożyć na później, odroczyć. Będziemy musieli odroczyć płatność do stycznia. Decyzja została odroczona do następnego spotkania.

dokument obrony: dokument opublikowany przez firmę będącą przedmiotem oferty przejęcia, uzasadniający odrzucenie oferty

duże dyskonto : bardzo duże dyskonto

Decydent: osoba podejmująca decyzje

declare : składać oficjalne oświadczenie o czymś lub ogłaszać coś publicznie ogłosić czyjąś upadłość

deklarowany: który został upubliczniony lub oficjalnie podany

deklarowana wartość: wartość towarów podana w zgłoszeniu celnym

daily: przymiotnik robiony każdego dnia

daily interest : odsetki naliczane codziennie lub na zasadzie dziennej stopa procentowa naliczana każdego dnia i dodawana do kapitału

daily consumption: kwota używana każdego dnia

daily sales returns:raporty sprzedaży robiony każdego dnia

Daimyo bond: japońska obligacja na okaziciela, która może być rozliczana za pośrednictwem europejskich izb rozliczeniowych

dalasi: jednostka monetarna używana w Gambii

damp down: czasownik frazowy oznaczający zmniejszenie popytu na krajowe zużycie ropy naftowej

danger money: dodatkowe pieniądze wypłacane pracownikom w niebezpiecznych pracach.

data : informacje dostępne na komputerze

data acquisition : czynność gromadzenia informacji na dany temat

data bank : magazyn informacji w komputerze

data database : zestaw danych przechowywany w uporządkowany sposób w systemie komputerowym.

data: 1. numer dnia, miesiąca i roku 2. aktualność do teraz

datowany:1. z wpisaną datą 2. nieaktualny

data projektu: projekt z określoną datą zapadalności

data weksla: data, w której weksel staje się wymagalny

data zapadalności: taki sam jak data zapadalności

data rejestracji: data, w której akcjonariusz musi zostać zarejestrowany, aby kwalifikować się do dywidendy

Dawn Raid: nagły, zaplanowany zakup dużej liczby akcji spółki na początku dnia handlowego (UWAGA: W ten sposób można kupić do 15% akcji spółki, a nabywca musi odczekać siedem dni przed zakupem kolejnych akcji. Czasami Dawn Raid jest pierwszym krokiem do przejęcia spółki docelowej).

dzień: 1. okres 24 godzin 2. okres pracy od rana do nocy 3. jeden z dni tygodnia

dzienna księga: księga z zestawieniem sprzedaży i zakupów dokonanych każdego dnia

dzienne zlecenie: zlecenie kupna lub sprzedaży dla maklera giełdowego w określonym dniu

dzienna zmiana: zmiana przepracowana w ciągu dnia

dzienny trader : osoba, która kupuje akcje i sprzedaje je w ciągu tego samego dnia

dzienna praca: praca wykonana w ciągu dnia

depozyty powiernicze: depozyty bankowe, które są zarządzane dla deponenta przez bank

dom finansowy : to samo co firma finansowa

depozyty domu finansowego : kwoty pieniędzy zdeponowanych przez banki w domach finansowych i wykorzystywanych przez nie do udzielania klientom kredytów ratalnych

doradca finansowy: osoba lub firma, która udziela klientom porad finansowych za opłatą

dyrektor finansowy: członek zarządu odpowiedzialny za operacje finansowe firmy. Skrót FD

drobna stopa dyskonta : najniższa oferowana stopa dyskonta

dostrajać: wprowadzać drobne korekty do planu lub gospodarki, aby działała lepiej

dostrajać : czynność wprowadzania drobnych korekt w takich obszarach jak stopy procentowe, progi podatkowe lub podaż pieniądza, w celu poprawy gospodarki kraju

depozyt stały : depozyt, który wypłaca ustalone odsetki przez ustalony okres

dokumenty formalne : dokumenty podające szczegółowe informacje o ofercie przejęcia

dostawa terminowa : dostawa w pewnym terminie w przyszłości, uzgodnionym między kupującym a sprzedającym

darmowy : 1. nie ponosząc żadnych kosztów 2. bez ograniczeń bez podatku, bez konieczności płacenia podatku.

dostawa w przyszłości : dostawa w późniejszym terminie

dochód z pracy : dochód z płac, pensji, emerytur, opłat, dochodów z wynajmu itp., w przeciwieństwie do dochodu "niezarobionego" z inwestycji

dryf zarobków : sytuacja, w której wzrost wynagrodzenia jest większy niż oficjalnie wynegocjowane stawki. Dryf zarobków jest spowodowany nagłym wzrostem zapotrzebowania na określoną grupę pracowników. Nazywany również dryftem wynagrodzeń, dryftem płac

dolar wschodniokaraibski : jednostka walutowa używana na Antigui, Dominice, Grenadzie, Montserracie, Saint Lucia i Saint Vincent

data wejścia w życie : data, od której zasada lub umowa zaczyna być stosowana lub w której ma miejsce transakcja

data uprawnień : data, od której ktoś uzyskuje uprawnienia do świadczeń

defraudant : osoba, która defrauduje

dodatek na rozrywkę : kwota pieniędzy odłożonych przez firmę na rozrywkę klientów i gości

depozyt : umowa między dwiema stronami, że coś powinno być przechowywane przez osobę trzecią do czasu spełnienia warunków

dokładny : ściśle poprawny, nie różniący się w żaden sposób od

dokładne odsetki : roczne odsetki obliczane na podstawie 365 dni, w przeciwieństwie do zwykłych odsetek, które są obliczane na podstawie 360 dni

dokładnie: nie różniący się w żaden sposób od, np. nie więcej ani mniej niż, co jest podane. Całkowity koszt wyniósł dokładnie 6500 funtów.

dealer walutowy : osoba, która kupuje i sprzedaje walutę obcą

dyrektor wykonawczy : dyrektor pracujący w firmie na pełen etat. Porównaj: dyrektor nie wykonawczy

data wykonania : data, kiedy opcja może zostać wprowadzona w życie

data ważności : 1. data, w której coś się skończy 2. ostatnia data, w której można użyć karty kredytowej

Departament Gwarancji Kredytów Eksportowych : brytyjski departament rządowy, który ubezpiecza sprzedawców eksportu sprzedanego na kredyt od możliwości braku zapłaty ze strony nabywców. Skrót ECGD

dział eksportu: dział firmy zajmujący się sprzedażą do krajów zagranicznych

dom eksportowy : firma specjalizująca się w eksporcie towarów wyprodukowanych przez inne firmy

dług zewnętrzny : pieniądze, które firma pożyczyła ze źródeł zewnętrznych, takich jak bank, w przeciwieństwie do pieniądze pozyskane od akcjonariuszy. Nazywane również funduszami zewnętrznymi.

dział marketingu: : dział firmy zajmujący się marketingiem i sprzedażą

Dopasowane okazje: sprzedaż i zakupy akcji, które są przeprowadzane w tym samym czasie, gdzie kupujący i sprzedający spotykają się, aby uzgodnić cenę (w przeciwieństwie do systemu "notowań", w którym animatorzy rynku ustalają ceny sprzedaży akcji), aby handlować na zasadzie dopasowanej oferty, aby umówić się na sprzedaż akcji dla klienta i zakup ich dla innego klienta, bez konieczności zajmowania pozycji na akcjach.

data zapadalności :data, w której akcje rządowe, polisa ubezpieczeniowa lub obligacje staną się wymagalne. Nazywana również datą zapadalności.

Dochód z zapadalności : obliczenie dochodu z inwestycji o stałym oprocentowaniu, przy założeniu, że jest ona kupowana po określonej cenie i utrzymywana do zapadalności.

drobne : mniej ważne 2. część populacji z określonej grupy rasowej, która nie stanowi większości populacji.

dopłata importowa : dodatkowe cło pobierane od importowanych towarów, mające na celu powstrzymanie ich importu i zachęcenie do lokalnej produkcji.

dochód : 1. pieniądze, które dana osoba otrzymuje jako wynagrodzenie lub dywidendy 2. pieniądze, które organizacja otrzymuje w formie darowizn lub z inwestycji Szpital ma duże dochody z darowizn.

dziedziczenie : majątek otrzymany od osoby zmarłej

dyrektor wewnętrzny : dyrektor pracujący na pełen etat w korporacji, w przeciwieństwie do dyrektora zewnętrznego

depozyty oprocentowane: depozyt pieniędzy w instytucji finansowej, która wypłaca odsetki od depozytu

Dywidenda przejściowa : dywidenda wypłacana na koniec półrocznego

dział audytu wewnętrznego : dział firmy, który bada wewnętrzną księgowość ,kontrole tej firmy

dochodzenie: badanie mające na celu ustalenie, co jest nie tak. Przeprowadzili dochodzenie w sprawie drobnych kradzieży w biurze.

Doradca inwestycyjny: osoba doradzająca ludziom, jakie inwestycje warto podjąć.

dotacja inwestycyjna :dotacja rządowa dla firmy, która ma pomóc jej zainwestować w nowe maszyny

dochód z inwestycji : dochód z inwestycji, np. odsetki i dywidendy. Porównaj dochód z pracy

dział fakturowania: dział w firmie zajmujący się przygotowywaniem i wysyłaniem faktur

dyskontowaniem faktur : metoda wcześniejszego uzyskania płatności faktur poprzez ich sprzedaż z rabatem firmie, która otrzyma płatność za faktury po ich opłaceniu. Dłużnik nie jest informowany o tym porozumieniu, w przeciwieństwie do faktoringu, gdzie dłużnik jest informowany.

do wewnątrz : w kierunku kraju macierzystego

dochód podlegający opodatkowaniu : dochód, od którego osoba musi zapłacić podatek

dostawa podlegająca opodatkowaniu: dostawa towarów podlegających opodatkowaniu VAT

doradca podatkowy: osoba udzielająca porad w kwestiach i problemach podatkowych

deklaracja podatkowa : rzeczownik, wypełniony formularz podatkowy, zawierający szczegółowe informacje na temat dochodu i ulg podatkowych

depozyt terminowy : pieniądze zainwestowane na określony czas po wyższej stopie procentowej

dokręcać : aby coś zacieśnić, kontrolować coś.

dokręcać : czasownik frazowy, aby coś bardziej ściśle kontrolować.

depozyt terminowy : depozyt pieniężny na określony czas, w trakcie którego nie można go wycofać

doładować: czasownik frazowy dodawać do czegoś, aby to dopełnić. Uzupełnił swoje składki emerytalne, aby upewnić się, że otrzyma maksymalną dopuszczalną emeryturę po przejściu na emeryturę.

dotyk: rzeczownik najmniejsza różnica między ceną kupna i sprzedaży akcji

deficyt handlowy: różnica wartości między niskim eksportem a wyższym importem danego kraju. Nazywany również bilansem ,deficytem płatniczym, luką handlową

DZIEWICA - DZIEWICZOŚĆ - VELATIO : Termin "dziewictwo" we wczesnych pismach chrześcijańskich (parqeni,a, euvnouci,a, evgkra,teia, avgami,a, avgnei,a) oznacza dawny typ życia ascetycznego (bi,oj), który polega na całkowitym wyrzeczeniu się praktykowania seksualności. Żaden z wyżej wymienionych terminów nie wyraża w sposób adekwatny rzeczywistości, do której się odnosi. Dziewictwo prowadzi do myślenia o stanie integralności fizycznej zwykle stosowanym do kobiet. W przypadku mężczyzn często wspominano o "ascetach"; termin singularitas przypomina samotne życie osoby, która nie ma żony. Tertulian użył terminu virginitas, aby odnieść się do potrójnej integralności fizycznej, nativitate od urodzenia; a lavacro, od chrztu; i a morte coniungis, od śmierci współmałżonka, z monogamią . Dziewictwo miało zwolenników od najwcześniejszych dni chrześcijaństwa (w starożytnym świecie jednak niesakralne dziewictwo było uważane za głupotę, ponieważ było sprzeczne z celem ludzkości: prokreacją). Wielu mężczyzn i kobiet z każdego rodzaju życia, idąc za Chrystusem od dzieciństwa, pozostawało czystymi przez całe swoje życie . Wielu chrześcijan obojga płci zestarzało się bez zawarcia związku małżeńskiego (a;gamoi) . Według Tertuliana niektórzy żyją w dziewiczej wstrzemięźliwości, pozostając w niej nawet jako ludzie starsi, tak jak jako dzieci . Euzebiusz z Cezarei przytacza tradycję dwóch córek apostoła Filipa, które zestarzały się pozostając dziewicami, umieszczając to w eschatologicznym kontekście zmartwychwstania. Według Ambrożego, chrześcijańskie dziewice były tak liczne, że gdyby były utrzymywane na sposób dziewic westalskich, skarb publiczny nie wystarczyłby na pokrycie tego wydatku . Podobnie jak wdowy, dziewice były określoną kategorią, uznawaną przez Kościół: w zgromadzeniu liturgicznym miały zarezerwowane miejsce. Żyły w świecie; następnie klasztor stał się idealnym miejscem do przyjmowania dziewic i ascetów. Dziewictwo, o ile było formą życia, było rozumiane jako coś wiecznego, a nie tymczasowego, jak w przypadku dziewic westalskich, które nie było morum pudicitia, sed annorum. Podobnie jak wszyscy Ojcowie, Ambroży podkreśla wewnętrzną i duchową naturę chrześcijańskiego dziewictwa, które jest przyjmowane z miłości do Boga. W przypadku dziewic westalskich jest to fakt czysto fizyczny: nulla meritorum est pietas, nulla mentis integritas, ale tylko carnis virginitas . Ich cnota jest pozorna, ponieważ nie jest wolna i bezinteresowna: illic praemiis revocantur a nuptiis …violenceia fit, ut capiantur. Niemniej jednak w epoce chrześcijańskich cesarzy zasady dotyczące chrześcijańskich dziewic były podobne do zasad dotyczących dziewic westalskich; chociaż odrzucone przez Ojców, wydaje się, że czerpali z nich inspirację. Idea dziewictwa jako całkowitego poświęcenia się Bogu jest zatem sama w sobie bezinteresowna: tak jak kontemplacyjne życie chrześcijańskie, którego jest elementem, nie jest z natury ukierunkowane na żaden praktyczny cel służby. "Życie ascetyczne ma tylko jeden cel: zbawienie" ( Bazyli z Cezarei); ascecie jako takiemu nie powierzono troski o dusze (Hausherr). Według Ambrożego, głównym obowiązkiem biskupa jest rzucanie nasion czystości i inspirowanie miłości do dziewictwa: virginitatis studia provocare (De virginitate 26), czasami odpowiadając również na krytykę podnoszoną przeciwko temu sposobowi życia. Takimi negatywnymi argumentami były np. wyginięcie ludzkości, chociaż praktykowanie dziewictwa, dalekie od narażania rozwoju ludzkości, wiązało się ze wzrostem liczby urodzeń (De virginitate 36). Inną krytykę można by zaczerpnąć z mentalności ST, gdzie znakiem błogosławieństwa Bożego było owocne małżeństwo: Bóg, dając syna Elżbiecie, odebrał jej powód do wstydu (Łk 1,25). Sama Dziewica Maryja mówi o "uniżeństwie" swojego dziewiczego stanu (Łk 1,48). Krytykę tę odrzucono za pomocą teologii dziewictwa, która podkreślała nadprzyrodzony charakter tego stanu życia, podkreślając zalety dziewictwa i wady małżeństwa. W pismach autorów chrześcijańskich dziewictwo ma zazwyczaj uzasadnienie biblijne: jest wpisane w historię zbawienia, z której czerpie sens. Królestwo Boże realizuje się już w osobie Chrystusa, dziewicy: ci, którzy wyznają dziewictwo, stawiają się w harmonii z królestwem (Mt 19,12). Z Chrystusem czasy ostateczne zostały zainaugurowane, ale jeszcze się nie wypełniły. Dziewictwo jest dodane do rzeczywistości, które są charakterystyczne dla królestwa, jednocześnie teraźniejszego i przyszłego: zainaugurowało ono swoje królestwo, które jednak również współistnieje z małżeństwem. Antyteza małżeństwa - dziewictwo nie ma charakteru filozoficznego, ale jest dialektyką teraźniejszość-przyszłość historii zbawienia. Małżeństwo należy do tymczasowego porządku przeznaczonego do zaniku; dziewictwo jest ustanowione na fakcie, że jesteśmy w czasach ostatecznych, w których postać tego świata przemija (1 Kor 7,29-31), a wartości ziemskie, wśród których jest małżeństwo, są relatywizowane. Bóg staje się zatem centrum ascezy: istota ludzka jest dostosowana do Jego planu zbawienia. Tak jak teraźniejszość i przyszłość współistnieją, dziewictwo jest opcjonalne, a małżeństwo pozostaje dozwolone, właśnie dla obecnego wieku (lub pragnienie duszy zjednoczenia z Bogiem może i musi być pogodzone również z wymaganiami rodziny: Grzegorz z Nyssy), chociaż dziewictwo jest początkiem, a jednocześnie oczekuje i przepowiada przyszły wiek. Reprezentuje "nowy", "mesjański" ideał, który jest istotny dla chrześcijaństwa, biorąc pod uwagę, że ten ideał nie jest wyłączną właściwością monastycyzmu, ale jest uniwersalny dla wszystkich chrześcijan (Grzegorz z Nyssy). Prawie wszyscy autorzy chrześcijańscy, zalecając dziewictwo, odwoływali się do toposu, charakterystycznego dla diatryby cyniczno-stoickiej, niedogodności i kłopotów małżeństwa: troski o dzieci, upokarzający stan niższości kobiety, która ma dominusa za męża , brak czasu na modlitwę i czytanie Biblii. W tym celu pozbawiają się eschatologicznego znaczenia 1 Kor 7,28, gdzie nacisk położony jest na kłopoty związane z czasem ostatecznym, a nie na te wynikające z okoliczności życia małżeńskiego. Metodiusz z Olimpu, ignorując rozważania tego typu, umieszcza dziewictwo w kontekście historii zbawienia, gdy je nadmiernie wywyższa: dziewictwo, pojmowane jako naturalny stan istoty ludzkiej w raju przed Upadkiem, wskazuje drogę do zbawienia (w jego myśli należy mieć na uwadze wpływ platonizmu). Poprzez dziewictwo ludzkość manifestuje swój związek z boskością i uczestniczy, zgodnie z kategorią piękna, w transcendencji i świętości Boga (Uczta). Następną metodą promowania dziewictwa była interpretacja dziewictwa jako małżeństwa , w którym nie ma śmierci, a jego duchowa płodność jest wielka . Ogólnie rzecz biorąc, można zauważyć, że Ojcowie wzięli z enkratyckiej teologii wielki szacunek dla dziewictwa i wstrzemięźliwości, chociaż odsunęli na bok elementy nadmierne. Według Atenagorasa, wielu mężczyzn i kobiet starzeje się w życiu dziewiczym w nadziei na zbliżenie się do Boga (Legat. 33). Klemens Aleksandryjski z jednej strony uważał dziewictwo za dar od Boga, który należy wybrać swobodnie, ale w międzyczasie nie należy lekceważyć małżeństwa, nawet jeśli samo w sobie dziewictwo jest na wyższym poziomie niż małżeństwo , biorąc pod uwagę, że pozostawia ono wolny czas na służbę Bogu i z tego powodu porównuje je do życia aniołów. Z drugiej strony wdowieństwo jest uważane wyżej niż dziewictwo, ponieważ wdowa wie, czego się wyrzeka, a zatem małżeństwo jest również większe niż dziewictwo, ponieważ małżonkowie opierają się takim pokusom, których dziewica nie wie. Podobnie według Orygenesa dziewictwo jest darem: nie jest obowiązkowe, ale jest tylko formą szacunku należnego nakazowi ewangelicznemu ; w tym względzie zarysowuje on różnicę, później ustaloną, między porządkiem ewangelicznym a radą. Orygenes jest bliższy teologii enkratyckiej w porównaniu do Klemensa Aleksandryjskiego: wstrzemięźliwość mężczyzn podąża za przykładem Jezusa; kobiet - Maryi. Za ich pośrednictwem człowiek staje się jak dziecko, które jeszcze nie zna seksualności: seksualność czyni człowieka nieczystym, nawet jeśli jest realizowana w małżeństwie: z tego powodu człowiek rodzi się z grzechem pierworodnym : Klemens jednak zwalczał również tę naukę enkratytów. W teologii Tertuliana czystość jest świętością: człowiek, obraz Boga, staje się podobny do Boga dzięki czystości . Jedną z wielkich zalet dziewictwa jest to, że pozostawia czas na modlitwę, czytanie Pisma Świętego; dziewictwo czyni człowieka bardziej duchowym; ten, kto pozostaje dziewicą, staje się anielski już w teraźniejszości . W myśli Tertuliana montanisty, wstrzemięźliwość zapewnia "wielki kapitał świętości; z wyrzeczeniem się współżycia seksualnego, człowiek nabywa Ducha Świętego", a wolny od kobiety, mężczyzna ma smak rzeczy Ducha. Cyprian poszedł za swoim nauczycielem, gdy stwierdził, że dziewice należą już do aniołów, rodzaju, którym staniemy się dopiero po zmartwychwstaniu . Atanazy postrzega dziewictwo w kontekście stukrotnej nagrody, zgodnie z przypowieścią o siewcy (przypowieść ta została zinterpretowana i egzegetowana najpierw w odniesieniu do męczenników). Grzegorz z Nyssy sprawia, że Chrystus wychodzi ze skażoneg stanu ciała i od narodzin przez dziewictwo; w wyjaśnieniu Jana Chryzostoma, małżeństwo zostało wymyślone tylko po to, by ograniczyć stan ludzki po grzechu Adama i Ewy , ale dziewictwo jest darem, który należy wybrać dobrowolnie. Ambroży podobnie (De virginibus) uważał dziewictwo za życie anielskie, ponieważ dziewica jest małżonką Chrystusa: specyficzny atrybut posiadany tylko przez religię chrześcijańską - Ambroży oczywiście nie lekceważył małżeństwa z tego powodu. Dziewictwo jest istotą czystości, która odrzuca wszelki kontakt cielesny, którego najbardziej autentycznym przykładem jest Maryja. Według Ambrożego lepiej jest dla dziewicy wybrać samobójstwo, niż cierpieć deflorację z rąk prześladującego poganina . Hierome był bliższy linii enkratyckiej: według jego nauki dobrze jest, jeśli żona żyje z mężem tak, jakby był jej bratem: z tego powodu nabywa również męskiego charakteru. Nauka Jowiniana, która utrzymuje, że małżeństwo i dziewictwo mają tę samą wartość, została odrzucona przez Augustyna , ale ten sam Augustyn broni małżeństwa przed manichejczykami. Wielkie poważanie dla dziewictwa jest zatem powszechne w pismach Ojców, podobnie w powiązaniu z życiem dziewiczo-anielskim. Obowiązki dla tych, którzy chcieli poświęcić się Bogu, były bardzo surowe: żądano, aby welon dziewicy został dany tylko tej młodej dziewczynie, która została przedstawiona w młodym wieku: dojrzałej w wierze i cnocie, powściągliwej w postępowaniu, chronionej przez matkę i stanowczej w swoim postanowieniu . Aby osiągnąć ten ideał, dziewica musiała pokonać opór swoich krewnych: vince prius, puella, pietatem. Si vincis domum, vincis saeculum ("Młoda dziewczyno, najpierw zwycięż pobożność. Jeśli zdobędziesz dla siebie dom, zdobędziesz obecny wiek"). Dziewice składały publiczną profesję swego zobowiązania życiowego i otrzymywały welon: sacro velamine tecta es. "Przywdziać welon" stało się synonimem złożenia profesji dziewiczej. Marcelina, siostra Ambrożego, złożyła śluby przed papieżem Liberiuszem w bazylice św. Piotra, prawdopodobnie w Boże Narodzenie 353 r. Ceremonia obejmowała zmianę szaty i przemówienie nowo profeski. Ta, która wyznała, że jest dziewicą, może opuszczać dom tylko w towarzystwie matki, a powinno się to zdarzać rzadko, nawet jeśli chodzi o pójście do kościoła: oddzielenie dziewic od społeczeństwa uważano za oznakę skromności . Wizyty nawet u rodziców i przyjaciół były rzadkie. Cyprian zakazał dziewicom obnoszenia się ze swoim bogactwem, obfitością, ozdobami, uczestniczenia w ucztach weselnych i odwiedzania łaźni .Tertulian żądał, aby dziewice nosiły welon, wewnątrz i na zewnątrz kościoła; jeśli zostanie on zdjęty, Duch pozostaje obrażony. Młoda dziewczyna bez welonu nie jest już dziewicą . Welon jest hełmem i tarczą, która chroni dziewicę przed pokusami, skandalami, plotkami i zazdrością . Welon nie powinien być krótki jak czapka, ale musi opadać, zakrywając ramiona, tak jak rozpuszczone włosy (De virg. vel. 17,2). Wielkim problemem dla dziewic była pycha: doskonałość ich stanu mogła sugerować takie myśli, na które zwracali uwagę Ojcowie: "Jeśli ktoś może wytrwać w czystości dla chwały Pana, niech pozostanie pokorny. Jeśli się chełpi, jest zgubiony" ; pokorna żona jest warta więcej niż dumna dziewica. Ta forma chrześcijańskiej ascezy miała wartość dla Ojców tylko wtedy, gdy była zjednoczona z ortodoksją. W odniesieniu do westalek i kontynentalnych kapłanów pogańskich Tertulian mówił o czystości, która prowadzi do zguby (perditricem); tylko chrześcijańska czystość zbawia (conservatricem) . Asceza Marcjona i enkratytów była uważana przez Klemensa Aleksandryjskiego i Tertuliana za bezbożną i bluźnierczą, ponieważ była wyrazem przeciwko Bogu ST. Czystość tych heretyków była powodowana celem niewspółpracy, poprzez małżeństwo, w dziele Boga Stwórcy. Prawdziwa czystość, hołd dla Boga, nie może być oddzielona od wiary w prawdziwego Boga. Taka była także nauka św. Augustyna: nie można nazwać veraciter pudicum tego, kto nie praktykuje cnoty propter Deum verum .

duża: duży, o bardzo dużych rozmiarach

duża firma: firma o obrotach powyżej 5,75 mln GBP lub zatrudniająca ponad 250 pracowników

dzierżawa : 1. pisemna umowa najmu lub dzierżawy budynku, działki lub urządzenia na określony czas w zamian za opłatę za wynajem powierzchni biurowej na podstawie dwudziestoletniej dzierżawy dzierżawa wygasa w przyszłym roku lub dzierżawa wygasa w przyszłym roku dzierżawa kończy się w przyszłym roku po wygaśnięciu dzierżawy kiedy dzierżawa dobiega końca 2. posiadać dzierżawę ropy naftowej na Morzu Północnym dzierżawić część Morza Północnego w celu poszukiwania ropy naftowej czasownik 1. wynajmować biura, grunty lub maszyny na określony czas dzierżawić biura małym firmom dzierżawić sprzęt 2. korzystać z biura, gruntów lub maszyn przez określony czas i uiszczać opłatę za dzierżawę biura od firmy ubezpieczeniowej Wszystkie nasze samochody służbowe są w leasingu.

Doradca prawny: osoba, która doradza klientom w kwestiach prawnych.

dział prawny: dział firmy zajmujący się sprawami prawnymi

dźwignia finansowa:1. to samo co dźwignia finansowa 2. czynność pożyczania pieniędzy o stałym oprocentowaniu, które są następnie wykorzystywane do generowania większej ilości pieniędzy niż zapłacone odsetki . KOMENTARZ: Wysoka dźwignia finansowa (lub wysokie zadłużenie) ma wpływ na zwiększenie rentowności firmy, gdy handel się rozwija; jeśli handel firmy zwalnia, wysokie opłaty za stałe odsetki zwiększają tempo spowolnienia.

dźwigniowy: pożyczanie stosunkowo dużych sum pieniędzy w celu sfinansowania aktywów

Dożywotnie Indywidualne Konto Oszczędnościowe : brytyjski program, w ramach którego osoby fizyczne mogą inwestować na emeryturę, wpłacając co roku ograniczoną kwotę pieniędzy na wolne od podatku konto powiernicze. Skrót LISA. ISA

depozyty władz lokalnych: w liczbie mnogiej pieniądze zdeponowane w władzach lokalnych w celu uzyskania odsetek dla deponenta

długi: oznaczający długi okres czasu w długiej perspektywie przez długi okres czasu przyjmować długoterminową perspektywę planować na długi okres, zanim bieżąca inwestycja stanie się opłacalna zajmować długą pozycję na akcjach lub zajmować długą pozycję, aby kupić akcję jako długoterminową inwestycję przy założeniu, że cena wzrośnie

długa obligacja, obligacja długokuponowa : obligacja, która wygasa za ponad dziesięć lat

długi kredyt: terminy kredytowe, które pozwalają pożyczkobiorcy na długi okres spłaty

długoterminowy weksel: weksel płatny w terminie dłuższym niż trzy miesiące

długoterminowe papiery wartościowe: to samo co longs

długoterminowy: odnoszący się do długiego okresu w przyszłości; długoterminowa prognoza ekonomiczna: prognoza obejmująca okres kilku lat;

długie: akcje rządowe, które zapadną za ponad piętnaście lat. Nazywane również akcjami o długim terminie zapadalności.

działalność długoterminowa: działalność ubezpieczeniowa, w której roszczenie powstaje dopiero kilka lat po zawarciu umowy ubezpieczeniowej.

długoterminowy: odnoszący się do długiego okresu w przyszłości.

długoterminowe pożyczki: w liczbie mnogiej pożyczki które nie muszą być spłacane przez kilka lat

długoterminowe zabezpieczenie: papier wartościowy, który dojrzeje za ponad piętnaście lat

drobne: rzeczownik pieniądze w monetach

debet : wypłacić z konta bankowego więcej pieniędzy niż się na nim znajduje

debet : w liczbie mnogiej umowa z bankiem o debecie

dział operacyjny : ogólny dział administracyjny firmy

dochód operacyjny , zysk operacyjny : zysk osiągnięty przez firmę w ramach jej zwykłej działalności. Nazywany również zyskiem operacyjnym

dokument ofertowy : formalny dokument, w którym firma oferuje zakup akcji po określonej cenie w ramach oferty przejęcia

dyrektor generalny: kierownik odpowiedzialny za administrację spółki

działająca firma: firma, która aktywnie działa i generuje zysk , sprzedawana jako działająca firma

dobry: nieźle kupić coś w dobrej wierze kupić coś, myśląc, że jest dobrej jakości, że nie zostało skradzione lub że nie jest imitacją; rzeczownik przedmiot, który jest wykonany i jest na sprzedaż

dobry zakup: kupiona rzecz, która jest warta zapłaconych za nią pieniędzy

Dobre stosunki przemysłowe: sytuacja, w której kierownictwo i pracownicy rozumieją wzajemne problemy i współpracują dla dobra firmy.

Dobre do odwołania: zlecenie kupna lub sprzedaży wydane brokerowi zgodnie z instrukcją do momentu odwołania zlecenia. Skrót GTC.

Dobra wola: 1. dobre nastawienie do kogoś. 2. Dobra reputacja firmy, którą można obliczyć jako część wartości aktywów firmy, choć oddzielnie od jej wartości aktywów materialnych. (UWAGA: Wartość firmy może obejmować reputację handlową, patenty, używane nazwy handlowe, wartość "dobrej lokalizacji" itp. i jest bardzo trudna do dokładnego ustalenia). KOMENTARZ: Wartość firmy może obejmować takie elementy, jak reputacja handlowa, patenty, używane nazwy handlowe oraz wartość "dobrej lokalizacji" i jest bardzo trudna do dokładnego ustalenia. Jest to wartość niematerialna i prawna, dlatego nie jest wykazywana jako składnik aktywów w księgach rachunkowych firmy, chyba że stanowi część ceny zakupu zapłaconej przy przejęciu innej firmy.

degree: powolny i stały. Firma stopniowo stawała się bardziej rentowna. Stopniowo poznawała szczegóły działalności importowo-eksportowej.

Dotacja: pieniądze przekazane przez rząd na pomoc w opłaceniu czegoś. * czasownik oznaczający zgodę na przekazanie komuś czegoś.

Darczyńca: osoba przekazująca nieruchomość innej osobie.

Dzień zielony: USA - dzień zysku (UWAGA: Przeciwieństwem jest dzień czerwony).

Dywidenda brutto na akcję: wypłacona dywidenda na akcję przed opodatkowaniem.

Dochód brutto: odliczenie wynagrodzenia przed opodatkowaniem.

dalej: od tego momentu

dziedziczenie : nieruchomość, w tym grunty i budynki

dane historyczne : liczba mnoga dane, które były poprawne w momencie zakupu lub płatności, w odróżnieniu od np. bieżącej wartości sprzedaży lub wartości rynkowej

dom : miejsce zamieszkania osoby

dom : 1. budynek, w którym ktoś mieszka 2. firma największy londyński dom finansowy dom maklerski dom wydawniczy

dział kadr: dział firmy zajmujący się personelem

dział nowej emisji :dział banku zajmujący się emisjami nowych akcji

dochód netto : zysk z inwestycji po odliczeniu podatku

dyrektor nie wykonawczy : dyrektor, który uczestniczy w posiedzeniach zarządu i udziela porad, ale nie pracuje w firmie na pełen etat. Nazywany również dyrektorem zewnętrznym. Porównaj dyrektor wykonawczy. KOMENTARZ: Dyrektorzy niewykonawczy kontrolują sposób zarządzania firmą, a w szczególności upewniają się, że dyrektorzy wykonawczy wykonują swoją pracę prawidłowo. Mogą również interweniować w sporach między dyrektorami lub między akcjonariuszami a dyrektorami.

dane liczbowe : dane w formie liczb

Dług Narodowy : pieniądze pożyczone przez rząd

dochód narodowy : wartość dochodu ze sprzedaży towarów i usług w kraju

deklaracja obywatelstwa : deklaracja na niektórych formularzach wniosków o obywatelstwo wnioskodawcy

dywidenda netto na akcję : dywidenda na akcję po odliczeniu podatku dochodowego od osób fizycznych

dochód netto : dochód osoby lub organizacji pozostały po odliczeniu podatku i innych odliczeń

doważenie: dodatkowa pensja lub wynagrodzenie wypłacane w celu rekompensaty za życie w drogiej części kraju.

dryf płacowy:to samo co dryf zarobków

dekorowanie witryny sklepowej: 1. praktyka wystawiania towarów w witrynie sklepowej w celu przyciągnięcia klientów 2. praktyka wystawiania firmy, aby wydawała się lepsza, bardziej rentowna lub wydajniejsza niż w rzeczywistości

Dyrektywa dotycząca czasu pracy: dyrektywa dotycząca maksymalnej liczby godzin, jaką pracownik może przepracować w UE

dzielenie się pracą: system, który pozwala dwóm lub więcej pracownikom pracującym w niepełnym wymiarze godzin dzielić się jedną pracą, z których każdy wykonuje część pracy za część wynagrodzenia

dobrowolnie: bez przymusu lub zapłaty

dobrowolnie : 1. dobrowolnie, bez przymusu ze strony kogokolwiek 2. bez wynagrodzenia

dobrowolne porozumienie: to samo co plan porozumienia

dobrowolna likwidacja: sytuacja, w której firma sama decyduje o zamknięciu firmy i sprzedaży swoich aktywów

dobrowolne zwolnienia: sytuacja, w której pracownik prosi o zwolnienie, zwykle w zamian za dużą wypłatę

dzień nabycia praw: dzień, w którym uprzednio znacjonalizowany przemysł staje się własnością nowych akcjonariuszy

Deklaracja VAT: oświadczenie deklarujące dochód z VAT w urzędzie skarbowym

dobra o dobrej cenie:dobra o dobrej relacji jakości do ceny

dystrybucja kwalifikująca: rzeczownik wypłata dywidendy lub inna dystrybucja zysków, która podlegała w Wielkiej Brytanii zaliczkowemu podatkowi od osób prawnych przed jego zniesieniem w 1999 r.

dzień contango : dawniej, dzień, w którym ustalono stawkę płatności contango

dobór akcji wbrew trendowi rynkowemu : dobór akcji i udziałów wbrew trendowi rynkowemu

dodatek na pokrycie kosztów utrzymania : dodatek do normalnego wynagrodzenia w celu pokrycia wzrostu kosztów utrzymania

doradztwo : akt udzielania profesjonalnych porad innym w sprawach osobistych Biuro jest tworzone w celu udzielania porad pracownikom, którzy mają problemy zawodowe lub społeczne. Doradztwo pomaga pracownikom przyzwyczaić się do nowego otoczenia, oferując porady i wskazówki. (UWAGA: pisownia amerykańska to counseling.)

działanie karne : sprawa sądowa wszczęta przez państwo przeciwko osobie oskarżonej o popełnienie przestępstwa

deklaracja celna : oświadczenie określające towary, które mają zostać przywiezione, za które należy zapłacić cło wypełnianie formularza deklaracji celnej

dział obsługi klienta : dział zajmujący się klientami, ich skargami i zamówieniami

dostosować : zmienić coś, aby dopasować coś do szczególnych potrzeb klienta

data ukończenia : data, kiedy coś zostanie ukończone

dział zgodności : dział w firmie maklerskiej, który dba o przestrzeganie zasad giełdowych i zachowanie poufności w przypadkach, gdy ta sama firma reprezentuje klientów konkurencyjnych

dotyczyć : przedsiębiorstwo lub spółka sprzedawana jako przedsiębiorstwo działające sprzedawane jako aktywnie działająca spółka handlowa

doradztwo czynność udzielania specjalistycznych porad

doradztwo : udzielanie specjalistycznych porad inżynier konsultant

dobra konsumpcyjne : dobra, które są kupowane przez członków społeczeństwa, a nie przez firmy. Nazywane również dobrami konsumpcyjnymi, materiały konsumpcyjne

dobra trwałego użytku : przedmioty kupowane i używane przez ogół społeczeństwa, np. pralki, lodówki lub kuchenki

dobra konsumpcyjne : taki sam jak dobra konsumpcyjne

dojeżdżać : 1. dojeżdżać do pracy z domu każdego dnia

dyrektor spółki : osoba wyznaczona przez udziałowców do pomocy w prowadzeniu spółki

data odcięcia : data, w której coś zostaje zatrzymane, np. ostateczny termin przyjmowania wniosków o akcje lub data, w której kończy się bieżące konto handlowe i rozpoczyna się kolejne

dzwonek zamykający : dzwon, który dzwoni, gdy giełda kończy działalność

data rozliczenia : data, w której czek został rozliczony i środki zostały pobrane z konta

data zamknięcia : ostateczna data.

dzielnica handlowa : część miasta, w której znajdują się biura i sklepy

dyrektor naczelny : najważniejszy dyrektor zarządzający firmą. Skrót CEO

dyrektor finansowy : osoba zarządzająca operacjami finansowymi firmy, podlegająca dyrektorowi generalnemu.

dyrektor operacyjny : dyrektor odpowiedzialny za wszystkie operacje firmy (to samo co 'dyrektor zarządzający'). Skrót CFO

dział roszczeń : dział firmy ubezpieczeniowej zajmujący się roszczeniami

domagać się zwrotu pieniędzy : / czasownik frazowy oznaczający prośbę o zwrot pieniędzy

dojna krowa : produkt lub spółka zależna, która stale generuje dobre zyski, ale nie zapewnia wzrostu

dywidenda pieniężna : dywidenda wypłacana w gotówce, w przeciwieństwie

dzień przeniesienia : pierwszy dzień obrotu na nowym koncie na London Stock Exchange

darmowa dostawa : umowa, w ramach której klient nie płaci za przesyłkę

dobra kapitałowe : maszyny, budynki i surowce, które służą do wytwarzania innych dóbr

dom maklerski , dom maklerski : firma, która kupuje i sprzedaje akcje dla klientów

dół: najniższa część lub punkt sprzedaż osiągnęła dno najniższy punkt ze wszystkich dno wypadło z rynku sprzedaż spadła poniżej tego, co wcześniej wydawało się być

dolna linia : 1. ostatnia linia w bilansie wskazująca zysk lub stratę 2. ostateczna decyzja w danej sprawie Sednem sprawy było to, że praca musiała zostać ukończona w ramach budżetu.

dyskonto obligacji : różnica między wartością nominalną obligacji a niższą ceną, po której została wyemitowana

dwustronne rozliczenie : rozliczenie kontraktów między dwoma bankami w celu uzyskania nowej pozycji

dwustronny : pomiędzy dwoma stronami lub krajami

dzień roboczy : dzień powszedni, w którym banki i giełdy są otwarte

dział zakupów : dział w firmie, który dokonuje zakupu surowców lub towarów do wykorzystania w firmie

duży biznes : bardzo duże firmy handlowe

deficyt bilansu płatniczego : sytuacja, w której kraj importuje więcej niż eksportuje

depozyty bankowe : w liczbie mnogiej wszystkie pieniądze zdeponowane w bankach przez klientów indywidualnych lub korporacyjnychurna wyborcza : zapieczętowana skrzynka, do której wrzucane są karty do głosowania

dyrektor banku : osoba zarządzająca oddziałem banku Poprosili swojego dyrektora banku o pożyczkę

dokonane transakcje: w liczbie mnogiej liczba transakcji dokonanych na giełdzie w ciągu dnia

Drzewo Życia, Drzewo Poznania Dobra i Zła: Dwa drzewa zasadzone przez Boga w Ogrodzie Eden, które według św. Ambrożego miały mistyczne znaczenie. Pierwsze z nich jest uważane za manifestację Boga, a drugie za przejaw światowej mądrości, do której nasza ludzka natura jest zbyt skłonna się skłaniać.

Dąb: Od niepamiętnych czasów zajmował wysokie miejsce jako drzewo święte. Druidzi czcili dąb i wykonywali wiele swoich obrzędów w cieniu jego gałęzi. Kiedy Augustyn głosił chrześcijaństwo starożytnym Brytom, stał pod dębem. Starożytni Hebrajczycy najwyraźniej uważali dąb za drzewo święte. Istnieje tradycja, że Abraham przyjmował swoich niebiańskich gości pod dębem. Pielgrzymka Rebeki została pochowana pod dębem, zwanym później dębem płaczu. Jakub pochował bożki z Sychem pod dębem. To pod dębem Ofry Gedeon zobaczył siedzącego anioła, który dał mu instrukcje, co ma zrobić, aby wyzwolić Izrael. Kiedy Jozue i Izrael zawarli przymierze, aby służyć Bogu, wielki kamień został ustawiony jako dowód pod dębem, który znajdował się przy sanktuarium Pana. Prorok wysłany, aby prorokować przeciwko Jeroboamowi, został znaleziony w Betel siedząc pod dębem. Saul i jego synowie zostali pochowani pod dębem, a według Izajasza bożki były wykonane z drewna dębowego. Abimelech został spokrewniony z dębem, który znajdował się w Sychem. W XVIII wieku wierzono w jego wpływ na leczenie chorób. Ból zęba można było wyleczyć, wiercąc gwóźdź w zębie lub dziąśle, aż do krwi, a następnie wbijając gwóźdź w dąb. Dziecko z pęknięciem można było wyleczyć, rozłupując gałąź dębu i przepuszczając dziecko przez otwór trzy razy do tyłu; jeśli pęknięcia zrosły się później, dziecko zostało wyleczone.

dział księgowości : dział w firmie zajmujący się pieniędzmi wypłaconymi, otrzymanymi, pożyczonymi lub należnymi

dzień konta : dzień, w którym należy opłacić zakupione akcje, zwykle jest to poniedziałek dziesięć dni po zakończeniu konta. Nazywany także dniem rozliczeniowym

dostęp : system kart kredytowych obsługiwany wcześniej przez niektóre brytyjskie banki, będący częścią sieci MasterCard

dyspaszer : osoba obliczająca, jaką część ubezpieczenia morskiego ubezpieczyciel ma zapłacić w przypadku roszczenia

dalej : nie tutaj, gdzie indziej

dostępność : fakt, że jest łatwy do uzyskania oferta uzależniona od dostępności oferta jest ważna tylko wtedy, gdy towary są dostępne

dostępny : możliwy do uzyskania lub kupienia przedmiot, który nie jest już dostępny

dostępny kapitał : kapitał gotowy do wykorzystania

dostępne fundusze : w liczbie mnogiej fundusze posiadane przez bank, które może wykorzystać na pożyczki lub inne inwestycje

dolar azjatycki : dolar amerykański zdeponowany w Singapurze i na innych rynkach azjatyckich oraz handlowany w Singapurze

dotarcie : dotrzeć do miejsca

dojść do : wypracować i uzgodnić coś Bardzo szybko osiągnęli akceptowalną cenę.

docenianie : 1. zauważyć, jak coś jest dobre Klient zawsze docenia sprawną obsługę. 2. (o walucie, akcjach itp.) zwiększyć wartość

Diagramy magiczne: Były to geometryczne wzory przedstawiające tajemnice bóstwa i stworzenia, dlatego przypisywano im szczególną wartość w rytuałach przywoływania i zaklinania. Najważniejszym z nich był Trójkąt Podwójny, tworzący sześcioramienną gwiazdę i znany jako Znak lub Pieczęć Salomona; Tetragram - czteroramienna gwiazda utworzona przez splecenie dwóch filarów; i pentagram, pięcioramienną gwiazdę. Znaki te kreślono na papierze lub pergaminie, albo grawerowano na metalach i szkle, a następnie poświęcano je różnym celom poprzez specjalne rytuały. Koncepcja Trójkąta opiera się na idei Trójcy, która jest obecna we wszystkich rzeczach: w bóstwie, czasie i stworzeniu. Trójkąt był zazwyczaj kreślony na ziemi magicznym mieczem lub różdżką, jak w okręgach przywoływania, gdzie trójkąt był rysowany w jego wnętrzu i zgodnie z pozycją maga w jego punkcie lub podstawie, tak więc duchy były wyczarowywane z nieba lub piekła. Podwójny trójkąt, znak Salomona, symbolizujący Makrokosmos, został utworzony przez przeplatanie się dwóch trójkątów, więc jego punkty stanowiły idealną liczbę sześć. Nosili go magowie podczas ceremonii, przywiązany do brwi i piersi, a jego napis był wygrawerowany na srebrnym pojemniku magicznej lampy. Tetragram symbolizował cztery żywioły i był używany do przywoływania duchów żywiołów - sylfów powietrza, rusałek wody, salamander ognistych i gnomów ziemi. W alchemii reprezentował magiczne pierwiastki: sól, siarkę, rtęć i azot; w filozofii mistycznej idee Ducha, Materii, Ruchu i Spoczynku; w hieroglifach człowiek, orzeł, lew i byk. Pentagram, znak Mikrokosmosu, był uważany za najpotężniejszy środek zaklęć w każdym rytuale. Może reprezentować zarówno zło, jak i dobro. Z jednym punktem na ascendencie był znakiem Chrystusa, a z dwoma punktami na ascendencie był znakiem Szatana. Umieszczenie pentagramu w tych pozycjach miało na celu przywołanie mocy światła lub ciemności. Uważa się, że pentagram jest gwiazdą, która zaprowadziła Mędrców do żłobu, gdzie złożono Dzieciątko Jezus. ′Przygotowanie i poświęcenie tego znaku do użytku w rytuałach magicznych jest opisane bardzo szczegółowo. Może składać się z siedmiu metali, co jest idealną formą jego ekspresji; lub wykonane ze szczerego złota na białym marmurze, nigdy wcześniej nieużywane w żadnym celu. Można go również namalować cynobrem na skórze jagnięcej bez skazy, przygotowanej pod auspicjami3 Słońca. Następnie znak został poświęcony czterem żywiołom; dmuchnął pięć razy; wysuszony dymem pięciu wonności: kadzidła, mirry, aloesu, siarki i kamuflażu. Nad nim wypisano imiona pięciu geniuszy, a następnie znak ten umieszczano kolejno na północy, południu, wschodzie i zachodzie oraz w środku astronomicznego krzyża, wypowiadając litery świętego tetragramu i różne imiona kabalistyczne. Wierzono, że wyryty na szkle napis ma niezwykłą skuteczność w odstraszaniu duchów, a magowie kreślili go na progach swoich drzwi, aby zapobiec wchodzeniu złych duchów i opuszczaniu ich przez dobre. Symbol ten był używany przez wszystkie tajne i okultystyczne stowarzyszenia, od różokrzyżowców, przez iluminatów, aż po współczesnych masonów. Współcześni okultyści uważają, że pentagram symbolizuje duszę człowieka i jej związek z Bogiem. Symbol ten umieszczony jest z jednym punktem ascendentu. Ten punkt symbolizuje Wielkiego Ducha, Boga. Linia poprowadzona stamtąd do lewego kąta u podstawy to zejście ducha do materii w jego najniższej formie, skąd wznosi się on do prawego kąta, co charakteryzuje materię w jej najwyższa forma, mózg człowieka. Stąd przechodzi linia biegnąca przez figurę do lewego kąta, przedstawiająca rozwój intelektualny człowieka i postęp cywilizacji materialnej, punkt zagrożenia, z którego wszystkie narody popadły w moralne zepsucie, oznaczony spadkiem linii do prawego kąta u podstawy. Jednakże dusza człowieka, będąca owocem Boga, nie może pozostać w tym punkcie, lecz musi walczyć o wzniesienie się, co symbolizuje linia sięgająca ponownie szczytu, Boga, skąd wychodzi. Magiczne instrumenty i akcesoria: W rytuałach magicznych uważano je za niezwykle ważne. Niezbędne do skuteczności ceremonii były ołtarz, kielich, trójnóg, kadzielnica; lampa, pręt, miecz i magiczny widelec lub trójząb; święty ogień i poświęcone oleje; kadzidło i świece. Ołtarz mógł być wykonany z drewna lub kamienia, ale jeśli był z kamienia, oznaczało to kradzież kamienia, który nigdy nie został obrobiony, ociosany lub nawet dotknięty młotem. Kielich mógł być wykonany z różnych metali, symbolizujących przedmiot obrzędów. Gdy cel był zły, używano czarnego kielicha, jak w przypadku bezbożnych mszy czarowników i czarownic. Na niektórych talizmanach kielich jest wygrawerowany jako symbol księżyca. Statyw i jego trójkątna podstawa również zostały wykonane z symbolicznych metali. Kadzielnica może być wykonana z brązu, ale najlepiej ze srebra. Do wykonania lampy należy użyć złota, srebra, mosiądzu i żelaza: żelazo na cokół, mosiądz na lustro, srebro na zbiornik, a na szczycie złoty trójkąt. Na nim wyryto różne symbole, w tym androgyniczną postać na cokole, węża pożerającego własny ogon i Znak Salomona. Różdżka musi być specjalnie wykonana z pewnego rodzaju drewna, a następnie poświęcona do celów magicznych. Należało wybrać idealnie prostą gałązkę migdałowca lub leszczyny. Ścinano je zanim drzewo zakwitło, a wczesnym rankiem przycinano je złotym sierpem. Przez całą jego długość musi przebiegać długa igła z namagnesowanego żelaza; Do jednego końca należy przymocować graniastosłup trójkątny, do drugiego zaś należy przymocować graniastosłup z czarnej żywicy i oprawić go w pierścienie z miedzi i cynku. Podczas nowiu musi zostać ona poświęcona przez maga, który już posiada poświęconą różdżkę. Tajemnica wykonania i poświęcenia magicznych różdżek była zazdrośnie strzeżona przez wszystkich magów, a samą różdżkę eksponowano możliwie jak najrzadziej, zwykle chowając ją w luźnym rękawie szaty maga. Miecz musi być wykonany z niestopowej stali, z miedzianą rękojeścią w kształcie krucyfiksu. Na jelcu i ostrzu miecza wyryto mistyczne znaki, a poświęcenie odbywało się w niedzielę w pełnych promieniach słońca, kiedy to miecz wbijano w święty ogień z cyprysu i wawrzynu, następnie zwilżano go krwią węża, polerowano, a następnie wraz z gałązkami werbeny owinięto w jedwab. Miecz był zazwyczaj używany w służbie czarnej magii. Magiczny widelec lub trójząb używany w nekromancji również wykonywano z leszczyny lub migdałów, ścinano je jednym uderzeniem nieużywanego noża, z którego ostrza musiały zostać wykonane trzy zęby. Czarownice i czarownice są zwykle przedstawiane z trójzębem w trakcie rytuałów piekielnych. Ogień rozpalano węglem drzewnym, na który rzucano gałęzie drzew, symbolizujące pożądany koniec. W czarnej magii te są zazwyczaj składała się z cyprysów, olchy, połamanych krucyfiksów i zbezczeszczonych hostii. Olej do namaszczania mon, galangal i najczystszy olej z oliwek. Maści stosowali czarownicy i czarownice, którzy smarowali sobie brwi, piersi i nadgarstki mieszanką składającą się z ludzkiego tłuszczu i krwi zwłok, zmieszaną z tojadem, wilczą jagodą i trującymi grzybami, myśląc, że w ten sposób staną się niewidzialni. Kadzidło może być wykonane z dowolnego pachnącego drewna lub ziół, takich jak cedr, róża, cytryna, aloes, cynamon, drzewo sandałowe, sproszkowanych razem z kadzidłem i styraksem. W czarnej magii ałun, siarka i asafetyda były używane jako kadzidło. Świece, należące wyłącznie do praktyk czarnej magii, były wykonane z ludzkiego tłuszczu i osadzone w świecznikach z hebanu rzeźbionych w kształcie półksiężyca. Podczas ceremonii używano także mis wykonanych z różnych metali, których kształt symbolizował niebiosa. W obrzędach nekromantycznych używano czaszek przestępców, zazwyczaj do przechowywania krwi ofiary.

Dżinny: liczba pojedyncza Dżinnee, liczba mnoga Dżinneeyeh, duchy arabskie, być może animistyczne, ale bardziej prawdopodobnie ściśle mitologiczne, jak perskie divy (patrz). Dżinny zostały stworzone z ognia i zamieszkiwały ziemię przez kilka tysięcy lat przed Adamem; były przewrotne i nie chciały się zreformować, chociaż prorocy zostali wysłani, aby je odzyskać; ostatecznie zostały wypędzone z ziemi i znalazły schronienie na odległych wyspach morza. Jeden z nich o imieniu Azazeel (później nazwany Iblees) został uprowadzony jako więzień przez aniołów; dorastał wśród nich i został ich wodzem, ale odmówiwszy, gdy mu rozkazano, pokłonić się Adamowi, został zdegradowany do stanu sheyt5.n i został ojcem shey-tans, czyli diabłów. Dżinny nie są nieśmiertelne, ale ostatecznie przeznaczone do śmierci: jedzą, piją i rozmnażają swój gatunek; żyją w społecznościach i są rządzeni przez książąt: mogą stawać się widzialni lub niewidzialni i przybierać formy różnych zwierząt, takich jak węże, koty i psy. Istnieją dobre i złe dżiny. Uczęszczają do łaźni, studni, latryn, pieców, zrujnowanych domów, rzek, skrzyżowań dróg i targowisk. Na koniec, podobnie jak demony rabinów, wstępują do nieba i poznają przyszłość poprzez podsłuchiwanie. Ale przy całej swojej mocy i wiedzy, są podatni na posłuszeństwo za pomocą talizmanów lub sztuk magicznych i stają się uniżonymi sługami, dopóki czar nie zostanie złamany. Jest dalekie od jasności lub pewności, że dżiny ze wschodu zostały zapożyczone z mitologii lub filozofii zachodu, a praktyka tłumaczenia arabskiego słowa dżinn na łaciński termin "geniusz" powstała bardziej z pozornego podobieństwa nazw niż z jakiejkolwiek tożsamości w naturze i funkcjach tych wyimaginowanych istot. Jednakże to podobieństwo nazwy musiało być czysto przypadkowe, gdyż Arabowie niewiele lub wcale nie znali języka łacińskiego i nie było ani jednego terminu pochodzącego bezpośrednio z tego języka; gdyby zapożyczyli tę część swojego wyznania z Zachodu, użyliby słowa demon, a nie geniusz. dżinn wydaje się ponadto być oryginalnym arabskim słowem, pochodzącym od rdzenia oznaczającego "zasłaniać" lub "ukrywać"; dlatego też właściwie oznacza "to, co jest zasłonięte i nie można go zobaczyć". "W pewnym sensie", mówi Fruzh Utdi, autor Gedmusa, "słowo dżinn oznacza każdą istotę duchową ukrytą przed wszystkimi naszymi zmysłami, a z tego powodu jest odwrotnością istoty materialnej. Rozpatrywane w tym szerokim znaczeniu, słowo dżinn obejmuje zarówno diabły, jak i anioły, ale istnieją pewne cechy wspólne zarówno aniołom, jak i dżinom; niektóre charakterystyczne dla każdego z nich. Każdy anioł jest dżinem, ale każdy dżinn nie jest aniołem. W innym sensie termin ten jest stosowany szczególnie do określonego rodzaju istot duchowych; ponieważ takie istoty są trzech rodzajów; dobre, które są aniołami; złe, diabły; i pośrednie, obejmujące zarówno dobre, jak i złe, które tworzą klasę dżinów". Tak więc Arabowie uznają dobrych i złych genii, zgadzając się pod tym względem z Grekami, ale różniąc się od Persów. Genii, tak długo znane europejskim czytelnikom dzięki Baśniom tysiąca i jednej nocy, nie były tymi samymi istotami, o których wspominał arabski leksykograf, ale Divs i Devatiis z indyjskiego romansu, ubranymi w obcy strój, aby zadowolić gust czytelników w Persji i Arabii. Główne różnice między genii z Zachodu a jivn ze Wschodu wydają się być następujące; genii były bóstwami niższej rangi, stałymi towarzyszami i opiekunami ludzi, zdolnymi do dawania użytecznych lub proroczych impulsów, działającymi jako gatunek mediatorów i posłańców między bogami a ludźmi. Niektórzy mieli być przyjaźni, inni wrodzy, a wielu wierzyło, że jeden z każdego rodzaju był przywiązany, od urodzenia, do każdego śmiertelnika. Pierwszy nazywał się Agathodminon, drugi Kacodmmon; a jeden z tych ostatnich, który ukazał się Kasjuszowi, jest przedstawiany jako człowiek ogromnego wzrostu i o czarnym odcieniu, skąd bez wątpienia kolor ten został dany w późniejszych czasach diabłu. Dobry geniusz nakłaniał ludzi do dobrych, złych do złych uczynków. Każdy człowiek był jak cień samego siebie. Często przedstawiano go jako węża; jego wiek również był różny; zazwyczaj był koronowany wieńcem z płaskich liści. Na monetach Trajana i Hadriana geniusz kładzie paterę prawą ręką na ołtarzu, a w lewej trzyma rodzaj bicza. jego ofiary były całkowicie bezkrwawe, składały się z wina i kwiatów, a osoba, która dokonała ofiary, jako pierwsza skosztowała kielicha. Byli adorowani przez pokłony, szczególnie w urodziny, które były pod ich szczególną opieką. Rzymscy mężczyźni przysięgali na swojego geniusza, kobiety na swoją Junonę. Geniusz panującego księcia był przysięgą niezwykle uroczystą. Byli tam również lokalni geniusze, o których wiele szczegółów można znaleźć w "Vossiusie" de Idol. Dżinny, przeciwnie, które wydają się być potomkami Devatiis i Rakshasas z mitologii hinduskiej, nigdy nie były czczone przez Arabów, ani nie były uważane za nic więcej niż agentów Bóstwa. Od czasu ustanowienia mahometanizmu, były one rzeczywiście opisywane jako niewidzialne duchy, a ich wyczyny i deformacje, które pojawiają się w romansach, są tak mało wierzone przez Azjatów, jak opowieści o "Okrągłym Stole Artura" przez nas. Ich istnienie jako istot nadludzkich jest utrzymywane przez muzułmańskich lekarzy, ale ma to niewielki związek z ich charakterem i funkcjami, które są nakreślone przez poetów.

dopuszczalne: prawnie akceptowalne

dopuszczalne wydatki : wydatki biznesowe, które można odliczyć od podatku

doradzać : 1. powiedzieć komuś, co się stało Zostaliśmy poinformowani, że przesyłka dotrze w przyszłym tygodniu 2. zasugerować komuś, co należy zrobić

doradca : osoba, która sugeruje, co należy zrobić Konsultuje się z doradcą prawnym firmy.

doradczy : Działa w charakterze doradczym.

dostosować : zmienić coś, aby dopasować do nowych warunków Ceny są dostosowywane do inflacji.

dodatek : operacja arytmetyczna polegająca na dodawaniu dwóch lub więcej liczb w celu uzyskania sumy

dodatkowy : dodatkowy, który jest dodany dodatkowe koszty

dodatkowe pożyczenie : dodatkowe pożyczenie oprócz pieniędzy już pożyczonych

dodatkowa składka : płatność dokonana w celu pokrycia dodatkowych pozycji w istniejącym ubezpieczeniu

dodatkowe dobrowolne składki : liczba mnoga dodatkowe płatności dokonywane dobrowolnie przez pracownika na fundusz emerytalny oprócz normalnych składek.

dodawać : łączyć liczby w celu uzyskania sumy

działanie : rzecz, która została zrobiona podjąć działanie w celu zrobienia czegoś. , podjąć działanie, zrobić coś

Dom Mądrości: Tarik lub "ścieżka" Domu Mądrości została założona przez muzułmańskich mistyków w Kairze w IX wieku i miała siedem stopni inicjacyjnych. Pierwotnym założycielem wydaje się być niejaki Abdallah, Pers, który wierząc w gnostycką doktrynę Eonów lub Sefirotów, zastosował system do następców Mahometa, stwierdzając, że Ismael był założycielem jego tarik i jednym z jego potomków jako siódmy Imaum. Ustanowił aktywny system propagandy i wysyłał misjonarzy daleko i szeroko. Jego następcą na stanowisku szefa stowarzyszenia został jego syn i wnuk. Po pewnym czasie istnienia instytucji została ona przeniesiona do Kairu, a zgromadzenia odbywały się dwa razy w tygodniu, podczas których wszyscy członkowie pojawiali się ubrani na biało. Stopniowo awansowali przez siedem stopni, z których składał się tarih, a którym przewodniczył Dai-al-doat lub "Misjonarz misjonarzy". Późniejszy wódz, Hakem-bi-emir-Illah, zwiększył stopnie do dziewięciu i w 11004 r. wzniósł okazały dom dla stowarzyszenia, który misternie wyposażył w instrumenty matematyczne. Ponieważ instytucja nie spotkała się z aprobatą władz, została zniszczona w 1123 r. przez ówczesnego Wielkiego Wezyra, ale spotkania odbywały się gdzie indziej. Oficerami stowarzyszenia byli: - Sheik, Dai-el-keber, lub Zastępca, Dai, lub Mistrz, Refik, lub Kolega, Fedavie, lub Agent, Lassik, lub Aspirant, Muemini, lub Wierzący. Nauka głosiła, że było siedmiu świętych Imaumów, że Bóg wysłał siedmiu Prawodawców, z których każdy miał siedmiu pomocników, którzy z kolei mieli dwunastu apostołów.

Dziewczyny elektryczne: Dziewczyny, w obecności których występowały pewne zjawiska, podobne w naturze do czczonych w starożytności zjawisk poltergeista (patrz), ale przypisywane działaniu jakiejś nowej siły fizycznej, prawdopodobnie elektryczności. Najbardziej znaną z tych elektrycznych dziewczyn była prawdopodobnie Angelique Cottin, normandzka wieśniaczka, której zjawiska zaobserwowano po raz pierwszy około 1846 roku. W końcu zabrano ją do Paryża i oddano pod obserwację dr Tanchona i innych, którzy zeznali o realności tych zjawisk. Obejmowały one ruch przedmiotów bez kontaktu lub pod wpływem dotyku spódnicy Angelique, pobudzenie igły magnetycznej w jej obecności i podmuch zimnego wiatru. Potrafiła również rozróżniać bieguny magnesu pod wpływem dotyku. Komisja powołana przez Akademię Nauk nie mogła jednak zaobserwować niczego poza gwałtownymi ruchami jej krzesła, które prawdopodobnie były spowodowane siłą mięśni. Inne elektryczne dziewczyny praktykowały mniej więcej w tym samym czasie, a nawet po rozpoczęciu ruchu spirytualistycznego w Ameryce - czasami o nich słyszano. Warto o nich wspomnieć jako o ogniwie łączącym poltergeista ze spirytualistycznym medium.

Duchy Elementarne: Niewidzialne inteligencje zamieszkujące cztery żywioły, z najsubtelniejszej esencji, z której są złożone. Istoty powietrza nazywane są sylfami; ziemi gnomami; salamandry ogniste; a wody nimfami lub rusałkami. Najlepszym autorytetem w tej kwestii jest Abbe de Villars, który opublikował na początku XVIII wieku krótki traktat zatytułowany Comte de Gabalis, z którego zaczerpnięto znaczną część tego, co następuje. Zgodnie z tą pracą stworzenia żywiołów były przed Upadkiem poddane Adamowi we wszystkim, i jesteśmy prowadzeni do zrozumienia, że za pomocą pewnych przedstawień ta starożytna komunikacja może zostać przywrócona, a człowiek może ponownie mieć na każde skinienie i przywołać duchy elementarne. Abbe daje krótki szkic natury tych ludów. Powietrze, jak mówi, jest wypełnione wielką liczbą istot o ludzkiej postaci, nieco dzikich z wyglądu, ale w rzeczywistości o potulnej naturze. Są bardzo zainteresowani naukami ścisłymi i są subtelni, usłużni wobec mędrców, wrogo nastawieni do głupców i ignorantów. Ich żony i córki są męskiego typu urody, takiego jak przedstawiają Amazonki. Morza i rzeki są zamieszkane, podobnie jak powietrze, istoty tam mieszkające, które mędrcy nazwali rusałkami, czyli nimfami. Populacja kobiet znacznie przewyższa populację mężczyzn, kobiety są niezwykle piękne, tak że wśród córek mężczyzn nie ma żadnej, która mogłaby im dorównać. Ziemia jest wypełniona niemal do samego środka gnomami, ludźmi niskiego wzrostu, strażnikami podziemnych skarbów, minerałów i kamieni szlachetnych. Są pomysłowi, przyjaźni wobec mężczyzn i łatwi do dowodzenia. Zapewniają dzieciom mędrców wszystkie pieniądze, których potrzebują, nie żądając żadnej innej nagrody za swoje usługi poza chwałą ich wykonywania. Gnomidy, ich żony, są niskiego wzrostu, ale bardzo ładne i ubierają się bardzo ciekawie. Jeśli chodzi o salamandry, mieszkańców regionu ognia, służą one filozofom, ale nie są przesadnie - zatroskane o ich towarzystwo, podczas gdy ich córki i żony są rzadko widywane. Ich kobiety są bardzo piękne, ponad wszystkie inne żywioły, ponieważ zamieszkują czystszy żywioł. Ich zwyczaje, sposób życia, maniery i prawa są godne podziwu, a atrakcyjność ich umysłów jest większa nawet niż ich osób. Najwyższą Istotę znają i religijnie czczą, ale nie mają nadziei na wieczną radość z Niej, ponieważ ich dusze są śmiertelne. Prawdą jest, że będąc złożonymi z najczystszych części żywiołów, w których zamieszkują, i nie mając żadnych przeciwstawnych cech, mogą żyć przez kilka stuleci; jednak są bardzo zaniepokojone z powodu swojej śmiertelnej natury. Jednakże zostało objawione filozofom, że elementarny duch może osiągnąć nieśmiertelność poprzez zjednoczenie się w małżeństwie z istotą ludzką. Dzieci zrodzone z takich związków są bardziej szlachetne i bohaterskie niż dzieci ludzkich mężczyzn i kobiet, a niektóre z największych postaci starożytności - Zoroaster, Aleksander, Herkules, Merlin, aby wymienić kilka - są uznawane za dzieci elementarnych duchów. Salamandry, kontynuuje hrabia de Gabalis, składają się z najsubtelniejszych cząsteczek sfery ognia, skupionych i zorganizowanych przez działanie Uniwersalnego Ognia, tak nazwanego, ponieważ jest zasadą wszystkich mot4onów natury. Sylfy składają się z najczystszych atomów powietrza; nimfy z najdelikatniejszych cząsteczek wody; a gnomy z najsubtelniejszej esencji ziemi. Adam był w całkowitej zgodzie z tymi stworzeniami, ponieważ będąc złożonym z tego, co było najczystsze w czterech żywiołach, zawierał w sobie doskonałości tych czterech ludów i był ich naturalnym królem. Ale ponieważ z powodu swego grzechu został wrzucony w odchody żywiołów, nie istniała już harmonia między nim, tak nieczystym i grubym, a tymi delikatnymi i eterycznymi substancjami. Opat podaje następnie przepis, dzięki któremu wynikowy stan rzeczy może zostać naprawiony, a starożytna zgodność przywrócona. Aby osiągnąć ten cel, musimy oczyścić i wywyższyć żywioł ognia, który jest w nas. Wszystko, co jest konieczne, to skoncentrować ogień świata za pomocą wklęsłych luster, w szklanej kuli. Wówczas w kuli powstanie proszek słoneczny, który, oczyszczając się z domieszki innych pierwiastków, stanie się w bardzo krótkim czasie suwerennym środkiem wywyższenia ognia, który jest w nas i uczyni nas, że tak powiem, natury ognistej. Odtąd te stworzenia ognia staną się naszymi niższymi i, zachwycone przywróceniem wzajemnej harmonii między sobą a rasą ludzką, okażą człowiekowi całe dobro, jakie będą miały dla swego rodzaju. Sylfy, gnomy i nimfy są bardziej znane człowiekowi niż salamandry, ze względu na ich krótszy okres życia, dlatego łatwiej jest nawiązać z nimi kontakt. Aby dokonać przywrócenia naszego imperium nad sylfami, gnomami lub nimfami, musimy zamknąć szklankę pełną powietrza, ziemi lub wody i wystawić ją na działanie słońca na miesiąc, po czym jej różne elementy muszą zostać rozdzielone zgodnie z nauką. Proces ten jest najłatwiejszy w przypadku wody i ziemi. "Tak więc", mówi Comte, "bez znaków, bez ceremonii, bez barbarzyńskich słów można rządzić tymi ludami absolutnie". Inne autorytety przepisują inne sposoby uzyskania panowania nad duchami żywiołów. Eliphas Levi, na przykład, stwierdza, że każdy, kto pragnie podporządkować sobie żywiołaki, musi najpierw wykonać cztery próby starożytnej inicjacji; ale ponieważ oryginalne próby nie są już znane, należy zastąpić je podobnymi. Tak więc ten, kto chce kontrolować sylfy, musi bez lęku kroczyć po krawędzi przepaści, ten, kto chce zyskać służbę salamander, musi zająć stanowisko w płonącym budynku itd. Celem prób jest to, aby człowiek wykazał się brakiem lęku przed żywiołami, których mieszkańcami pragnie rządzić. W średniowieczu często praktykowano wywoływanie i egzorcyzmowanie duchów elementarnych, a kryształ był ulubionym środkiem ich wywoływania. Egzorcyzm ziemi wykonuje się za pomocą oddychania, skrapiania wodą i palenia kadzidła oraz powtarzania formuły modlitwy do gnomów. Powietrze egzorcyzmuje się poprzez oddychanie w kierunku czterech stron świata i poprzez recytowanie modlitw do duchów powietrza (sylfów). Wrzucanie soli, kadzidła, siarki, kamfory i białej żywicy do ognia uznaje się za skuteczne w egzorcyzmowaniu tego żywiołu. W przypadku wody należy przestrzegać oddychania i nakładania rąk, powtarzania formuł, mieszania soli i popiołów kadzidła oraz innych ceremonii. W każdym przypadku specjalna konsekracja czterech żywiołów jest podstawową i niezbędną częścią postępowania, aby nadać nieśmiertelność elementarnemu duchowi poprzez ceremonię zaślubin. Jednak nie zawsze tak się dzieje; czasami jest odwrotnie i elementale dzielą swoją śmiertelność ze swoim ludzkim partnerem. W literaturze, w każdym razie, niezliczone historie opowiadają o tym, jak mężczyźni ryzykowali i tracili swoją nieśmiertelność, poślubiając sylfa lub rusałkę. Jednak według Comte de Gabalis wydaje się, że to kwestia wyboru, czy mężczyzna obdarza swoją nieśmiertelnością swoją eteryczną partnerkę, czy też uczestniczy w jej śmiertelnej naturze; sugeruje się tam bowiem, że ci, którzy nie zostali przeznaczeni do wiecznego szczęścia, dobrze by zrobili, gdyby poślubili elementala i oszczędzili sobie wieczności nieszczęść. Nie każdy autorytet namalował tak atrakcyjny obraz stworzeń żywiołów, jak uczynił to Abb6 de Villars. Niektórzy uważają, że wśród tych istot istnieją niezliczone stopnie, najwyższe przypominające najniższe anioły, podczas gdy najniższe często można pomylić z demonami, którymi oczywiście nie są. Nie tylko niezliczone odmiany formy i usposobienia charakteryzują żywiołaki naszej planety; inne planety i gwiazdy są siedzibą niezliczonych zastępów elementarnych duchów, różniących się od tych z naszego świata być może bardziej niż te ostatnie różnią się od siebie. Wszystkie formy bestii, owadów i gadów mogą być przybierane przez niższe żywiołaki, a także dziwne kombinacje kształtów różnych zwierząt. Mieszkańcy każdego żywiołu mają swoje szczególne cnoty i wady, które służą do ich rozróżniania. Sylfy są kapryśne i niestałe, ale zwinne i aktywne; nimfy zazdrosne i zimne, ale spostrzegawcze; salamandry gorące i pospieszne, ale energiczne i silne; i gnomy, chciwe złota i skarbów, ale mimo to pracowite, dobroduszne i cierpliwe. Ten, kto chciałby panować nad którymś z nich, musi praktykować ich cnoty; ale ostrożnie unikać ich wad, pokonując je w ten sposób, jakby na ich własnym terenie. Każdy gatunek może zamieszkiwać tylko w swoim własnym żywiole. Tak więc sy p nie może wkroczyć w sferę salamandry lub odwrotnie, podczas gdy oba byłyby zdecydowanie poza swoim żywiołem w regionach nimf lub gnomów. Czterech władców zostało ustanowionych nad czterema gatunkami - Gob, władca gnomów; Paralda, sylfów; Djin, salamander; i Necksa, nimf. Mieszkańcom każdego żywiołu przypisany jest punkt kompasu, gdzie leży ich szczególne królestwo. Gnomom dana jest północ; salamanderom południe; sylfom obsada; a nimfom zachód. Gnomy wpływają na osoby o usposobieniu melancholijnym, ponieważ zamieszkują mrok podziemnych jaskiń. Salamandry oddziałują na osoby o usposobieniu krwistym, ponieważ ich domem jest ogień. Wpływ nimf jest na flegmatycznych, a sylfów na tych o żółciowym temperamencie. Chociaż z reguły są niewidzialne dla ludzkich oczu, mogą czasami stać się widoczne dla tych, którzy je przywołują, dla mędrców i filozofów, a nawet dla tłumu. Za panowania króla Pepina, Zedekias zasugerował sylfom, aby ukazały się ludziom, po czym powietrze było nimi pełne, czasami walcząc w bitwie lub w powietrznej flocie. Ludzie mówili, że są czarownikami - opinia, którą podpisali Karol Wielki i Ludwik Deborah, ten ostatni w końcu nałożył surowe kary na domniemanych czarowników. Aby mogli ujrzeć swoje godne podziwu instytucje, niektórzy ludzie zostali uniesieni w powietrze, a podczas opadania byli widziani przez swoich bliźnich na ziemi. Ci ostatni uważali ich za maruderów powietrznej armii czarowników i myśleli, że przybyli, aby zatruć owoce i fontanny. Nieszczęśnicy ci zostali następnie straceni, podobnie jak wiele innych osób podejrzanych o związki z czarownikami.

Duguid, David: Medium malarskie z Glasgow, które odniosło znaczny sukces w swojej dziedzinie. Był stolarzem, który w 1866 roku odkrył, że posiada zdolności mediumistyczne. Początkowo był zwykłym medium do pukania, szybko rozwinął moc malowania w transie, nawet w ciemności. Jeszcze wyższy stopień mediumizmu został osiągnięty, gdy w jego obecności wykonywano bezpośrednie rysunki. Te rysunki, zazwyczaj kopie holenderskich mistrzów, rzekomo wykonane przez oryginalnych artystów, miały mieć pewne zalety, poza faktem, że były wykonywane w całkowitej ciemności. Dwoma głównymi osobami kontrolującymi byli Ruysdael i Steen. W 1869 roku kontrolę nad organizmem medium przejął Hafed, książę Persji na początku ery chrześcijańskiej i Arcymag. Hafed opowiedział o swoich licznych przygodach dzięki mediumizmowi Duguida w serii sesji trwających kilka lat. Pers książęcego urodzenia, nosił broń w obronie swojego kraju. Po długich podróżach został przyjęty do grona magów i ostatecznie został Arcymagiem. Należał do tych, którzy przynieśli bogate dary do Betlejem przy narodzinach Chrystusa. W końcu spotkała go śmierć na arenie w Rzymie. Hafed, Książę Persji, został później opublikowany w formie książkowej.

Durandal: Magiczny miecz należący do Rolanda o legendarnej sławie.

Dzibilchaltun: nazwa oznaczająca "pismo na kamiennych tablicach". Jest to najstarsze stanowisko archeologiczne Majów; datowane na 3000 lat. Słynie ze swojej Świątyni Siedmiu Lalek i znajduje się na Półwyspie Jukatan w Meksyku.

Djermscheed, Puchar: Puchar wróżbiarski, który był tematem wielu poematów i mitów starożytnej Persji. Uważano, że został znaleziony podczas kopania fundamentów Persepolis, wypełniony eliksirem nieśmiertelności. W tym magicznym pucharze odbijał się cały świat i wszystko, dobro i zło, - zostało w nim objawione. Persowie mieli wielką wiarę w te objawienia i przypisywali pomyślność swojego imperium posiadaniu tego słynnego pucharu.

Davenport (Ian i William, bracia): Dwóch amerykańskich mediów, którzy prowadzili seanse spirytystyczne dotyczące zjawisk fizycznych w Ameryce i Wielkiej Brytanii w dekadzie 1860-70. Wydaje się, że osiągnęli znaczną sławę i przekonali wielu ludzi, że ich występy były prawdziwymi manifestacjami duchowymi. Po przybyciu do Anglii w 1864 roku towarzyszył im kapelan, pastor L. J. B. Ferguson, który pomógł wzbudzić zaufanie do ich dobrej wiary. Zwykły plan ich seansów wyglądał następująco: Bracia Davenport zajmowali miejsca naprzeciwko w małej orzechowej szafce "wykonanej bardzo podobnie do szafy lub prasy do ubrań". Dwóch dżentelmenów z widowni zostało poproszonych o mocne przywiązanie ich do ław, tak aby uniemożliwić im uwolnienie rąk. Instrumenty muzyczne. zostały umieszczone w szafie, najwyraźniej poza zasięgiem medium, a światła zostały przygaszone. Wkrótce instrumenty muzyczne zaczęły grać w szafie, przed nią widać było słabe "ręce duchów". Pod koniec seansu jednak media zostały znalezione związane tak samo mocno jak zawsze. Spotkały się jednak z przeszkodą podczas swojej prowincjonalnej trasy, ponieważ w Liverpoolu wśród publiczności było dwóch mężczyzn, którzy posiadali sekret specjalnego węzła. "Węzeł Toma Foola", jak go nazywano, wprawił duchy w osłupienie, a media zostały otoczone tłumem. Później, podczas seansu przed komisją Towarzystwa Antropologicznego, uniknęli niemal wszystkich warunków i nie udało im się dokonać niczego, czego nie mógłby dokonać zręczny magik. Tolmagne, Anderson i inni magowie naśladowali ich wyczyny, a Maskelyne i Cooke tak skutecznie, że medium nie miało innego wyjścia, jak tylko zaklasyfikować ich jako współ-adeptów.

Davies, Lady Eleanor Tuchet: córka George′a, Lorda Audleya, poślubiła Sir Johna Daviesa, wybitnego prawnika w czasach Jakuba I i autora poematu o znacznej wartości na temat nieśmiertelności duszy. Ta dama była osobą o wielu talentach; ale najbardziej ceniła sobie dar przepowiadania przyszłości; i dlatego wydrukowała książkę Dziwnych i Cudownych Przepowiedni. Twierdziła, że otrzymuje swoje przepowiednie od ducha, który komunikował jej słyszalnie rzeczy, które miały się wydarzyć, za pomocą głosu, którego nie mogła usłyszeć żadna inna osoba. Sir John Davies został mianowany lordem naczelnym sędzią ławy królewskiej w 1626 roku. Zanim został wprowadzony do urzędu, lady Eleanor, siedząc z nim w niedzielę przy obiedzie, nagle wybuchła namiętnością łez. Sir John zapytał ją, co ją rozpłakało. Na co ona odpowiedziała: "To są twoje łzy pogrzebowe". Sir John zgasił przepowiednię wesołą odpowiedzią. Ale po kilku dniach dostał apopleksji, na skutek której wkrótce zmarł. Przepowiedziała również śmierć księcia Buckingham w tym samym roku. Za to przypuszczenie daru proroctwa została wezwana przed sąd wyższej komisji i przesłuchana w 1634 r.

Davis, Andrew Jaekson: Znany jako "Poughkeepsie Seer" ze swojego miejsca zamieszkania w Poughkeepsie, N.Y., był prorokiem, jasnowidzem i mistycznym filozofem, który rozpoczął swoją misję na świecie około 1844 roku, jakiś czas przed tym, jak Rochester Rappings zainaugurował ruch znany jako "nowoczesny spirytualizm". W 1847 roku opublikował tom dyskursów transowych, The Principles of Nature, Her Divine Revelations and A Voice to Mankind. W tym samym roku wydał pierwszy numer Univercceluns, czasopisma poświęconego jasnowidzeniu i zjawiskom transowym, które ukazywało się do 1849 roku. Jednak dopiero w 1850 roku Davis i jego zwolennicy utożsamili się ze spirytualistami. W swoich Revelations Poughkeepsie Seer przedstawia swoją Harmonialną Filozofię, która później została rozwinięta w wielu tomach. Jego misją, objawioną mu przez Galena i Swedenborga, było przepowiadanie nowego porządku, poprzedzonego rewolucją społeczną. Przez całą swoją karierę był związany z wieloma wybitnymi spirytualistami.

Deetera: Postać z irlandzkiego romansu średniowiecznego. Była córką druida Cathbada i matką Cuchulaina (patrz). Ona i pięćdziesiąt innych dziewic zniknęły z dworu Conora mac Nessy. Trzy lata później, podczas pościgu za stadem ptaków, które niszczyły plony, krewni i dworzanie natknęli się na wspaniały pałac zamieszkiwany przez młodzieńca o szlachetnym usposobieniu, piękną kobietę i pięćdziesiąt dziewic. Rozpoznano ich jako Decterę i jej towarzyszki, a młodzieńca jako Luga, boga słońca. Conor wezwał do siebie Decterę, ale ona wysłała mu zamiast niej swojego nowonarodzonego syna, Cuchulaina.

Dee, John: Urodzony w Londynie w 1527 roku, ten niezwykły matematyk i astrolog miał pochodzić ze szlachetnego starego rodu Walshów, Dees z Nant y Groes w Radnorshire; podczas gdy on sam twierdził, że wśród jego bezpośrednich przodków był Roderick Wielki, książę Walii. Ojciec Dee wydaje się być dżentelmenem służącym na dworze Henryka VIII, a będąc w związku z tym w dość zamożnych warunkach, był w stanie zapewnić swojemu synowi dobre wykształcenie. Tak więc w wieku piętnastu lat John udał się do Cambridge i po dwóch latach uzyskał tam tytuł Bachelor of Arts; podczas gdy nieco później, gdy zaczął intensywnie interesować się astronomią i tym podobnymi, postanowił opuścić Anglię i wyjechać na studia za granicę. W 1547 roku, odpowiednio, udał się do Niderlandów, gdzie zadawał się z wieloma uczonymi i skąd ostatecznie przywiózł do domu pierwszą mosiężną laskę astronoma, a także dwie rękawiczki wykonane przez Gerarda Mercatora; ale Dee nie było przeznaczone pozostać w ojczyźnie na długo i w 1548 roku mieszkał przez jakiś czas w Lowanium, a w 1550 roku spędził kilka miesięcy w Paryżu, gdzie wykładał zasady geometrii. Zaproponowano mu, co prawda, stałe stanowisko na Sorbonie; ale odmówił i w 1551 roku powrócił do Anglii, gdzie po rekomendacji Edwarda VI, przyznano mu probostwo w Upton-upon-Severn, Worcestershire. Astrolog znajdował się teraz w zachwycającej i godnej pozazdroszczenia pozycji, mając wygodny dom i zapewniony dochód, i mogąc poświęcić się wyłącznie studiom, które kochał. Ale ledwie zaczął cieszyć się tymi korzyściami, gdy brzydka chmura zaciemniła jego horyzont, ponieważ po wstąpieniu na tron królowej Marii w 1553 roku, został oskarżony o próbę odebrania życia nowemu władcy za pomocą środków taumaturgicznych i został uwięziony w Hampton Court. Wkrótce potem odzyskał wolność, ale był bardzo świadomy, że wiele osób patrzyło na niego krzywo z powodu jego naukowych upodobań; a w przedmowie, którą napisał do angielskiego tłumaczenia Euklidesa, gorzko narzekał, że jest uważany "towarzysza psów piekielnych, wabiącego i czarownika złych i przeklętych duchów". Jednak za panowania królowej Elżbiety jego los zaczął się poprawiać; i po odbyciu kolejnej długiej podróży zagranicznej, udając się tym razem tak daleko, jak na Świętą Helenę, wziął dom w Mortlake nad Tamizą i podczas pobytu tam szybko stał się sławny ze swojej dogłębnej wiedzy na temat astronomii. W 1572 r., gdy pojawiła się nowa gwiazda, ludzie tłumnie przychodzili posłuchać Dee, jak ten rozprawia na ten temat; podczas gdy pięć lat później, gdy pojawiła się tajemnicza kometa, uczony ponownie miał okazję wykazać się swoją wiedzą, a sama Elżbieta była wśród tych, którzy przyszli go zapytać, co ten dodatek do ciał gwiezdnych może zapowiadać. Najbardziej romantyczne okoliczności w życiu Dee to jednak te, które dotyczą jego eksperymentów z krystalomancją. Żyjąc w względnej samotności - praktykując astrologię dla chleba, ale studiując alchemię dla przyjemności, rozmyślając nad tajemnicami talmudycznymi i teoriami różokrzyżowców - pogrążony w nieustannej kontemplacji cudów, które pragnął przeniknąć - i olśniony wizjami eliksiru życia i Kamienia Filozoficznego, Dee wkrótce osiągnął taki stan mistycznego uniesienia, że jego wizje stały się dla niego rzeczywistością i przekonał samego siebie, że jest faworytem Niewidzialnego. W swoim Dzienniku zapisuje, że po raz pierwszy zobaczył w swojej kryształowej kuli, to znaczy zobaczył duchy 25 maja 1581 r. W innym roku osiągnął wyższy poziom i pewnego dnia, w listopadzie 1582 r., klęcząc i żarliwie się modląc, uświadomił sobie nagłą chwałę, która wypełniła zachodnie okno jego laboratorium, a pośród której świecił jasny anioł Uriel. Dee nie mógł mówić. Jego język zamarł z podziwu. Ale Uriel uśmiechnął się do niego życzliwie, dał mu wypukły kawałek kryształu i powiedział mu, że gdy będzie chciał porozumieć się z istotami z innego świata, musi tylko uważnie go zbadać, a one natychmiast się pojawią i ujawnią tajemnice przyszłości. Wtedy anioł zniknął. Dee jednak z doświadczenia odkrył, że konieczne jest skoncentrowanie wszystkich zdolności na krysztale, zanim duchy zechcą mu się podporządkować. Innymi słowy, konieczne było pobudzenie wyobraźni do najwyższego poziomu, aż dusza stanie się chętnym agentem w swoim samooszukiwaniu. Skieruj wolę na wyobraźnię, a możliwe jest zrealizowanie ducha w każdym mrocznym zakątku - usłyszenie pieśni duchów w niskim pomruku wieczornego wiatru - odczytanie na rozgwieżdżonym niebie znaków i przepowiedni przyszłości. Można stać się w cudownym przypadku oszustem samego siebie - naiwnym wobec własnych urojeń - i rozmyślać nad konkretnym tematem, aż przekroczy się tajemniczą granicę między zdrowiem psychicznym a szaleństwem - przejdzie się z wyobraźni w manię. Dee nigdy nie mógł zapamiętać, co duchy mówiły w swoich częstych rozmowach z nim. Kiedy podniecenie minęło, zapomniał o fantazjach, którymi został oszukany. Postanowił zatem znaleźć jakiegoś współpracownika lub nowicjusza, który porozmawiałby z duchami, podczas gdy on sam, w innej części pokoju, siedział i zapisywał interesujący dialog. Znalazł pomocnika, którego szukał, w Edwardzie Kellym, który nieszczęśliwie posiadał właśnie wymaganą śmiałość i przebiegłość, aby zrobić z siebie głupka miłego i łatwowiernego entuzjastę. Edward Kelly pochodził z Lancashire, urodził się, według oświadczenia samego Dee, w 1555 roku. Nie wiemy nic o jego wczesnych latach, ale po skazaniu w Lancaster za bicie monet - za co stracił uszy - przeniósł się do Worcester i założył aptekę. Zmysłowy, ambitny i luksusowy, tęsknił za bogactwem i tracąc nadzieję na jego zdobycie uczciwą pracą, zaczął macać Kamień Filozoficzny i wykorzystywać magiczne sekrety, które zdobył, aby narzucać je ignorantom i rozrzutnikom. Dee szukał wiedzy z miłości do niej, Kelly, jako środka do zaspokojenia swoich ziemskich namiętności. Ukrył utratę uszu pod czarną czapką z czaszką, a obdarowany dobrą figurą i dość przystojnym obliczem, wyglądał jak wcielenie tajemniczej mądrości. Zanim zaczęła się jego znajomość z Dee, zyskał pewną reputację jako nekromanta i alchemik, który mógł sprawić, że zmarli wypowiedzą sekrety przyszłości. Pewnej nocy zabrał bogatego oszusta z kilkoma swoimi sługami do parku Walton le Dale, niedaleko Preston w Lancashire, i tam zaniepokoił hini najbardziej przerażającymi zaklęciami. Następnie zapytał jednego ze sług, którego ciało zostało ostatnio pochowane na sąsiednim cmentarzu kościelnym i powiedziano mu, że w ciągu kilku godzin pochowano tam biedaka, ekshumował ciało i udawał, że wyciąga z niego wypowiedzi wróżbiarskie. Dee, jak się wydaje, miał skryera, czyli jasnowidza, zanim poznał Kelly′ego, który nazywał się Barnabas Saul. W swoim Diayy z 9 października 1581 roku odnotowuje, że nieszczęsne medium było dziwnie niepokojone przez "duchowe stworzenie" około północy. 2 grudnia poprosił swojego skryera, aby zajrzał do "wielkiego kryształowego globu" w poszukiwaniu zjawy świętego anioła Anioła. Saul spojrzał i zobaczył. Jednak jego wynalazek najwyraźniej wyczerpał się w następnym marcu, kiedy wyznał, że nie widział ani nie słyszał żadnego duchowego stworzenia, ani rudy; po czym entuzjastyczny Dee poczuł się dziwnie niezadowolony i wkrótce odprawił niezadowalające i pozbawione wyobraźni medium. Potem przyszedł Edward Kelly (który, jak się wydaje, był również nazywany Talbotem), a konferencje z duchami szybko zyskały na znaczeniu, a także na ciekawości. Sprytnym łobuzem był Kelly. Obdarzony bujną wyobraźnią i płodną inwencją, nigdy nie zaglądał do "wielkiego kryształowego globu" bez dokonywania jakichś cudownych odkryć, a przez swój udawany entuzjazm zyskał całkowite zaufanie łatwowiernego Dee. Matematyk, pomimo swojej wiedzy i głębokiego intelektu, stał się łatwym narzędziem plastycznego, subtelnego Skryera. Ten ostatni udawał czasami, że wątpi w niewinny charakter pracy, nad którą był zaangażowany; udawał świętą grozę nieświętości; i wyznawał, że duchy kryształu nie zawsze były "duchami zdrowia", ale - nie daj Boże! - potępione gobliny; demony, których zadaniem było dokonanie ich zniszczenia. Tymczasem rozmowy Kelly′ego z duchami były starannie zapisywane przez dr Dee; a ktokolwiek ma żołądek do czytania dużej ilości absurdów i niemałej ilości bluźnierstw, może zapoznać się z folio opublikowanym w 1659 r. przez uczonego Merica Casaubona i zatytułowanym "Prawdziwa i wierna relacja tego, co zaszło między dr Johnem Dee a kilkoma duchami; zmierzająca, gdyby się powiodła, do ogólnej zmiany większości stanów i królestw na świecie". Dwa takie błyszczące światła nie mogły się ukryć pod korcem, a ich reputacja sięgała od Mortlake aż do kontynentu. Dee oświadczył teraz, że posiada eliksir vitae, który, jak powiedział, znalazł wśród ruin opactwa Glastonbury; tak że ciekawscy byli przyciągani do jego domu podwójnym magnesem. Złoto płynęło do jego skarbców nieprzerwanym strumieniem, ale jego eksperymenty z transmutacją metali pochłonęły "jadłą porcję jego substancji". W tym czasie dwór angielski odwiedził polski szlachcic o nazwisku Albert Laski, hrabia palatyn Syradza, który pragnął zobaczyć wspaniałość słynnej "Gloriany". Elżbieta przyjęła go z pochlebnym powitaniem, jakim zawsze obdarzała wybitnych nieznajomych, i powierzyła mu pieczę nad wspaniałym Leicester. Odwiedził całą wartą pokazania Anglię XVI wieku, a zwłaszcza jej dwa uniwersytety, ale był bardzo rozczarowany, że nie znalazł słynnego doktora Dee w Oksfordzie. "Nie przyjechałbym tutaj", powiedział do hrabiego, "gdybym wiedział, że Dee nie ma tutaj". Leicester podjął się przedstawienia go uczonemu filozofowi po ich powrocie do Londynu i w ten sposób złagodził jego niezadowolenie. Kilka dni później Polak i Leicester czekali w przedpokoju w Whitehall na audiencji u Królowej, kiedy przybył Dr Dee. Leicester skorzystał z okazji i przedstawił go Albertowi Laskiemu. Rozmowa między dwoma genialnymi duchami była interesująca i doprowadziła do częstych wizyt Laskiego w domu Dee w Mortlake. Kelly szybko dostrzegł, jakim źródłem dochodu okaże się ten Polak, a ponieważ był przesiąknięty wszystkimi ekstrawaganckimi przesądami epoki dotyczącymi eliksiru i Kamienia Filozoficznego, dość łatwo było grać na jego wyobraźni i uwikłać go w sieci nierozwiązywalnego oszustwa. Dee, potrzebujący pieniędzy na ściganie swoich wspaniałych chimer i pod wpływem zręcznych sugestii Kelly′ego, w pewnym stopniu oddał się oszustwu i szybko "wielki kryształowy glob" zaczął ujawniać wskazówki i przepowiednie, które rozpaliły żarliwą wyobraźnię "szlachetnego Polaka". Ale Kelly narzucił się zarówno Dee, jak i Laskiemu. Wydaje się, że stworzył kilka szalonych, ale wspaniałych projektów odbudowy Europy, które miały być realizowane za pośrednictwem Polaka, a odtąd duchy mogły rozmawiać tylko o mglistej polityce. Po uważnym przeczytaniu Dziennika Dee, nie sposób dojść do żadnego innego wniosku niż ten, że został narzucony przez Kelly′ego i przyjął jego objawienia jako rzeczywiste wypowiedzi duchów; i wydaje się prawdopodobne, że sprytny, plastyczny, śliski Kelly nie tylko wiedział coś o złudzeniach optycznych praktykowanych wówczas przez rzekomych nekromantów, ale posiadał znaczne moce brzuchomówcze, które w dużej mierze pomagały w jego nikczemnych oszustwach. Kelly niewątpliwie wymyślił jakieś ekstrawaganckie wyobrażenia o ogromnej europejskiej monarchii, w której Laski miał odgrywać rolę królewskiego, a on sam burmistrza pałacu. Do tego momentu zmierzały teraz wszystkie duchowe objawienia i były zarządzane, trzeba to przyznać, z doskonałą umiejętnością. Laski został udowodniony za pomocą wróżbiarstwa, że pochodził z anglo-normańskiego rodu Lacies. Wtedy anioł imieniem Murifre, który był ubrany jak rolnik, wskazał Laskiego jako przeznaczonego do dokonania odrodzenia świata. Ale nie odpowiadało to zamiarom Kelly′ego, aby doprowadzić sprawy do końca zbyt nagle i w celu pokazania ekstremalnej wartości swoich usług, ponowił swoje skargi na niegodziwość obchodzenia się z duchami i swój strach przed niebezpiecznymi przedsięwzięciami, które mogłyby nakazać. Zagroził ponadto, że porzuci swoje zadanie, groźba ta całkowicie zakłóciła spokój ducha dr Dee. Gdzie rzeczywiście mógłby mieć nadzieję spotkać innego wróżbitę o tak nieskończonych zdolnościach? Pewnego razu, gdy Kelly wyraził chęć przejechania się z Mortlake do Islington w jakiejś udawanej sprawie, doktor zaczął się obawiać, że jest to tylko wymówka, aby ukryć jego całkowite unikanie. "Na co," mówi doktor, "zapytałem go, dlaczego tak się spieszył, aby tam pojechać, i powiedziałem, że jeśli miałbym jechać do pana Harry′ego Lee, to bym tam pojechał i bym się z nim zapoznał, skoro teraz mam tyle wolnego czasu, będąc wolnym od pisania książek. Wtedy powiedział, że ktoś mu powiedział ostatnio, że książę (Laski) tylko mu schlebiał i powiedział mu inne rzeczy zarówno przeciwko księciu, jak i mnie. Odpowiedziałem w imieniu księcia i siebie, i powiedziałem również, że jeśli czterdzieści funtów renty, którą - pan Lee mu zaoferował, było główną przyczyną jego takiego nastawienia umysłu, to wbrew wielu jego wcześniejszym obietnicom zapewnię mu pięćdziesiąt funtów rocznie i zrobię wszystko, co w mojej mocy, idąc za moimi słowami, aby to się spełniło tak szybko, jak to możliwe; i wtedy kazałem mu przysiąc na Biblię. "Wtedy Edward Kelly ponownie na tę samą Biblię przysiągł mi stałą przyjaźń i nigdy mnie nie opuści; a ponadto powiedział, że gdyby to się nie stało, wyruszyłby za morza, wsiadając na statek w Newcastle w ciągu następnych ośmiu dni. "I tak przysięgamy sobie nawzajem wiarę, trzymając się za ręce, w tych punktach braterskiej i przyjacielskiej wierności za życia, które to przymierze błagam Boga, aby obrócił ku swojej czci, chwale i służbie oraz pocieszeniu naszych braci (jego dzieci) tutaj na ziemi". Kelly powrócił teraz do swojego kryształu i wizji, a Laski wkrótce został przekonany, że duchy przeznaczyły go do osiągnięcia wielkich zwycięstw nad Saracenami i zdobycia trwałej chwały. Ale w tym celu konieczne było, aby wrócił do Polski, i do Polski udał się biedny oszust, zabierając ze sobą uczonego doktora Dee, nieocenionego Edwarda Kelly′ego oraz ich żony i rodziny. Duchy nadal odpowiadały na ich pytania, nawet gdy byli w morze, i tak wylądowali w Brill 30 lipca 1583 i przemierzyli Holandię i Fryzję do bogatego wolnego miasta Lubeka. Tam żyli wystawnie przez kilka tygodni i zrekrutowani wyruszyli do Polski. W Boże Narodzenie przybyli do Szczecina, gdzie pozostali do połowy stycznia 1584. Na początku lutego zdobyli Lasco, główną posiadłość Polaka. Natychmiast rozpoczęto wielką pracę nad przemianą żelaza w złoto, nieograniczone bogactwo było oczywiście potrzebne do tak wielkiego przedsięwzięcia, jak odrodzenie Europy. Laski hojnie dostarczał im środków, ale alchemicy zawsze ponosili porażkę na samym progu sukcesu. Z dnia na dzień drzewa księcia topniały w zwodniczym tyglu; zastawiał swoje majątki, sprzedawał je, ale głodny piec nadal wołał o "Więcej! więcej!" Filozofowie wkrótce zrozumieli, że majątek Laskiego był prawie wyczerpany. Madinic, Uriel i ich towarzysze dokonali tego samego odkrycia w tym samym czasie i, co więcej, zaczęli wątpić, czy Laski, mimo wszystko, był wielkim regeneratorem, który miał zrewolucjonizować Europę. Cała grupa mieszkała w Krakowie od marca 1584 do końca lipca i codziennie zwracała się do duchów w odniesieniu do polskiego księcia. Ich odpowiedzi stawały się coraz bardziej zniechęcające, a gdy Laski zaczął powoli budzić się do przekonania, że był potwornym oszustem, aby uwolnić się od ciężaru, zaproponował dostarczenie im wystarczających funduszy na podróż do Pragi i listów polecających do cesarza Rudolfa. W tej samej chwili duchy odkryły, że konieczne jest, aby Dee zaniósł boską wiadomość cesarzowi, a propozycja Laskiego została z radością przyjęta. W Pradze obaj filozofowie zostali dobrze przyjęci przez cesarza. Odkryli, że bardzo chętnie uwierzył w istnienie słynnego kamienia, bardzo uprzejmy wobec Dee jako człowieka o europejskiej sławie, ale bardzo podejrzliwy wobec bystrego i wiarygodnego Kelly′ego. Pozostali kilka miesięcy w Pradze, żyjąc z funduszy dostarczonych przez Laskiego i żywiąc nadzieję na przyłączenie do służby cesarskiej. W końcu nuncjusz papieski poskarżył się na oblicze okazywane heretyckim magom, a cesarz nakazał im opuścić swoje dominia w ciągu czterech i dwudziestu godzin. Szybko zastosowali się do rozkazu i dzięki temu uniknęli więzienia lub stosu, na który nuncjusz otrzymał rozkaz z Rzymu, aby ich wysłać (maj 1586). Teraz udali się do Erfurtu, a stamtąd do Cassel, ale spotykając się z chłodnym przyjęciem, udali się ponownie do Krakowa. Tutaj zarabiali na skąpe utrzymanie, wróżąc i rzucając szopki; znosząc męki ubóstwa z niemal heroicznym opanowaniem, ponieważ oni, rzekomi posiadacze Kamienia Filozoficznego, nie śmieli ujawniać światu swojej nędzy, jeśli nie chcieli narazić się na powszechną kpinę. Po pewnym czasie znaleźli nowego naiwniaka w Stefanie, królu Polski, któremu duchy Kelly′ego przepowiedziały, że cesarz Rudolf wkrótce zostanie zamordowany, a Niemcy wybiorą go na tron cesarski. Ale on z kolei znudził się nieustannymi żądaniami zaopatrzenia pieniężnego. Wtedy pojawił się nowy uczeń w osobie hrabiego Rosenberga, szlachcica z dużymi majątkami w Trebonie w Czechach. W jego zamku pozostali przez ponad dwa lata, z zapałem kontynuując swoje alchemiczne studia, ale nigdy nie zbliżając się do pożądanego rezultatu. Entuzjazm i łatwowierność Dee zdegradowały go do roli narzędzia i niewolnika Kelly′ego; ten jednak był bardzo zły na wyższy szacunek, jakim cieszył się Dee, jako człowiek o naprawdę zaskakującej wiedzy i znacznych zdolnościach. Często dochodziło między nimi do kłótni, zaostrzanych przez zbrodniczą namiętność, którą Kelly miał do młodej i przystojnej żony doktora, a którą postanowił zaspokoić. W końcu dojrzał przebiegły plan, aby uzyskać spełnienie swoich życzeń. Wiedząc o całkowitym uzależnieniu Dee od niego jako wróżbity, nagle ogłosił swój zamiar rezygnacji z tego zaszczytnego i honorowego stanowiska i zgodził się pozostać tylko na usilne prośby doktora. Tego dnia (18 kwietnia 1587 r.) skonsultowali się z duchami. Kelly oświadczył, że jest zszokowany objawieniem, którego dokonali, i odmówił powtórzenia go. Ciekawość Dee została pobudzona i nalegał, by jej wysłuchać, ale był niezmiernie zaniepokojony, gdy okazało się, że duchy nakazały dwóm filozofom, by mieli wspólne żony. Kelly wyraził własną odrazę do doktryny, a gdy duchy powtórzyły ją z domieszką socjalistycznej ekstrawagancji, że grzech jest tylko względny i nie może być grzeszny, jeśli nakazuje go Bóg, zaprotestowały, że muszą być duchami zła, a nie dobra, po raz kolejny zrezygnował ze stanowiska skryera - i opuścił Zamek. Dee próbował teraz przekształcić swojego syna Artura w medium, ale chłopak nie miał ani inwencji, ani wiary, ani zwodniczych mocy do takiego urzędu, a filozof, pozbawiony tych konferencji z innym Światem, którymi tak długo się cieszył, zaczął lamentować nad nieobecnością swojego starego wspólnika. W tym momencie Kelly nagle wrócił. Ponownie poradził się kryształu i ponownie nakazano mu praktykować socjalistyczną zasadę wszystkich rzeczy wspólnych. Dee był zbyt zachwycony jego powrotem, by dłużej sprzeciwiać się woli duchów. Dwie żony przez jakiś czas sprzeciwiały się temu układowi, ale ostatecznie uległy temu, co przedstawiano jako wolę Nieba, a Dee zanotował w swoim Dzienniku, że "w niedzielę 3 maja, anno 1587 (według nowej wersji), 1, John Dee, Edward Kelly i nasze dwie żony zawarli przymierze z Bogiem i podpisali je w celu nierozerwalnej i nienaruszalnej jedności, miłości i przyjaźni, między nami czterema, a wszystko między nami, aby było wspólne, tak jak Bóg różnymi sposobami chciał, abyśmy to czynili". Alchemicy wznowili teraz swoje zajęcia z zapałem; ale niezgoda wkrótce wkradła się do tej szczęśliwej czteroosobowej rodziny. Żony, nigdy nie zadowolone z teorii socjalistycznej, kłóciły się gwałtownie; mężowie zaczęli być uciskani z powodu braku Zans; a Dee zwrócił oczy ku Anglii jako przyjemniejszemu azylowi niż zamek Trebona, który prawdopodobnie okazałby się dla jego starości. Uzyskał pozwolenie od królowej Elżbiety na powrót i ostatecznie rozstał się z Kellym. Ten ostatni, który został pasowany na rycerza w Pradze, zabrał ze sobą eliksir znaleziony w Opactwie Glastonbury i odważył się udać do stolicy Czech. Został natychmiast aresztowany na rozkaz cesarza i wrzucony do więzienia. Uzyskawszy zwolnienie po kilku miesiącach uwięzienia, wędrował po Niemczech, wróżąc i polując na oszustów. Z typowymi magicznymi przynętami, ale nigdy nie zbliżając się ani trochę do tej przyjemności z nieograniczonych zasobów, którą powinno mu zapewnić posiadanie Kamienia Filozoficznego. Aresztowany po raz drugi jako heretyk i czarownik, i obawiając się dożywotniego uwięzienia, usiłował uciec, ale spadł ze ściany lochu i złamał dwa żebra i obie nogi. Zmarł w lutym 1593 roku z powodu obrażeń, których doznał. Dr Dee wyruszył z Trebony z okazałym pociągiem, koszty podróży najwyraźniej pokrył hojny czeski szlachcic. Trzy wozy przewoziły jego bagaż; trzy powozy przewoziły jego, jego rodzinę i służbę. Eskortowała go straż dwudziestu czterech żołnierzy; każdy powóz ciągnęły cztery konie. W Anglii został dobrze przyjęty przez królową, jeśli chodzi o uprzejme zwroty, a osiedlając się w Mortlake, wznowił studia chemiczne i poszukiwania Kamienia Filozoficznego. Ale nic nie prosperowało z nieszczęsnym entuzjastą. Zatrudnił dwóch skryerów - najpierw łobuza o imieniu Bartholomew, a później szarlatana o imieniu Ileckman - ale żaden z nich nie mógł odkryć niczego zadowalającego w "wielkim kryształowym globie". Stawał się coraz biedniejszy; pogrążył się w absolutnej nędzy; nużył królową nieustannymi natarczywościami; i w końcu uzyskał niewielkie stanowisko Kanclerza Katedry św. Pawła, które zamienił na opiekę nad Manchester College. Wykonywał obowiązki na tym stanowisku, dopóki wiek i słabnący intelekt nie zmusiły go do rezygnacji z niego około 1602 lub 1603 roku. Następnie udał się do swojego starego domu w Mortlake, gdzie zajmował się wróżbiarstwem, zyskując w zamian niewiele poza niechlubną sławą czarodzieja, "magika, wzywającego lub przywołującego diabły". 5 czerwca 1604 r. złożył petycję do Jakuba I, błagając o ochronę przed tak szkodliwymi oszczerstwami i oświadczając, że żadna z wielkiej liczby - bardzo dziwnych i błahych bajek lub historii, o których donoszono i opowiadano o nim (jakby to było jego dziełem) nie była prawdziwa. Dee jest wyjątkowo interesującą postacią i musiał być człowiekiem o rzadkiej aktywności intelektualnej. Dokonał obliczeń, aby ułatwić przyjęcie w Anglii kalendarza gregoriańskiego; i praktycznie uprzedził Komisję ds. Historycznych Rękopisów, kierując do korony petycję, w której pisał o pożądanej ostrożnej konserwacji starych, niepublikowanych zapisów przeszłości Anglii, z których wiele znajdowało się w tym okresie w archiwach klasztorów.

Demonologia: Ta gałąź magii, która zajmuje się złymi duchami. W nauce religijnej zaczęła oznaczać wiedzę dotyczącą istot nadprzyrodzonych, które nie są bóstwami. Jednak tutaj zajmuje się nią tylko ze względu na jej magiczne znaczenie. Grecki termin Daimon pierwotnie oznaczał "geniusza" lub "ducha", ale w Anglii zaczął oznaczać istotę aktywnie złowrogą. Starożytna demonologia jest omawiana w artykułach Egipt, Semici, Geniusz i Diabeł - Kult, a dzika demonologia pod przewodnictwem różnych krajów i ras, w których miała swoje korzenie. Według Michaela Psellusa demony dzielą się na sześć wielkich ciał. Po pierwsze, demony ognia. Po drugie, demony powietrza. Po trzecie, demony ziemi. Czwarte zamieszkują wody i rzeki, wywołują burze i powodzie; piąte są podziemne, przygotowują trzęsienia ziemi i wywołują erupcje wulkanów. Szóste, to cienie, coś w rodzaju duchów. Św. Augustyn zalicza wszystkie demony do ostatniej kategorii. Ta klasyfikacja Psellusa nie jest odmienna od systemu średniowiecza, który dzielił wszystkie duchy na należące do czterech żywiołów: ognia, powietrza, ziemi i wody, lub salamandry, sylfy, rusałki i gnomy.

Dermot z Love - spot: Typowy kochanek irlandzkiej legendy i bohater mitu o Dermocie i Grani. W ten sposób zdobył Love - spot. Pewnej nocy on i trzej towarzysze weszli do chaty, aby znaleźć nocleg, w której mieszkali starzec, młoda dziewczyna (Młodość), kastrat (Świat) i kot (Śmierć). W nocy dziewczyna umieściła Love - spot na czole Dermota i odtąd, jak mówią, żadna kobieta nie mogła go zobaczyć, nie kochając go. Został pokochany przez Granię, narzeczoną Finna, która zmusiła go do ucieczki z nią. Byli ścigani w całej Irlandii, ale po szesnastu latach wygnania Dermotowi pozwolono powrócić do ojcowizny. Został zabity przez dzika Bena, Bulbena (patrz), zaczarowane zwierzę, które było jego przyrodnim bratem. Jego ciało zostało zabrane na pozłacanych marach przez Lud Dany, a duszę dał mu Angus Og, irlandzki Bóg Miłości, aby mógł każdego dnia wracać i rozmawiać z nim. Dermot był typem bohatera słonecznego; a mary, na których zabrano jego ciało, to oczywiście zachód słońca.

Devas: W teozofii stanowią jeden z szeregów lub porządków duchów, które tworzą hierarchię rządzącą wszechświatem pod bóstwem. Ich liczba jest ogromna, a ich funkcje -, nie są znane ludzkości, chociaż ogólnie można powiedzieć, że te funkcje są związane z ewolucją systemów i życia. Istnieją trzy rodzaje Devas - Devas Bezcielesne, Devas Form i Devas Namiętne. Bezcielesne Dewy należą do wyższego świata mentalnego, ich ciała składają się z mentalnej Esencji Elementarnej i należą do pierwszego królestwa Elementarnego. Formy Dewy należą do niższego świata mentalnego i podczas gdy ich ciała składają się również z mentalnej Esencji Elementarnej, należą do drugiego królestwa Elementarnego. Pasje Dewy należą do świata astralnego

Dickenson, Edmund: Dr Edmund Dickenson, lekarz króla Karola II, zadeklarowany poszukiwacz wiedzy hermetycznej, wyprodukował książkę zatytułowaną De Quinta Essentia. Philosophoyum; która została wydrukowana w Oksfordzie w 1686 r., a po raz drugi w 1705 r. Trzecie wydanie zostało wydrukowane w Niemczech w 1721 r. W korespondencji z francuskim adeptem ten ostatni wyjaśnia powody, dla których Bracia Różokrzyża się ukryli. Jeśli chodzi o uniwersalne lekarstwo, Elixir Vitae, czyli pitną formę nadprzyrodzonego menstruum, stanowczo twierdzi, że jest ono w rękach "Oświeconych", ale że w momencie, gdy je odkryją, przestaną pragnąć jego zastosowań, będąc daleko ponad nimi: a jeśli chodzi o życie przez stulecia, pragnąc innych rzeczy, odmawiają korzystania z niego. Dodaje, że adepci są zobowiązani do ukrywania się dla bezpieczeństwa, ponieważ zostaliby porzuceni w pocieszeniach współżycia na tym świecie (gdyby nie byli narażeni na gorsze ryzyko), zakładając, że ich dary zostałyby udowodnione przekonaniu obserwatorów jako coś więcej niż ludzkie, kiedy stałyby się po prostu odrażające. Tak więc istnieją doskonałe powody takiego postępowania; postępują z najwyższą ostrożnością i zamiast popisywać się swoimi mocami, jako że próżna chwała jest najmniej wyróżniającą cechą tych wielkich ludzi, starannie unikają myśli, że mają jakąś niezwykłą lub odrębną wiedzę. Żyją po prostu jako widzowie na świecie i nie pragną czynić uczniów, konwertytów ani powierników. Poddają się obowiązkom życia i relacjom - nie ciesząc się towarzystwem nikogo, nie podziwiając nikogo, nie podążając za nikim innym, jak tylko za sobą. Przestrzegają wszelkich zasad, są wzorowymi obywatelami i zachowują milczenie tylko w odniesieniu do swoich prywatnych przekonań, udostępniając światu swoje zdobycze do pewnego stopnia; szukają współczucia tylko w pewnych aspektach swojego wielorakiego charakteru, lecz nie dopuszczają ciekawości tam, gdzie nie jest pożądana jej dociekliwa uwaga.

Didot Pereeval: Tak nazywany, ponieważ jedyny odkryty rękopis tej legendy należał do A. F. Didota, słynnego kolekcjonera. Ta wersja legendy o Graalu kładzie duży nacisk na chorobę Króla Rybaka. Opowiada, jak zbudowano Okrągły Stół i opowiada o przygodach Sir Percevala, które są bardzo podobne do tych opisanych w Conte del Graal i obejmują incydent w Wielki Piątek. Mówi się, że on, wraz ze swoim szwagrem Bronsem, został poinstruowany o mistycznych wyrażeniach, które Chrystus szepnął Józefowi z Arymatei, gdy wisiał na krzyżu

Dithorba: Brat Reda Hugha i Kimbaya z irlandzkiej legendy średniowiecznej. Został zabity przez swoją siostrzenicę Machę, a jego pięciu synów wygnano z Ulsteru. Postanowili wyrwać Machę suwerenność Irlandii, ale ona odkrywa ich w lesie, pokonuje swoim hipnotyzującym wpływem i niesie ich do swojego pałacu na plecach. Pod jej nadzorem budują słynne irlandzkie miasto Emain Macha.

Daemonologle: autorstwa króla Jakuba VI i I.: Obecnie przyjęło się szydzić z pism tego królewskiego autora, ale jak zauważa Horace Walpole, jego wysokość ma więcej krytyków niż czytelników; należy jednak pamiętać, że za jego czasów książki króla były wielce podziwiane, zyskując pochwały Bacona, Izaaka Waltona i wielu równie wybitnych ludzi pióra. Generalnie jednak to Basilicon Doron wzbudził ich hołd, a w porównaniu z tym ostatnim, królewskie studia nad demonologią są zaledwie miernym osiągnięciem. Opublikowany w 1597 r., jest sformułowany "w formie dialogu", a mówcami są Filomathes i Epistemon; a ten pierwszy, będąc bardzo niedowierzającym w odniesieniu do wszelkiego rodzaju magii, prosi Epistemon, aby go oświecił. Następnie przytacza się wiele znanych aktów czarów, ale gdy Filomathes prosi, by dokładnie wyjaśniono mu, dlaczego czarną magię należy uznać za niegodziwą, rozmówca Z wyraźnie nie potrafi udzielić satysfakcjonującej odpowiedzi. Po prostu pomstuje na omawianą praktykę, a zatem na kolejnych stronach pojawia się coś wyraźnie banalnego, w którym Epistemon przedstawiony jest jako nawrócony na punkt widzenia drugiego mówcy i głośno oświadczający, że wszyscy czarownicy i tym podobni "powinni zostać ukarani śmiercią zgodnie z Prawem Bożym, Prawem cywilnym i cesarskim oraz Prawem municypalnym wszystkich narodów chrześcijańskich". D′Aiglon, Eugene-Auguste Albert de Rochas, francuski oficer i pisarz urodzony w Saint-Firmin w 1837 r. Fluid Theory of Magnetics "des Force non definies" (1887) "le Fluide des magnetiseurs" (1891) les Etats profonds de l′hypnose′′ (1892) ′′l′ Exteriocaation de la sensibilite′′ (1895)

Daiver - Logum: Miejsce zamieszkania daivers (patrz) gatunku hinduskich genii. Oprócz daivers, których jest trzysta trzydzieści milionów, w Daiver Logum mieszkają bohaterowie i prorocy, którzy nie nadają się jeszcze do raju Śiwy lub Wisznu.′

Daivers i Daivergoeli: Hindusi zamieszkujący Daiver Logum, ich własny świat. Są one, it secras, spokrewnione z perskimi divs, od których sugeruje się, że pochodzi słowo "diabeł". Posiadają materialne "ciała", jak również duchowe, i mają wiele ludzkich atrybutów, zarówno dobrych, jak i złych. Ich król nazywa się Daivuntren, lub Indiren, jego żona Inderannee, a jego syn Seedcra-hudderen. Ten ostatni zapisuje czyny istot ludzkich, na podstawie których muszą zostać ostatecznie osądzeni. W ogromnym dworze audiencji Daivuntren jest miejsce nie tylko dla samych daiverów, ale dla wielu służących lub towarzyszy. Są to kuinarer, muzycy Daivera-Logum; Dumbarim, Nardir, bębniarze; Kimprusher, uskrzydlone istoty - o wielkiej urodzie, które usługują duiverom; Kundagaindoorer, podobne istoty, posłańcy Wisznu; Paunner, żonglerzy; Viddiaser, bardowie; Tsettee, istoty, które towarzyszą im w ich powietrznych lotach; Kannanader, lub Dordanks, posłańcy, którzy prowadzą wyznawców Śiwy i Wisznu do raju, a niegodziwych do piekła. Istnieje jeszcze inna klasa daivergoel, lub genii, która obejmuje ośmiu strażników ośmiu stron świata, znanych pod ogólną nazwą Auslitatiken - Pauli, , aur. Są to Indiren, lub Daivuntren, ich król; AugneBangauven, bóg ognia; Eemen, król śmierci i piekła; Nerudee, żywioł ziemi uosobiony jako olbrzym; Vaivoo.

Dalan: Druid, który pojawia się w średniowiecznej irlandzkiej legendzie o Conary Mor .

Damear: Mistyczne miasto.

Danaans: Ludzie bogini Dany, często wspominani w średniowiecznych romansach irlandzkich. Byli jedną z trzech rodzin nemedyjskich, które przetrwały zwycięstwo Fomorian i powróciły do Irlandii w późniejszym okresie. Niektórzy mówili, że przybyli "z nieba", a inni, że wywodzą się z czterech miast, w których nauczyli się nauki i rzemiosła, a z każdego z nich przywieźli magiczny skarb. Od Falias przywieźli Kamień Przeznaczenia (Lia Fail) (patrz); od Gorias niezwyciężony miecz; od Finias magiczną włócznię; a od Murias Kocioł Dagdy. Wierzono, że zostali uniesieni do Irlandii na magicznej chmurze, niosąc ze sobą swoje skarby. Po zwycięskiej bitwie przejęli całą Irlandię, z wyjątkiem Connacht, który został oddany pokonanym. Danaans byli dla autora mitu przedstawicielami potęgi i piękna, nauki i poezji; dla zwykłych ludzi byli bogami ziemi. W bitwach byli narażeni na śmierć, ale to dzięki magicznym mocom pokonali swoich śmiertelnych wrogów.

DĄB, Synod. : W "Dębie" (Drus, zwanym również Rufinianae, dziś Djad-Bostan), przedmieściu na południe od Chalcedonu, w 403 r. zebrał się sobór, którego akty soborowe zostały przekazane przez Focjusza, aby rozstrzygnąć spór, który powstał między Janem Chryzostomem, patriarchą Konstantynopola, a Teofilem z Aleksandrii. Spór został wywołany przez kilku mnichów, których Teofil wygnał (401) z Egiptu i oskarżył o bycie orygenistami, a którzy znaleźli schronienie w Konstantynopolu. Kiedy konflikt między nimi a Teofilem rozgorzał ponownie w stolicy, cesarz Arkadiusz wezwał Teofila do Konstantynopola, aby obronił się przed trybunałem, któremu przewodniczył Jan Chryzostom. Gdy przybył do stolicy w 403 r., bardzo zdolny Teofil skorzystał ze swojego poparcia na dworze królewskim i wśród członków lokalnego duchowieństwa, którzy byli wrogo nastawieni do swojego biskupa. W krótkim czasie Teofil był w stanie odwrócić sytuację tak, że to on oskarżył Jana Chryzostoma na soborze, który zebrał się we wsi Dębu. Na soborze obecni byli niektórzy biskupi egipscy, którzy przybyli z Teofilem, i kilku innych z różnych regionów, którzy byli wrogo nastawieni do Chryzostoma, wśród których byli Akacjusz z Berei, Severian z Gabali i Antioch z Ptolemaidy. Jan został oskarżony o pomoc orygenistom i o różne nieprawidłowości administracyjne. Odmówił osądu przez swoich wrogów i zaprotestował listownie przeciwko postępowaniu, które zawierało różne nieprawidłowości. Odmówił stawienia się, nawet gdy nakazano mu reskrypt cesarza, a to odrzucenie zostało przyjęte przez uczestników soboru jako powód potępienia i złożenia Jana ze stanowiska. Cesarz natychmiast podjął kroki, aby przenieść go do miejsca w Bitynii, i tak rozpoczęło się pierwsze wygnanie Chryzostoma.

DZIEŁA POMOCY I CHARYTATYWNOŚCI

I. W Kościele pierwotnym - II. W cesarstwie chrześcijańskim.

I. W Kościele pierwotnym. Od początku Kościół zalecał dzieła miłosierdzia i zachęcał do wszelkiego rodzaju inicjatyw w prywatnej dobroczynności; ale organizował również pomoc potrzebującym braciom i siostrom oraz wzajemną pomoc między społecznościami. Chrześcijanie kontynuowali w ten sposób cenioną tradycję Żydów z Palestyny i diaspory, przyswajając sobie niektóre cechy tradycji żydowskiej, jej motywy religijne i powiązania z aktami liturgicznymi. Inspiracja chrześcijańskiej dobroczynności była jednak nowa, ponieważ była zakorzeniona w miłości do Boga i bliźniego, a nauczał jej i żył nią Jezus; jako taka przezwyciężyła wszelką dyskryminację nacjonalistyczną, etniczną lub polityczną, docierając do wszystkich potrzebujących. Przede wszystkim zmieniła koncepcję osoby ubogiej, z kogoś odrzuconego, w osobę potrzebującą pomocy, a zwłaszcza kochaną przez Boga. Chrześcijanin Minucjusz Feliks pisze: "ubóstwo nie jest powodem do wstydu, ale do chwały" (36 października). W chrześcijaństwie ubóstwo jest często kojarzone ze świętością: święty jest również biedny. Biedny człowiek, tj. ubogi, został odrzucony przez rzymskie społeczeństwo lub po prostu tolerowany, jak wyraża to pompejańskie graffiti: "Nienawidzę biednych. Jeśli ktoś chce czegoś za darmo, jest szalony. Musi za to zapłacić" ; a Plaut pisze: "Kto daje biednemu coś do jedzenia, czyni źle: w rzeczywistości to, co mu daje, jest stracone i przedłuża jego nieszczęśliwe życie" (Trinummus II, 2,58 i nast.). Laktancjusz pyta polemicznie: "Dlaczego [poganie] nie myślą, że muszą pomóc temu, kto jest głodny, spragniony lub zmarznięty? . . . Jedyne pewne i prawdziwe zadanie hojności polega na wspieraniu potrzebujących i bezużytecznych osób" . Jednakże tych obserwacji nie należy uogólniać, ponieważ zawsze istniały osoby współczujące, zwłaszcza pod wpływem moralności stoickiej. Tradycja chrześcijańska zachowała pamięć o kościele jerozolimskim, gdzie hojność wierzących była skuteczna w pomaganiu potrzebującym , zawsze pod nadzorem przywódców wspólnoty. Dzieła charytatywne pierwszych wspólnot chrześcijańskich nie miały na celu zaspokojenia każdej potrzeby; zawsze było miejsce na prywatną dobroczynność (Dzieje Apostolskie 9:27, 39), podejmowaną w szczególny sposób przez chrześcijańskie kobiety, na wzór "silnej kobiety" ze Starego Testamentu. Podobnie jak instytucje żydowskie, które kontynuowały, dzieła chrześcijańskie rozwijały się wzdłuż linii potrzeb rodzinnych. W pierwszej kolejności były kierowane do wdów, sierot, do osób starszych bez rodziny, które nie były w stanie pracować i nie miały nikogo, kto by się nimi zaopiekował, do uwięzionych za wiarę i do okupu więźniów. Następnie społeczność interweniowała, zgodnie ze swoimi możliwościami, w imieniu całej rodziny, jeśli rodziny nie były w stanie sprostać swoim naturalnym obowiązkom; pomagali także finansowo młodym potrzebującym kobietom wyjść za mąż lub w edukacji sierot i porzuconych . Ponieważ nie było systemu bankowego, kościół wziął na siebie opiekę nad depozytami wdów i sierot, które zostały mu powierzone jako ochrona przed nadużyciami możnych. Szczególną kategorią byli trędowaci, którzy byli oddzieleni zarówno od rodziny, jak i od miast: "wyrzuceni przez wszystkich, tworzą klasę dla siebie" . Formy chrześcijańskiej solidarności były zauważane nawet przez pogan; np. Lucjan z Samosaty, cesarz Julian i inni, jak Nektarius, korespondent Augustyna, który pisał: wy "troszczycie się o cierpiących, podając lekarstwa chorym ciałom; krótko mówiąc, robicie wszystko, aby cierpiący nie odczuwali swojej choroby zbyt długo". Inne zobowiązanie chrześcijańskiej solidarności dotyczyło kobiet zmuszanych do prostytucji. Ambroży zaliczał prostytutki do biednych, tj. do tych najbardziej porzuconych przez społeczeństwo , a zatem najbardziej potrzebujących chrześcijańskiej solidarności. Nawet cesarz w 428 roku zezwolił biskupom na uwolnienie prostytutek od lenones . Chrześcijanie przywiązywali również szczególną wagę do pochówku zmarłych. Laktancjusz pisze: Ultimum illud et maximum pietatis officium est peregrinorum et pauperum sepultura . Już w Jerozolimie istniało wspólnotowe zobowiązanie do pochówku cudzoziemców. W II w. Arystydes pisze, że "gdy jeden z ich biednych opuszcza ten świat i jeden z nich to widzi, zapewniają mu pochówek". Tertulian mówi nam o "wspólnym funduszu", który oprócz innych dzieł pomocy, służył również do egenis humandis . Tradycja apostolska (wczesny III w.), przypisywana Hipolitowi, potwierdza tę organizację i jej cel; jeśli została napisana w Rzymie, pokazuje nam rzymską organizację wspólnotową dla pochówku. Cesarz Julian również uważał "troskę o pochówek zmarłych" za charakterystyczną dla chrześcijan . Jedną z najbardziej charakterystycznych form starożytnej chrześcijańskiej dobroczynności była agap?. Trudno jest odkryć pochodzenie tej praktyki, której dowody z III w. pozwalają nam uchwycić tylko główne zarysy. Ogólnie rzecz biorąc, był to posiłek oferowany ubogim ze wspólnoty, albo w domu zamożnej osoby, która dostarczała jedzenie, albo w miejscu należącym bezpośrednio do kościoła. Biskup lub jego przedstawiciel przewodniczył agape; błogosławił ofiary i upewniał się, że ci, którzy byli nieobecni, również otrzymali swoją część. Istniała również forma agape dostępna tylko dla wdów, którym oprócz należnej im części, czasami przyznawano także osobną dystrybucję żywności . Pomimo oczywistych niedogodności związanych z takimi spotkaniami , agape pomagała wzmacniać więzi między wiernymi ze wszystkich warstw społecznych , chociaż ich okazjonalny charakter ograniczał ich znaczenie. Aby skutecznie odpowiedzieć potrzebującym braciom, kościoły musiały organizować inne formy pomocy i ustanawiać odpowiednie posługi. Diakoni, wdowy, dziewice i diakonisy opiekowali się tymi pracami w imieniu wspólnot; sprawowali swoją posługę pod nadzorem przywódców kościołów, prezbiterów lub biskupów, w niektórych przypadkach wspomagani przez swoich doradców. Posługa diakonis, ustanowiona od ostatnich dekad I w., stawała się coraz ważniejsza (Colson; Hamman), a instytucje diakonis i wdów szybko pomagały w licznych zadaniach, zwłaszcza w tych obszarach, w których działalność kobiet była preferowana: katecheza kobiet, opieka nad chorymi, kompleksowa opieka nad sierotami, wizyty u chrześcijan w więzieniach itp. Aby pomóc biednym, kościoły prosiły wiernych o dary i ofiary. Od najdawniejszych czasów wolne ofiary, pieniężne lub w naturze, stanowiły znaczną część dochodu; były one zazwyczaj zbierane podczas zgromadzenia liturgicznego . Aby zrównoważyć możliwość niewystarczających lub niepewnych dochodów, wiele kościołów, podążając za praktyką synagog, starało się narzucić stałą, regularną składkę. Praktyka ta jest poświadczona w centralnej Syrii na początku II w. Podobnie postępowały kościoły afrykańskie: na początku III w. społeczność Kartaginy miała wspólny fundusz, uzupełniany miesięcznymi kwotami na wzór pogańskich kolegiów religijnych i pogrzebowych . Godnym uwagi aspektem organizacji charytatywnej starożytności chrześcijańskiej było to, że nie wszystkie darowizny były przyjmowane; te od bezbożnych i publicznych grzeszników były bezwzględnie odrzucane. Didascalia syriaca stanowczo głosi: "Lepiej umrzeć z głodu niż przyjąć darowizny od wrogów Boga" . Wzajemna pomoc chrześcijan nie ograniczała się do najbliższego kręgu lokalnej społeczności, ale rozszerzyła swoją troskę na wszystkie kościoły. Już św. Paweł uczył swoje kościoły, aby pomagały swoim potrzebującym braciom na wszelkie możliwe sposoby ; przywiązywał wielką wagę do zbiórek dla "świętych", ponieważ widział w nich znak i gwarancję jedności między kościołami. Istnieje wiele dowodów z pierwszych wieków solidarności wśród chrześcijan, gdy konkretny kościół lub region był nękany przez wyjątkowe próby. Poczucie organizacji, pragmatyczny realizm i zasoby finansowe wielkich kościołów (Rzym, Kartagina) umożliwiały szybką i skuteczną interwencję nawet w najbardziej odległych krajach. Około 170 r. Dionizy z Koryntu napisał do papieża Sotera (166-175): "Od początku miałeś cudowny zwyczaj czynienia dobra wszystkim braciom, wysyłania pomocy do wielu kościołów założonych w poszczególnych miastach. W ten sposób pocieszasz potrzebujących, właśnie poprzez tę pomoc, którą od najdawniejszych czasów nadal wysyłasz, udzielając niezbędnych środków braciom pracującym w kopalniach" ; wiek później Dionizy z Aleksandrii chwali papieża Stefana (254-257) za wysyłanie "regularnej pomocy" do kościołów Syrii i Arabii ; lub, w tym samym okresie, do Kapadocji . Cyprian z Kartaginy zaświadczył o nie mniej aktywnej trosce o potrzebujących w społecznościach afrykańskich; wykorzystywał duże sumy na wykup chrześcijańskich więźniów. Wreszcie jedną z najbardziej wyrazistych form uniwersalnego wymiaru chrześcijańskiej dobroczynności była chrześcijańska gościnność, praktykowana wobec wszystkich tak, jak była praktykowana w lokalnej społeczności - najpierw bezpośrednio, angażując wszystkich członków kościoła, świeckich i duchownych; później, od końca III w., organizowana za pośrednictwem zajazdów finansowanych ze wspólnego funduszu.
II. W cesarstwie chrześcijańskim. Po pokoju Konstantyna dzieła dobroczynności musiały zająć się nowymi i coraz bardziej uciążliwymi obowiązkami; kryzys gospodarczy i rosnące ubóstwo kierowały coraz większą liczbę osób ku kościelnym usługom charytatywnym. Bezpłatne ofiary i agape stały się rzeczami drugorzędnymi. Ale kościół nie zatrzymał się i w tym czasie mógł liczyć na dochód ze swoich aktywów; pomnożył budowę odpowiednich budynków dla różnych dzieł, w które się angażował (sierocińce, hospicja, xenodochia, domy dla starszych itp.). Pomoc charytatywna stała się lepiej pomyślana i zorganizowana, np. za pomocą konkretnych struktur i list potrzebujących: matricula pauperum i matricula viduarum). Ubodzy byli wpisywani do specjalnego rejestru, aby wskazać osoby, które regularnie otrzymywały pomoc, w przeciwieństwie do okazjonalnych odbiorców lub żebraków. Prywatna inicjatywa była zachęcana bardziej niż kiedykolwiek, czasami z zaskakującą hojnością . Ale zawsze było więcej do zrobienia, a zasoby nigdy nie były wystarczające, aby zaspokoić wszystkie potrzeby . Począwszy od tej epoki prace przejęły instytucje monastyczne, które od tego czasu nigdy nie przestały dawać przykładu autentycznej chrześcijańskiej miłości bliźniego. Ważnym wczesnym przykładem pomocy była struktura stworzona przez Bazylejadę w Cezarei, zwana Bazylejadą. Zgodnie z potrzebami społeczeństwa, chrześcijańska pomoc przejawiała się również w przyjmowaniu, karmieniu i obronie tych, którzy korzystali z prawa azylu w kościołach. Ta forma rozwijała się powoli w IV w., przynosząc znaczne trudności wspólnotom chrześcijańskim i biskupom.

Dżed : Fetysz, prawdopodobnie pochodzący z czasów przeddynastycznych w Abydos, jego forma oparta na kręgosłupie lub drzewie, szczególnie kojarzona z późniejszym kultem Ozyrysa.

Dekany : Podział dnia i nocy na dwanaście godzin. Za każdy dekanat odpowiadało pomniejsze bóstwo. Postęp dekanatów był często przedstawiany w grobowcach Nowego Państwa. Demotyczny Forma "szybkiego pisania", opracowana głównie dla dokumentów handlowych i prawnych w okresie późnym. Jej użycie stało się powszechniejsze w czasach Ptolemeuszów.

DYNASTIA : Kronika Manethona podzieliła jego egipską listę królów na trzydzieści jeden dynastii. Dynastia była zazwyczaj, ale nie zawsze, rodziną władców. W niektórych przypadkach władza była przekazywana z jednej dynastii do drugiej na drodze pokojowej (poprzez małżeństwo lub mianowanie), ale inne dynastie przejmowały tron od swoich poprzedników.

DEMOTICA : pismo kursywne rozwinęło się z pisma hieratycznego i zostało wprowadzone pod koniec VII wieku p.n.e. Pismo demotyczne miało również charakterystyczną gramatykę i nowe słownictwo. Używane głównie w dokumentach prawnych i administracyjnych, ale także w niektórych dziełach literackich, zastąpiło pismo hieratyczne (obecnie używane głównie w literaturze religijnej) i hieroglify (obecnie ograniczone do inskrypcji na kamieniu). Przez prawie tysiąc lat było jedyną powszechnie używaną formą pisma.

DYKTATOR : Był to urzędnik mianowany przez konsula, który miał sprawować władzę nad państwem rzymskim przez okres maksymalnie sześciu miesięcy; początkowo urząd ten wprowadzono w celu radzenia sobie z kryzysem militarnym, ale później posiadacz pełnił funkcje religijne lub polityczne.

DOM NARODOWY : Był to aneks dobudowany do świątyń w późniejszych okresach historycznych, w którym odbywały się doroczne obrzędy związane z narodzinami boga-króla. Sceny boskiego małżeństwa i narodzin króla rozgrywają się wokół wewnętrznych ścian. Egiptolodzy nazywają te aneksy "mammisi" - terminem pochodzącym od koptyjskiego "miejsca urodzenia".

DZBANY KANOPSKIE : Naczynia (zwykle cztery w zestawie) używane jako pojemniki na wnętrzności zmarłych usunięte podczas mumifikacji. Każdy dzban wyróżniał się pokrywką, która przedstawiała jednego z półbogów znanych jako "Czterech Synów Horusa": Amseta z głową człowieka, Hapi z głową pawiana, Duamutefa z głową szakala i Qebehsenuefa z głową sokoła. Chroniły one wnętrzności. Europejczycy używali terminu "kanopiczny" dla tych dzbanów, pochodzącego od Canopus, nazwy egipskiego portu, w którym Ozyrys (bóg zmarłych) był czczony w formie dzbana z głową boga.

dane w spoczynku: wszelkie dane nieprzechodzące przez sieć lub nieużywane przez system operacyjny; zwykle odnosi się do danych na nośnikach pamięci masowej.

drive-by download : Typ ataku, w którym odwiedzający witrynę internetową pobierają i instalują złośliwy kod lub oprogramowanie bez swojej wiedzy.

dumpster diving : Zbieranie informacji poprzez badanie śmieci wyrzucanych przez ludzi.

Dynamic Application Security Testing (DAST) : Technika testowania aplikacji, która analizuje działającą aplikację pod kątem luk w zabezpieczeniach. DAST jest również znane jako testowanie "czarnej skrzynki".

dynamiczna strona internetowa : Strona internetowa, która może zmieniać się w locie w zależności od zmiennych, takich jak data lub godzina dnia.

Data wartości: Data, w której transakcja ma zostać zrealizowana. Na niektórych rynkach obligacji data wartości naliczonych kuponów może czasami różnić się od daty rozliczenia.

Data rozliczenia: Data, w której następuje przeniesienie obligacji i płatność, zwykle następny dzień roboczy po przeprowadzeniu transakcji.

Data rejestracji: Kupon lub inna płatność należna od papieru wartościowego jest wypłacana przez emitenta osobie zarejestrowanej w dniu rejestracji jako właściciel.

Departament Rejestratora: Departament Banku Anglii, który prowadzi rejestr udziałów w obligacjach skarbowych.

Dochód netto z wykupu: To samo co dochód do wykupu; "netto", ponieważ uwzględnia skutki podatkowe.

Dochód pieniężny: Nominalny zwrot z obligacji, bez uwzględniania wpływu inflacji.

Data ex-dywidenda (xd): Data rejestracji obligacji w celu wypłaty kuponów. Płatność kuponu zostanie dokonana na rzecz osoby, która jest zarejestrowanym posiadaczem akcji w dniu xd. W przypadku obligacji skarbowych Wielkiej Brytanii jest to siedem dni roboczych przed datą kuponu.

DMR: Raport o zarządzaniu długiem, publikowany corocznie przez HM Treasury.

Długość: Miara ważonego średniego czasu trwania obligacji lub innej serii przepływów pieniężnych, wykorzystująca bieżące wartości przepływów pieniężnych jako wagi.

DBV: Skrót od "dostawy według wartości", który odnosi się do zabezpieczenia w postaci obligacji skarbowych i niektórych innych zabezpieczeń obligacji w funtach szterlingach, stosowanych jako zabezpieczenie pożyczki.

Debenture: Na rynku amerykańskim niezabezpieczona obligacja krajowa, zabezpieczona ogólną jakością kredytową emitenta. Obligacje są emitowane na podstawie aktu powierniczego lub umowy. Na rynku brytyjskim obligacja zabezpieczona ogólnymi aktywami emitenta.

Debt Management Office (DMO): Organ wykonawczy brytyjskiego Skarbu Państwa, odpowiedzialny za zarządzanie gotówką w zakresie zapotrzebowania rządu na pożyczki. Obejmuje to odpowiedzialność za emisję obligacji rządowych (gilts), funkcję wcześniej wykonywaną przez Bank Anglii. DMO rozpoczęło działalność w kwietniu 1998 r.

Domyślne: Wydarzenie niespłacenia długu.

Data kontraktu: Data, w której negocjowana jest transakcja.

Data przerwania: Termin pożyczki, który nie obejmuje standardowego okresu, takiego jak jeden miesiąc lub sześć miesięcy. Znany również jako "data koguta".

Dochód: "Wiele szczęśliwych powrotów". Dochód, czyli zwrot z inwestycji, jest zazwyczaj obliczany w procentach. Na przykład, gdy mówi się, że obligacja daje 8 procent, nabywca może liczyć na średnio 8 procent rocznie, aż do wykupu obligacji. Dochód można stosować do niemal każdej inwestycji w światowej gospodarce: od nieruchomości po akcje i fundusze inwestycyjne.

Dług subprime, papiery wartościowe hipoteczne subprime: Pożyczki subprime to pożyczki udzielane pożyczkobiorcom o mniej niż doskonałych, lub najlepszych, ocenach kredytowych. Dług subprime zwykle wymaga wyższej stopy procentowej, aby zrekompensować wyższe ryzyko pożyczkobiorców. Ten dług jest czasami przepakowywany w papiery wartościowe - zwane papierami wartościowymi zabezpieczonymi hipoteką - które w teorii mają niższe ryzyko upadłości.

Dochód netto: Inny sposób określenia zysku. Dochód netto ustala się, odejmując wszystkie wydatki od całkowitego przychodu firmy. Informuje nas, ile firma zarobiła w danym okresie czasu (patrz zyski).

Dodatek pieniężny: Podaż pieniądza w danym kraju składa się z kilku różnych komponentów, od monet i banknotów po depozyty na rachunkach oszczędnościowych i czekowych. Podaż pieniądza, o której najczęściej wspominają w wiadomościach, to M1, która składa się ze wszystkich pieniędzy w obiegu, a także pieniędzy na łatwo dostępnych rachunkach bankowych - nie długoterminowych depozytów.

Dobra wola Część firmy, której nie można przypisać do aktywów materialnych i zobowiązań, nazywa się dobrą wolą, nawet jeśli nie ma nic wspólnego z dobroczynnymi intencjami firmy. Typowym przykładem dobrej woli jest nazwa marki. Ponieważ wiele firm XXI wieku, takich jak start-upy internetowe lub strony internetowe, nie ma żadnej namacalnej wartości, ich dobra wola jest warta miliony - jeśli nie miliardy.

Dotacje. Dotacje to rządowe płatności dla przedsiębiorstw, rzekomo mające na celu pomoc im w trudnych czasach gospodarczych. Większość dotacji jest krytykowana za marnotrawienie pieniędzy podatników, ponieważ często kończą się nagradzaniem nieefektywności: w wielu gospodarkach źle zarządzane i nieefektywne branże nie przetrwałyby, gdyby nie otrzymywały hojnych dotacji rządowych. Przykłady obejmują budownictwo okrętowe, produkcję stali i niektóre obszary agrobiznesu, takie jak producenci cukru i bawełny.

Dług subprime, papiery wartościowe hipoteczne subprime. Pożyczki subprime to pożyczki udzielane pożyczkobiorcom o mniej niż doskonałych, lub najlepszych, ocenach kredytowych. Dług subprime zazwyczaj wymaga wyższej stopy procentowej, aby zrekompensować wyższe ryzyko pożyczkobiorców. Ten dług jest czasami przepakowywany w papiery wartościowe - zwane papierami wartościowymi zabezpieczonymi hipoteką - które w teorii mają niższe ryzyko upadłości (patrz zabezpieczone zobowiązania dłużne).

Dochód netto. Inny sposób powiedzenia o zysku. Dochód netto jest ustalany przez odjęcie wszystkich wydatków od całkowitego przychodu firmy. Informuje nas, ile firma zarobiła w danym okresie czasu (patrz zyski).

Dobra wola. Część firmy, której nie można przypisać do aktywów materialnych i zobowiązań, nazywana jest dobrą wolą, nawet jeśli nie ma nic wspólnego z dobroczynnymi intencjami firmy. Typowym przykładem dobrej woli jest marka. Ponieważ wiele firm XXI wieku, takich jak start-upy internetowe lub strony internetowe, nie ma żadnej namacalnej wartości, ich dobra wola jest warta miliony - jeśli nie miliardy.

Dźwignia finansowa. Dźwignia finansowa daje większy zwrot z inwestycji - umożliwiając firmom pożyczanie pieniędzy w celu uzupełnienia funduszy dostarczanych w formie kapitału akcyjnego. Dźwignia finansowa jest również nazywana wskaźnikiem zadłużenia.

Dług zagraniczny. Czasami nazywany długiem zewnętrznym, dług zagraniczny kraju składa się ze wszystkich pieniędzy, które są winne wierzycielom za granicą. Dług ten mogą być winne osoby fizyczne, firmy, a nawet rząd. Międzynarodowy Fundusz Walutowy dostarcza wytycznych dotyczących sposobu obliczania długu zagranicznego, definiując, co jest uwzględniane, a co nie. Dług zaciągnięty przez rezydentów wobec wierzycieli nierezydentów jest uwzględniany, na przykład, ale tylko wtedy, gdy centrum interesów ekonomicznych wierzyciela znajduje się za granicą.

Dow Jones Industrial Average (DJIA). Indeks Dow Jones jest jednym z najchętniej obserwowanych indeksów rynkowych na świecie. Mimo że śledzi ceny zaledwie około trzydziestu akcji, jest uważany za jeden z najlepszych wskaźników tego, jak radzi sobie rynek jako całość. Kiedyś obejmował tylko akcje "starej gospodarki" z New York Stock Exchange. Następnie zaczęto dodawać akcje NASDAQ New Economy, takie jak Intel i Microsoft. Grupa Dow Jones tworzy również indeksy dla wielu innych rodzajów akcji, w tym transportu i usług komunalnych.

Downsizing. Termin downsizing został po raz pierwszy użyty w latach 70. XX wieku do opisania praktyki firm polegającej na zwalnianiu dużej liczby pracowników, zwykle w celu obniżenia kosztów, a w konsekwencji zwiększenia zysków. Niestety, nie zawsze to działa. Utrata doświadczonych pracowników często prowadzi do spadku produktywności, a niższe morale często prowadzi do strat zamiast zysków.

Dumping. Sprzedaż towarów lub usług po cenie niższej od kosztów. Dumping nikomu nie szkodzi, ponieważ konsumenci kupujący produkt z pewnością chętnie zapłacą mniej niż normalnie. Ale gdy okaże się, że zagraniczny producent dopuszcza się dumpingu, lokalni producenci zaczynają narzekać i zazwyczaj zmuszają rząd do nałożenia sankcji (patrz cła), aby producenci z kraju, w którym doszło do nadużyć, przestali sprzedawać produkty za granicą zbyt tanio. Amerykański rząd, pomimo twierdzeń, że jest liderem w liberalizacji handlu, często używa dumpingu jako wymówki do nakładania wysokich ceł na wszystko, od stali po etanol.

Dezinflacja. Trochę oksymoron, dezinflacja odnosi się do spowolnienia tempa inflacji, co oznacza wzrost cen koszyka dóbr i usług. Zasadniczo, w dezinflacji ceny nadal rosną, ale nie tak szybko. Nie należy mylić z deflacją, która jest spadkiem cen.

Dywidenda. Wypłata dla akcjonariuszy spółki. Dywidenda ma miejsce, gdy spółka osiągnęła zysk i zamiast inwestować pieniądze z powrotem w spółkę, decyduje się wypłacić je akcjonariuszom spółki.

Dewaluacja/rewaluacja. Decyzja o podniesieniu lub obniżeniu wartości waluty zazwyczaj nie jest podejmowana lekko. Rządy zazwyczaj wolą korzystać z zakupów i sprzedaży na otwartym rynku lub zmieniać stopy procentowe, aby regulować wartość swojej waluty na rynkach międzynarodowych. Jednak gdy spekulanci i inni międzynarodowi inwestorzy zaczynają wyprzedawać walutę, którą uważają za słabą, rząd jest czasami zmuszony do dewaluacji, pozwalając walucie spaść do nowego, bardziej zrównoważonego poziomu. Dewaluacje miały miejsce wszędzie w ciągu ostatnich lat, od Argentyny po Chiny i od Turcji po Tajlandię. Chiny były faktycznie zachęcane do rewaluacji swojej waluty na początku XXI wieku - juan był wyceniany zbyt nisko, według wielu ekspertów, co prowadziło do nadmiernych nadwyżek handlowych i wściekłych partnerów handlowych.

Depresja. Przedłużające się spowolnienie gospodarcze jest definiowane jako depresja, jeśli trwa dłużej niż dwa lub trzy kwartały. Depresja zwykle charakteryzuje się gwałtownym spadkiem produkcji i popytu. W rezultacie giełdy spadają, firmy bankrutują, a bezrobocie zwykle rośnie. Rządy starają się unikać depresji, zapewniając bodźce ekonomiczne, takie jak zwiększanie wydatków rządowych lub zezwalanie na wzrost podaży pieniądza. Wielki Kryzys lat 30. XX wieku, spowodowany częściowo wojnami handlowymi, pokazał - nawet wtedy - jak bardzo powiązana jest gospodarka światowa.

Deregulacja. Qué será , será - Cokolwiek będzie, będzie. Kiedy rządy chcą zachęcić konkurencję i zwiększyć produktywność gospodarek, często dokonują deregulacji, usuwając ograniczenia zachowań firm. Po deregulacji, wcześniej państwowe firmy, takie jak linie lotnicze czy dostawcy usług kablowych, mogą podejmować własne decyzje dotyczące cen i rynków, niezależnie od wpływu na konsumentów.

Deficyt, deficyt wydatków. Prawie zbyt piękne, aby mogło być prawdziwe, deficyt wydatków pozwala wydawać więcej, niż się zarabia. W światowej gospodarce istnieją dwa rodzaje deficytów: deficyt budżetowy i deficyt handlowy. Rząd ma deficyt budżetowy, gdy dochody podatkowe nie wystarczają na pokrycie wydatków. Aby temu zaradzić, rządy emitują długi - takie jak obligacje skarbowe - aby zapewnić fundusze potrzebne do kontynuowania rozrzutnego trybu życia. W najgorszym przypadku rząd może po prostu wydrukować więcej pieniędzy. Deficyt handlowy występuje, gdy kraj wydaje więcej na import, niż zarabia na eksporcie.

Deflacja. Przeciwieństwo inflacji. Deflacja występuje, gdy gospodarka zwalnia do tego stopnia, że ceny - zwykle mierzone koszykiem dóbr i usług - spadają. Jest to niezwykle rzadkie zdarzenie, ponieważ większość producentów niechętnie obniża ceny. Japonia jest jednym z niewielu krajów, które w ostatnich latach cierpiały z powodu deflacji.

Debenture. Debenture to obligacja zabezpieczona wyłącznie dobrą wiarygodnością kredytową emitującej ją firmy. Nabywca polega na pełnym zaufaniu emitenta, aby ją spłacić, co oznacza, że spłaca się je dopiero po spłaceniu innego, bardziej starszego długu. Obligacje podporządkowane naturalnie zapewniają wyższą stopę procentową, aby wynagrodzić inwestorów za wyższe ryzyko.

Dojna krowa. Firma lub akcje, które generują ciągły przepływ gotówki, są często nazywane dojną krową. Branże lub produkty będące dojną krową zazwyczaj nie wymagają żadnego marketingu ani specjalnej uwagi - po prostu ciągle generują zyski.

Deficyt budżetowy. Kraj ma deficyt budżetowy, gdy dochody, zwykle w formie podatków, są przekraczane przez wydatki. Podobnie jak każdy, kto wydaje więcej niż zarabia, kraj mający deficyt budżetowy musi nadrobić różnicę, pożyczając pieniądze. W przypadku Stanów Zjednoczonych i innych krajów o dobrej wiarygodności kredytowej, wydatki deficytowe mogą trwać praktycznie bez kontroli - dopóki jest wystarczająco dużo krajowych i zagranicznych inwestorów chętnych do subsydiowania rozrzutnych sposobów narodu poprzez kupowanie długu rządowego.

Dwanaście: Liczba znaków zodiaku, a więc liczba kosmicznych autorytetów stworzonych przez demiurga w Tajemnej Księdze Jana. Także liczba pokoleń Izraela i liczba uczniów (uczniowie) i posłańcy (apostołowie) Jezusa we wczesnym Kościele.
Dziewiąty: Dziewiąty odnosi się do królestwa poza siedmioma sferami planetarnymi i ósmego królestwa gwiazd stałych, stąd do królestwa boskości, jak w Rozprawie o ósmej i dziewiątej oraz w innych miejscach.
Duch żywy: Światło wysłane, aby uratować pierwotnego człowieka w myśli manichejskiej, który wpadł do królestwa ciemności. Ojciec pięciu synów: stróża chwały, wielkiego króla honoru, Adamasa światła, króla chwały i Atlasa. Wspomniane w Kefalajach.
Dziecko ludzkie: Syn człowieczy, syn ziemski. Idiom semicki (hebr. ben adam lub ben enosz, "syn człowieczy") używany do określenia człowieka, potomka grupy ludzkości. Wyrażenie to może oznaczać dowolną istotę ludzką, może być użyte w odniesieniu do samego siebie (Ewangelia Tomasza 86) lub może być użyte apokaliptycznie w odniesieniu do człowieka, który przyjdzie z Bogiem na końcu czasów. W tekstach Seta "człowiek" jest epitetem Barbelo i może odnosić się także do Geradamasa, a ludzkie dziecko może być boskim dzieckiem niewidzialnego ducha i Barbelo, czyli niebiańskiego Seta.
Dobra: Imię transcendentnego bóstwa w Księdze Barucha, także w Księdze Tomasza. Dobro jest zasadą etyczną i metafizyczną w filozofii grecko-rzymskiej, zwłaszcza w platonizmie, oraz atrybutem boskości w judaizmie i innych religiach.
Derdekeas: Gnostycki objawiciel w parafrazie Sema. Imię Derdekeas może pochodzić od aramejskiego i oznacza "dziecko płci męskiej".
Deucalion: Bohater wielkiej powodzi, który w mitologii greckiej przeżył potop zesłany przez Zeusa. Wspomniane w Objawieniu Adama.
Dharma: prawo buddyjskie, o którym mowa w Wielkiej Pieśni do Mani.
Diospolis: Jedno z dwóch miast w Górnym Egipcie. Diospolis Magna to Teby (współczesny Luksor), Diospolis Parva to Heou (niedaleko Nag Hammadi). W przemówieniu ósmym i dziewiątym znajduje się wzmianka o świątyni w Diospolis.
Docetists: Z greckiego dokeo "wydaje się, wydaje się". Pierwsi chrześcijanie, którzy twierdzili, że Chrystus jedynie się pojawił lub zdawał się żyć w ciele, cierpieć i umierać na krzyżu, zostali nazwani doketystami. Wielu gnostyków podzielało ten pogląd. Zobacz na przykład Drugi Traktat Wielkiego Seta.
Dositheos: samarytański przywódca religijny z I wieku n.e. i nauczyciel Szymona Maga. Wspomniane w Trzech Stelach Seta, o których mówi się, że są objawieniem Dositheosa.
Duldul: Biały muł Mahometa i niebiańskie stworzenie w Matce Ksiąg.
Daveithai: Jeden z luminarzy myśli gnostyckiej.
Demeter: "Matka ziarna" lub, co jest mniej prawdopodobne, "matka ziemia" z tajemnic greckich, zwłaszcza eleuzyjskich. Jej córką jest Kore, czyli Persefona. Wspomniane w kazaniu Naassene.
Demiurg: grecki, demiourgos, "rzemieślnik". W Platońskim Timajosie demiurg porządkuje lub kształtuje świat materialny z chaosu. W opowieściach o stworzeniu w Księdze Rodzaju i innych źródłach bóg lub bogowie stwórcy również kształtują świat, często z chaosu. W Księdze Rodzaju 1 oraz w mezopotamskiej historii zwanej Enuma Elish ("Kiedy na wysokości"), boskość tworzy z wodnego chaosu pierwotny śluz. W tekstach gnostyckich demiurg stwarza ludzi i świat materialny i często jest postrzegany jako sprawca zła, jako biblijny twórca, który więzi cząstki światła w materialnym ciele.
Danae: Młoda kobieta zgwałcona przez Zeusa, który przybrał postać deszczu złotego deszczu, w mitologii greckiej. Wspomniane w Księdze Barucha.
Daphne: Młoda łowczyni ścigana przez Apolla i zamieniona w drzewo laurowe w mitologii greckiej. Temat ten odnosi się do mitologii gnostyckiej i jest wspomniany w Tajnej Księdze Jana, Rzeczywistości władców i O pochodzeniu świata.

dewaluacja : obniżenie wartości waluty narodowej w stosunku do innych walut.

deficyt handlowy : Niekorzystny bilans handlowy; występuje, gdy wartość importu danego kraju przewyższa wartość jego eksportu plus przepływy pieniężne z innych czynników, takich jak turystyka, zagraniczna pomoc, wydatki wojskowe i inwestycje zagraniczne.

dumping : Sprzedaż produktów w obcym kraju po niższych cenach niż te pobierane w kraju producenta.

Druga Świątynia: określenie powszechnie używane w odniesieniu do świątyni odbudowanej w Jerozolimie pod koniec VI lub na początku V wieku p.n.e. i zniszczonej w roku 70 n.e.

Dagan: Lewantyński bóg zboża czczony w starożytnej południowo-zachodniej Azji. Jego hebrajskie imię to Dagon.

Deber: Hebrajskie imię pomniejszego bóstwa lub nadprzyrodzonego uosobienia zarazy.

Dumuzi: Mezopotamski bóg-pasterz, często przedstawiany w roli kochanka Inanny (Isztar).

dług publiczny : suma deficytów budżetowych w czasie.

depresja : Poważna recesja, której zwykle towarzyszy deflacja.

dezinflacja : sytuacja, w której wzrost cen spowalnia (stopa inflacji spada).

deflacja: sytuacja, w której ceny spadają.

drenaż mózgów: Utrata najlepszych i najzdolniejszych ludzi do innych krajów.

doskonała konkurencja : Stopień konkurencji, w którym na rynku jest wielu sprzedawców, ale żaden nie jest wystarczająco duży, aby dyktować cenę produktu.

demografia: badanie statystyczne populacji ludzkiej w odniesieniu do jej wielkości, gęstości i innych cech, takich jak wiek, rasa, płeć i dochód.

działalność gospodarcza: każda działalność mająca na celu dostarczanie towarów i usług innym osobom przy jednoczesnym osiąganiu zysku.

dwanaście: liczba apostołów, liczba bogów w panteonie olimpijskim, liczba eonów w dwunastnicy i liczba autorytetów stworzonych przez demiurga w Tajemnej Księdze Jana.
Drzewo Życia: Centralny schemat Kabały, składający się z dziesięciu sefirot i trzydziestu dwóch ścieżek, które je łączą.
duch: boski pierwiastek w trichotomii ciała, duszy i ducha. W wielu gnostyckich relacjach o stworzeniu człowieka Adam jest stworzony przez demiurga i jego archontów, ale nie jest w stanie powstać, dopóki nie otrzyma iskierki ducha od eonu lub pleromy. To przez ducha ludzkość może zostać przywrócona do pleromy.
Duchowa natura prawdy: zaginione dzieło Bardaisana.
dusza: starożytni gnostycy postrzegali duszę jako środkowy termin w trychotomii ciało/dusza/duch. Stworzenie duszy często przypisuje się demiurgowi, podczas gdy duch pochodzi od pleromy. W Egzegezie o duszy dusza jest postacią kobiecą, która w ciele upadła na ziemię; kiedy dusza zależy od ciała, jest w stanie upadku, ale dzięki pokucie może zjednoczyć się z duchowym oblubieńcem w komnacie weselnej.
Drugi dyskurs Wielkiego Seta: (NHC VII,2) setyjski traktat gnostycki, być może napisany w Aleksandrii pod koniec II wieku. Dyskurs jest wygłaszany przez Chrystusa, mimo że tytuł przypisuje go Setowi, więc identyfikuje Chrystusa z Setem. Oddaje się ostrej krytyce postaci Starego Testamentu, w tym Adama, Izaaka, Jakuba, Dawida, Salomona i Mojżesza, których nazwano "żartami" lub "pośmiewiskami". Narrator śmieje się także z arogancji twórcy Yaldabaotha i dosłownego ukrzyżowania Jezusa. Powiedziano nam, że prawdziwe znaczenie ukrzyżowania leży w zwycięstwie Chrystusa nad zwierzchnościami i władzami.
Drugi Logos Wielkiego Seta: Dyskurs Wielkiego Seta.
Drugie Objawienie Jakuba: (NHC V, 4; prawdopodobnie II wiek) Jakub Sprawiedliwy wygłasza serię przemówień w Świątyni, dopóki nie zostaje zamordowany przez kapłanów. Jego dyskursy obejmują jego stosunek do Jezusa jako brata, jego doświadczenie zmartwychwstałego Chrystusa, nauczanie Jezusa, naturę Ojca i Bóstwa oraz ducha. Jakub zostaje zamęczony przez wyrzucenie ze świątyni, przykrycie wielkim kamieniem i stratowanie, włożenie do dziury i ukamienowanie. Drugie Objawienie Jakuba kończy się modlitwą wypowiadaną przez Jakuba przed śmiercią.
Doskonały dyskurs: Grecki oryginał tekstu hermetycznego Wyciąg z doskonałego dyskursu lub Asklepiosa w NHC VI,8.
Diagram Ophite: (II wiek) W Contra Celsum Orygenes opisuje diagramy stworzone przez gnostyków ofickich. Opisy podaje Orygenes i jego źródło, Celsus. Opisy diagramów są trudne do pogodzenia i mogły istnieć dwa oddzielne diagramy. Diagram opisany przez Celsusa składał się z "dziesięciu [lub siedmiu] oddzielnych kręgów, otoczonych jednym kołem, o którym mówi się, że jest duszą świata i nazywa się Lewiatan. Diagram jest podzielony grubą czarną linią, która nazywa się Gehenna, czyli po grecku Tartar. Wokół diagramu były rysunki i etykiety archontów, aniołów i innych znaczących postaci kosmologicznych. W wersji Orygenesa jest "większy i mniejszy krąg. Na ich średnicach wpisany jest Ojciec i Syn. Pomiędzy większym, w którym leży mniejszy, a innym kołem, składającym się z dwóch kół, zewnętrznego żółtego i wewnętrznego ciemnoniebieskiego, znajduje się bariera w kształcie topora obosiecznego. Powyżej znajduje się małe kółko, mniejsze od większego z wymienionych, z napisem miłość. Poniżej jest inny ze słowem życie. W drugim okręgu, łącząc i opisując pozostałe dwa okręgi, jak również inny romboidalny kształt, napisano "Przedwiedza Mądrości" i nad ich wspólnym przecięciem znajduje się okrąg, w którym zapisana jest wiedza, a poniżej inny, w którym zapisane jest zrozumienie.
Dziewiąta: boskie królestwo poza sferami planet i gwiazd stałych w dyskursie o ósmym i dziewiątym.
Duch Święty: W chrześcijaństwie trzeci element Trójcy Świętej. W gnostycyzmie często odpowiednik boskiego ducha ludzi; w opisanym przez Ireneusza micie ofickim postać kobieca równoważna Pierwszej Niewieście; w O powstaniu świata dziewica zesłana przez Ducha Świętego siedzi po lewej stronie Jezusa Chrystusa.
Dobro: W gnostycyzmie Dobro jest zwykle utożsamiane z Jedynym lub najwyższym Bogiem. W Księdze Barucha Justyna, Dobro jest specyficzną postacią tego rodzaju, zwaną też Priapem. Ta koncepcja Dobra opiera się na platońskiej idei Dobra jako doskonałej natury dobra, do której ludzkość powinna dążyć.
Dobrzy Chrześcijanie: Katarowie mają dla siebie preferowaną nazwę.
Dobry Samarytanin: przypowieść o Jezusie, znaleziona tylko w Łukasza 10:25-37, w której podróżnik w drodze do Jerycha zostaje napadnięty i okradziony, jest ignorowany przez kapłana i lewitę, a pomaga mu tylko przechodzący Samarytanin, od którego oczekiwano, że będzie wrogo nastawiony do żydowskiego podróżnika. Przypowieść jest opowiedziana w Interpretacji wiedzy we fragmencie, który jest niestety uszkodzony, ale porównuje nieszczęście podróżnika do naszej sytuacji w świecie materialnym.
Dobroć: Jedna z siedmiu mocy stworzonych przez Yaldabaotha w Sekretnej Księdze Jana i połączona z archontem Athothem; twórca duszy z kości.
Dominikanie: Zakon mnichów żebrzących założony na początku XIII wieku przez hiszpańskiego świętego Dominika w celu zwalczania katarów poprzez oferowanie katolickiego kontrprzykładu we wspólnocie; znani również jako Bracia Kaznodzieje lub Czarni Bracia.
Donatyzm: sekta chrześcijańska z początku IV wieku w Afryce Północnej, potępiona jako heretycka na różnych soborach, w szczególności na Pierwszym Soborze w Arles w 314 r. Donatyści byli rygorystami, wierząc, że chrześcijanie, a zwłaszcza duchowni, powinni rygorystycznie przestrzegać chrześcijańskich zasad i restrykcji. Szczególnie uważali to za skorumpowane ,że księża nie mogli udzielać ważnych sakramentów, a późniejsze wersje tego przekonania były również nazywane donatyzmem. Katolicy temu zaprzeczają , doktryna ex opere operato, non ex opere operantis, że łaska wynika z tego, co się robi, a nie z tego, kto to czyni.
Donatus Magnus: (311?-355?) Przywódca donatystów, rygorystycznej wczesnochrześcijańskiej sekty w Afryce Północnej. Pierwszy przywódca ugrupowania, Majorinus, wystąpił przeciw Cecylianowi z urzędu biskupiego Kartaginy, lecz po śmierci Majorinusa w 313 roku na jego miejsce wybrano Donata. Mimo potępienia Kościoła nadal przewodził swojej sekcie w obliczu oficjalnych prześladowań. W sierpniu 347 został wygnany do Galii przez rzymskiego cesarza Konstansa I i uważa się, że zmarł na wygnaniu około 355 roku.
Doresse, Jean: (1917-2007) francuski egiptolog, który w 1947 r. Był pierwszym uczonym, który przestudiował kodeksy Nag Hammadi. Był także pierwszym, który opublikował pełnometrażową książkę o odkryciu, Les livres secrets des gnostiques d′Égypte, w 1958 (opublikowana w języku angielskim jako The Secret Books of the Egyptian Gnostics, 1960). Dositheanie: wyznawcy samarytańskich Dositheos z I wieku. Materiał na temat Dozytejczyków jest późny i sprzeczny, ale często są oni powiązani z żydowskimi sektami chrześcijańskimi, takimi jak ebionici czy nazarejczycy. Dositheanie byli również związani z Mandejczykami, a Dositheos miał być zamierzonym następcą Jana Chrzciciela, dopóki nie został zastąpiony przez Szymona Maga.
Dositheos/Dositheus: ("dar Boży") Samarytanin z I wieku, który może być identyczny z Dositheos, o których mówi się, że zapisywali Trzy Stele Seta. Relacje o Dositheosie są późne, niejednolite i niewiarygodne, ale mówi się, że był on postacią zbawiciela lub mesjasza Samarytan i praktykował chrzest. Mówiono, że był uczniem Jana Chrzciciela, dopóki nie został zastąpiony przez Szymona Maga. Jego wyznawcy byli znani jako Dositheanie.
Dromos: Pomocnik siedmiu dziewic światła w *Księgach Jeu.
Drower, ES: (1879-1972) Lady Ethel Stefana Drower, z domu Stephens, angielska arystokratka, studiowała Mandejczyków z pierwszej ręki i zbierała i przetłumaczył mandejskie rękopisy. Jej prace obejmują Kanoniczny Modlitewnik Mandejczyków (Qolusta); Mandejczycy z Iraku i Iranu; Sekretny Adam; oraz, o Jezydach, The Peacock Angel.
Druguntia: Region w Tracji lub Macedonii, gdzie kwitł absolutny dualistyczny kościół Bogomil.
dualizm/dualiści: system religijny lub filozoficzny, w którym istnieją dwa przeciwstawne elementy, zwykle wyrażane jako dobro i zło, światło i ciemność, duch i materia. W absolutnym dualizmie (np. zaratusztrianizm, manicheizm, niektóre formy kataryzmu) dwie wiecznie współistniejące siły są i zawsze będą w opozycji. Nasz świat materialny jest postrzegany jako front bitwy między tymi dwiema przeciwstawnymi siłami, a ludzkość ma zarówno jasne, jak i ciemne elementy. W złagodzonym lub umiarkowanym dualizmie dualizm jest tymczasowy, a dwie przeciwstawne siły nie są wiecznie przeciwstawiane sobie. W gnostycyzmie setyjskim i walentyniańskim obecny stan dwoistości na ziemi jest wynikiem upadku (zwykle Zofii). W ten sposób świat duchowy przeciwstawia się światu materialnemu, a prawdziwy Bóg demiurgiowi. Ta dychotomia jest odzwierciedleniem w człowieczeństwie w wyborze, którego dusza musi dokonać między duchem a materią.
Duc de Palatine, Richard: (1916-1977) Urodzony jako Ronald Powell w Melbourne w Australii, był związany z teozofią, liberalnym Kościołem katolickim, masonerią i innymi grupami ezoterycznymi, zanim został konsekrowany na biskupa w niezależnej tradycji katolickiej i wraz z założeniem własnego kościoła, przednicejskiego gnostyckiego kościoła katolickiego, kiedy przeniósł się do Anglii w 1953 roku.
Dulcynianie: sekta religijna późnego średniowiecza, wywodząca się z Braci Apostolskich, inspirowana ideałami franciszkańskimi, będąca pod wpływem joachimitów i być może katarów. Dulcynianie zostali uznani przez Kościół katolicki za heretyków ze względu na ich millenaryzm, który obejmował przepowiednię upadku ustanowionego kościoła, oraz ich egalitarny etos. Dulcynianie zostali wymordowani i oblężeni w krucjacie (przypominającej krucjatę albigensów) ogłoszonej w 1306 roku przez papieża Klemensa V, podczas której większość z nich została zabita, chociaż ślady ocalałych Dulcynian można znaleźć do 1374 roku.
Duldul: Boskie stworzenie w Matce Ksiąg, nazwane na cześć białego muła Mahometa Proroka.
Dunamis/Dynamis: (z greckiego "moc", "siła") W kosmologii Bazylidesa, jedna z pięciu emanacji Ojca.
duodecad: Grupa dwunastu eonów spośród wszystkich trzydziestu w systemie eonów Markusa.
Durand z Huesca: (ok. 1160-1224) hiszpański waldens, który przeszedł na katolicyzm, autor kilku dzieł antyheretyckich. Jego Liber contra Manicheos ma znaczenie dla zachowania cytowanego tekstu katarskiego.
Dyofizytyzm: (gr. "dwie natury") Doktryna głosząca, że w jednej osobie Jezusa istnieje zarówno natura ludzka, jak i boska. Dyofizytyzm stał się oficjalną doktryną kościołów rzymskokatolickich i prawosławnych.
Dysaules:Według Klemensa Aleksandryjskiego imię chłopskiego męża Baubo w misteriach eleuzyjskich. Przewodniczył świętemu Polu Rharos, gdzie zostało zasiane pierwsze ziarno.
Dmuta: W mandeizmie niebiański bliźniak lub obraz w świecie światła. docetic, doketism: (gr. doke?, "wydawać się") Przekonanie, że Jezus nie miał prawdziwego ciała fizycznego, a jedynie wydawało się, że ma jedno; dlatego jego prawdziwe ciało było duchowe; dlatego ukrzyżowanie jest mniej ważne. Wiara ta jest poświadczona w tekstach Seta i Walentyniana, a także w Dziejach Jana, ale w żadnym wypadku nie była to uniwersalna opinia gnostycka. Paulicjanie, bogomilowie i katarzy również wyznawali poglądy dokeckie.
Doinel, Jules: (Jules-Benoît Stanislas Doinel du Val-Michel, 1842-1903) Założyciel nowoczesnego kościoła gnostyckiego (Église Gnostique) w 1890 r. Doinel przyjął imię Tau Valentin II, po Walentyniuszu. Kościół gnostycki miał silne wpływy masońskie, teozoficzne i martynistyczne. Doinel wyświęcił biskupów i Sophias, urząd żeński, ale opuścił swój własny kościół w 1895 r. Następnie powrócił do Kościoła rzymskokatolickiego i zaangażował się w publikacje antymasońskie, ale przed śmiercią w 1903 r. Wrócił do kościoła gnostyckiego. Wiele współczesnych kościołów gnostyckich twierdzą, że ich rodowód pochodzi z kościoła Doinela.
Domedon Doxomedon: (gr. Domedon, "pan domu"; oxomedon, "pan chwały") W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, eon eonów, który wyłonił się z ciszy ojca; wymieniony również jako Doxomedon w Zostrianos i Melchizedeku.
Dominik: (Domingo de Guzmán, 1170-1221) Założyciel dominikanów, czyli Zakonu Braci Kaznodziejów. Głosił kazania przeciwko katarom w Langwedocji i był blisko Szymona de Montfort. Kanonizowany w 1234 r.
diwan: Zwój w języku Mandejczyków.
Diwan Abatur: Mandejski tekst opisujący podróż duszy.
Deucalion: grecki bohater, syn Prometeusza i Pronoi. Jego ojciec ostrzegł go, że potop zniszczy ludzkość, a Deucalion i jego żona Pyrrha przeżyli w arce. W Objawieniu Adama Deucalion jest postrzegany jako pogańskie imię Noego.
Deywa: (Mandaic) Zły duch w religii Mandejczyków.
Diaktios: Pomocnik siedmiu dziewic światła w Księgach Jeu.
Dialog Zbawiciela: (NHC III, V, II lub III w.) Chrześcijański tekst gnostycki, który zawiera tradycyjne wypowiedzi Jezusa i dyskursy. Rozpoczyna się dyskursem i modlitwą za Zbawiciela, Jezusa, która rozwija się w sesję pytań i odpowiedzi między Zbawicielem a jego uczniami Mateuszem, Judaszem (Tomaszem) i Marią. Kosmologiczne ramy Dialogu nie wydają się obejmować demiurga, ale tekst ma wiele cech gnostyckich, w tym archontów, niebiańskich bliźniaków, komnatę weselną i koncepcję odpoczynku. Maryja jest opisana przez Tomasza jako "niewiasta, która wszystko rozumiała".
dianoia: (grecki) zrozumienie.
Diatessaron: (gr. "do czterech"; ok. 150-160). Pierwsza harmonia czterech * Ewangelii Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, opracowana przez Tatiana. Diatessaron był bardzo wpływowy w Syrii, a jego oryginalna greka została przetłumaczona na syryjski i wiele innych języków. Może zachowały starożytne odczyty wczesnych tekstów Ewangelii, a niektórzy uczeni (np. Norman Perrin) argumentowali, że było to źródło Ewangelii Tomasza.
dychotomia: podział na dwie części. W wielu antropologiach chrześcijańskich istnieje dychotomia ciała i duszy, a duch jest odpowiednikiem duszy. Gnostycy na ogół stosowali trychotomię ciała, duszy i ducha, w której duch jest pokrewny boskości, a dusza jest pośrednikiem między ciałem a duchem.
Didache: (po grecku "nauczanie") Krótki wczesnochrześcijański tekst protoortodoksyjny, datowany na koniec I lub początek II wieku. Składa się z trzech głównych części, które dotyczą nauk chrześcijańskich, w tym zasady dwóch dróg, drogi życia i drogi śmierci; rytuały takie jak chrzest i Eucharystia; i organizacji kościelnej.
Didaskalos: (z greckiego "nauczyciel") Termin używany w odniesieniu do paulickich nauczycieli lub przywódców religijnych.
Didymos: (z greckiego "bliźniak") W incipicie Ewangelii Tomasza iw tradycji syryjskiej Tomasz był znany jako Didymos Judasz Tomasz. Zarówno Didymos, jak i Thomas oznaczają "bliźniaka" odpowiednio po grecku i aramejsku. W Dziejach Tomasza mówi się, że Tomasz jest bliźniakiem Chrystusa, co sugeruje, że Chrystusa można uznać za duchową naturę Tomasza.
Din: Wyrok, piąta sefira Drzewa Życia w kabale.
Diolimodraza: W *Tajemnej Księdze Jana, anioł, który aktywuje głowę.
Dionizy / Pseudo-Dionizy: (ok. 500) Anonimowy chrześcijański teolog i filozof, którego zbiór prac, Corpus Areopagiticum, został błędnie przypisany Dionizjuszowi Areopagitowi, ateńskiemu konwertycie św. Pawła, o którym mowa w Dziejach Apostolskich 17:34. Jego zachowane dzieła obejmują Boskie imiona, niebiańskie hierarchie, teologię mistyczną, hierarchię kościelną i różne listy. Jego chrześcijaństwo było mistyczne z silnym wpływem neoplatońskim. Jego kosmologia, określająca hierarchie aniołów, wywarła silny wpływ na średniowieczne chrześcijaństwo.
Diospolis: (z greckiego "miasto Zeusa") Diospolis Magna było egipskim miastem Teby. W Rozprawie o ósmej i dziewiątej uczniowi każe się skopiować tekst hieroglifami na turkusowe stele, które mają zostać umieszczone w świątyni w Diospolis.
Diphaneus: Jeden z czterech luminarzy eonu Kalyptos w Zostrianos; jego małżonką jest Deiphanea.
Definicje Hermesa Trismegistusa do Asklepiosa: Hermetyczny tekst, który przetrwał niezależnie od Corpus Hermeticum, składający się z krótkich, zwięzłych stwierdzeń o podstawach hermetyzmu. Czasami są one oprawione jako część dialogu między Hermesem a Asklepiosem.
Deitharbathas: W Sekretnej Księdze Jana, anioł, który rządzi percepcją.
Dejean, William: XIV-wieczny mieszkaniec Langwedocji, który w 1300 roku udawał katara, aby zdradzić Petera Autiera Inkwizycji. Jego podstęp został odkryty, został pobity i zrzucony z urwiska.
demiurg: (z greckiego demiurgos, "rzemieślnik") Koncepcja demiurga wywodzi się z Timaeusa Platona, w którym jest on po prostu bogiem stwórcą, rolę, którą odgrywa również w większości Hermetica. W Gnostycyzmie demiurg stał się ignorantem lub złym bóstwem niższym, rzemieślnikiem odpowiedzialnym za stworzenie świata materialnego i upadłego stanu ludzkości. W tekstach gnostyckich, takich jak Sekretna Księga Jana i O pochodzeniu świata, demiurg jest najczęściej nazywany Yaldabaoth, ale jest również powszechnie znany jako Samael, Saklas lub Nebruel. Demiurg jest często postrzegany jako kierujący ludzkimi sprawami i utożsamiany z Bogiem Starego Testamentu. Konwencjonalna, niegnostycka religia jest postrzegana jako kult demiurga. Przedstawienie demiurga w tekstach setyjskich jest bardziej negatywne niż w schematach Walentyniana, w których demiurg może często uczestniczyć w procesie odkupienia.
Demostratus: (III wiek) pisarz gnostycki wspomniany mimochodem przez Porfiriusza. Jego prace były studiowane w szkołach Akwilina i Adelfiusza.
Derdekeas: postać objawiająca w parafrazie Sema, syna nieskończonej światłości, którego imię prawdopodobnie wywodzi się z języka aramejskiego i oznacza "dziecko płci męskiej".
Dearcho: W Sekretnej Księdze Jana anioł, który stworzył gardło.
Debata między Izarnem a Sicartem: XIII wiek antykatarski poemat dialogowy napisany w języku prowansalskim po upadku Montségur. Izarn jest Inkwizytorem, który przesłuchuje katara Sicarta, a dialog ma na celu pokazanie katarów w złym świetle.
decad: Dziesięć eonów z ogółem trzydziestu w systemie eonów Markusa.
dekan: Jedno z trzydziestu sześciu bóstw egipskich, z których każde włada dziesięcioma stopniami zodiaku.
Daveithai: Trzeci z czterech luminarzy w micie setyjskim, któremu towarzyszą eony zrozumienia, miłości i idei. W Trójce Formy Pierwszej Myśli, eon z trzeciej grupy eonów. Nasienie Seta mieszka w Davithe.
Danae: W mitologii greckiej matka Perseusza zapłodniona przez Zeusa, który odwiedził ją w jej więziennej wieży w postaci złotego deszczu. W Baruchu Justyna, złoty deszcz jest interpretowany jako Elohim, a Danae jako Eden.
Daphne: W greckim micie młoda łowczyni lub nimfa, w której zakochał się Apollo i ścigał. Zaapelowała do ziemi, aby ją pochłonęła i została zamieniona w drzewo laurowe. Historia ta jest wspomniana w kilku tekstach gnostyckich - Tajemnej Księdze Jana, O powstaniu świata i Naturze władców. Dafne było także miastem w Syrii.

Deszcz meteorytów

Pojawienie się na niebie w określonej porze roku większej niż przeciętna liczby meteorów, z których wszystkie wydają się emanować z określonego punktu na sferze niebieskiej, zwanego radiantem. Większość deszczów nosi nazwy od konstelacji, w której leży promiennik, poprzez dodanie sufiksu "-id": na przykład deszcz Lirydów lub Lirydów ma swój radiant w konstelacji Liry. Deszcz Quandrantidów został nazwany na cześć przestarzałego konstelacji Quadrans Muralis, obecnie będącej częścią Bootes. Tam, gdzie w konstelacji jest więcej niż jeden radiant, roje są rozróżniane przez dodanie litery Bayera oznaczającej jasną gwiazdę w pobliżu radiantu, jak na przykład w przypadku Delta Aquarids i Eta Aquarids. Kilka rojów zostało nazwanych na cześć ich macierzystych komet - komet, które wytworzyły strumienie meteorów - na przykład Giacobinids, na cześć komety 21P/Giacobini-Zinner. Deszcz występuje, gdy Ziemia przecina strumień meteorytów. Aktywność deszczu, która jest obliczana jako wielkość zwana zenitalną stawką godzinową (ZHR), trwa tak długo, jak Ziemia przechodzi przez strumień, i osiąga szczyty tam, gdzie strumień jest najbardziej skoncentrowany. Młode, ciasne strumienie meteorów mają tendencję do wytwarzania krótkotrwałych deszczy, które szybko narastają do wysokiego szczytu ZHR, a następnie gwałtownie się kończą. Starsze, bardziej rozwinięte strumienie, które rozprzestrzeniły się po obu stronach pierwotnej orbity, mają dłuższy całkowity czas trwania, powoli budując się do skromniejszego ZHR, a następnie powoli zanikając. Około 10 najbardziej aktywnych pryszniców, z ZHR około 10 lub więcej, jest znanych jako główne prysznice. Istnieją dziesiątki mniej aktywnych, drobnych pryszniców. tabela 1 zawiera szczegółowe informacje na temat najaktywniejszych rojów głównych (tam, gdzie występuje więcej niż jeden radiant, podana jest pozycja głównego roju). W zdecydowanej większości przypadków ciałem macierzystym deszczu meteorytów jest kometa. Rzadkim wyjątkiem jest deszcz Geminidów, który jest powiązany z asteroidą (3200) Phaethon. Połączenie między strumieniem meteorów a jego ciałem macierzystym jest ustalane przez odpowiedniki między elementami orbity każdego z nich. Meteory należące do roju nazywane są deszczowymi meteorami, w odróżnieniu od sporadycznych meteorów, które są wytwarzane przez meteoroidy, które nie pochodzą z możliwych do zidentyfikowania strumieni meteorów. Coroczne deszcze to te, których ZHR zwykle różnią się nieznacznie z roku na rok, i są wytwarzane przez strumienie meteorów, w których meteoroidy są równomiernie rozmieszczone na orbicie. Strumienie meteorytów, w których meteoroidy są skupione w roju w jednej części orbity, powodują okresowe ulewy, które są wysoce aktywne tylko w latach, w których Ziemia przecina rój, i wykazują niewielką lub żadną aktywność w innych latach.

Dzieje Andrzeja: (150-250) Jeden z najpopularniejszych dziejów apokryficznych, znany w całym świecie chrześcijańskim aż do IX wieku. Jego cechy gnostyckie nie są tak widoczne, jak niektóre inne dzieje apokryficzne, takie jak Dzieje Jana, ale istnieją dowody, że używali go manichejczycy i pryscylianie. Dzieje Andrzeja charakteryzuje ciąg cudów dokonywanych przez apostoła, który udaje się do greckiej prowincji Achaja po zmartwychwstaniu Jezusa, ale podróżuje także do innych części Grecji, Bizancjum i okolic. Uzdrawia i wskrzesza zmarłych, powoduje aborcję nieślubnego płodu, ratuje chłopca przed kazirodczą uwagą jego matki i zostaje wyratowany przez Boga z trzęsienie ziemi. Po różnych przygodach, w tym po uwięzieniu, Andrzej zostaje ukrzyżowany i wygłasza kazanie o krzyżu, które trwa trzy dni.
Dzieje Jana: (150-200) Najbardziej gnostycki z aktów apokryficznych, zawierający elementy doktryny, która uważa ciało Jezusa za nierzeczywiste. Mówiono, że Jezus zmienił kształt, ukazując się jako mały chłopiec, jako przystojny mężczyzna, jako łysy mężczyzna z długą brodą i jako młodzieniec. Dzieje Jana zawierają także Okrągły Taniec Krzyża, czyli Hymn Jezusa, oraz gnostycką relację o ukrzyżowaniu.
Dzieje Pawła: (150-200) Najpopularniejszy ze starożytnych aktów apokryficznych, który zawiera jedyny znany opis Pawła: "mężczyzna niskiego wzrostu, z łysą głową i krzywymi nogami; w dobrym zdrowiu; ze zbiegającymi się brwiami i dość wydatnym nosem." Promuje celibat, ale przedstawia ważną towarzyszkę Pawła o imieniu Tekla. Dzieje Pawła były początkowo popularne wśród ortodoksyjnych chrześcijan, ale gdy zostały użyte przez manichejczyków, potraktowano je z podejrzliwością.
Dzieje Piotra: (150-200) Jeden z najwcześniejszych apokryficznych dziejów apostołów, Dzieje Piotra obejmują magiczny pojedynek między Szymonem Magiem a apostołem Piotrem w Rzymie. Kończy się męczeńską śmiercią Piotra i słynną sekcją Quo vadis, w której Piotr uciekając z Rzymu widzi Chrystusa i pyta Go: "Quo vadis?" (Gdzie idziesz?). Chrystus odpowiada, że idzie do Rzymu, aby zostać ponownie ukrzyżowany, co Piotr rozumie jako nakaz powrotu do Rzymu i przyjęcia własnego ukrzyżowania.
Dzieje Piotra i Dwunastu Apostołów: (NHC VI, 1) apokryficzna relacja o apostołach, alegoryczna opowieść chrześcijańska bez konkretnego odniesienia do Gnozy lub gnostyckiej kosmologii. Piotr i jego uczniowie udają się do miasta o nazwie Trwanie w Wytrwałości, gdzie spotykają nieznajomego o imieniu Lithargoel, handlarza perłami. Lithargoel opisuje swoje miasto dziewięciu bram, a uczniowie podejmują niebezpieczną podróż, aby do niego dotrzeć. Później Lithargoel powraca jako lekarz i przedstawia się jako Jezus. Daje uczniom woreczek z lekarstwami i poleca leczyć nie tylko ciała, ale i serca.
Dzieje Piłata: (150-400) Fikcyjna relacja rzekomo będąca oficjalnymi zapisami procesu Jezusa, która ma na celu oczyszczenie Piłata z zarzutów i zrzucenie winy na Żydów; znana również jako Ewangelia Nikodema.
Dzieje Apostolskie: (ok. 75-110) Księga Nowego Testamentu napisana przez autora Ewangelii Łukasza, która śledzi losy apostołów po zmartwychwstaniu Jezusa i opisuje nawrócenie i późniejszą posługę Pawła. Szczególnie interesujący dla studiów nad gnostycyzmem jest epizod z Dziejów Apostolskich 8, w którym pojawia się Szymon Mag. Dzieje Apostolskie odzwierciedlają tendencję do harmonizowania wczesnych podziałów między chrześcijanami pochodzenia żydowskiego i pogańskiego i przedstawiają wyidealizowaną historię bardzo wczesnego kościoła.
Dzieje Tomasza: (200-225) dzieje apokryficzne z silnymi wpływami gnostyckimi i tendencją do celibatu i ascezy. Opowiada historię apostołów ciągnących losy, aby podzielić świat na podróże misyjne i śledzi losy Tomasza po tym, jak wylosował Indie. Opiera się powierzonej mu misji, więc Chrystus postanawia sprzedać go jako niewolnika kupcowi o imieniu Habban, który zabiera Tomasza do Indii, gdzie pracuje jako stolarz dla króla Gundafora. Dokonuje cudów w Indiach, ale ostatecznie zostaje skazany na śmierć przez króla Misdaeusa i jego krewnego Charisiusa po tym, jak Tomasz nawrócił ich żony. W więzieniu Tomasz śpiewa piękny Hymn o perle. Dzieje Tomasza były używane zarówno przez manichejczyków, jak i katolików.
Dzieje Piotra: (BG 8502, 4) Apokryficzna relacja o apostole Piotrze, datowana na mniej więcej koniec II wieku. Większość uczonych utrzymuje, że Akt Piotra nie jest tekstem gnostyckim, ale znajduje się w Ewangelii Maryi, Tajemnej Księdze Jana i Mądrości Jezusa Chrystusa w Berlińskim Kodeksie Gnostyckim. Ktoś z tłumu krytykuje apostoła Piotra za uzdrowienie wielu nieznajomych, ale pozostawienie sparaliżowanej własnej dziewiczej córki. Piotrr odpowiada, przywracając córce zdrowie, a ona natychmiast wstaje i chodzi. Ale Piotr przywraca ją do stanu sparaliżowania, ponieważ jej paraliż ochroni ją przed skalaniem seksualnym. Gdy miała dziesięć lat, mężczyzna o imieniu Ptolemeusz planował ją zgwałcić, ale widząc, że jest sparaliżowana, ustąpił i ostatecznie udał się do domu Piotra, gdzie nawrócił się na chrześcijaństwo. Gdy Ptolemeusz zmarł oddając swoją ziemię Piotrowi, który sprzedał ją i przekazał pieniądze biednym.

Dynamics Explorer (Explorer 62 i 63)

Dwa satelity NASA wystrzelone razem w sierpniu 1981 roku w celu zbadania ziemskiej jonosfery, zórz polarnych i magnetosfery.

Dyson, Sir Frank Watson (1868-1939)

Astronom, urodzony w Measham, Leicestershire, Anglia, Astronom Królewski w Szkocji, a później w Anglii. Kierował (wraz z SIR ARTHUREM STANLEYEM EDDINGTONEM) ekspedycją zaćmienia w 1919 r., która potwierdziła ugięcie światła gwiazd pod wpływem grawitacji Słońca, zgodnie z przewidywaniami ogólnej teorii względności Einsteina. Kierował pomiarami ziemskiego magnetyzmu, szerokości geograficznej i czasu w Królewskim Obserwatorium oraz zainicjował transmisję radiową czasu.

Dunér, Nils Christoffel (1839-1914)

Szwedzki astronom potwierdził spektroskopowo dokonany przez Galileusza pomiar rotacji Słońca z przesunięciem Dopplera i wykazał, że rotacja Słońca jest zróżnicowana (szybsza na równiku).

Dunlop, James (1793-1848)

Dunlop, pochodzenia szkockiego, był superintendentem w Obserwatorium Parramatta w Nowej Południowej Walii i skompilował Katalog 7835 gwiazd z obserwacji wykonanych w Obserwatorium w Parramatta, do swojego katalogu 621 mgławic, do swojej listy gwiazd podwójnych.

Douglass, Andrew Ellicott (1867-1962)

Astronom urodzony w Windsor, VT, zbadał związek między plamami słonecznymi a klimatem, badając słoje starożytnej sosny i sekwoi w Arizonie i ukuł termin "dendrochronologia" dla metody, za pomocą której archeolodzy i historycy mogli używać słojów drzew do datowania drewnianych pozostałości.

Draco

(smok; w skrócie Dra, gen. Draconis; powierzchnia 1083 st. kw.). Północna konstelacja, która leży między Wielką Niedźwiedzicą a Cefeuszem i otacza Małą Niedźwiedzicę z trzech stron. Centrum konstelacji kończy się o północy w maju, choć część konstelacji znajduje się na południku od połowy lutego do końca lipca. Draco reprezentuje smoka Ladona w mitologii greckiej, który strzegł złotej jabłoni, którą Matka Ziemia podarowała bogini Herze, kiedy poślubiła Zeusa, i który został zabity przez Herkulesa, który jest zwykle przedstawiany na wczesnych mapach niebiańskich ze stopą na ciele Draco. głowa. Jego najjaśniejsze gwiazdy zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Duża, ale niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Draco to γ Draconis (Eltanin) o jasności 2,2mag, η Draconis o jasności 2,7mag i β Draconis (Rastaban lub Alwaid), o jasności 2,8mag. Istnieje dziesięć innych gwiazd o jasności 4,0 lub jaśniejszych, w tym ? Draconis (Thuban lub Adib) o jasności 3,7 magnitudo, która była gwiazdą bieguna północnego około 4800 lat temu. Inne interesujące gwiazdy to układ podwójny ? Draconis, który ma składowe niebieskawo-białe/białe (A4 i A6), oba o jasności 4,9mag, separacja 62″, z których jeden ma niewidocznego towarzysza, oraz μ Draconis, który ma bladożółty (F7 ), oba o jasności 5,8mag, separacja 2,2″ i trzecia składowa o jasności 13mag. Innym interesującym obiektem jest NGC 6543, mgławica planetarna o jasności dziewiątej wielkości, w której w 1864 roku William Huggins po raz pierwszy zaobserwował "linie mgławicowe" typowe dużej masy gorącego, świecącego gazu. Deszcz meteorytów znany jako Giacobinids (Draconidy) wydaje się promieniować z konstelacji.

Drake, Frank Donald (1930-2022)

Urodzony w Chicago, w 1958 roku dołączył do nowo utworzonego National Radio Astronomy Observatory (NRAO) w Green Bank w Wirginii Zachodniej i podjął próbę pierwszego poszukiwania pozaziemskich transmisji, dwutygodniowej obserwacji gwiazd Tau Ceti i Epsilon Eridani. Opracował równanie Drake'a, aby oszacować, ile inteligentnych, komunikujących się cywilizacji istnieje w naszej galaktyce. Równanie Drake'a mnoży liczbę gwiazd w Drodze Mlecznej przez ułamek, na którym krążą planety, następnie przez liczbę planet przypadających na gwiazdę, na których może istnieć życie, następnie przez ułamek tych planet, na których rzeczywiście rozwija się życie, a następnie przez liczbę ułamek tych, w których życie jest inteligentne i komunikuje się, a następnie ułamek życia planety, podczas którego żyją komunikujące się cywilizacje. Stanowi to szacunkową liczbę komunikujących się cywilizacji w Galaktyce. Prawdziwa wartość równania Drake'a nie leży w samej odpowiedzi, ale w pytaniach, które pojawiają się podczas próby znalezienia odpowiedzi.

Draper, Henry (1837-82)

Amerykański pionier fotografii astronomicznej, urodzony w hrabstwie Prince Edward w Wirginii. Wykonał pierwszą fotografię widma gwiazd (Vega). Jego asystentka WILLIAMINA FLEMING przeanalizowała zdjęcia widm gwiazd w pryzmatach obiektywnych i stworzyła podstawę do klasyfikacji gwiazd, a dane zostały ostatecznie opublikowane przez ANNIE CANNON jako Henry Draper Catalog of Stellar Spectra.

Dreyer, John Louis Emil (1852-1926)

Duński astronom urodzony w Kopenhadze, który po pracy w zamku Birr w Irlandii został dyrektorem Armagh Observatory, badając wiele mgławic, które wcześniej obserwował w Birr. W czasie, gdy nie było jasne, czy mgławice spiralne znajdują się wewnątrz naszej Galaktyki (Drogi Mlecznej), czy też, jak podejrzewano, są wszechświatami wyspowymi na zewnątrz, ustalił poprzez dokładne pomiary, że nie mają one ruchu własnego i prawdopodobnie są odległe. Opracował Nowy ogólny katalog mgławic i gromad gwiazd (znany jako NGC), który pozostaje głównym katalogiem mgławic i galaktyk; opierał się na obserwacjach Herschelów (patrz RODZINA HERSCHELÓW) oraz Lorda ROSSE'a, Dreyera i współpracowników z Birr i Armagh. Kiedy rządowe fundusze na obserwacje zostały wycofane z Armagh w wyniku rozpadu Kościoła Irlandii, Dreyer zwrócił się w stronę historii astronomii, publikując obserwacje TYCHO BRAHE oraz Historię Układu Planetarnego od Talesa do Keplera.

Dubhe

Gwiazda α Ursae Majoris, pozorna jasność 1,81 magnitudo, jedna z wiodących par gwiazd w Pługu znanym jako "Wskaźniki". Nazwa pochodzi od arabskiego skrótu oznaczającego "Grzbiet Wielkiej Niedźwiedzicy".

Doppler, Johann Christian Andreas (1803-53)

Urodzony w Salzburgu w Austrii, Doppler studiował i nauczał matematyki w Wiedniu. U progu, z powodu trudności ekonomicznych, emigracji do Ameryki zaproponowano mu posadę w Pradze. Mimo ogromnych obciążeń dydaktycznych był w stanie prowadzić własne badania (w obliczu skarg studentów na zaniedbania). W 1842 roku przeczytał artykuł dla Royal Bohemian Society "O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych gwiazd na niebie", wyrażając zasadę Dopplera, która wiąże częstotliwość (lub długość fali) źródła z jego prędkością względem obserwatora . Doppler wykazał, że gdyby źródło się poruszało, nastąpiłaby zmiana częstotliwości zarówno fal świetlnych, jak i dźwiękowych; zmiana częstotliwości (lub długości fali) nazywana jest przesunięciem Dopplera. Próbował zilustrować swoją teorię, odnosząc ją do kolorów gwiazd podwójnych, ale efekt jest w rzeczywistości zbyt mały, aby spowodować znaczną zmianę koloru. Przewidział, że jego efekt "w niezbyt odległej przyszłości zapewni astronomom pożądany sposób określania ruchów i odległości odległych gwiazd".

Dorado

(Złota Rybka lub Miecznik - czasami pokazana Xiphias; w skrócie Dor, gen. Doradus; powierzchnia 179 stopni kwadratowych) Południowy konstelacja, która leży między Pictor i Reticulum, a jej kulminacja następuje o północy na początku grudnia. Po raz pierwszy został pokazany na globusie niebieskim Petrusa Planciusa z ok. 1598, chociaż zwykle przypisuje się go holenderskim nawigatorom Pieterowi Dirkszoonowi Keyserowi (znanemu również jako Petrus Theodorus) i Frederickowi de Houtman, którzy sporządzili mapy tej części południowego nieba w latach 1595-7. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Dorado to α Doradus o jasności 3,3 magnitudo i β Doradus , jedna z najjaśniejszych zmiennych cefeid (zakres 3,5-4,1, okres 9,84 dnia). Nie ma innych gwiazd jaśniejszych niż czwartej wielkości. Konstelacja zawiera większość Wielkiego Obłoku Magellana (LMC, który rozciąga się do sąsiedniego konstelacji Mensy), w którym do interesujących obiektów należą S Doradus, niezwykle jasna zmienna erupcyjna (zakres 8,6-11,5) oraz NGC 2070 (Mgławica Tatantula) , duża (40′) mgławica emisyjna skupiona na gwieździe 30 Doradus. Część LMC w Dorado była również miejscem wybuchu Supernova 1987A.

Donati, Giambattista [Giovanni Battista] (1826-73)

Astronom urodzony w Pizie we Włoszech. Dyrektor obserwatorium we Florencji odkrył olśniewającą kometę (Kometa Donatiego) z 1858 roku. Jako pierwszy zaobserwował widmo komety (Kometa Tempela z 1864 roku). Zainspirował założenie Obserwatorium Acretri.

Doppelmayr, Johann Gabriel (1671-1750)

Urodzona w Norymberdze w Niemczech. Dużo podróżował, pisał o astronomii, trygonometrii sferycznej, zegarach słonecznych i instrumentach matematycznych, a także biografii i historii. Sam nie dokonał żadnych odkryć, ale z powodzeniem rozpowszechniał prace innych.

Dollond, Jan (1706-61)

Dollond, urodzony w Londynie wytwórca instrumentów, był pierwszym producentem, który od 1758 roku produkował komercyjnie soczewki achromatyczne. Achromat składał się z dwóch soczewek wykonanych z różnych rodzajów szkła. Pomysł został wysunięty przez londyńskiego adwokata, Chestera Moora Halla (1703-1771), ale Dollond przeprowadził prace eksperymentalne, aby zrealizować soczewkę achromatyczną. Jedna soczewka była wykonana ze stosunkowo pospolitego szkła koronowego, ale drugie szkło, krzemienne, było produkowane w małych ilościach. Angielscy producenci szkła zaopatrywali angielskich producentów w najlepszą jakość, a odpadki sprzedawali gdzie indziej. Dollond miał pierwszy wybór i dzięki ochronie swojego patentu wykorzystał swoją pozycję. Ale brytyjscy astronomowie mieli dostęp do doskonałych instrumentów i stworzyli doskonałą naukę! Po wygaśnięciu patentu cena teleskopów achromatycznych spadła o połowę. Dzieło Johna Dollonda kontynuowali jego synowie, Peter i John, oraz siostrzeniec tego ostatniego, George Huggins (który, taki był prestiż rodziny Dollondów, przyjął imię George Dollond).

Divini, Eustachio (1610-85)

Twórca teleskopów, urodzony w San Severino (Ankona) we Włoszech, wykonał teleskopy, niektóre o długości do 16 m; z niektórymi z nich prowadził obserwacje astronomiczne, w tym mapę Księżyca i pracę o Saturnie.

Dixon, Jeremiasz (1733-79)

Geodeta i astronom, urodzony w Bishop Auckland, Durham, Anglia. W 1760 Towarzystwo Królewskie wybrało CHARLESA MASONA na wyprawę mającą na celu obserwację tranzytu Wenus, a Mason wybrał Dixona na swojego asystenta, z powodzeniem obserwując tranzyt na Przylądku Dobrej Nadziei 6 czerwca 1761. W 1763 Mason i Dixon udali się do Pensylwanii i Maryland , aby określić sporną granicę między dwoma państwami; ustanowiło to linię Masona - Dixona, która stała się synonimem granicy między polityczną i geograficzną północą i południem Ameryki. W 1769 roku Dixon zaobserwował drugi tranzyt Wenus w XVIII wieku.

Dyspersja

W optyce rozchodzenie się mieszaniny długości fal światła (kolorów) na składowe długości fal. Współczynnik załamania ośrodka (np. szkła), który określa stopień odchylenia promienia światła, gdy wpada do tego ośrodka pod dowolnym kątem innym niż prostopadły do jego powierzchni, jest stosunkiem prędkości światła w próżni do prędkość światła w ośrodku. Ponieważ różne długości fal światła przemieszczają się z różnymi prędkościami w ośrodku (wszystkie one poruszają się z tą samą prędkością w próżni), współczynnik załamania światła zależy od długości fali. Dyspersja jest miarą stopnia, w jakim współczynnik załamania zmienia się wraz z długością fali. Kiedy światło białe (mieszanka długości fal) przechodzi przez szklany pryzmat, różne długości fal są załamywane w różnym stopniu i rozkładane na pasmo długości fal ("tęczowe" pasmo kolorów), które nazywa się widmem. Dyspersja spektrografu (urządzenia do wytwarzania widma) jest miarą stopnia rozproszenia różnych długości fal w płaszczyźnie ogniskowej instrumentu. Dla określonej roboczej długości fali, λ, dyspersja = δλ/δx, gdzie δλ jest zmianą długości fali na odcinku δx wzdłuż długości widma. Zwykle wyraża się ją w nanometrach (nm) długości fali na milimetr (mm) długości (tj. nm mm^-1). Dyspersje spektrografów astronomicznych zwykle mieszczą się w zakresie od około 200 nm mm^-1 do około 0,01 nm mm^-1, przy czym mniejsze dyspersje (więcej niż kilkadziesiąt nanometrów na milimetr) są na ogół przydatne tylko do prac badawczych. Zależność współczynnika załamania światła od długości fali (tj. Dyspersja) jest również odpowiedzialna za zapobieganie skupianiu przez prostą soczewkę wszystkich długości fal światła w tym samym punkcie, przy czym rozprzestrzenianie się ognisk dla różnych długości fal nazywane jest aberracją chromatyczną. Dyspersja powstaje również w zjawisku dyfrakcji (różne długości fal są uginane w różnych wartościach) oraz gdy światło o różnych długościach fal jest rozpraszane na małych cząsteczkach (im krótsza długość fali, tym większy stopień rozproszenia).

Digges, Leonard (ok. 1520 - ok. 1559) i Digges, Thomas (1545/6-95)

Obaj byli angielskimi astronomami, optykami i inżynierami wojskowymi. Thomas urodził się w Wotton w hrabstwie Kent w Anglii i włączył prace ojca dotyczące optyki i balistyki do swoich własnych publikacji. Uczył go JOHN DEE. W 1573 roku Thomas Digges opublikował Alae seu Scalae Mathematicae, pracę na temat pozycji supernowej z 1572 roku, pokazującą, że nie miała ona paralaksy, tj. Obserwacje pokazują, że Digges był najlepszym obserwatorem swoich czasów. Digges zaczął tłumaczyć dzieła Kopernika i dodał własne idee nieskończonego wszechświata z gwiazdami w różnych odległościach w przestrzeni do swojego Perfit Description of the Caelestial Orbes w 1576 roku.

Dione

Pośród wielkości lodowy satelita Saturna, odkryty przez Giovanniego Cassini w 1684 roku. Jego średnica wynosi 1120 km, a jego orbita znajduje się w odległości 377 000 km. Jego gęstość 1490 kg m^-3, największa ze średniej wielkości satelitów Saturna, wskazuje na skład skał i lodu. Na Dione występują dwa podstawowe typy terenu: teren pokryty kraterami i równiny podziurawione kraterami; kratery na równinach wskazują, że proces odnawiania powierzchni, który je stworzył, miał miejsce dawno temu. Największym kraterem jest Amata o średnicy 231 km. Równiny poprzecinane są dolinami i szczelinami, z których najdłuższą jest Palatine Chasma o długości 394 km i szerokości do 8 km. Istnieją również cechy, które wyglądają jak kręte strumienie Księżyca (o których wiadomo, że są zapadniętymi rurami lawy) oraz dziwne delikatne wzory na powierzchni. Mały satelita, Helene, znajduje się na orbicie współbieżnej z Dione.

Dyfrakcja

Zginanie i rozchodzenie się fal (na przykład fal świetlnych lub wodnych), które występuje, gdy przechodzą one przez krawędź nieprzezroczystego przedmiotu lub przez wąską szczelinę lub szczelinę. Fale świetlne z odległego, punktowego źródła poruszają się jako seria frontów falowych ("grzbiety" i "doliny"), które leżą pod kątem prostym do kierunku, w którym rozchodzi się światło (jak fale oceaniczne wpadające na plażę). Dyfrakcja występuje, ponieważ każdy punkt na postępującym czole fali działa jak maleńkie źródło falek, które rozchodzą się sferycznie. Gdy fronty fal ze źródła zostaną przerwane przez napotkanie nieprzezroczystej przeszkody lub przejście przez szczelinę lub szczelinę, wtórne czoła fal rozejdą się od krawędzi przeszkody lub szczeliny. Powoduje to, że część światła przechodzi do tego, co powinno (gdyby promienie światła przemieszczały się wyłącznie po liniach prostych) być geometrycznym cieniem obiektu, i powoduje, że krawędzie cieni rzucanych przez nieprzezroczyste obiekty są raczej rozmyte niż idealnie ostre. Gdy czoło fali jest rejestrowane po przejściu przez otwór w kształcie szczeliny, otrzymany obraz składa się z wąskiego centralnego pasma światła wraz z szeregiem coraz słabszych pasm po obu stronach. Wzór ten, zwany wzorem dyfrakcyjnym, powstaje w wyniku wzajemnej interferencji fal pochodzących z różnych części apertury. Ścieżki, po których przebyły te fale, aby dotrzeć do tego samego punktu, różnią się długością, więc fale docierające do określonego punktu są w mniejszym lub większym stopniu przesunięte w fazie. Tam, gdzie różnica ścieżek wynosi dokładnie połowę długości fali (lub całkowitą liczbę długości fal plus połowę długości fali), będą one przesunięte w fazie o 180 stopni (grzebień z jednej pokrywa się z doliną z drugiej) i zniosą się. Tam, gdzie różnica ścieżek jest całkowitą liczbą długości fal, będą one w fazie (grzebień pokrywający się z grzbietem) i sumują się, tworząc grzbiet o większej amplitudzie. Centralne maksimum jasności występuje, gdy duża liczba fal wzmacnia się wzajemnie. Pierwsze minimum powstaje, gdy różnica dróg z przeciwnych stron apertury wynosi połowę długości fali, więc fale z jednej strony znoszą fale z drugiej. Następne maksimum występuje, gdy różnica ścieżek jest równa pełnej długości fali i tak dalej. Kiedy światło przechodzi przez kołową aperturę, powstały obraz dyfrakcyjny składa się z centralnej plamki (nazywanej "dyskiem powietrza"), w której skupia się większość światła, otoczonej serią koncentrycznych jasnych i ciemnych pierścieni (lub frędzle). Wielkość wszelkich efektów dyfrakcyjnych zależy od długości fali światła i rozmiaru apertury (im dłuższa długość fali lub im mniejsza apertura, tym większy wzór dyfrakcyjny). Dyfrakcja wpływa na jakość i ostrość obrazów wytwarzanych przez układy optyczne. W szczególności teoretyczna zdolność rozdzielcza teleskopu jest określona przez rozmiar dysku Airy′ego, który powstaje, gdy obrazowane jest źródło punktowe, takie jak gwiazda.

Descarte, Renée (1596-1650)

Matematyk i filozof, urodzony w La Haye (obecnie Kartezjusz) w Turenii we Francji, osiadł w Holandii. Jego praca, La Géométrie, sformułowała geometrię w kategoriach algebry, z której wywodzi się koncepcja współrzędnych kartezjańskich. Studiował filozofię Arystotelesa i pociągała go matematyka oraz czysto logiczna analiza praktycznie wszystkiego. Napisał Discours de la Méthode pour bien Conduire sa Raison et Chercher la Vérité dans les Sciences, wyrażając optykę, pogodę i geometrię w terminach matematycznych. Napisał Principia Philosophiae i próbował umieścić cały wszechświat na podstawie matematycznej. Ponieważ nie wierzył w działaniu na odległość zakłada, że wszechświat jest wypełniony materią, która stanowi system wirów, które przenoszą Słońce, gwiazdy, planety i komety na swoich torach, które z niewyjaśnionych przyczyn są elipsami. Pomimo problemów z teorią wirów była ona orędownikiem we Francji przez prawie 100 lat, nawet po tym, jak NEWTON wykazał, że jest niemożliwa jako system dynamiczny, i pozostaje we Francji przechwałką, że ktoś jest w stanie logicznie nazywać się kartezjaninem.

Deslandres, Henri Alexandre (1853-1948)

Francuski astronom, został dyrektorem obserwatoriów w Paryżu i Meudon. Spektroskopista (widma molekularne). Zmierzone prędkości radialne i obroty planet i gwiazd. Niezależnie od George′a Hale′a wynalazł spektroheliograf i badał chromosferę słoneczną i aktywność słoneczną.

Diamentowy pierścionek

Efekt obserwowany na początku i na końcu fazy całkowitej w całkowitym zaćmieniu Słońca. Gdy skrajna krawędź tarczy Słońca ma zniknąć (lub wyłonić się zza tarczy) tarczy Księżyca, widoczny jest jasny łuk światła słonecznego, który sprawia wrażenie pierścienia. W połączeniu z jasnymi punktami typu Baily′s Beads, pierścionek ma refleksy jak pierścionek z brylantem.

Dychotomia

Faza ciała w Układzie Słonecznym, kiedy widoczna jest dokładnie połowa jego nasłonecznionej strony. Termin ten jest używany w szczególności w odniesieniu do półfaz planet niższych, Merkurego i Wenus; we właściwym użyciu nie stosuje się go do Księżyca, dla którego preferowane są terminy pierwsza kwadra i ostatnia kwadra. Inne ciała w Układzie Słonecznym mogą być sfotografowane w dychotomii tylko przez statek kosmiczny.
Dicke, Robert Henry (1916 - 1997)

Fizyk, urodzony w St Louis, MO, profesor w Princeton (1946-84). Nie wierzył w ogólną teorię względności Einsteina i przeprowadził liczne eksperymenty, aby zakwestionować jej słynne testy. Próbował ustalić, czy Słońce jest spłaszczone (zgniecione na biegunach) i mógł w ten sposób spowodować zmiany orbity Merkurego, które zostały zinterpretowane na korzyść Einsteina. Ponownie zmierzył grawitacyjne odchylenie światła gwiazd przez Słońce. Zmierzył położenie księżycowych wiązek laserowych odbitych z powrotem na Ziemię. Określił wiek najstarszych gwiazd. Wszystko to miało na celu poszukiwanie efektów, które dostarczyłyby dowodów na jego własną teorię. Wszystko to poszło na marne, a jego wyzwanie nie powiodło się. Był jednak zwolennikiem teorii, że wszechświat zaczął się od Wielkiego Wybuchu i zidentyfikował możliwość, że po tym wydarzeniu pozostanie mikrofalowa pozostałość. Konstruował radioteleskop, aby go szukać, kiedy ROBERT WILSON i ARNO PENZIAS znaleźli go podczas innych badań. Niektórzy twierdzili, że Dicke powinien był podzielić się z nimi nagrodą Nobla.

Delta Cephei

Gwiazda zmienna odkryta w 1784 r. przez Johna Goodricke (1764-1786), młodego głuchoniemego astronoma z Yorku, który dwa lata wcześniej wyjaśnił zmienność Algola. Pierwsze odkryte z ważnej klasy gwiazd zmiennych, które są obecnie znane jako cefeidy zmienne, δ Cefeidy i inne cefeidy ze stosunkowo długiego okresu tworzą teraz podklasę "klasycznych cefeid". Cefeidy charakteryzują się regularnością okresów i kształtem krzywych blasku oraz umożliwiają pomiar odległości za pomocą stosunku okres-jasność. Jest to szczególnie cenne w przypadku cefeid znalezionych w innych galaktykach. Pozorna wielkość α Cephei waha się między 3,48 a 4,37 w okresie 5,36634 dni; krzywa blasku pokazuje wzrost od minimum do maksimum w ciągu około 1,8 dnia, po którym następuje znacznie wolniejsze zanikanie do minimum w ciągu 3,6 dnia. Typ widmowy to G2Ib. W rzeczywistości jest to układ wielokrotny gwiazd, mający dwie bliskie gwiazdy towarzyszące szóstej i trzynastej wielkości. Z paralaksą 0,003″, układ znajduje się w odległości 980 lat świetlnych i jest bardzo jasny (jasność bezwzględna -3,32). Obserwacje klasycznych cefeid rozpoczęte w latach 90. XIX wieku ujawniły, że ich temperatury powierzchniowe i prędkości radialne również się zmieniają, dokładnie w fazie z ich jasność, co wskazuje, że w rzeczywistości rozszerzają się i kurczą swoją średnicę. Pulsacja ta powoduje obserwowane zmiany temperatury i jasności.

Demokryt z Abdery (ok. 470 - ok. 380 p.n.e.)

Filozof urodzony w Abderze w Tracji w Grecji. Napisał wiele prac matematycznych, z których żaden nie przetrwał. Zasugerował, że Droga Mleczna składa się z zatłoczonych pojedynczych gwiazd. Najbardziej znany jako filozof atomista, twierdził, że wszechświat jest systemem mechanicznym podlegającym ustalonym prawom, wyjaśniającym jego pochodzenie atomami poruszającymi się losowo i zderzającymi się, tworząc większe ciała i światy. Pod wieloma względami Demokryt był pierwszym współczesnym naukowcem.

Deneb

Gwiazda ? Cygni, "ogon łabędzia". Jedna z trzech jasnych gwiazd, które razem z Altairem i Wegą tworzą asteryzm Trójkąta Letniego. Jest to biały nadolbrzym typu widmowego A2Ia, pozorna wielkość 1,25. Jest to bardzo odległa gwiazda (około 3230 lat świetlnych, paralaksa 0,001″) i jest typem gwiazdy klasy pulsujących zmiennych, zmieniających się raczej chaotycznie w zakresie ±0,04 magnitudo. Jest bardzo jasny, a jego jasność bezwzględna wynosi około -8,7.

Denning, William Frederick (1848-1931)

Być może dziennikarz, a na pewno astronom-amator. Urodzony w Redpost, Somerset, Anglia. Spektakularna burza meteorów z 1866 roku i kula ognia w 1869 roku skupiły jego zainteresowanie na astronomii meteorów. W 1877 roku zademonstrował stały ruch noc po nocy w promieniście meteorytu Perseid, co dowiodło, że meteory pochodzą z opadów pyłu rozmieszczonych wzdłuż ścieżki komety. Czy wyróżnienie to należy zacytować w "Wojnie światów" HG Wellsa (opublikowanej w 1898 r.): "Potem nadeszła noc pierwszej spadającej gwiazdy. Widziano go wczesnym rankiem pędzącym nad Winchester na wschód, linią płomienia wysoko w atmosferze. Setki musiało to widzieć i opisywało, że pozostawia po sobie zielonkawą smugę, która świeciła przez kilka sekund. Denning, nasz największy autorytet w dziedzinie meteorytów, stwierdził, że wysokość jego pierwszego pojawienia się wynosiła około dziewięćdziesięciu lub stu mil." Opublikował Ogólny katalog promienistych punktów roju meteorytów oraz ognistych kul i spadających gwiazd obserwowanych na więcej niż jednej stacji, odkrył kilka komety i Nova Cygni 1920.

Delambre, Jean Baptiste Joseph (1749-1822)

Astronom urodzony w Amiens we Francji. Sporządził tablice położenia planet i ich satelitów na podstawie obserwacji przeprowadzonych w swoim prywatnym obserwatorium. Zastąpił Méchaina w projekcie określenia wielkości Ziemi, mierząc odcinek od Dunkierki do Rodez. Szczegółowy opis tego projektu tworzy trzytomową książkę i stał się podstawą systemu metrycznego, definiującego metr. Sam Delambre dokonał obliczeń orbity Urana, a w późniejszych latach napisał monumentalną Historię astronomii.

Delaunay, Karol Eugeniusz (1816-72)

Mechanik nieba, urodzony w Lusigny-sur-Barse we Francji, zmarł na morzu (niedaleko Cherbourga) po zaledwie dwóch latach pracy jako dyrektor Obserwatorium Paryskiego. Studiował teorię Księżyca i opracował wzory, które dawały długość, szerokość i paralaksę Księżyca jako nieskończone serie. Praca była dokładna, ale niepraktyczna, ponieważ szeregi powoli się zbiegały.

Delisle, Joseph-Nicolas (XVIII w.)

Francuski astronom, członek Acad´emie, zatrudnił CHARLESA MESSIERA jako kreślarza i kronikarza obserwacji astronomicznych. Odwiedził ISAAC NEWTON w Londynie w 1724 r. Obliczył drogę powrotną komety HALLEYA w latach 1758-179 i opublikował mapę, która kierowała poszukiwaniami, pokazując przewidywaną ścieżkę powrotu obliczoną w odstępach 10-dniowych. Messier, jako jego asystent obserwacyjny, miał obserwować odpowiednie sektory i udało mu się jako pierwszy zawodowy astronom zobaczyć kometę Halleya po jej powrocie 21 stycznia 1759 r. Jednak w noc Bożego Narodzenia 1758 r. poprzedził go Niemiec rolnik o nazwisku Palitzsch mieszkający niedaleko Drezna. Delisle przeszedł na emeryturę, a Messier zastąpił go na stanowisku astronoma marynarki wojennej.

Delfin

(Delfin; w skrócie Del, gen. Delphini; powierzchnia 189 st. kw.) Inny konstelacja północna, która leży między Pegazem a Orłem, a kulminuje o północy pod koniec lipca. Przedstawia albo posłańca, którego bóg Posejdon w mitologii greckiej wysłał po morską nimfę Amphitrite jako jego oblubienicę, albo delfina, o którym mówiono, że uratował Ariona, na wpół legendarnego poetę i muzyka z Lesbos, który rzucił się do morza gdy był zagrożony podczas podróży do Koryntu. Najjaśniejsze gwiazdy Delfina zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Mała, ale rzucająca się w oczy konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Delphinus to β Delphini (Rotanev), bliski układ podwójny, zintegrowana wielkość 3,6, ze składnikami wielkości 4,0 i 4,9, separacja 0,2″, α Delphini (Sualocin), wielkość 3,8 i ε Delphini, magnitudo 4,0. Do interesujących obiektów należy ? Delphini, inny układ podwójny, z pomarańczowymi (K1) i niebiesko-białymi (A2) składnikami, jasności 4,3 i 5,2, separacja 9,8″ oraz NGC7006, gromada kulista jedenastej wielkości, która w odległości około 115 lat świetlnych jest jedną z najbardziej odległych.

Deklinacja

Odległość kątowa ciała niebieskiego na północ lub południe od równika niebieskiego. Innymi słowy, kąt między równikiem niebieskim a gwiazdą, mierzony w kierunku prostopadłym do równika niebieskiego. Deklinacja może przyjmować wartości od 0 do 90? i przyjmuje się, że jest dodatnia dla obiektu na północ od równika niebieskiego i ujemna dla obiektu na południe od równika niebieskiego. Deklinacja jest często skracana do dec lub oznaczana przez δ. Pozycja gwiazdy jest zwykle wyrażana w kategoriach rektascensji i deklinacji.

Dee, John (1527-1608)

Nawigator, matematyk, podróżnik, erudyta, mistyk, szarlatan, astrolog, model Prospera i Króla Leara Szekspira, nadworny intrygant. Urodzony w Londynie, został instruktorem nawigacji, stosując geometrię euklidesową do nawigacji i budując do tego celu instrumenty. Doradzał wyprawom poszukującym północno-zachodniego przejścia na Pacyfik przez Kanadę. Rzucał horoskopy dla Elżbiety I, otrzymując tytuł Królewskiego Astrologa; twierdził, że rzucił klątwę na hiszpańską Armadę i spowodował złą pogodę, która zniszczyła flotę. Opublikował twierdzenia trygonometryczne do określania paralaksy nowej gwiazdy z 1572 roku. Zaprojektował astronomicus o dużym promieniu, aby THOMAS DIGGES mógł ją obserwować.

Deep Impact

Misja NASA Discovery ma wystartować w 2004 roku. Miała wysłać 500-kilogramowy miedziany pocisk do komety Tempel 1 w lipcu 2005 roku. Kamera i spektrometr w podczerwieni na statku kosmicznym będą badać powstałe lodowe szczątki i nieskazitelny materiał wewnętrzny.

Deep Space (technologia kosmiczna)

Seria misji demonstracyjnych technologii NASA w ramach programu NASA New Millennium. DEEP SPACE 1 (wystrzelony w październiku 1998) zawiera 12 zaawansowanych technologii, w tym autonomiczną nawigację i napęd jonowy. Może być skierowany na spotkanie bliskiej Ziemi asteroidy 1992 KD i dwóch komet. Deep Space 2 (wystrzelony w styczniu 1999) składa się z dwóch małych penetratorów powierzchniowych, będących częścią nieudanej misji Mars Polar Lander. Deep Space 3/Space Technology 3 będzie składać się z dwóch statków kosmicznych do testowania interferometrii kosmicznej. Start planowany jest na rok 2003. Deep Space 4 został odwołany w czerwcu 1999.

Aktualizacja wiadomości z ostatniej chwili (30 kwietnia 2002 r.)

Misja NASA Deep Space 1, w ramach której pomyślnie przetestowano 12 zaawansowanych technologii kosmicznych i wykonano doskonałe zdjęcia komety, dobiegła końca 18 grudnia 2001 r. Inżynierowie wysłali ostateczne polecenie wyłączenia silnika jonowego, który zużył 90% paliwa ksenonowego. Sonda pozostanie na orbicie wokół Słońca, działając samodzielnie. Jego odbiornik radiowy pozostanie włączony, na wypadek gdyby przyszłe pokolenia chciały się skontaktować ze statkiem kosmicznym.

Deep Space 1

Sonda Deep Space 1 (DS1) została wystrzelona w październiku 1998 r. w ramach programu NASA New Millennium, a we wrześniu 1999 r. zakończyła swoją główną misję testowania napędu jonowego i 11 innych zaawansowanych technologii wysokiego ryzyka. Sonda DS1 przeleciała obok asteroidy (9969) Braille'a o godz. odległość 26 km w lipcu 1999 r. Asteroida jest wydłużona i ma nieregularny kształt, z najdłuższym bokiem szacowanym na 2,2 km, a najkrótszym 1 km. Spektrometr podczerwieni statku kosmicznego potwierdził, że mała asteroida jest podobna do Westy. Może to być wyrzut z uderzenia o Westę lub rodzeństwo o wspólnym pochodzeniu. NASA przedłużyła misję, wykorzystując napęd jonowy i inne systemy, aby podjąć spotkanie z kometą 19P/Borrelly. Kometa została odkryta w 1904 roku przez Alphonse'a Borelly'ego i ma okres 7 lat. Najbliższe zbliżenie sondy do komety Borrelly'ego we wrześniu 2001 roku miało miejsce w odległości zaledwie 2200 km (1400 mil). Spotkanie dostarczyło zdjęć komety w wysokiej rozdzielczości (100 m), przesyłając czarno-białe fotografie wewnętrznego jądra komety. Jądro o długości 10 km (ponad 6 mil). Zdjęcia przedstawiają gładkie, pofałdowane równiny z jaśniejszymi obszarami, które wydają się być źródłem dżetów pyłu widocznych w śpiączce komety. Na obu końcach jądra komety znaleziono nierówny ląd z wieloma wysokimi grzbietami. Ten nierówny teren zawiera bardzo ciemne plamy, które wydają się być podwyższone w porównaniu z otaczającymi obszarami. DS1 zmierzył również rodzaje gazów i fal podczerwonych wokół komety oraz sposób interakcji gazów z wiatrem słonecznym. Między wiatrem słonecznym a komą komety zachodzi bardzo silne oddziaływanie. W pobliżu najbliższego zbliżenia DS1 do jądra wiatr słoneczny zebrał naładowane cząsteczki wody ze śpiączki, gwałtownie spowalniając wiatr. Dane pokazują, że przepływ jonów wokół skalistego, lodowego jądra komety nie jest wyśrodkowany w jądrze komety. Jony w przepływie turbulentnym są podgrzewane do około 106 K (2 × 106°F).

Najświeższe wiadomości (30 kwietnia 2002)

Misja NASA Deep Space 1, podczas której pomyślnie przetestowano 12 zaawansowanych technologii kosmicznych i wykonano doskonałe zdjęcia komety, dobiegła końca 18 grudnia 2001 r. Inżynierowie wysłali ostateczne polecenie wyłączenia silnika jonowego, który zużył 90% jego paliwo ksenonowe. Sonda pozostanie na orbicie wokół Słońca, działając samodzielnie. Jego odbiornik radiowy pozostanie włączony, na wypadek gdyby przyszłe pokolenia chciały się skontaktować ze statkiem kosmicznym.

Dzień

Tradycyjnie czas potrzebny Ziemi do jednego obrotu wokół własnej osi, ale umownie przyjmuje się, że wynosi on 86 400 sekund w układzie SI, chyba że określono inaczej. Istnieje kilka różnych definicji dnia. Dzień gwiezdny to odstęp czasu między dwoma kolejnymi górnymi tranzytami równonocy wiosennej; w rzeczywistości jest to czas, w którym Ziemia obraca się wokół własnej osi o kąt 360° względem gwiazd tła. Pozorny dzień słoneczny to przedział czasowy między dwoma kolejnymi południami (górne przejścia Słońca przez południk obserwatora). Ponieważ (a) Ziemia porusza się wokół Słońca po eliptycznej orbicie ze zmienną prędkością oraz (b) pozorna roczna droga Słońca względem gwiazd (ekliptyka) jest nachylona pod kątem do równika niebieskiego, prawa wniebowstąpienie Słońca zmienia się w nierównomiernym tempie, a odstęp czasu między kolejnymi południami (a tym samym czas trwania pozornego dnia słonecznego) nie jest dokładnie stały. Średnia doba słoneczna to przedział czasu między dwoma kolejnymi górnymi tranzytami hipotetycznego obiektu zwanego średnim słońcem, który porusza się wzdłuż równika niebieskiego względem gwiazd tła z jednostajną prędkością (równą średniej prędkości kątowej, z jaką rzeczywista Słońce wydaje się poruszać wzdłuż ekliptyki). Przy założeniu, że Ziemia obraca się wokół własnej osi z jednakową prędkością (co nie jest do końca dokładne), średnie dni słoneczne mają równy czas trwania. Ponieważ Ziemia obraca się wokół Słońca ze średnią prędkością kątową nieco poniżej 1? dziennie, Ziemia musi obracać się o kąt prawie 361? pomiędzy kolejnymi górnymi tranzytami Słońca przez południk obserwatora. W rezultacie średni dzień słoneczny jest nieco poniżej 4 minut dłuższy niż dzień gwiezdny, a dzień gwiezdny jest równy 23 h 56 min 04 s średniego czasu słonecznego.

de Chéeseaux, Philippe Loys (1718-51)

Szwajcarski astronom obserwował kilka gromad i "gwiazd mgławicowych" i sporządził katalog ich pozycji, przekazując go Reaumurowi, który przedstawił go Académie des Sciences w 1746 r., ale nie został on opublikowany w inny sposób. Osiem mgławic było oryginalnymi odkryciami. De Chéeseaux jako pierwszy sformułował paradoks OLBERSA, zastosowany do Drogi Mlecznej. Gdyby gwiazdy rozciągały się w nieskończoność we wszystkich kierunkach każda linia wzroku kończyłaby się na powierzchni gwiazdy, a Droga Mleczna powinna być tak jasna jak powierzchnia Słońca. De Chéseaux zasugerował, że skoro tak nie było, w przestrzeni kosmicznej nastąpiło jakieś osłabienie, przyciemniające bardziej odległe gwiazdy.

de Sitter, Willem (1872-1934)

Kosmolog, urodzony w Sneek w Holandii, rozpoczął raczej tradycyjną karierę w astronomii, prowadząc obserwacje z DAVIDEM GILLEM na Przylądku Dobrej Nadziei, określając masy i orbity satelitów Jowisza, określając zmienność obrotu Ziemi oraz badanie rozmieszczenia i ruchów gwiazd. Został dyrektorem Obserwatorium Leiden i zajął się szeregiem problemów z teorii względności. Jednym z fundamentalnych założeń szczególnej teorii względności jest stałość prędkości światła, a w szczególności, że c. nie zależy od prędkości źródła. Analizując krzywe prędkości układów podwójnych gwiazd, de Sitter udowodnił to. De Sitter stworzył matematyczną teorię ogólnej teorii względności opartą na czterowymiarowej czasoprzestrzeni i przyjrzał się astronomicznym konsekwencjom tej teorii. Jego praca zainspirowała wyprawę ARTHURA STANLEYA EDDINGTONA mającą na celu zmierzenie grawitacyjnego odchylenia promieni świetlnych przechodzących w pobliżu Słońca podczas zaćmienia w 1919 roku. De Sitter stworzył ogólną relatywistyczną teorię Wszechświata i znalazł rozwiązania, które opisują pusty Wszechświat, wbrew sformułowanej zasadzie firmy ERNST MACH. Rozwiązania, które znalazł, opisywały rozszerzający się Wszechświat, teoretyczny wynik spektakularnie potwierdzony przez obserwacje recesji galaktyk przeprowadzone przez EDWIN HUBBLE. De Sitter pracował z EINSTEINEM nad modelem Wszechświata Einsteina-de Sittera, który jest prostą podstawą obecnych, bardziej złożonych modeli Wielkiego Wybuchu.

Dawes, William Rutter (1799-1868)

Angielski duchowny i bystry astronom-amator. Obserwacja gwiazd podwójnych, odkrycie pierścienia Crêpe Saturna niezależnie od WILLIAMA BONDA. Podaj użyteczny empiryczny wzór na zdolność rozdzielczą teleskopu, znany jako granica Dawesa: dla teleskopu o aperturze d cm można rozdzielić gwiazdę podwójną o odległości 11/d sekundy kątowej lub większej.

Darwin, George Howard (1845-1912)

Matematyk i astronom, urodzony w Downe w hrabstwie Kent w Anglii, syn Karola Darwina, został Plumiańskim profesorem astronomii i filozofii eksperymentalnej na Uniwersytecie Cambridge. Zastosował teorię matematyczną do dynamiki układu Słońce - Ziemia - Księżyc. Dodał efekty fizyczne do teorii grawitacji, w tym efekty tarcia związane z działaniem pływów i kształty, jakie przyjmują Ziemia i Księżyc podczas obracania się. W swojej pracy zaproponował teorię pochodzenia Księżyca, a mianowicie, że został on wyrwany ze stopionej Ziemi na początku swojej historii przez pływowe działanie Słońca, po raz pierwszy, kiedy pochodzenie planety zostało wyjaśnione na podstawie jej obecnego stan dynamiczny.

Davenport, William (1782-1823)

Irlandzki astronom, urodzony w Dublinie, został drugim dyrektorem Obserwatorium Armagh. W ciągu ośmiu bezowocnych lat bezczynności i upadku nie wniósł praktycznie nic do astronomii, dopóki nie popełnił samobójstwa ze strzelby w gabinecie obserwatorium.

d′Alembert, Jean-Baptiste Le Rond (1717-83)

Francuski matematyk, urodzony w Paryżu. Podrzutek, otrzymał imię od miejsca, w którym został pozostawiony, kościoła św. Jana Chrzciciela de Rond. Opublikował zasadę d′Alemberta (zasadę, że działanie siły wywołuje równą i przeciwną reakcję w przyspieszanej masie) w Traité de Dynamique (1743), co było nową interpretacją dynamiki Newtona. Wykorzystał swoje nowe sformułowanie praw Newtona do badania astronomii fizycznej i ruchów planet. Jako redaktor naukowy należał do grupy francuskich intelektualistów, tzw. des Sciences, des Arts et des Métiers, wyjaśniając filozofię francuskiego oświecenia, w tym matematykę i astronomię.

d′Arrest, Heinrich Louis (1822-75)

Urodzony w Berlinie w Niemczech, pracował w Obserwatorium Berlińskim i Obserwatorium Kopenhaskim. W Berlinie brał udział wraz z JOHANNGALLE w odkryciu Neptuna. Odkrył komety i planetoidy oraz obserwował mgławice, w tym mgławicę zmienną JOHNA HINDA.

Duński Instytut Badań Kosmicznych

Duński Instytut Badań Kosmicznych (DSRI) powstał w 1968 roku. Obecna kadra naukowa liczy 18 fizyków. DSRI jest zaangażowana w dostarczanie instrumentów naukowych dla rosyjskiej misji Spectrum-X-Gamma, ESA Gamma-Ray Observatory Integral, misji kosmicznego promieniowania tła ESA Planck Surveyor oraz magnetometrów dla kilku misji, w tym argentyńskiego satelity SAC-C.

Dante Alighieri (1265-1321)

Włoski poeta, urodzony we Florencji we Włoszech, autor Boskiej komedii, opowieści o wędrówce poety przez piekło i czyściec (prowadzony przez Wergiliusza) oraz przez niebo (prowadzony przez żonę Dantego Beatrice, której wiersz jest pamiątką). Wiersz łączy w sobie cały średniowieczny obraz, integrując perspektywę religijno-moralną z geograficzną i astronomiczną, ukazując niezmienny wszechświat uporządkowany przez Boga. Tak średniowieczny świat wyobrażał sobie system ptolemejski.

Dante, Egnatio [Egnazio, Ignazio] (1536-86)

Astronom, budowniczy instrumentów i kartograf. Urodzony w Perugio we Włoszech, z ojca, który najwyraźniej również wytwarzał instrumenty astronomiczne, został mnichem dominikańskim i publikował prace na temat Sfery Sacrobosco oraz inne tematy astronomiczne i matematyczne. Sporządził mapy pod patronatem Kosmy I Medyceusza oraz duży ziemski globus, który istnieje do dziś. Był później profesorem matematyki w Pizie i Bolonii. W 1574 roku ustalił na podstawie obserwacji, że równonoc przypadała 11 dni wcześniej niż kalendarz będący wówczas w użyciu. Dante kontynuował udoskonalanie obserwacji, aby określić ilościowo ten nagromadzony błąd, a będąc mianowanym przez Grzegorza XIII kosmografem i matematykiem, zlecono mu mapowanie państw papieskich i kierowanie pracami nad reformą kalendarza.

Duży Teleskop Lornetkowy

Projekt Large Binocular Telescope (LBT) to współpraca mająca na celu zbudowanie bliźniaczego teleskopu interferometrycznego między instytucjami w Arizonie, Niemczech, Włoszech i Ohio. Arizona obejmuje astronomów z University of Arizona, Arizona State University i Northern Arizona University. Niemcy są reprezentowane przez LBT Beteiligungsgesellschaft, który składa się z Max-Planck-Institut für Astronomie w Heidelbergu, Landesstenwarte Heidelberg, Max-Planck-Institut für Radioastronomie w Bonn, Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik w Monachium i Astrophysikalisches Institut Potsdam. Włoskie środowisko astronomiczne jest reprezentowane przez Osservatorio Astrofisico di Arcetri we Florencji. Partnerami poszczególnych instytucji są Ohio State University w Columbus, University of NotreDame oraz Research Corporation w Tucson. Dwa borokrzemianowe zwierciadła o strukturze plastra miodu o długości 8,4 m dla LBT są odlewane w Laboratorium Zwierciadeł STEWARD BSERVATORY. Podstawowa konfiguracja optyczna LBT obejmuje adaptacyjne wtórniki podczerwieni f/15 o konstrukcji gregoriańskiej. Ognisko interferometryczne łączące światło z dwóch pierwszorzędowych 8,4 ponownie zobrazuje dwie złożone gregoriańskie płaszczyzny ogniskowe w trzech centralnych lokalizacjach. Konstrukcja teleskopu powstaje we Włoszech. Po wstępnym montażu w fabryce zostanie wysłany do Arizony pod koniec 2000 roku. Obudowa jest budowana na Mount Graham w południowo-wschodniej Arizonie.

Dynastia Cassinich

Cassini, Gian Domenico [Cassini I] (1625-1712); Cassini, Jacques [Cassini II] (1677-1756), syn Giana; Cassini, C´esar-Françcois [Cassini III] (1714-84), drugi syn Jakuba; Cassini, Jean-Dominique [Cassini IV] (1748-1845), syn Cezara-François.

Duch Jowisza (NGC 3242)

Mgławica aplanetarna w gwiazdozbiorze Hydry, pozycja RA 10^h 24,8^m, dec.-18° 38′ . Ma ósmą wielkość i ma gwiazdę centralną dwunastej wielkości. Jest niebieskawy i ma rozmiar 16″ może wyglądać jak słaba wersja Jowisza

Dualizm falowo-cząsteczkowy

Koncepcja, zgodnie z którą promieniowanie elektromagnetyczne i cząstki subatomowe zachowują się pod pewnymi względami jak fale, a pod innymi jak cząstki. Różne zjawiska, takie jak interferencja i dyfrakcja, wyraźnie demonstrują falową naturę światła (i innych form promieniowania elektromagnetycznego). Na przykład, jeśli światło o określonej długości fali, pochodzące z jednego źródła, przechodzi przez dwie sąsiednie wąskie szczeliny, wówczas każda szczelina działa jako źródło światła. Tam, gdzie fale świetlne wychodzące z każdej szczeliny spotykają się, interferują ze sobą, a ich amplitudy ("wysokości") sumują się tam, gdzie są w fazie (np. grzebień spotyka się z korytem). Z drugiej strony zachowanie cząstek światła jest demonstrowane przez efekt fotoelektryczny, zjawisko, w którym pewne substancje emitują elektrony, gdy są oświetlone wiązką światła, ale robią to tylko wtedy, gdy długość fali światła jest krótsza niż określona wartość minimalna. To zachowanie jest zgodne ze światłem będącym strumieniem cząstek (zwanych fotonami), z których każdy przenosi określoną ilość energii, która jest odwrotnie proporcjonalna do długości fali tego światła. Jeśli energia fotonu przekroczy minimalną energię potrzebną do wyrzucenia elektronu, elektron zostanie wyrzucony, ale jeśli energia fotonu jest mniejsza niż to minimum, żadne elektrony nie zostaną wyrzucone. Strumienie cząstek subatomowych wykazują zachowanie podobne do fal poprzez zjawiska takie jak interferencja i dyfrakcja. Na przykład, jeśli wiązka elektronów przechodzi przez dwie wąskie szczeliny, zanim spadnie na ekran luminoforowy, który rejestruje nadejście każdego elektronu jako plamkę światła, rozkład plamek świetlnych przybiera postać wzoru interferencyjnego zgodnego ze wzorem, który byłyby wytwarzane przez fale o określonej długości fali. Jak zaproponował w 1924 roku książę Louis Victor de Broglie (1892-1987), długość fali (λ) związana z cząstką pędu, p, jest określona wzorem λ = h/p, gdzie h jest stałą Plancka (=6,63 × 10^?34). Ponieważ p = mv (pęd = masa cząstki pomnożona przez jej prędkość), λ= h/mv. Długość fali związana z cząstką jest znana jako długość fali de Broglie′a. Na przykład długość fali de Broglie′a dla elektronu o masie 9,11x10^-31 kg poruszającego się z prędkością 3x10^{6 ms-1} (1 procent prędkości światła) wynosi: 6,63 × 10^-34/(9,11 × 10^-31 × 3 × 10⁶) ? 2,4 × 10^-10 m = 0,24 nm. Dla światła o długości fali λ energia E fotonu jest określona wzorem E = hc/λ, gdzie c oznacza prędkość światła i związany z nią pęd z fotonem to E/c = h/λ

Długość fali

Odległość między dwoma kolejnymi grzbietami ruchu falowego. Zwykle w falach poprzecznych (falach z punktami oscylującymi pod kątem prostym do kierunku ich natarcia) długość fali mierzona jest od grzbietu do grzbietu. W falach podłużnych (falach z punktami wibrującymi w tym samym kierunku co ich postęp) mierzy się od kompresji do kompresji. Termin ten odnosi się do promieniowania elektromagnetycznego, które jest uważane za ruch falowy. Na przykład światło niebieskie ma długość fali około 440 nanometrów, a światło czerwone około 700 nanometrów. Promieniowanie rentgenowskie ma długość fali rzędu 10^-10 metrów, a fale radiowe rzędu metrów. Długość fali jest zwykle oznaczana grecką literą lambda (λ); jest równa prędkości (ν) ciągu fal w ośrodku podzielonej przez jego częstotliwość (f ): λ = ν/f .

Długość ogniskowa

Odległość między środkiem soczewki lub odbijającą powierzchnią lustra a jej ogniskiem lub ogniskiem (punktem, w którym promienie światła ze źródła punktowego, znajdującego się efektywnie w nieskończonej odległości, zbiegają się, tworząc obraz) .

Dystans zenitalny

Odległość kątowa, mierzona wzdłuż wielkiego koła na sferze niebieskiej, między zenitem a obiektem niebieskim. Odległość zenitalna ciała niebieskiego jest równa 90° minus wysokość obiektu.

Duża tablica milimetrowa Atacama

Atacama Large Millimeter Array (ALMA) będzie największym teleskopem z syntezą apertury, działającym na falach milimetrowych i submilimetrowych, jaki kiedykolwiek zbudowano. Ma powstać na płaskowyżu w pobliżu Cerro Chajnantor we wschodniej części pustyni Atakama w północnym Chile, na wysokości 5000 m n.p.m. Projekt jest rozwijany przez międzynarodowe konsorcjum, w skład którego wchodzą obecnie Stany Zjednoczone i dziewięć krajów europejskich, i powinien być gotowy do użytku naukowego w 2009 roku. Projekt jest naturalnym następcą istniejących interferometrów fal milimetrowych w IRAM, OVRO, BIMA i Nobeyama. Będzie miał 64 anteny o średnicy 12 m i będzie działał na długościach fal od 5 do 0,35 mm, umożliwiając mu mapowanie w wysokiej rozdzielczości gazu i pyłu molekularnego w pobliskich obszarach gwiazdotwórczych oraz galaktyk gwiazdotwórczych przy dużym przesunięciu ku czerwieni.

Dowód przez sprzeczność

Dowód przez sprzeczność to matematyczna wersja argumentu logicznego znanego jako reductio ad absurdum lub redukcja do absurdu, w której zaprzeczenie twierdzeniu prowadzi do absurdalnego lub bezsensownego wyniku. W matematyce stwierdzenie absurdalne jest zaprzeczeniem czegoś, o czym wiadomo, że jest prawdziwe. Argument wykorzystuje następującą linię rozumowania:

o Aby pokazać, że Q musi być prawdziwe, załóżmy, że nie jest prawdziwe, załóżmy, że zaprzeczenie Q jest prawdziwe.
o Użyj innych metod dowodzenia, aby wykazać, że konsekwencją tego założenia jest stwierdzenie, o którym wiadomo, że jest fałszywe. Na przykład "udowodnij", że 0 = 1.
o To pokazuje, że początkowe założenie robocze musiało być fałszywe, a zatem Q jest prawdziwe.

Przykładem takiego podejścia jest dowód na to, że istnieje nieskończenie wiele liczb pierwszych.

Dowody istnienia

Dowody istnienia ustalają, że naprawdę istnieją obiekty o zdefiniowanych właściwościach. Ponieważ obiekty matematyczne są często abstrakcjami, dowody istnienia mogą uchronić cię przed zużywaniem dużej ilości energii na badanie właściwości obiektów, które po prostu nie istnieją, nawet w sensie abstrakcyjnym. Istnieją dwie podstawowe klasy dowodów istnienia. Jak sama nazwa wskazuje, dowód przez konstrukcję daje konkretny przykład przedmiotu lub właściwości, w takim stopniu, w jakim każdy abstrakcyjny obiekt teoretyczny można nazwać konkretnym. Alternatywą jest dowód niekonstruktywny - wykazanie, że istnienie takiego obiektu jest logicznie konieczne, bez podawania przykładów. Konstruktywne dowody są dość oczywiste. Na przykład, moglibyśmy zapytać, czy istnieją liczby parzyste, które są podzielne przez 16? Odpowiedź brzmi: tak, a krótki dowód to po prostu: 16. Dłuższy dowód jest taki, że 16 jest wyraźnie podzielne przez 16 i przez 2, a zatem jest liczbą parzystą podzielną przez 16. Oczywiście można było użyć wielu innych liczb w dowód, na przykład dowolna dodatnia liczba całkowita wielokrotności 16. Ale aby udowodnić istnienie, musimy zademonstrować tylko jeden przykład. Niekonstruktywne dowody mogą być dość subtelne. Na przykład możemy pokazać, że równanie takie jak 9x⁵ + 28x³ + 10x + 17 = 0 ma rozwiązanie, nie będąc w stanie powiedzieć, jakie to rozwiązanie. Oceniając prawą stronę powyższego równania z wartością x ustawioną na 0, x = 0, daje 17, natomiast jeśli x = ?1, to wynik wynosi ?30. Na podstawie tych wyników możemy użyć twierdzenia o wartości pośredniej (patrz strona 202), aby pokazać, że dla dowolnej wartości y z przedziału od -30 do 17 istnieje wartość x z przedziału od -1 do 0, która da wynik y z równania. Ponieważ 0, wynik, który otrzymaliśmy po prawej stronie równania, mieści się w tym przedziale, rozwiązanie równania istnieje - trochę więcej pracy pokazuje, że jest ono również jednoznaczne - jedyne możliwe rozwiązanie z wykorzystaniem liczb rzeczywistych.

Dodawanie i odejmowanie wektorów

Dodanie dwóch wektorów jest tak proste, jak umieszczenie ich strzałek od końca do końca i narysowanie nowej strzałki od punktu początkowego do punktu końcowego. Ten nowy wektor jest znany jako wektor wypadkowy. Wektory można również opisać współrzędnymi kartezjańskimi, gdzie punkt (x, y) określa położenie punktu końcowego względem dowolnego początku. Podobnie jak podążanie za mapą skarbów, jeśli przesuniemy się o x kroków w kierunku x, a następnie o y kroków w kierunku y, osiągniemy nasz cel. Sumę dwóch wektorów (1, 0) i (0, 1) można zatem obliczyć, dodając niezależnie składowe współrzędnych, co daje (1, 1). Odejmowanie działa w ten sam sposób: wypadkowa (3, 2) minus (1, 1) to (2, 1). Ponieważ każda współrzędna wektora reprezentuje jeden bok trójkąta prostokątnego, jego wielkość lub moduł można obliczyć z twierdzenia Pitagorasa. Moduł wektora (1, 1) jest równy przeciwprostokątnej trójkąta o bokach długości 1. Z twierdzenia Pitagorasa jest to √(1² + 1²) , lub √2 .

Dysk Airy′ego

Jasny punkt w środku obrazu dyfrakcyjnego, który powstaje, gdy źródło punktowe, takie jak gwiazda, jest obrazowane w ognisku teleskopu. Fale świetlne z odległej gwiazdy docierają do Ziemi jako seria równoległych frontów falowych (raczej jak fale toczące się po plaży). Kiedy te czoła fal zostaną przerwane na krawędzi apertury teleskopu (obręcz obiektywu lub zwierciadła głównego) i zostaną skupione, efekty interferencji między różnymi częściami każdego czoła fali skutkują utworzeniem obrazu dyfrakcyjnego. W przypadku źródła punktowego uzyskany obraz (przy założeniu doskonałego układu optycznego) składa się z centralnej plamki światła otoczonej serią jasnych i ciemnych prążków lub pierścieni. Zgodnie z teorią 84% energii świetlnej skupia się w centralnym punkcie (dysku Airy′ego), którego średnica zależy od apertury teleskopu i długości fali światła. Promień pierwszego ciemnego minimum w natężeniu światła, które leży bezpośrednio poza dyskiem Airy′ego, jest wyrażony w radianach jako 1,22λ/D, gdzie λ oznacza długość fali, a D aperturę teleskopu. Centralne miejsce jest znane jako dysk Airy′ego, ponieważ ten typ obrazu dyfrakcyjnego został po raz pierwszy zbadany przez Sir George′a Biddella Airy′ego (1801-1892), siódmego królewskiego astronoma.

DNA i starożytny Egipt

•  DNA to materiał zawarty w naszych komórkach, który niesie genetyczny plan życia i określa cechy dziedziczne. Testy DNA zostały po raz pierwszy opracowane przez naukowców w 1985 roku.
•  Testy DNA są obecnie wykorzystywane do weryfikacji historii rodzinnych faraonów i pomogły udowodnić istnienie małżeństw brat-siostra wśród członków rodzin królewskich.
•  Aby wyodrębnić DNA, naukowcy muszą pobrać bardzo małe próbki z tkanki ciała, włosów lub zębów.
•  W 1994 roku profesor Scott Woodward przeprowadził testy DNA na sześciu mumiach ze Starego Królestwa. Jego testy wykazały, że dwie mumie zostały umieszczone w niewłaściwych trumnach!
•  Woodward przetestował później 27 mumii królewskich z okresu Nowego Państwa. Te próbki ujawniły, że Ahmose poślubił swoją pełną siostrę Seknet-re.
•  Muzeum Manchesteru w Anglii jest siedzibą Międzynarodowej Bazy Danych Mummy i Banku Tkanek. Tutaj techniki testowania DNA są stosowane do próbek niekrólewskich mumii z muzeów i instytucji na całym świecie. Ujawniają one informacje o chorobach, na które cierpieli, a nawet o tym, czy między różnymi grupami istniało powiązanie genetyczne.
•  Dr Moamina Kamal z Cairo University Medical School wykorzystała testy DNA, aby odkryć, skąd pochodzą robotnicy, którzy zbudowali piramidy. Porównał próbki kości robotników z próbkami pobranymi od współczesnych Egipcjan. Jego wyniki sugerują, że prawie każda rodzina w Egipcie musiała być bezpośrednio lub pośrednio zaangażowana w budowę piramid.
•  16 lipca 2000 roku mumia uważana za Ramzesa I, która przez ponad 100 lat leżała w muzeum w wodospadzie Niagara, została poddana testom DNA przeciwko synowi Ramzesa I, Setiemu I, i jego wnukowi Ramzesowi II. Próbki nie pasowały idealnie. Naukowcy kontynuują badania.
•  W 2002 roku rząd egipski anulował testy DNA Tutanchamona ze względu na "bezpieczeństwo narodowe". Władze egipskie niechętnie zezwalają na testowanie ich najsłynniejszych faraon.
•  Rząd egipski zezwolił Woodwardowi na pobranie DNA od najstarszego dziecka Tutanchamona.


David Roberts

•  David Roberts (1796-1864) urodził się niedaleko Edynburga w Szkocji. Jako dziecko był utalentowanym artystą i został uczniem malarza pokojowego.
•  Później pracował dla scenografii wędrownego cyrku, ale jego prawdziwe umiejętności tkwiły jako ilustrator.
•  Roberts zaczął zdobywać reputację i nawiązywać przyjaźnie z kreatywnymi umysłami tamtych czasów, w tym z Charlesem Dickensem i artystą JMW Turnerem. Pisarz John Wilkie przekonał Robertsa, że powinien wyjechać za granicę, aby poszerzyć swoje doświadczenia.
•  Artysta zaczął przyciągać zamożnych mecenasów, takich jak Lord Northwick, dla którego w 1829 roku zakończył Wyjazd Izraelitów.
•  Kiedy Roberts malował to dzieło, nigdy nie odwiedził Bliskiego Wschodu. Pracował na podstawie szczegółowych opisów i szkiców przywiezionych przez podróżników.
•  W 1838 r. Roberts zarobił wystarczająco dużo pieniędzy, aby zwiedzać zabytki starożytnego Egiptu. Do Aleksandrii przybył 24 września. Łódź zabrała go do Kairu, gdzie naszkicował piramidy i Sfinksa.
•  Podróż Robertsa w dół Nilu zaprowadziła go aż do Abu Simbel. W podróży naszkicował pomniki i krajobraz. Po powrocie do Kairu został przez krótki czas, aby pracować nad swoimi szkicami.
•  Belgijski rytownik Louis Haghe wykonał następnie 247 litografii na podstawie rysunków Robertsa. Zostały opublikowane w sześciu tomach przez Francisa Grahama Moona w latach 1842-1849.
•  W 1839 r. podjął drugą część swojej podróży w towarzystwie dwóch przyjaciół, podróżując z Kairu przez Suez, Synaj i Petrę, Ziemię Świętą, aż do dzisiejszego Libanu. Wrócił do domu po jedenastu miesiącach.


Domy i ogrody

•  Według greckiego historyka Diodorusa Siculusa do I wieku p.n.e. egipskie domy budowano z trzciny papirusowej.
•  Bardziej wyrafinowane domy budowano z suszonych na słońcu cegieł. Ta technika jest stosowana od prawie 6000 lat. Błoto z Nilu zostało wcześniej wymieszane z plewami i ukształtowane ramkami do wypiekania na słońcu.
•  Pokoje większych domów były rozmieszczone wokół wewnętrznego dziedzińca lub po obu stronach korytarza. Okna byłyby zasłonięte okiennicami lub żaluzjami, aby chronić przed kurzem, owadami i ciągłym upałem.
•  Dom robotnika miał od dwóch do czterech pokoi na parterze i ogrodzony dziedziniec. Były tam dwie piwnice do przechowywania i wnęki w ścianach na przedmioty, takie jak bogowie domowi.
•  Domy bogaczy posiadały kilka sypialni, pokoi recepcyjnych i kwater prywatnych. Niektóre mogły mieć nawet łazienki, toalety i baseny.
•  Wodę czerpano ze studni z czasów Nowego Państwa. Woda została podniesiona za pomocą cienia do stawu.
•  Ogrody cieszyły się dużą popularnością. Sztuka egipska przedstawia ogrody, od kilku drzew owocowych po wielkie ogrody botaniczne z egzotycznymi drzewami i stawami, często zaopatrzone w ryby, zwierzęta w klatkach i ptaki.
•  Malowidła nagrobne, ryciny i inne dzieła sztuki sugerują, że egipskie ogrody mogły być bardzo formalne.
•  Ogrodnicy byli często zatrudniani przez bogatych Egipcjan oraz w świątyniach. Podlewali i odchwaszczali rośliny, a z nasion wyhodowali niektóre gatunki, w tym palmę daktylową.


Dolina Królów

•  Dolina Królów również leży na zachodnim brzegu Nilu i składa się z doliny wschodniej i zachodniej. Zawiera wiele grobowców faraonów z Nowego Państwa, w tym Tutanchamona i Ramzesa II.
•  Dolina wschodnia jest miejscem pochówku królów z XVIII - XX dynastii. W zachodniej dolinie (zwanej również Cmentarzem Małp) znajdują się tylko cztery grobowce, w tym grobowiec Amenhotepa III.
•  Początkowo wejścia do grobowców były zamaskowane, aby nikt ich nie znalazł. Kiedy ta praktyka się skończyła, zamiast tego wyznaczono strażników do pilnowania grobowców, ze znacznie mniejszym powodzeniem.
•  Większość grobowców została wycięta w wapieniu. Zawierały trzy korytarze, przedsionek i komorę sarkofagu. Te grobowce były trudniejsze do obrabowania i umiejętnie ukrywane przed potencjalnymi złodziejami.
•  Korytarze kończyły się komorą grobową, w której złożono ciało faraona, otoczone najwspanialszymi skarbami Egiptu. Sufit i ściany pokrywały malowidła przedstawiające bogów i boginie.
•  Dolina wymagała umiejętności dziesiątek robotników, którzy mieszkali w wiosce Deir-el-Medina. Wieś rozwijała się przez ponad 500 lat i utrzymywała do 60 rodzin. Jejkamienne fundamenty wciąż stoją.
•  Grobowiec Setiego I jest najdłuższy w dolinie - 120 m - i pokryty jest kolorowymi malowidłami.
• Obrazy przedstawiają sceny rytuału Otwarcia Ust oraz wygrawerowane fragmenty Księgi Umarłych.
•  Grobowiec Tutanchamona jest jednym z najmniejszych w Dolinie.
•  Pomimo wszelkich środków ostrożności, jakie podjęli Egipcjanie, prawie wszystkie grobowce w Dolinie Królów zostały splądrowane.


Dolina Królowych

•  Dolina Królowych, na zachodnim brzegu Nilu w Tebach, była głównym cmentarzem królewskich żon i dzieci w okresie Nowego Państwa. Nazywa się "Set Neferu", co oznacza "siedzibę piękna".
•  W dolinie znajduje się około 75 grobowców. Zwykle składają się z małego przedsionka, po którym znajduje się korytarz prowadzący do komory grobowej.
•  Kiedy na początku XX wieku włoski archeolog Ernesto Schiaparelli odkrył grobowce Doliny Królowych, były one w złym stanie. Niektóre były używane jako stajnie dla osłów.
•  Najsłynniejszy i najbardziej spektakularny grób należy do królowej Nefertari, żony Ramzesa II (1279-1213 p.n.e.).
•  W grobowcu Nefertari znajduje się sztuka przedstawiająca królową wielbiącą zmumifikowane ciało Ozyrysa i ofiarowującą mleko bogini Hathor.
•  Pomimo nazwy Doliny znajdują się tam również grobowce kilku książąt Nowego Państwa, w tym synów Ramzesa III - Chaemwaseta II i Amenherchepeszefa.
•  Książę Kamuast miał grobowiec podobny do grobowca faraona, ale znacznie mniejszy. Jest jasno udekorowany, ze scenami składania ofiar i hołdów.
•  Sceny w grobowcu księcia Khaemweset oferują cenny wgląd w egipski pogląd na życie pozagrobowe. Pokazano go, jak przedstawia się strażnikom bram wraz z ojcem, składa ofiarę i ubrany jest w szatę.
•  Uważa się, że Thiti jest żoną Ramzesa IV. Jej grób został odrestaurowany i ma piękną dekorację wytłaczaną na wapieniu.


Dzieci

•  W starożytnym Egipcie dzieci uważano za błogosławieństwo. Jeśli para nie może mieć własnych dzieci, może spróbować adoptować sieroty.
•  Dzieci były ważne ze względu na wiarę w życie pozagrobowe. Członkowie rodziny musieli upewnić się, że ich obrzędy pogrzebowe zostaną dokładnie przeprowadzone. Dzieci opiekowałyby się również sędziwymi rodzicami.
•  Życie dziecka było niepewne. Choroby i wypadki pochłonęły życie co dwa lub trzy urodzenia. Aby to zrekompensować, rodziny miały średnio od czterech do sześciu dzieci, a niektóre miały nawet 15.
•  Starożytni Egipcjanie mieli testy pozwalające określić płodność kobiety, a nawet płeć nienarodzonego dziecka. Uważali, że kobieta powinna własnym moczem pokropić płasknicę i jęczmień. Jeśli jęczmień rósł, sądzono, że jej dziecko będzie chłopcem. Gdyby płaskacz rósł, dziecko byłoby dziewczynką. Gdyby żadne z nich nie rosło, kobieta nie miałaby dzieci.
•  Poród był niebezpieczny i wiele kobiet zmarło w jego trakcie. W grobowcu króla Horemheba w Sakkarze znaleziono szczątki jego królowej Mutnodjmet zawierające kości donosznego płodu. Prawdopodobnie zmarła w wyniku problemu w czasie ciąży.
•  Główną boginią ciąży i porodu była bogini hipopotama Taweret. Kobiety kładły sobie na brzuchu różdżkę z kości słoniowej, prosząc ją o pomoc podczas porodu.
•  Dziecko otrzymywało imię od razu, a następnie rejestrowano je u władz egipskich. Niektóre imiona składały się z kilku liter, podczas gdy inne stanowiły frazę. Wiele dzieci otrzymało również imiona bogów.
•  Niemowlęta były karmione przez matki przez około trzy lata, noszone w chuście na szyi, aby mogła dalej pracować.
•  Od piątego roku życia oczekiwano, że dzieci zaczną pomagać rodzicom w zarabianiu na życie lub prowadzeniu gospodarstwa domowego - pomagając przy zbiorach lub załatwianiu sprawunków. Głowy młodych chłopców były ogolone, z wyjątkiem kucyka noszonego z boku. Kiedy osiągnęli wiek dwunastu lat, włosy zostały zgolone i pozwolono im zapuścić włosy. Od tego wieku chłopców uważano za wystarczająco starych, aby wykonywać dorosłe prace w rodzinnych majątkach. Dziewczyny pomagały w domu.
•  W najbiedniejszych rodzinach los dzieci nie był taki przyjemny. Mogli być oddani do pracy w świątyniach, a nawet sprzedani jako niewolnicy.


Deklaracja misji

pisemny dokument, który określa zasady przewodnie, według których działa Twoja organizacja. Określa, kim jesteś jako firma.

Delegacja

Zezwolenie komuś innemu na działanie w Twoim imieniu.

Due Diligence

Proces starannego badania wszystkich zgłoszeń i sprawozdań finansowych firmy w celu fuzji lub przejęcia.

Dane demograficzne

statystyki mierzące populację, w tym: wiek, płeć, dochód, wykształcenie, pochodzenie etniczne i lokalizacja.

Dostosowany rynek

Rynek jednego. To najwyższy poziom segmentacji rynku.

Dwór królewski i pałac

•  Faraon i jego doradcy zbierali się na specjalne uroczystości państwowe. Do tych spotkań wykorzystano wiele rodzajów budynków.
•  Dwory królewskie ozdobiono złoconymi metalami i klejnotami. Fragmenty kafelków z dworu faraona Echnatona dają wgląd w splendor życia na dworze.
•  Dwór zamieszkiwali wybrani przez faraona dworzanie, albo krewni, albo utalentowani skrybowie. Często organizowano ceremonie, aby przyznać nagrody tym lojalnym sługom.
•  Na dworze obowiązywały surowe zasady. Jeśli faraon zbliżył się do kogoś, musiałon upaść przed nim i ucałować ziemię pod jego stopami.
•  Życie na dworze królewskim bywało nudne, więc tancerze, błazny, magowie i muzycy zapewniali faraonowi rozrywkę.
•  Tron dworski został wykonany z drewna pokrytego złotem płatkowym. Archeolodzy zrekonstruowali tron królowej Hetepheres.
•  Istniały nieoficjalne "gildie" kobiet złożone z żon ważnych urzędników. Zgłosiły się do bogini Hathor.
•  Część biżuterii była dozwolona na dworze tylko w określonych godzinach. Figurkę korony królewskiej można było nosić tylko wtedy, gdy król jechał swoim rydwanem
. •  Na dworze użyto tylko najlepszych materiałów. Wazony i talerze kuto ze złota, uważanego za najszlachetniejszy ze wszystkich metali.


Diagramy Venna

Diagramy Venna to proste diagramy wizualne szeroko stosowane do opisywania relacji między zbiorami. W swojej najprostszej formie dysk jest używany do reprezentowania każdego zestawu, a przecięcia dysków oznaczają przecięcia zestawów. Stosowanie takich diagramów do przedstawiania relacji między różnymi twierdzeniami filozoficznymi lub różnymi zbiorami sięga wieków. Został on sformalizowany przez brytyjskiego logika i filozofa Johna Venna w 1880 roku. Sam Venn nazywał je kręgami Eulera w odniesieniu do podobnego rodzaju diagramu opracowanego przez szwajcarskiego matematyka Leonharda Eulera w XVIII wieku. Dla trzech zestawów istnieje klasyczny sposób pokazania wszystkich możliwych relacji. Ale przez więcej niż trzy sety układ skrzyżowań bezczynnie staje się znacznie bardziej złożony. Diagram obok pokazuje jedno podejście do łączenia sześciu różnych zestawów.


Drugi Okres Przejściowy

•  Drugi Okres Przejściowy (1750-1550 r. p.n.e.) był trudnym okresem dla Egiptu. Najeźdźcy zwani Hyksosami osiedlili się w Delcie. Mieli panować jako XIII-XVII dynastie faraonów.
•  Hyksosi mieli lepszą broń niż Egipcjanie. Najechali lokalne siły i zaczęli nazywać siebie królami.
•  Hyksosi zbudowali nową, silnie ufortyfikowaną stolicę o nazwie Avaris w 1720 r.p.n.e. Został zbudowany na ruinach Państwa Środka.
•  W tym czasie królowie tebańscy z XVII dynastii sprawowali kontrolę nad południowym Egiptem.
•  Podział Egiptu nie był pokojowy. Zginął tebański król Sequenenra Taa. Jego mumia pokazuje rany od siekiery i noża.
•  Król tebański Kamose wzniósł pomnik w świątyni w Karnaku, aby upamiętnić swoje zwycięstwa w bitwie.
•  Podczas jednej bitwy z Hyksosami armią tebańską dowodziła królowa Ahhotep. •  Król Ahmose w końcu wypędził Hyksosów z Egiptu. Zniszczył także ich twierdze w Palestynie, aby upewnić się, że nie mogą ponownie stanowić zagrożenia.
•  Pod rządami Ahmose odzyskano terytoria nubijskie, które zostały utracone pod koniec Państwa Środka. Rozpoczął się nowy okres potęgi Egiptu.


Dzielniki i reszty

Liczba jest dzielnikiem innej liczby, jeśli dzieli się dokładnie na tę liczbę, bez reszty. Czyli 4 jest dzielnikiem 12, ponieważ można go podzielić na 12 dokładnie trzy razy. W tego rodzaju operacji dzielona liczba, 12, nazywana jest dywidendą. Ale co z 13 podzielonymi przez 4? W tym przypadku 4 nie jest dzielnikiem 13, ponieważ dzieli się na 13 trzy razy, ale pozostawia 1. Jeden sposób wyrażenia odpowiedzi to trzy, a reszta jeden. To inny sposób na powiedzenie, że 12, czyli 3 × 4, jest największą liczbą całkowitą mniejszą niż dywidenda (13), która jest podzielna przez cztery, i że 13 = 12 + 1. Gdy reszta jednej jest teraz podzielona przez po czwarte, wynik jest ułamkiem, więc odpowiedź na nasze pierwotne pytanie to 3. 3 i 4 są dzielnikami 12 (podobnie jak 1, 2, 6 i 12). Jeśli podzielimy jedną liczbę naturalną, powiedzmy p, przez drugą q, która nie jest dzielnikiem p, to zawsze jest reszta, r, która jest mniejsza niż q. Oznacza to, że ogólnie p = kq + r, gdzie k jest liczbą naturalną, a r jest liczbą naturalną mniejszą niż q. Dla dowolnych dwóch liczb p i q największy wspólny dzielnik, GCD, znany również jako najwyższy wspólny czynnik, jest największą liczbą, która jest dzielnikiem zarówno p, jak i q. Ponieważ 1 jest oczywiście dzielnikiem obu liczb, GCD jest zawsze większe lub równe 1. Jeśli GCD wynosi 1, to liczby są uważane za względnie pierwsze - nie mają wspólnych dodatnich dzielników z wyjątkiem 1. Dzielniki tworzą interesującą rodzinę liczb zwaną "liczbami idealnymi". Są to liczby, których dodatnie dzielniki, wyłączając siebie, sumują się do wartości samej liczby. Pierwszą i najprostszą liczbą doskonałą jest 6, która jest równa sumie jej dzielników, 1, 2 i 3. Druga liczba doskonała to 28, czyli 1 + 2 + 4 + 7 + 14. Musisz czekać. znacznie dłużej, aby znaleźć trzecią: 496, co jest równe 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 31 + 62 + 124 + 248. Idealne liczby są rzadkie, a znalezienie ich jest wyzwaniem. Matematycy nie znaleźli jeszcze rozstrzygających odpowiedzi na niektóre ważne pytania, takie jak czy istnieje nieskończona liczba doskonałych liczb, czy też wszystkie są parzyste.


Dolny Egipt

•  Dolny Egipt zajął północną część kraju, gdzie Nil dzieli się na Deltę, która wpada do Morza Śródziemnego.
•  Tylko 160 km długości Dolny Egipt był wielokrotnie szerszy niż Górny Egipt.
•  Delta Nilu dominowała w Dolnym Egipcie, gdzie ziemia była żyzna i bagnista. Dolny Egipt miał łagodniejszą temperaturę niż Górny Egipt, a także więcej deszczu.
•  Archeolodzy nie wiedzą tyle o predynastycznej historii Dolnego Egiptu, co o Górnym Egipcie. Jest on zwykle dzielony przez historyków na pięć okresów.
•  Czas przed pisemną historią w Egipcie został przez archeologów podzielony na pięć okresów. Każdy okres nosi nazwę miejsca, z którego wydobyto narzędzia, ceramikę i inne przedmioty.
•  Dolny Egipt był znany jako To-Mehu w czasach faraonów. Został podzielony na 20 obszarów zwanych "nomami".
•  Król Dolnego Egiptu nosił czerwoną koronę, czyli "deszret". Był to wysoki, centralny element w kształcie pudełka, nad którym wystawał dramatycznie wyglądający zakręt.
•  Dolny Egipt był reprezentowany przez boginię Wadjyt. Zwykle przedstawiana jako kobra, mogła również pojawić się jako kobieta z głową lwa, a nawet jako mangusta!
•  Dolny Egipt był pod silnym wpływem Palestyny i Syrii. W Delcie znaleziono ceramikę z tych obszarów, a także artefakty z Sumeru (dolny Eufrat).
•  Pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. kultura Dolnego Egiptu zaczęła być zastępowana przez kulturę Górnego Egiptu. Wykopaliska w Tell el-Farain pokazują, że do tego czasu wyroby z Górnego Egiptu zastępowano lokalnie wyrobami ceramicznymi


Dynastie Zhou i Qin

•  11OO p.n.e., Shang w Chinach zostało podbite przez lud zwany Zhou.
•  Zhou rozszerzyło terytorium Szang na całe Chiny, ale królestwo zostało podzielone na duże majątki, z których każda posiadała własnego władcę.
•  W czasach Zhou Chińczycy zaczęli używać żelaza, zarówno do pługów, jak i broni, i poczynili wiele postępów w technologii.
•  Do głosu doszli wielcy myśliciele, tacy jak Laozi i Konfucjusz.
•  Konfucjusz wierzył, że moralność jest niezbędna w służbie rządowej, ale minister o imieniu ShangYang (który zmarł w 338 r. p.n.e. uważał, że prawo należy wzmocnić w jakikolwiek sposób. Nazywa się to legalizmem.
•  Rodzina ShangYanga - Qin - obaliła Zhou w 312 p.n.e.
•  W 246 p.n.e. cesarz Qin Zheng rozszerzył imperium i nazwał się Shi Huangdi, Pierwszym Cesarzem. Zbudował Wielki Mur o długości 4000 km, aby chronić swoje imperium przed nomadami z północy.
•  Shi Huangdi zakazał książek i pochował żywcem 460 konfucjańskich uczonych. Jego najstarszy syn Fu Su został wygnany, gdy się sprzeciwił.
•  Kiedy Shi Huangdi zmarł, w 210 p.n.e., jego ciało zostało potajemnie zabrane do stolicy przez ministra Li Si z wózkiem na ryby, aby ukryć zapach gnijącego mięsa. Li Si wysłał list do Fu Su, udając, że pochodzi od jego ojca, mówiąc mu, aby popełnić samobójstwo. Fu Su zrobił i tak Li Si doszedł do władzy.


Dynastia Han

•  W 210 p.n.e. małym królestwem Han rządził Liu Bang. Liu Bang był biednym wieśniakiem, który doszedł do władzy po rozpadzie imperium Qin.
•  W 2O6 p.n.e., Liu Bang poprowadził armię w stolicy Qin, Xiangyang. Splądrował grób Shi Huangdiego i spalił miasto oraz bibliotekę zawierającą książki, których Shi Huangdi zakazał - jedyne istniejące kopie.
•  W 202 p.n.e. Liu Bang ogłosił się pierwszym cesarzem Han i przyjął imię Gaozu.
•  Pod rządami Han Chiny stały się tak duże i potężne jak Cesarstwo Rzymskie, a sztuka i nauka kwitły. Chińczycy wciąż czasami nazywają siebie Han.
•  Pod rządami Wudiego (141-87 p.n.e.) Han Chiny osiągnęły swój szczyt.
•  Miasta Han były ogromne, zatłoczone i piękne, a rzemieślnicy robili wiele wspaniałych rzeczy z drewna, farby i jedwabiu - niestety zniszczonych po zakończeniu rządów Han.
•  Jedwabiem, jadeitem i końmi handlowano na Jedwabnym Szlaku, przez Azję aż do Cesarstwa Rzymskiego.
•  Cesarze Han próbowali odzyskać utracone pisma i wskrzesili
nauki Konfucjusza. Urzędnicy publiczni zostali naukowcami, a w 165 p.n.e. odbyły się pierwsze egzaminy do podjęcia służby publicznej.
•  Około 50 r .n.e. misjonarze buddyjscy dotarli do Chin.
•  Do roku 200 r. cesarze Han zostali osłabieni przez swoje ambitne żony i eunuchów (strażników). Rebelia grupy zwanej Żółtymi Turbanami w połączeniu z atakami wojowników z północy doprowadziły do upadku imperium.

---

[ 567 ]

---