HYPATIUS z Efezu (2. połowa V w. - po 537/538): Metropolita Efezu od 531 r. W 532 r. wziął udział jako rzecznik biskupów katolickich w sporze z monofizytami, tzw. collatio cum Severianis, zwołanym przez cesarza. Rok później udał się jako delegat Justyniana do papieża Jana II i uzyskał jego zobowiązanie do formuły teopaschickiej wraz z potępieniem mnichów akoemetae, którzy sprzeciwiali się tej formulezdecydowanie. Na synodzie konstantynopolitańskim w 536 r. przemawiał w imieniu wszystkich obecnych biskupów przeciwko patriarsze Anthimusowi, który został zdetronizowany z powodu monofizytyzmu. Oprócz dekretu biskupiego o chrześcijańskim pochówku, który zachował się wyryty na kamieniu, Hypatius napisał Summikta. zhth,mata (Quaestiones miscellaneae), w którym odpowiedział na pytania podniesione przez Atramyttium, swojego kolegę w episkopacie. Hypatius układał komentarze do Psalmów, do Proroków Mniejszych i do Ewangelii Łukasza. W dysputach teologicznych, w których brał udział, Hypatius zawsze wyróżniał się obroną Soboru Chalcedońskiego i formuły dwóch natur. Dlatego słusznie można go uważać za Chalcedończyka "ściśle przestrzegającego" w taki sam sposób jak Leontius z Bizancjum i Heraklian z Chalcedonu.

HYPERECHIUSZ (V w.) : Nie wiadomo absolutnie nic o życiu tego świętego mnicha, który żył prawdopodobnie w V wieku. Pozostawił on Napomnienie do mnichów, zbiór 160 duchowych zdań, zachowanych w języku greckim, odnoszących się do wykonywania różnych cnót monastycznych (PG 79, 1473-1489). Alfabetyczna kolekcja Apophthegmata Patrum, w części poświęconej Hyperechiusowi , zachowała tylko osiem logii, pochodzących z Napomnienia. Kilka innych logii, zachowanych w innych anonimowych i systematycznych zbiorach apophthegmata, zostało zidentyfikowanych dzięki niedawnym badaniom literatury ascetyczno-monastycznej o charakterze budującym.

HIPOSTAZA : Jako termin techniczny, hipostaza pojawia się najpierw w greckich naukach przyrodniczych, oznaczając osad w cieczy. Za tym kryje się dwojaka idea, krzepnięcie i widzialność, która pojawia się w każdym użyciu tego słowa, z przewagą jednego lub drugiego aspektu. Tak więc w greckiej Biblii hipostaza odnosi się w szczególności do prawdziwej rzeczywistości ; tradycja stoicka widzi w hipostazie ostatnią indywidualizację pierwotnej istoty; jest ona również obecna w tradycji neoplatońskiej, tj. od Porfiriusza - jeszcze nie u Plotyna - choć na całkowicie duchowym poziomie i z niuansem progresji. To samo dotyczy technicznego użycia terminu, którego używają chrześcijańscy autorzy - zawsze konfrontując trzy wspomniane tradycje - w teologii trynitarnej, a następnie w chrystologii. Podjęta przez tradycję orygenesańską, tak jak ousia (Hammerstaedt 1005-6), aby podkreślić trzy boskie rzeczywistości w sposób anty-sabelowy , hipostaza znalazła szerszy konsensus na Synodzie w Aleksandrii (362). Kapadocjanie, którzy przeciwstawili trzy hipostazy jednej naturze, formułę zatwierdzoną również przez Sobór w Konstantynopolu (381) , mimo to wyjaśnili termin, podkreślając jego charakterystyczny aspekt, indywidualność. Opierając się na nowej interpretacji pojęcia hipostazy, Bazyli, a później Cyryl Aleksandryjski, porównali trynitarny użytek z porfiriańską doktryną trzech hipostaz . W tym samym okresie Apolinary z Laodycei wprowadził ten termin do chrystologii, podkreślając nim jedną rzeczywistość Chrystusa. Hipostaza o tym znaczeniu stała się widoczna dzięki Cyrylowi Aleksandryjskiemu. Wyraźnie odróżniona od "natury", weszła również do wiary Chalcedonu . Niemniej jednak w późniejszych dyskusjach, w których istniała świadomość, że obie natury w Chrystusie, jak zamierzał Nestoriusz, muszą być hipostatyczne, tj. indywidualne, autorzy bizantyjscy podkreślili w hipostazie aspekt samoistności (kaqV e`auto,n), a także charakteryzowania własności, tak aby móc używać tego terminu słusznie zarówno w teologii trynitarnej, jak i w chrystologii (patrz unia hipostatyczna).

HYPSISTARIANIE:Grzegorz z Nyssy nazywa ich hypsistianami, mając nazwę pochodzącą od u[yiston, ponieważ czczą Boga jako jedynego pantokra,twr, nie uznając go za Ojca . Grzegorz z Nazjanzu jest przede wszystkim tym, który zajmuje się nimi, biorąc pod uwagę, że jego ojciec należał do tej sekty przed nawróceniem się na chrześcijaństwo; nazywa ich hypsistarianami. Ich doktryna przedstawia się jako zbiór elementów pogańskich i żydowskich: od pierwszych przejęli cześć dla ognia i świateł oraz odrzucili kult bożków i ofiar; od drugich przyjęli przestrzeganie szabatu i powstrzymywanie się od niektórych pokarmów, ale obrzezanie zostało odrzucone .

HYSTASPES, Księga: Księga Hystaspesa jest cytowana po raz pierwszy w połowie II w. n.e. jako autorytatywne pogańskie dzieło prorockie obok Sybilli i biblijnych proroków przez Justyna Męczennika, który informuje nas, że jej czytelnicy podlegają karze śmierci (1 Apol. 20,1; 44,12). Księga Hystaspesa była notorycznie niebezpiecznym dziełem i musiała być szczególnie niepokojąca w oczach władz politycznych, ponieważ zawierała . Laktancjusz donosi z tego samego dzieła o innym proroctwie eschatologicznym, dotyczącym ostatecznej zbawczej interwencji najwyższego Boga na rzecz pobożnych i wiernych ludzi, którzy z jękiem wzywają jego ochrony przed bezbożnymi i grzesznikami . Na podstawie tych skąpych informacji można z rozsądną pewnością przypuszczać, że mamy do czynienia z pseudepigraficzną apokalipsą pochodzenia zoroastryjskiego, umieszczoną pod starożytną prestiżową nazwą Hystaspesa, ojca Dariusza, współczesnego Zoroastrowi (VI w. p.n.e.), ale skomponowaną w rzeczywistości, podobnie jak współczesna apokalipsa, którą Elkesai otrzymał od Seresa z Partii . Miało to miejsce w czasach Trajana (początek II w. n.e.) i miało miejsce w kontekście konfrontacji między Imperium Partów a Imperium Rzymskim. W niej znalazła wyraz antyrzymska nienawiść i pragnienie wolności i zemsty świata mezopotamskiego. Z tego punktu widzenia, pomimo znaczących analogii, jakie przedstawia z żydowską literaturą apokaliptyczną i jej pseudoepigraficznymi przebraniami (rozważmy proroctwa Księgi Daniela lub żydowskie wyrocznie sybillińskie), tradycyjna hipoteza o bezpośrednim i wyłącznie żydowskim pochodzeniu wydaje się całkowicie bezpodstawna (szeroko rozpowszechniona między XIX a XX wiekiem, ostatnio broniona m.in. przez Gignoux i Flussera, który uważa ją nawet za źródło Apokalipsy Janowej). Również obecny tytuł, Oracles of Hystaspes, wprowadzony przez Windischa, powinien zostać odrzucony, jako pochodzący z oczywistego błędu w tłumaczeniu: greckie wyrażenie chr?seis Hystaspou użyte przez bizantyjskiego epitomatora Teozofii (red. Beatrice, 3) oznacza w rzeczywistości, że w tym dziele nie zawarto "wyroczni" (chr?smoi/vaticinia, oracula), lecz "fragmenty" (excerpta, wyciągi lub cytaty) księgi Hystaspesa. Oryginalny tytuł wydaje się być raczej Księgą Mądrości Hystaspesa. Eschatologiczna doktryna Księgi Hystaspesa, z jej charakterystycznym proroctwem końca Cesarstwa Rzymskiego, została doskonale zintegrowana z millenarystyczną koncepcją Laktancjusza (ten ważny aspekt myśli Laktancjusza jest niestety całkowicie ignorowany przez E. DePalmę Digesera, The Making of a Christian Empire: Lactantius and Rome, Ithaca-London 2000, z negatywnymi konsekwencjami, które łatwo sobie wyobrazić dla ogólnej interpretacji teologii politycznej Laktancjusza i jej relacji z Konstantynem). Według Laktancjusza Hystaspesa należy zaliczyć do pogańskich proroków prawdy chrześcijańskiej , nawet jeśli w przeciwieństwie do Sybilli i Hermesa Trismegistusa, Hystaspes milczał, przez podstęp demonów, o podstawowej doktrynie zbawczego dzieła Wyzwoliciela posłanego przez Boga. Cisza dotycząca Syna Bożego jest dowodem na to, że Laktancjusz na początku IV w. miał jeszcze w rękach oryginalną zoroastryjską redakcję tego dzieła. Ale już od drugiej połowy II w. istnieją pewne świadectwa istnienia "schrystianizowanej" wersji Księgi Hystaspesa, która słusznie koncentruje się na postaci Chrystusa i jego eschatologicznej interwencji. Wersja ta została opracowana w celu ułatwienia penetracji chrześcijańskiej propagandy misyjnej na obszarach geograficznych naznaczonych silną obecnością zoroastryjską (Azja Mniejsza, Syria i Mezopotamia), analogicznie do tego, co zostało zrobione za pośrednictwem fałszywych wyroczni pogańskich bogów i Sybilli w świecie grecko-rzymskim. Klemens z Aleksandrii , nasze najstarsze źródło, donosi, że apostoł Paweł (najprawdopodobniej nawiązuje do zaginionego fragmentu apokryficznych Dziejów Pawła) zaprosił swoich słuchaczy do czytania ksiąg pogańskich. Oprócz Sybilli zachęcano ich zwłaszcza do czytania Księgi Hystaspesa, w której mogliby znaleźć potwierdzenie jego kazań o eschatologicznej misji Syna Bożego (problemy interpretacyjne stawiane przez ten fragment Klemensa można znaleźć w Zamagni, 74-96). Mani, dziedzic tradycji elkesaickiej, znał to dzieło i cytował je jako Świadectwo Hystaspesa o Umiłowanym (Chrystusie) w swojej Księdze Tajemnic . Wśród wyciągów z schrystianizowanej wersji Księgi Hystaspesa, zamieszczonych w IV księdze Teozofii, znalazła się słynna przepowiednia Zoroastra skierowana do Hystaspesa o przyjściu Mesjasza .

HONORIUSZ Scholastyk: Trudno zidentyfikować tego Honoriusza z połowy VI w., który zwrócił się do pewnego biskupa Jordanesa - nie lepiej zidentyfikowanego i nie mylić z autorem Getiki - krótkiego utworu w wierszu, w którym odrzuca listy Seneki, aby wychwalać chrześcijaństwo. W swoim Rescriptum Honoriusz przedstawia Jordanesa jako nauczyciela o wiele lepszego od Seneki, ponieważ dał Honoriuszowi światło Chrystusa.

HORMISDAS, papież (zm. 523): Po śmierci papieża Symmacha (11 lipca 514), jego diakon Hormisdas, pochodzący z Frosinone, który został wyświęcony na prezbitera w 499, został wybrany na jego następcę. Był żonaty (jego żona wstąpiła do klasztoru) i miał syna o imieniu Silverius, który napisał epitafium swojego ojca . Silverius został subdiakonem kościoła rzymskiego, a później papieżem (536-537). Hormisdas wziął udział w synodzie rzymskim w 501 i zajmował ważne stanowisko w kościele rzymskim podczas pontyfikatu Symmacha. Wybrany na papieża, pracował w szczególności nad ostatecznym naprawieniem Schizmy wawrzyńcowej ; podjął kroki przeciwko Manichejczykom . Interweniował w Hiszpanii, gdzie nakazał Janowi z Elche, by był jego przedstawicielem, dając mu normy do przestrzegania przy święceniach ; za Betykę i Luzytanię nakazał Salustiuszowi z Sewilli . Za Galię, która dopiero niedawno stała się katolicka za sprawą Chlodwiga, miał powiązania z Awitusem z Vienne, a zwłaszcza z Cezarym z Arles . Udało mu się, dzięki serii sprzyjających okoliczności, zakończyć schizmę akacką. Podczas buntu (513) Witaliana, który poprosił cesarza Anastazjusza o zwołanie soboru, Anastazjusz napisał do Hormisdasa, zapraszając go do wzięcia udziału . Hormisdas najpierw skonsultował się z królem Teodorykiem i z soborem rzymskim, a następnie (w sierpniu) wysłał legata do Konstantynopola, z dokładnymi instrukcjami (indiculus) i formułą wiary (Regula rectae fidei Hormisdae), którą musieli podpisać ci, którzy chcieli ponownie wejść w komunię z Rzymem .Aby doprowadzić pojednanie do końca, Hormisdas nawiązał stosunki z niektórymi biskupami wschodnimi. Gdy niebezpieczeństwo ze strony Vitaliana minęło, Anastazjusz stał się mniej pojednawczy, chociaż ruch na rzecz zjednoczenia nadal rósł ; z tego powodu wysłał legatów do Hormisdasa i list do senatu rzymskiego. Papież wysłał wtedy nową delegację, w której uczestniczyli Ennodius z Pawii i Peregrynus z Misenum, ale nie przyniosło to żadnych pozytywnych rezultatów. Wraz ze śmiercią Anastazjusza w 518 r., wstąpieniem na tron Justyna I (który był wyznawcą wiary prawosławnej i wspomagany przez swojego bratanka Justyniana, jak się okazało) i wyborem nowego patriarchy, Jana II, klimat w stolicy bizantyjskiej uległ zmianie. Jan zakomunikował Hormisdasowi, że jego imię i imię Leona zostały ponownie umieszczone w dyptykach. W tym czasie istniała ścisła korespondencja między Rzymem a Konstantynopolem (listy w dużej mierze zachowane w Collectio Avellana). Na początku 519 r. Hormisdas wysłał inną delegację, w tym Germana z Kapui, z tym samym libellus do podpisania i nowym indiculus, tj. instrukcjami, których delegacja musiała przestrzegać. Na Wielkanoc (28 marca 519 r.), po podpisaniu libellus przez Jana i za zgodą cesarza, przywrócono pełną komunię między dwoma kościołami, a schizma zakończyła się po 35 latach podziału . Teraz podjęto wysiłki, aby zapewnić przystąpienie innych ważnych biskupstw Wschodu, w szczególności Antiochii i Aleksandrii. W Tesalonikach wybuchł bunt przeciwko delegacji papieskiej. Ale związek miał zostać przyćmiony przez mnichów scytyjskich (Dobrugia), którzy chcieli zatwierdzenia formuły Unus de Trinitate passus est de carne (patrz też theopaschites), aby lepiej bronić Soboru Chalcedońskiego i Tomus ad Flavianum Leona; początkowo nie zostali dobrze przyjęci przez Justyniana , ale wkrótce zaczął ich wspierać i bronić ich sprawy u Hormisdasa . Tymczasem część z nich udała się do Rzymu, gdzie pozostali od czerwca 519 do września 520. Ale Hormisdas, który początkowo wahał się z odpowiedzią, czekając na powrót delegacji ze Wschodu, we wrześniu 520 wstrzymał się z zatwierdzeniem, ponieważ nie uważał formuły za użyteczną i myślał, że mnisi są zauroczeni nowością (Thiel 124). Wygnał ich z Rzymu i przekazał swoją decyzję cesarzowi. Justynian nie wziął pod uwagę stanowiska Rzymu. Hormisdas wysłał relikwie Piotra i Pawła cesarzowi; zmarł 6 sierpnia 523 r. i został pochowany w Bazylice św. Piotra.

HORSIESI (ok. 305-ok. 390): Drugi następca Pachomiusza, po krótkich rządach Petroniusza. Nie znamy jego pochodzenia. Około 320 roku przyłączył się do uczniów Pachomiusza. Mianowany przełożonym w momencie kryzysu, który podzielił klasztory, był zbyt potulny i łagodny, aby narzucić swoją władzę; zastąpiony przez "wikariusza generalnego", Teodora, wycofał się w samotność, podczas gdy w teorii zachował swoją władzę, którą odzyskał po śmierci Teodora. Koptyjski tekst, nie do końca wiarygodny, mówi o wizycie Horsiesiego w Aleksandrii w czasach patriarchy Teofila, z którym omawiał problemy duchowe. Wśród dokumentów pachomiańskich przetłumaczonych na łacinę przez Jerome′a znajduje się Liber Horsiesi, zagubiony w tekście koptyjskim i greckim: zamiast organicznej kompozycji literackiej jest to dzieło homiletyczne, które podejmuje pewne katechezy i napomnienia. Bogate w cytaty biblijne, może być uważane za duchowe świadectwo odwołujące się do wierności. Wiele stron jest adresowanych bardziej szczegółowo do przełożonych. Autentyczność dzieła jest bezsporna, podczas gdy fragmenty znalezione w języku koptyjskim wydają się należeć do późniejszych pokoleń. Liber Horsiesi został przetłumaczony na kilka współczesnych języków, ponieważ dostarcza doskonałych dowodów na egipskie idee monastyczne. Niedawno odkryto dwa listy w oryginalnym koptyjskim, napisane z okazji dorocznego spotkania pachomiańczyków. Zajmują się one, w stylu aluzyjnym, problemami moralnymi i dyscyplinarnymi. Horsiesi mógł również odegrać znaczną rolę w opracowaniu reguł pachomiańskich i zapisaniu życia założyciela.

HUESCA (łac. Osca, Oscensis): Korespondencja między Consentiusem a św. Augustynem informuje nas o skażeniu tego kościoła priscylianizmem, przynajmniej w osobie jego biskupa, Siagriusa. W roku 598 w mieście odbył się synod prowincjonalny. Jego Akty znamy dzięki Codex Aemilianensis; redagowane sukcesywnie, nie mają podpisów obecnych biskupów, których liczby i tożsamości nie znamy. Jego dwa kanony, potwierdzone na Soborze w Terrassa w 614 r., nakazują biskupom czuwanie nad życiem moralnym duchowieństwa i odbywanie corocznego synodu diecezjalnego, na którym powinni być obecni również księża, diakoni i opaci klasztorów w diecezji.

HUNERYK : Król Wandalów i Alanów Afryki (477-484). Jego pierwszą żoną była córka wizygockiego króla Teodoryka I, ale wkrótce potem Huneryk poślubił Eudoksję, córkę Walentyniana III, którą wcześniej jego (tj. Huneryka) ojciec Genseryk wziął jako zakładnika. Po objęciu tronu po Genzeryku Huneryk był podejrzliwy i wrogo nastawiony do wszystkich możliwych pretendentów do tronu. Początkowo przyjął rozważnie pojednawczą strategię polityczną wobec Zenona i Odoakra, szanując katolików afrykańskich i prześladując manichejczyków; ale później, dostrzegając słabość bizantyjskiego cesarza, prześladował ludność niearyjską. W 472 r. Eudoksja uciekła do Jerozolimy. Wiktor z Wity zachował dla nas trzy edykty Huneryka. Zmarł po głodzie i nie został zastąpiony przez swojego syna Hilderyka, lecz przez bratanka Gunthamunda.

HUNOWIE (łac. Hunni, Chunni; gr. Ou-noi, Cou/noi).Wydarzenia historyczne otaczające Hunów można uznać za dość pewne tylko wtedy, gdy weźmiemy pod uwagę dekady około 370 r. n.e., tj. od czasu, gdy pojawili się na stepach nad rzeką Don, aż do rozpadu imperium Attyli. Hunowie pierwotnie zamieszkiwali terytoria na północ od Chin; najstarsze informacje pochodzą prawdopodobnie z VI w. p.n.e. Chińskie źródła w rzeczywistości podają, że Hunowie wywodzą się od Hiung-nu, mongolskiej ludności, która osiedliła się na granicach chińskiego imperium, w Kansu i w południowej części pustyni Gobi. Ich znaczenie zostało ustalone, zwłaszcza począwszy od III w. n.e. i w ciągu pierwszych dekad IV w., tj. gdy grupy Hunów zdołały wspiąć się na Wielki Mur Chiński, najeżdżając centralne Chiny, aby następnie zająć Pekin. Niedługo potem Hunowie zostali pokonani przez Awarów, którzy nadciągali z północy, i Tybetańczyków, którzy przybyli z południa, i ruszyli na zachód, na północ od Morza Kaspijskiego i nad rzekę Wołgę (IV w.). Z tego miejsca część Hunów dotarła na południe od Morza Aralskiego, w kierunku Persji, chociaż inni, popychani przez inne ludy, kontynuowali marsz na zachód, podporządkowując sobie Alanów i Ostrogotów i popychając Wizygotów, których przestraszył ich postęp, na południe od Dunaju, w granicach Cesarstwa Rzymskiego. Przez pewien okres stosunki między Hunami, którzy nie mieli jeszcze podstawowej, jednolitej organizacji, a imperium były z konieczności raczej serdeczne. W rzeczywistości pozostali podzieleni na grupy, które były niezależne od siebie, pod własnymi przywódcami i miały zwyczaj sprzedawania swoich usług wojskowych cesarzowi, patrycjuszowi lub zbuntowanemu magister militum i były przyzwyczajone do walki ze sobą, gdy były zatrudniane przez przeciwne frakcje. Sytuacja zmieniła się, gdy w Pannonii Uldin potwierdził swoją władzę nad wszystkimi Hunami, będąc uznanym za króla, i podporządkował sobie liczne germańskie ludy. Za sprawą Uldina i jego następców, zwłaszcza Rua, stosunki między Hunami a imperium, zarówno Wschodu, jak i Zachodu, stały się jeszcze bardziej intensywne. Hunowie w rzeczywistości pomogli Rzymianom - po otrzymaniu od nich coraz większych sum pieniędzy - przeciwko barbarzyńskiemu przywódcy Gainasowi, który zbuntował się przeciwko jarzmu wschodniej części imperium i został pokonany i zabity przez Uldina. Walczyli także przeciwko Gotom z Radagaisos w bitwie pod Faesulae w 406 r. i przeciwko Wizygotom z Ataulf podczas wyprawy Alaryka do Italii. Relacje z Cesarstwem Rzymskim na Zachodzie coraz bardziej się zacieśniały po objęciu władzy przez Aetiusza Flawiusza, który w 409 r. był zakładnikiem cesarza. Kiedy magister militum Feliks odebrał Pannonię Hunom, to właśnie Aetiusz przywrócił ją im w 431 r. W międzyczasie królestwo Hunów coraz bardziej umacniało się jako państwo, a było to prawdopodobnie spowodowane bliskością i intensywną współpracą, jaka wówczas istniała z imperium.Pierwsze oznaki wyniszczenia między Rzymianami a Hunami zaczęły się jednak pojawiać, zwłaszcza za Attyli, który po śmierci swojego brata Bledy został władcą terytoriów między Germanią, odległymi wyspami duńskimi i Morzem Aralskim, cały czas mając nadzieję na podporządkowanie imperium swoim rządom. Jego próba jednak nie powiodła się z powodu dwóch wydarzeń: jego porażki w bitwie na Polach Katalaunijskich, niedaleko Challons (451), która w rzeczywistości pozbawiła go możliwości podboju Galii, oraz interwencji papieża Leona I (452), która nie pozwoliła mu na inwazję na Italię. Po śmierci Attyli (453) w państwie Hunów rozpoczął się proces gwałtownego rozpadu, który bardzo wcześnie doprowadził do jego zniknięcia; w kolejnych stuleciach zniknęły również inne grupy Hunów, którzy zostali zepchnięci do różnych regionów Azji, być może nawet do Indii. Dla późniejszych pokoleń Hunowie byli symbolem niezwykłej dzikości i niszczycielskiej furii, która sprawiła, że mieszkańcy nie byli w stanie odbudować niczego solidnego w miejscach, w których zniszczyli formy istniejącej cywilizacji w momencie przybycia. Rozproszone hordy ludności, które w pewnym momencie możemy nazwać potomkami rodu Hunów, rozproszyły się z Mongolii i Chin do Galii, ze stepów syberyjskich i od oceanów północnych do gór Kaukazu, Dunaju i Alp. Szczyt ich historycznego wyglądu został osiągnięty, jak powiedziano, wraz z nadejściem Attyli, który rządził z autorytetem i terrorem, a nie przez solidną organizację polityczną. Ze źródeł nie jest jasne, czy istniały dobrze zdefiniowane więzi łączące podporządkowane narody z nim; nie było żadnych urzędników centralnych ani gubernatorów prowincji poza otoczeniem dworu; ponadto korzystał z usług urzędników rzymskich. Sprawiedliwość była wymierzana przez samego króla przed drzwiami jego pałacu. W źródłach prawnych nie ma wzmianki o normach prawnych ani zwyczajach prawa. Nie istniał również system danin, biorąc pod uwagę, że dochody uzyskiwano z ekstremalnych sum wymuszonych od Cesarstwa Rzymskiego. Stolica imperium Hunów, położona w nieznanym nam miejscu, była niczym więcej niż dużą wioską i domami, a także samym pałacem cesarskim; wszystkie były zbudowane z drewna, choć dobrze zdobione. Poligamia była powszechna, a kobiety mieszkały w apartamentach, gdzie mogły przyjmować gości. Z religijnego punktu widzenia wiemy od Priscusa, że ludzie uważali za fetysz miecz, który został zgubiony, a następnie odnaleziony w czasach Attyli, jako omen jego panowania nad światem. Jedyną formą kultury były pieśni śpiewane podczas bankietów wydawanych na cześć władcy. Oprócz wojny Hunowie wykazali się biegłością w handlu, który uprawiali z Hiung-nu z Mongolii, Chińczykami, Persami i Hindusami. Na Zachodzie angażowali się w stosunki handlowe z Rzymianami.

HYDATIUSZ (395-470): Biskup Chaves (Aquae Flaviae, w Gallaecia) w pierwszej połowie V w. Prowadził działalność polityczną dotyczącą barbarzyńskich najeźdźców, znanych tam jako Swebowie. Jego Kronika jest kontynuacją Kroniki Hieromena z lat 379-468. Przez bardziej odległe lata Hydacjusz korzysta ze źródeł pisanych i zachowuje uniwersalny charakter, który był obecny w dziele Hieronima. Jednak informacje sukcesywnie stają się informacjami z pierwszej ręki i mają tendencję do ograniczania się do Hiszpanii, a przede wszystkim do Gallaecia - znak jego izolacji. Jego źródło jest ważne dla wydarzeń z V w. ze względu na niedobór informacji. Żył w okresie politycznych wstrząsów; ubolewa nad zniszczeniami spowodowanymi przez barbarzyńców i innymi nieszczęściami, które przypominają mu te przepowiedziane przez proroków Starego Testamentu. Nie ma złudzeń co do stanu imperium i nie widzi żadnego możliwego rozwiązania żałosnego stanu rzeczy. Tekst zachował się tylko w jednym rękopisie z uszkodzeniami w tekście i chronologii, częściowo z powodu innej metody datowania wydarzeń.

HYDATIUSZ z Meridy (IV w.): Natychmiast przeciwstawił się Pryscylianowi i jego zwolennikom z wielką wytrwałością, najpierw na soborze w Saragossie w 380 r. Później interweniował przed władzą cywilną i uzyskał od Gracjana dekret, który mógł zaatakować pryscylianistów pod zarzutem manicheizmu. Po upadku Gracjana i uzurpacji Maksyma, pracował w Trewirze, razem z Itacjuszem z Ossonuby, na rzecz potępienia Pryscyliana, który w międzyczasie odwołał się do Maksyma. Uderzony reakcją, jaka nastąpiła po egzekucji Pryscyliana, Hydacjusz uniknął usunięcia ze stanowiska biskupiego, rezygnując spontanicznie.

HYGINUS, papież (zm. 140): Według Euzebiusza jego pontyfikat trwał cztery lata, od 136 do 140 (HE 4,2). Liber pontificalis wskazuje, że jego ojczyzną była Grecja i że był synem ateńskiego filozofa, a sam był biegły w filozofii. Według Ireneusza , podczas jego pontyfikatu do Rzymu przybyli ze Wschodu różni gnostycy, wśród nich słynni Cerdo i Walentyn. Jednak ich przyjęcie do wspólnoty rzymskiej było sprzeciwiane przez rzymskie duchowieństwo, tak że ostatecznie opuścili miasto. Być może Hyginus ułożył regułę dla duchowieństwa i ustanowił niższe święcenia. Zmarł śmiercią męczeńską (wspomnienie 11 stycznia).

HYGINUS z Kordoby (IV w.): Najpierw zwrócił uwagę Hydacjusza z Meridy na pryscylianizm, wobec którego starał się zachować zrównoważone stanowisko, dalekie od przeciwstawnych skrajności. Nie wziął udziału w Soborze w Saragossie w 380 r., gdzie według Sulpicjusza Sewera został formalnie upomniany za niechęć do ekskomunikowania pryscylianistów . Fragment Ambrożego poświadcza obecność Hyginusa w Trefie, gdzie był wśród biskupów protestujących przeciwko skazaniu na śmierć Pryscyliana. Z tego powodu został wygnany z miasta i wygnany przez cesarza Maksyma, pomimo podeszłego wieku.

HYMENAEUS z Jerozolimy (zm. po 268 r.): Biskup, który uczestniczył w soborach antiocheńskich w 264 i 268 r. przeciwko Pawłowi z Samosaty. Pojawia się jako pierwszy sygnatariusz listu wysłanego do Pawła przez sześciu biskupów, na zakończenie soboru w 264 r., w ostatniej próbie nawrócenia go.

HYMN - HYMNOLOGIA: Dwa teksty z Listów Pawła (Ef 5:19 [18] i Kol 3:16) zdają się dobrze potwierdzać, że znaczenia są równoważne, czy to właściwe, czy przenośne, trzech terminów dotyczących starożytnego śpiewu liturgicznego, a mianowicie "psalmów, hymnów i pieśni duchownych [tekst grecki ma ?dais]". Jest to wyraźnie symboliczne dla ciągłości i interferencji, w najstarszej chrześcijańskiej hymnologii, między tradycją biblijną, zwłaszcza Psalmami, a grecko-rzymską tradycją poetycką i religijną hymnoi i cantica. Najczęściej przyjmując formę liryzmu chóralnego i pieśni dziękczynnych oraz modlitw skierowanych do bóstwa, hymnodia religijna była już podstawowym aktem liturgicznym cywilizacji starożytności klasycznej, od hymnów homeryckich do Carmen saeculare Horacego. W odniesieniu do podwójnej tradycji, żydowskiej i grecko-rzymskiej, chrześcijańska innowacja polegała na tym, że taka poetycka i muzyczna celebracja, wśród jej wielu form, była skierowana "do Chrystusa jako do Boga" (carmen Christo quasi Deo dicere; tekst wyjaśniony w sensie pieśni przez Tertulla). Widać to również w bardzo starożytnym Phos Hilaron (III w.?). Ta celebracja "radosnego światła świętej chwały / od nieśmiertelnego Ojca niebieskiego / niebiańskiego i błogosławionego / Jezusa Chrystusa" (1. strofa) złożona z trzech strof czteroczłonowych, napisanych ametryczną grecką prozą, podobnie jak inne chrześcijańskie hymny z IV i V w., które znaleziono w papirusach. Znajdujemy również formacje anapestyczne (stopa podstawowa = dwie krótkie + jedna długa akcentowana). Pedagogus Klemensa Aleksandryjskiego, w swoim słynnym ostatnim hymnie zatytułowanym "Hymn of the Holy Savior", potwierdza wejście hymnu chrześcijańskiego do metrycznych form starożytnej poezji. "Hymn jest przedstawiony jako zrównoważony zestaw systemów lub jako nierówne dystychy wersetów anapestycznych, o stosunkowo swobodnym charakterze, a zatem być może niemal popularne" . Jeśli musimy być ostrożni w odniesieniu do terminu "popularna hymnologia" (ma on niepodważalny sens tylko wtedy, gdy odnosi się do "ludu chrześcijańskiego"), nie powinniśmy całkowicie odrzucać hipotezy, która przypisywała znaczenie, być może nadmierne, heretykom w rozwoju chrześcijańskiej hymnologii, przekształconej w instrument ("medium") teologicznej propagandy: znamy niektóre hymny o heterodoksyjnej inspiracji, a ten szczegół przypomina starożytne powiązania między hymnodią a kerygmatem. Hymny biskupa Syneziusa z Cyreny są jednocześnie chrześcijańskie i neoplatońskie. Łacińska (prawosławna) hymnologia skutecznie pojawia się jako swego rodzaju "podświetlenie" kwestii ariańskiej. Świadczy o tym kilka autentycznych ragmentów, pochodzących od dwóch pierwszych mistrzów gatunku: Hilarego z Poitiers (trzy hymny odkryte w 1885 r. z dystychem, który prawdopodobnie służył jako epigraf do zbioru w rękopisie w Arezzo) i przede wszystkim Ambrożego z Mediolanu. Jego 14 (?) hymnów, powszechnie uznawanych dziś za autentyczne, tworzy trwałą "stałą formę" przez półtora tysiąca lat dla liturgii w języku łacińskim: 8 strof 4 dimetrów jambicznych (iambus = krótka sylaba + długa sylaba akcentowana), generalnie izosylabowych (8 sylab). Hymn ambrozjański jest chrześcijańskim hymnem łacińskim par excellence; ale ta tradycja liturgiczna nie wyklucza, wśród ascetów literowych, podwójnej rozbieżności formy i funkcji. Hymn metryczny jest kultywowany z większą różnorodnością (użycie strof i metryk Katuliańskich i Horacjańskich) w celu pobożnej medytacji, zarówno indywidualnej, jak i zbiorowej: takie są 12 hymnów Katemerynonu Prudencjusza. Graniczy z ćwiczeniem (pobożnego) stylu z hymnem Paulina z Noli na cześć Jana Chrzciciela (w heksametrze: jest to laus) lub, przede wszystkim, z ubogim okazem lirycznym Sydoniusza o św. Saturninie z Tuluzy . Fortunatus poświęca nawet krzyżowi niektóre hymny, które słusznie pozostały celebrowane w liturgii. Średniowieczna produkcja jest znaczna i jak dotąd mało zbadana, chociaż potwierdza swoją osobowość w niektórych żywych liturgiach regionalnych, jak w hiszpańskiej hymnologii aż do okresu mozarabskiego (IX-X w.).

HYMN PERŁY: W Dziejach Tomasza, utworze skomponowanym w języku syryjskim w pierwszej połowie III w., zachowała się poetycka kompozycja o znacznej długości i pięknie, wygłoszona przez Tomasza, gdy przebywał w więzieniu. Ten tak zwany Hymn Perły był prawdopodobnie pierwotnie tekstem narracyjnym babilońskiej Syrii, ponieważ jego język świadczy o nieedesańskim i przedklasycznym języku syryjskim. W Hymnie syn wschodniego króla opowiada nam o misji, którą właśnie ukończył na Zachodzie, mając na celu odzyskanie cennej perły. Tutaj, po tym, jak zapomniał o zadaniu, które mu powierzono, przychodzi list od jego rodziców, który budzi jego samoświadomość i pozwala mu w ten sposób zdobyć perłę. Przywozi ją z powrotem do swojego kraju i w ten sposób uzyskuje swój spadek. Tematy te zostały zinterpretowane jako części duchowej lub zbawczej sprawy.

HYPATIA z Aleksandrii: (ok. 370-415). Żyła w Aleksandrii na przełomie IV i V wieku w szczególnym momencie historycznym, w którym nastąpiła szybka ewolucja relacji między kościołem a cesarstwem. Chrześcijaństwo, już nie prześladowane, ale wręcz otwarcie faworyzowane począwszy od Konstantyna, stało się dzięki Teodozjuszowi, dzięki edyktowi z 380 roku, oficjalną religią cesarstwa. Relacje władzy zostały w ten sposób odwrócone, zwłaszcza po 392 roku, roku, w którym pogaństwo zostało faktycznie zakazane . W szczególności w Aleksandrii zaczęła wówczas narastać rosnąca wrogość wobec religii pogańskiej, wrogość, która przynajmniej do pewnego stopnia była faworyzowana i wzrosła, gdy Cyryl został biskupem miasta (412). W tym kontekście należy czytać i rozumieć dramatyczną historię Hypatii. Uczona, wykształcona w szkole ojca Theona, była wybitną ekspertką w matematyce, astronomii i geometrii. Wydaje się, że należy przypisać jej wynalezienie pewnych przyrządów naukowych, takich jak płaskie astrolabium, hydroskop i aerometr. W swoich pismach, niestety zaginionych, komentowała dzieła Diofantosa, Apolloniusza z Perge, Klaudiusza Ptolemeusza i Euklidesa. Jako filozofka była uważana przez współczesnych za trzeciego wielkiego nauczyciela platonizmu po Platonie i Plotynie. Nauczała w swoim mieście, być może zajmując tam siedzibę filozofii (Marrou), i zgromadziła wokół siebie naukowe grono uczonych. Synezjusz z Cyreny, który był jej uczniem, zachował emocjonalne wspomnienie o tej kobiecie, słynącej z głębokiej kultury, surowego stylu życia i słynnej urody: "matka, siostra, nauczycielka i dobroczyńczyni razem, szczyt wszystkiego, co można uczcić słowami i czynami" . Wspomniane dary zapewniły Hypatii szczery szacunek wśród dużej części jej współobywateli (nie tylko pogan), ale także przyciągnęły uwagę Cyryla i nienawiść band fanatyków. Biskup, który już ledwo mógł znieść sukces neoplatońskiej nauki Hypatii, wydaje się obarczać ją odpowiedzialnością za niepowodzenie jego próby pojednania z prefektem Orestesem, autorytetem, z którym wszedł w konflikt z powodu pewnych problemów, które miały miejsce w mieście (414-415), który był znany z tego, że chętnie szukał rady u Hypatii. Bez względu na rolę, jaką Cyryl odegrał w kierowaniu i rozpalaniu opinii publicznej, faktem jest, że wiosną 415 r. grupa mnichów parabalani, prowadzona przez lektora imieniem Piotr, zaatakowała Hypatię, gdy wracała do domu, pojmała ją, pobiła, a następnie zawlokła jej ciało do kościoła, nazwanego Cezareum, i pocięła jej ciało ostrymi płytkami. Szczątki przewieziono następnie do miejsca zwanego Cinaron i spalono. Szkoła Hypatii rozproszyła się, a po jej uczniach nie pozostała żadna pamięć, poza Synezjuszem, nawróconym na chrześcijaństwo, a następnie wybranym na biskupa Cyreny. Szczególne wydarzenia, które wyróżniały życie, a przede wszystkim śmierć tej kobiety, sprawiły, że została wybrana jako symbol różnych rodzajów roszczeń (wolności myśli, kultury przeciwko obskurantyzmowi, feminizmowi itp.) z oczywistymi konsekwencjami, jakie to ze sobą niesie. Skazana na literaturę i poezję, ale także wybrana na "patronkę" kręgów naukowych, filozoficznych lub ogólnie kulturowych, jest nawet dziś przedmiotem ciągłych "ponownych lektur", nie zawsze popartych poważnymi badaniami historycznymi. Główne starożytne źródła wiedzy o jej pełnej udręki biografii można jednak znaleźć u Sokratesa Scholasticusa , Philostorgiusa , Damaszusza (Vita Isidori), Jana Malalasa (359), Jana z Nikiu (Kron. 84, 100-102) i Teofanes (Kron. 5906).

HYPATIUSZ (ok. 336-446; święto 17 czerwcab>Pochodził z dobrej rodziny frygijskiej, żył jako pasterz w Tracji, gdzie, zostawszy mnichem, poświęcił się opiece nad chorymi wraz z żołnierzem o imieniu Jonasz. Około 400 roku, po podróży do Konstantynopola, pojednał się z ojcem i zamieszkał z kilkoma towarzyszami w klasztorze rufińskim, założonym na azjatyckim brzegu, na południe od Chalcedonu, w 394 roku przez ministra Rufina (zm. 395), później opuszczonym przez założycieli mnichów egipskich. Został tam hegumenem ważnej społeczności, chronionym przez dwór i dość blisko ubogich. Miał wpływ na cesarza Teodozjusza. Stanął po stronie Aleksandra Akometeta przeciwko Nestoriuszowi. Jego uczeń Kallinikus spisał jego życie .

HOMILIARZ

I. Ogólnie - II. Homiliarium liturgiczne - III. Homiliarium greckie i wschodnie.

I. Ogólnie. Homiliarium to zbiór patrystycznych homilii, uporządkowanych według przebiegu roku liturgicznego: jest to zatem księga liturgiczna. Jego zasadniczym celem jest oddawanie czci Bogu. Dlatego homiliariusza nie należy mylić z sermonarius (który grupuje Sermones lub moralizujące, budujące lub parenetyczne przemówienia) lub legendarius (antologia tekstów hagiograficznych). Oczywiście to rozróżnienie nie zawsze jest rygorystycznie przestrzegane. Często zbiory mają heterogeniczny wygląd, tak że księga liturgiczna jest często przekształcana w "homiliariusz-legendarny" lub "kaznodziejsko-homiliariusz". Ponadto, oprócz homilii w ścisłym tego słowa znaczeniu, zbiory te przyjmowały również fragmenty komentarzy biblijnych i, rzadziej, teksty biblijne. Ich cel, katechetyczny i dydaktyczny, zanim stały się pobożne (jak to miało miejsce w epoce karolińskiej w przypadku dobrze zdefiniowanej kategorii homilii), polegał na wyjaśnianiu wyboru tekstów, które miały być głoszone w kontekście liturgicznym. W większości przypadków repertuar homiletyczny miał funkcję praktyczną: wraz z sakramentarzem i lekcjonarzem biblijnym homilii był pierwszym podręcznikiem dla kaznodziejów, nadrabiającym ich braki lub ułatwiającym im zadanie. Odwołując się do dzieł ojców Kościoła, homilii świadczy o szczególnym momencie w historii dogmatu: był typowym przedstawicielem tradycyjnej egzegezy wyrażonej w homeliae Patrum. Homiliariusz był więc florilegium, które pełniło kilka funkcji: w czasach nowożytnych byłyby one określone w podręcznikach, takich jak enchiridion asceticum, enchiridion patristicum, manuale praedicatorum itp. Zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie homiliariusz zależał od pism świętych (lekcjonarzy, systematycznych komentarzy do ewangelii), liturgii (która zapewniała jej ogólne ramy), a w szczególności zbiorów patrystycznych. Zawsze musimy odróżniać, obok homilii liturgicznych, dzieła egzegetyczne lub dogmatyczne w formie homilii i homiletycznych florilegiów, które nie były wyraźnie przeznaczone do nabożeństw. Wreszcie fragmenty homilii patrystycznych można znaleźć w catenae oraz w aktach soborowych i synodalnych (które są w większości dokumentami prawnymi). Oczywiste jest, że homiliariusz zależał od okoliczności liturgicznych i odzwierciedlał porządek cyklu liturgicznego w określonej dacie i dla lokalnego kościoła, często jeszcze niezidentyfikowanego. Po "renesansie" karolińskim, został on narzucony Kościołowi zachodniemu jako część reformy liturgicznej promowanej przez Karola Wielkiego i Ludwika Piusa. Jednak samo homilia karolińskie (którego najbardziej znanym przykładem jest zbiór Pawła Diakona) zostało zmodyfikowane przez kościoły, które je przyjęły, częściowo z powodu rozwoju cyklu sanktoralnego; opisanie homilii liturgicznych jest zatem złożonym przedsięwzięciem, na pewno nie ułatwionym przez zamiłowanie do centonizacji! Później niektóre zakony (Cluny, Cîteaux, Chartreuse) przyjęły własne homilia: krok ten był zgodny z mentalnością kościelną stworzoną przez reformę gregoriańską. Obok homilii liturgicznych, niektórzy ojcowie Kościoła (lub ich uczniowie lub wielbiciele) układali własne homilie zgodnie ze wzorem liturgicznym: teksty były wybierane zgodnie z do określonych celów: duchowych, katechetycznych itd., w taki sposób, aby stanowiły kompletny cykl urzędu kaznodziejskiego, officium praedicationis, czasami skierowanego do określonych kategorii słuchaczy. Te zbiory, fikcyjne lub okazjonalne, mówią nam coś o działalności oratorskiej Ojców, ale nie są kompilacjami metodycznie zorganizowanymi w zależności od Ordines Romani (począwszy od Ordo XIV z VI w. i różnych Ordines XIII z VIII w.), które miałyby wpływ na główne homilia liturgiczne.

II. Homiliarium liturgiczne. Składają się z dwóch grup. 1. Homiliarium oficjum. Zwyczaj czytania homilii podczas liturgicznej godziny czytań (mattinum) jest poświadczony od VI w. Te homiliarium wykazują strukturę dostosowaną do tego celu. Są znane z nazwiska ich kopisty lub kompilatora (np. Hagimund, Alan z Farfy, Paweł Diakon), miejsca pochodzenia (św. Piotra) lub lokalizacji MS (Wolfenbüttel, Toledo, Wiedeń itd.). Zbiory te stanowią podstawę układu, który obowiązywał aż do reformy brewiarza rzymskiego promowanej przez Sobór Watykański II. 2. Homiliarium mszalne. Starożytny przywilej biskupi do głoszenia kazań został rozszerzony na kapłanów, zwłaszcza w Galii, od IV w. Aby zapobiec ich brakowi kompetencji, niektórzy biskupi (np. Faustus z Riez, koniec V w.; Cezariusz z Arles, zm. 542) układali florilegia z tekstów homiletycznych, które następnie księża czytali podczas mszy parafialnej. Lista takich zestawień wskazuje na wzmożone wysiłki ówczesnych pastorów: Gaudencjusz z Brescii (zm. ok. 410), Maksyminus Arian (zm. początek V w.), Hilary z Arles (zm. 449), Salwian z Marsylii (poł. V w.), Wiktor z Kartany (zm. ok. 410), Walerian z Cimiez (zm. 455/460), M useus z Marsylii (zm. ok. 461), Avitus z Vienne (zm. ok. 518), Sedatus z Nîmes (zm. początek VI w.), ps.-Germanus z Paryża (VI w.), Beda Czcigodny (zm. 735), Burchard z Würzburga (zm. ok. 754), Florus z Lyonu (zm. ok. 860) itd. Z względnej obfitości tekstów i pomimo ograniczonego wyboru autorów patrystycznych (np. przewaga tekstów augustiańskich), homiliarze przyczyniły się do powstania kultury chrześcijańskiej. Przez kilka stuleci były głównymi instrumentami wiedzy ojców Kościoła: w obliczu braku bibliotek wielu duchownych, mnichów, zakonnic i świeckich zetknęło się z myślą patrystyczną i teologią Kościoła poprzez homiliarium liturgiczne. Duża część duchowości wczesnego średniowiecza odczuła tego konsekwencje. Dopiero w późnym średniowieczu zaczęto kompilować homiliarium liturgiczne niepatrystyczne; najstarsze homiliarium tego rodzaju napisane w języku narodowym (germańskim) wydaje się należeć do tyrolskiego kanonu Konrada: datowane na 1170 r., jest dedykowane plebeis et popularibus presbyteris.

III. Greckie i wschodnie homiliarze. Chociaż może oznaczać dowolny zbiór homilii, termin homiliar jest stosowany ogólnie do zbiorów, które w całości lub w części podążają za porządkiem roku liturgicznego. W terminologii stworzonej przez A. Ehrharda dla homiletyki bizantyjskiej, Homiliar ("homiliar") oznacza zbiory, które dotyczą ruchomych części roku (od okresu przed Wielkim Postem do niedzieli po Pięćdziesiątnicy), w przeciwieństwie do zbiorów Panegyrika ("panegiryków") na stałe święta. Jednak historycznie bardziej właściwe jest rozróżnienie zbiorów hagiograficznych (być może istniejących już w V w.) i homiliariów świątecznych, które pojawiły się prawdopodobnie w VI w. Tradycja greckich manuskryptów, która tylko wyjątkowo sięga czasów sprzed IX w., często poświadcza zbiory o mieszanym typie. Homilie świąteczne są całkowicie nieobecne w obszarze koptyjskim i etiopskim. W innych językach wschodnich, na jądro tłumaczone z greckiego, albo bezpośrednio (na syryjski, arabski, ormiański ča?entir), albo pośrednio (częściowo z ormiańskiego na gruziński mravalt′avi; czasami z syryjskiego na arabski), są wszczepiane teksty o lokalnym pochodzeniu i adaptacje ze względu na potrzeby poszczególnych kalendarzy liturgicznych. Obszar greckich i wschodnich zbiorów homiletycznych wciąż czeka na systematyczne badania.

HOMILIA: W epoce patrystycznej niełatwo jest precyzyjnie określić granice między różnymi gatunkami świętej elokwencji; w istocie spotykamy słowa, które obejmują pojęcia techniczne, zanim określą bardziej ograniczone znaczenie: tak jest w przypadku tractatus, homilia, sermo. tractatus jest rozwinięciem, ekspozycją, "traktatem": odnosi się do dzieła metodycznie napisanego i zredagowanego, o celu dydaktycznym. Homilia i sermo opisują kompozycję oratorską, utwór przeznaczony do wygłoszenia. Te dwa gatunki elokwencji różnią się od konwersacji duchowej, conlatio lub colloquium, które mają ascetyczny i mistyczny posmak. Na poziomie semantycznym i filologicznym rozróżnienia te nie mogą być uogólniane ani sztywno ustalane. Nawet u Augustyna niuanse terminologiczne są oznaką tej niepewności: tractatus jest czasami skierowany do popularnej, nie szczególnie erudycyjnej publiczności, stąd nazwa populares tractatus. Liber, czyli księga, jest jednak kompozycją przeznaczoną dla klasy publiczności lub indywidualnego czytelnika, który jest dobrze wykształcony i zdolny do natychmiastowego uchwycenia istoty dzieła. W łacińskim świecie chrześcijańskim, od IV w., sermo odnosi siędo wszelkiego rodzaju kazań, czy to katechezy w ścisłym tego słowa znaczeniu, interpretacji egzegetycznej, napomnienia parenetycznego, okolicznościowego przemówienia religijnego lub wyjaśnienia obrzędu. Praedicare to termin techniczny, który w świecie chrześcijańskim byłby ograniczony do użytku liturgicznego. Spotykamy również przemówienie, allocutio; dyskurs, dictio; debatę, disputatio; wykład, oratio (termin, który później przyjął znaczenie inwokacji, błagania); mowa pochwalna, sermo panegyricus. W większości przypadków punktem stycznym między tymi różnymi koncepcjami jest wykorzystanie Pisma Świętego. Homilia była aktem liturgicznym, który miał miejsce podczas świętej celebracji; jej tekst pisany przekazuje zasadniczą myśl (w niektórych przypadkach poprzez pracę stenografów). W epoce patrystycznej i do czasu rozpowszechnienia druku, kazanie cieszyło się uprzywilejowanym znaczeniem, w epoce, w której teksty pisane krążyły powoli. Ewangelizacja odbywała się niemal wyłącznie poprzez kazanie, tj. biblijną homilię, która zwykle nie była ukierunkowana na rozwiązywanie problemów biblijnej egzegezy. Ta rola należała do libri glossarum, których najbardziej znanym przykładem, z epoki karolińskiej, jest Glossarium Ansileubi, prawdopodobnie skompilowane w klasztorze w Corbie. Te antologie spełniały funkcję współczesnych encyklopedii. Obok komentarzy patrystycznych kaznodzieje mieli do dyspozycji zbiory wyciągów, znane są dwie główne kategorie. Pierwsza odpowiada typowi homilijnemu, którego kazania są ułożone według cyklu liturgicznego (czasowego i sanktoralnego); druga jest albo alfabetyczna, albo podąża za listą tematów (cnoty, wady i inne tematy duchowe). Do tej grupy należą dzieła takie jak Liber scintillarum Defensora z Ligugé (VII w.) i liczne zbiory Sententiae, które są w rzeczywistości antologiami dicta, testimonia, auctoritates, excerpta itp. ojców Kościoła i innych pisarzy, kościelnych lub innych. Jeśli abstrahujemy od homilii zapisanych w NT, w tym interpretacji przypowieści podanych przez samego Chrystusa, to wyróżnia się niewątpliwa obecność regularnego kaznodziejstwa homiletycznego z pierwszych pokoleń chrześcijańskich. Około połowy II w. w. Apologia Justyna 1 opisuje niedzielne zgromadzenie, na którym mieszkańcy miast i wsi spotykali się, aby słuchać czytania tekstów prorockich i apostolskich; następnie przewodniczący zgromadzenia wygłaszał admonitio i adhortatio: pierwszy interpretował święty tekst; drugi proponował konkretne zastosowania. Rytuał chrztu Ordo Romanus XI (2. połowa VI w. lub początek VII w.) przewiduje homilię po ogłoszeniu Ewangelii przez diakona. Była to normalna procedura duszpasterska; odczytywano również komentarze patrystyczne i kazania. Poświadczają to Reguła św. Benedykta (1. połowa VI w.) i Ordines romani. Tak np. czytamy Ordo Romanus XIII (1. poł. VIII w.): Deinde leguntur sermones vel omelias catholicorum patrum ad ipsum diem pertinentes, id est Augustini, Gregorii, Hieronymi, Ambrosii vel ceterorum: taki jest zwyczaj wigilijny. Na święto św. Szczepana Ordo Romanus XIII określa: Legunt Actuum Apostolorum et lectiones ortodoxorum patrum ad ipsum diem pertinentes et similiter sermones ad ipsius celebritatem congruentes. Liturgista odwołuje się do zbiorów patrystycznych, antologii liturgicznych ułożonych wg. na rozpoczęcie roku liturgicznego. Jeśli ta patrystyczna obecność gwarantowała pewną podstawę teologiczną, unikając doktrynalnych improwizacji i niedokładności, musimy mimo wszystko zbadać konkretną skuteczność duszpasterską takich tekstów. Czy w katechezie i podstawowej ewangelizacji myśl Ojców, chłodno czytana lub deklamowana, była naprawdę strawnym pokarmem dla chrześcijan mało przygotowanych do słuchania języka teologicznego, który czasami był już przestarzały? Czy terminologia Leona Wielkiego, głoszona w wiejskim kościele, była naprawdę zdolna poruszyć średniowieczne serca i otworzyć je na kontemplację tajemnicy? Problem podnoszony przez patrystyczną homilię to zawsze kwestia liturgicznego użycia takiego dokumentu podczas celebracji eucharystycznej i chóralnej (lub indywidualnej) psalmodii, jako substytutu "bezpośredniej" homilii. Skuteczni ewangelizatorzy, tacy jak św. Eligiusz (zm. 659) i św. Bonifacy (zm. 759), nie wahali się mechanicznie powtarzać kazań św. Cezariusza z Arles (zm. 542). W VIII w. Alkuin (zm. 804), dedykując swoje Życie św. Willibrorda (zm. 739) biskupowi Beonradowi z Sens, określił: "Do pierwszej księgi wstawiłem homilię, mając nadzieję, że będzie godna wygłoszenia przez twoje czcigodne usta": homilia ta została zatem zaproponowana na liturgiczne święto Willibrorda. Hagiografia zachowała niektóre homilie świętych: np. Życie św. Eligiusza (zm. 659). Jest więc pewne, że homilia - czytana, recytowana z pamięci lub osobiście ułożona - zawsze była obecna w liturgii chrześcijańskiej; kompilacja homilii nastąpiła później. Rzeczywiście, ta kolekcja nie była systematycznie i szczegółowo zaplanowana, ale była wynikiem ewolucji samego życia liturgicznego. Na Zachodzie literatura homiletyczna była po łacinie. Ta łacińska kultura, przekazywana za pomocą liturgii, przyzwyczaiła duchownych - głównych beneficjentów i najbardziej wytrwałych czytelników tekstów patrystycznych - wraz z mnichami i mniszkami do zwięzłego wyrażania się formalnie, precyzji w ich teologicznym rozumowaniu i stanowczości doktryny katechetycznej. Jeśli teksty patrystyczne krążyły po łacinie na Zachodzie, język popularnego kaznodziejstwa podążał za ewolucją języków lokalnych. Ale łacina pozostała oficjalnym językiem publicznego nabożeństwa w średniowieczu i długo później; zatem spisana homilia byłaby dostosowana do tego zwyczaju. Kopiści przepisywali kazania i homilie patrystyczne, nie tłumacząc ich na nowo, ale z pewnymi zniekształceniami spowodowanymi rozprzestrzenianiem się lokalnych osobliwości językowych. W związku z tym interesujące byłoby przeanalizowanie wariantów tekstowych łacińskich homilii,najbardziej poświadczonych w zbiorach homiletycznych, w celu zweryfikowania możliwego wpływu rozprzestrzeniania się romańskich i germańskich form morfologicznych: być może napotkalibyśmy zjawiska sugestywne, które wykraczałyby poza ściśle gramatyczne i filologiczne osobliwości i w jakiś sposób dotyczyłyby interpretacji lub egzegezy myśli Ojców i jej skażenia przez kontakt z nowymi tendencjami. Badania tego rodzaju nie byłyby nierealne, ponieważ znalazłyby analogiczny punkt wsparcia w średniowiecznych rękopisach biblijnych. Innym problemem jest homilia mówiona. Wygłaszana w języku potocznym lub popularnym, mogła być później przepisywana po łacinie, w celu dystrybucji i publikacji. Miało to miejsce zwłaszcza w XII wieku: powinniśmy tutaj zacytować "ostatniego z Ojców", Bernarda z Clairvaux (zm. 1153), wraz z wieloma innymi średniowiecznymi pisarzami. Odnosząc się do tekstu biblijnego, który właśnie został odczytany, homilia bada całość tej perykopy biblijnej lub ogranicza się do interpretacji kilku jej wersetów: wolność inspiracji kaznodziei jest tutaj głównym kryterium określającym treść nauczania pasterskiego. To bezpośrednie odniesienie do Pisma Świętego, wprowadzając słuchaczy lub czytelnika w sedno argumentacji, zapewnia powiązanie między Słowem Bożym a konkretną rzeczywistością aktu liturgicznego. Św. Benedykt przewiduje odczytanie całego Pisma Świętego, zarówno ST, jak i NT, a czytania te będą towarzyszyć stosownym homiliom. Wybór Ojca, aby pomóc w zrozumieniu świętego tekstu, nie został pozostawiony indywidualnemu osądowi lub przypadkowej improwizacji, ale podążał za precyzyjnymi wymogami: sławą pisarza, jego katolickim poczuciem Kościoła, jego doktrynalną prawością. Nawet w przypadku lectio continua Pisma Świętego, homilia nie miała na celu komentowania całości świętych tekstów: w tym Kościół przejął wcześniejszą tradycję synagogi. Wychodząc poza dosłowny komentarz (i wybierając w tym celu konkretne teksty biblijne), homilista lub kaznodzieja interpretował perykopę, wnikał w jej ducha, wydobywał jej zasadniczy punkt i podkreślał go, zgodnie z metodologią typową dla midraszu. Patrystyczna homilia i średniowieczna egzegeza zawsze będą zgodne z tą procedurą. Tak więc żydowsko-chrześcijańska hermeneutyka znałaby dwa rodzaje midraszy: midrasz hagada (parafraza, która jest tłumaczeniem i interpretacją - moralną, historyczną, alegoryczną lub mistyczną - pochodzącą z targum) występuje obficie u niektórych Ojców, takich jak Hieronim, Orygenes, Euzebiusz, Klemens Aleksandryjski, Justyn, Afraates, Efrem; midrasz halacha miał na celu zastosowanie tekstu do konkretnych sytuacji życiowych i, w chrześcijańskiej transpozycji, byłby źródłem kazania. Ojcowie nie wahali się rozwijać tematu w kolejnych homiliach podczas dwóch lub więcej celebracji liturgicznych, z wyraźnym odniesieniem do tego zdarzenia: jest to przypadek Piotra Chryzologa i Augustyna, aby przytoczyć dwa znaczące przykłady. Intencja duszpasterska była oczywista, a korzyść dla katechezy niezaprzeczalna. Zły los czasów, zwłaszcza z powodu nadużyć spowodowanych przez tendencyjnych i nieprzygotowanych kaznodziejów, doprowadziło to do stopniowego porzucania czytania Biblii i dewaluacji homilii; odpowiada temu upadek analizy egzegetycznej. W epoce patrystycznej Słowo Boże było pokarmem pobożności; egzegeza, przedstawiona w kontekście homiletycznym i liturgicznym, była dostosowywana do potrzeb zgromadzenia. Nadużywanie alegorii i symboliki odebrało bezpośredni dydaktyczny dynamizm Słowa Bożego, do tego stopnia, że w 1080 r. Grzegorz VII został zmuszony do zakazania publicznego czytania Biblii w języku słowiańskim, aby nie poniżyć świętego tekstu i uszanować starożytną dyscyplinę arcani. W tym czasie rozpoczął się poważny kryzys kaznodziejstwa, który miał zostać rozwiązany dopiero przez rozprzestrzenienie się artes praedicandi i nowych technik stosowanych przez zakony żebracze (dominikanów i franciszkanów) - jak również przez zwolenników ruchów heretyckich - oraz przez narracyjny gatunek exempla. Starożytne dziedzictwo nie zniknęło całkowicie, ponieważ święta retoryka średniowiecza często powracała do wzorca ustalonego przez św. Augustyna w De doctrina christiana. Ale ta ewolucja odpowiadała innej strukturze teologicznej i filozoficznej: teologia patrystyczna, przyswojona i ożywiona przez teologię mądrości (lub teologię "monastyczną"), została teraz wyprzedzona przez teologię scholastyczną. Nowy humanizm doprowadził do nowych form ewangelizacji i katechezy, pojawiło się też zjawisko kaznodziei, który niekoniecznie był "aktorem" celebracji liturgicznej: była to epoka "kazań okolicznościowych" (apologetycznych, moralizatorskich, pamiątkowych, pochwalnych, polemicznych), kazań uniwersyteckich i kazań tematycznych.

HOMINE MISERO, De: Chociaż kojarzone z imieniem Columbanus, nie jest powszechnie uważane za autentyczne. Jest to krótkie kazanie, napisane w Irlandii w V w., które skupia swoją uwagęna przemijającej naturze rzeczy ziemskich i wzywa wszystkich ludzi do pokory, naśladując przykład Chrystusa.

HOMOIANS (Homoeans): "Grupa teologiczna, która w dyskusjach trynitarnych z drugiej połowy IV w. zajmowała pozycję pośrednią między Nicejczykami a arianami" (Brennecke). W przeciwieństwie do innych terminów, które charakteryzowały różne grupy, które uformowały się w dyskusjach trynitarnych z IV w. (arianie, homoousianie, homoiousianie itd.), termin "homoians" (Homeéns, Homöer, Homoean) nie jest starożytny, ale został ukuty przez współczesnych uczonych, aby konkretnie oznaczyć członków episkopatu, zarówno wschodniego, jak i zachodniego, którzy wraz z wydarzeniami z lat 359-360 zajęli stanowisko na rzecz formuły wiary zaproponowanej przez cesarza Konstancjusza, który zdefiniował Syna jako podobnego (homoios) do Ojca zgodnie z Pismem Świętym, dystansując się w ten sposób od homoousian (= nicejczyków), homoiusian i radykalnych arian (= anomoian). Starożytni katoliccy polemiści i historycy początkowo nie nadawali tej grupie konkretnej nazwy, z wyjątkiem sporadycznych przypadków, w odniesieniu do soborów w Seleucji (359) i Konstantynopolu (360), jako Akacjanie (oi[ peri. VAka,kion), na cześć ich przywódcy Akacjusza z Cezarei; ale w odniesieniu do późniejszych wydarzeń, zdefiniowali ich tout court jako arian, choć odróżniali ich na Wschodzie od radykalnych arian Eunomiusza (anomów). Współcześni uczeni również używają nazwy homoianie, aby określić grupę kierowaną przez Eudoksiusza i Euzojusza, którzy dominowali w polityce religijnej za Walensa i zachowali skromną witalność nawet po ostatecznym zwycięstwie homouzjanów (= Nicejczyków). Tę samą nazwę przypisywano przeciwnikom, na Zachodzie, nicejskiego wyznania wiary z 325 r.; w tym czasie nazywano ich również arianami. Znaczenie i popularność tej nazwy w niedawnej historiografii wynikają z przekonania, że starożytni polemiści i historycy w obozie nicejskim arbitralnie nazywali arianami każdego, kto sprzeciwiał się nicejskiemu wyznaniu wiary w miejscach, w których wielu, zwłaszcza na Wschodzie, było mu wrogich, uważając je za monarchiczne, choć odróżniając się od arian prawdziwie i właściwie. Ponadto, w odniesieniu do wyraźnej doktrynalnej specyfiki, która charakteryzuje inne grupy aktywne w połowie IV w. (homouzjanie, homoiusianie, anomoianie), homoiusianie wydają się być znacznie mniej konkretni w tym sensie: obejmowały członków episkopatu, którzy chcieli poprzeć intencje i orientację Konstancjusza, który chciał zjednoczyć większość episkopatu na podstawie wyznania wiary - jak to miało miejsce na soborach w Rimini (359) i Konstantynopolu (360) - wystarczająco ogólnych, aby można je było interpretować na najszerszą skalę, a tym samym uzyskać maksymalną akceptację. Tę samą politykę prowadził później na Wschodzie Walens. Krótko mówiąc: poszukiwali formuły o głównie politycznym znaczeniu, doktrynalnie bardzo niespecyficznej, zdolnej ukryć nawet pro-ariańskie stanowisko doktrynalne.

HOMOIOSIS THEO: Od końca II w. hellenistyczna idea o`moi,wsij qew|/ była używana w teologii patrystycznej do zilustrowania biblijnego tematu, który szybko stał się znany katechezie chrzcielnej: stworzenia ludzkości na obraz Boga. Ireneusz pozostał przywiązany do pierwotnej tradycji, prawdopodobnie pochodzenia azjatyckiego, zgodnie z którą cała istota ludzka, ciało i dusza, jest obrazem Chrystusa, Boga-człowieka , i dlatego osiągnie podobieństwo do nieśmiertelnego Boga w zmartwychwstaniu ciała w całej jego ludzkiej rzeczywistości. Klemens Aleksandryjski z kolei, idąc za Filonem, powrócił do platońskiego tematu rozwiniętego później przez stoików: celem ludzkości jest upodobnienie się, o ile to możliwe, do boskości - stanie się sprawiedliwym i świętym z inteligencją za pomocą cnotliwego życia i przez kontemplację (Rep. VI, 13: 500c). W ramach kontemplacji Klemens obejmuje zrozumienie Pisma Świętego, oparte na wierze, i cnotliwe życie, które osiąga się zwłaszcza przez naśladowanie Chrystusa . Podobne stanowisko znajdujemy u Orygenesa . Później, pod wpływem Plotyna, który zintegrował temat o`moi,wsij qew|/ w swoich spekulacjach na temat podwójnej boskości, tj. na temat identyfikacji duszy z Duchem i Jednym, Grzegorz z Nyssy rozwinął godną uwagi syntezę w tym względzie. Niezależnie od tego, czy mówi o pierwotnym, czy końcowym stanie ludzkości, Grzegorz rozumie o`moi,wsij jako podobieństwo nou/j do boskości. Ale rozumie to o`moi,wsij jako dynamiczny i stały proces, w którym każdy z odkupionych jest sprowadzany z obrazu w sobie samym, który jest zdeformowany przez grzech, do obrazu zreformowanego. Podkreśla się rolę wcielenia Słowa, wraz ze śmiercią Jezusa jako końcem zepsucia i początkiem uwielbienia, sakramentami chrztu i Eucharystii, a także doskonałym ustanowieniem ciała Chrystusa w zmartwychwstaniu (Hübner). Platońsko-stoicki temat o`moi,wsij qew|/ nie był szeroko obecny w teologii łacińskiej. Jednak Augustyn, używając neoplatońskiej doktryny natchnienia w tym sensie, że obraz zdeformowany przez grzech odnawia się w długim procesie ku obrazowi zreformowanemu , nie zaniedbał roli Chrystusa-pośrednika i jego zmartwychwstania . W duszy, która powraca tak dalece, jak to możliwe, do Boga, widać najdoskonalszy obraz Trójcy .

HOMOIOUSIANIE (homoeousianie): Termin ten jest udokumentowany przez ariańskich świadków piszących po łacinie (homoeousiani). Greckim odpowiednikiem są semi-arianie, ale termin ten jest tendencyjny, ponieważ homoiusianie byli anty-arianami: co najwyżej może opisywać grupę homoiusiów, która po 360 roku nie uznałaby boskości Ducha Świętego (Macedończycy). Homoiusianie wzięli swoją nazwę od homoiousios, charakterystycznego terminu ich trynitarnej definicji, równoważnego homoios kat′ ousian ("podobny według istoty, substancji"). Źródeł teologii homoiusowej należy szukać w trynitarnym stanowisku Euzebiusza z Cezarei, który, choć był subordynacjonistą, sprzeciwiał się radykalnym teoriom arianizmu i potwierdzał rzeczywistość boskiego synostwa Chrystusa w ramach doktryny trzech hipostaz, bez odwoływania się do nicejskiego homoousios, którego znaczenie było zbyt otwarte na sabelliański monarchianizm. Ta doktrynalna definicja, kontynuowana przez Euzebiusza z Emesy, który złagodził jej subordynacjonizm, została opracowana około 355 r. głównie w Azji Mniejszej, w opozycji zarówno do sabelliańskiego i marcelliańskiego monarchianizmu, jak i do radykalnego arianizmu (anomoianizmu) odradzającego się w tamtym czasie. Termin homoiousios został po raz pierwszy poświadczony w wyraźnie pro-ariańskiej formule Sirmium z 357 r., która zabraniała jego używania, podobnie jak homoousios. Ale w 358 r. list synodalny z Ancyry, podpisany przez Bazylego z Ancyry i Jerzego z Laodycei i natychmiast potwierdzony innymi dokumentami, oficjalnie przedstawił homoiusiańską teologię trynitarną. Nadaje ona ousia znaczenie indywidualnej substancji, a tym samym rozróżnia w Trójcy nie tylko trzy hipostazy, ale także trzy ousiae, i nie może przyjąć homoousios, która utożsamia ousia Syna z ousia Ojca. Homoiousios (= homoios kat′ ousian), potwierdzający podobieństwo Syna do Ojca co do substancji, tj. natury boskiej, wskazuje na jego pełną boskość, a jednocześnie na jego osobiste odróżnienie od Ojca. Ojciec i Syn różnią się od siebie jedynie relacją pochodzenia: jeden rodzi, a drugi jest rodzony; są Ojcem i Synem w sensie rzeczywistym, a nie metaforycznym; i z ich wzajemnej relacji (Ojciec nie jest taki bez Syna) wnioskujemy również, że Syn jest współwieczny z Ojcem. Ich jedność jest pojmowana w sposób dynamiczny, jako jedność chcenia i działania. Homoiusze, którzy podtrzymywali ważność antiocheńskiej formuły wiary z 341 r., zostali po chwilowym sukcesie (Sobór w Sirmium w 358 r.) zobowiązani przez Konstancjusza do podpisania formuły Rimini, która udaremniła ich doktrynę (359-360). Ale wznowili walkę z arianami po śmierci Konstancjusza (362), choć nie byli już zjednoczeni w intencji: niektórzy trzymali się nicejskiego homoousios, choć interpretowali go w znaczeniu homoiousios (Sobór w Antiochii w 363 r.); inni pozostali wierni formule antiocheńskiej z 341 r. Dalszą przyczyną podziału była kontrowersja wokół Ducha Świętego, która rozpoczęła się w 360 r. Wielu homoiusian, trzymających się czystych danych biblijnych, było niepewnych jego natury i miało trudności z rozpoznaniem go jako Boga; niektórzy z nich zaczęli uważać go, podobnie jak arianie, za stworzenie. Z szeregów homoiusianów wywodził się Bazyli z Cezarei, któremu udało się, między 370 a 378 r., zjednoczyć wielu homoiusianów pod autorytetem Meletiusza z Antiochii w uznaniu zarówno nicejskiego homoousios, interpretowanego przez niego w sposób antymonarchistyczny, zgodny z doktryną trzech hipostaz, jak i boskości Ducha Świętego. Ale grupa homoiusiów, na czele z Eleuzjuszem z Kyzikos, pozostała nieugięta w potwierdzaniu ważności formuły antiocheńskiej z 341 r. i homoiousios, a w zaprzeczaniu homoousios i boskości Ducha Świętego. Nazywano ich (ok. 380) Macedończykami.

HOMOIOUSIOS.:Od o[moioj ("podobny, podobny") i ouvsi,a ("istota, substancja"); zatem podobny w substancji. Wraz z o[moioj katV ousi,an, które ma to samo znaczenie, było to charakterystyczne wyrażenie w teologii homoiousian.

HOMOOOUSIANIE: Termin ten jest poświadczony w dokumentach ariańskich w języku łacińskim (homousiani); greckim odpowiednikiem jest o`moousiasth,j. Oba wskazują na anty-arian, którzy konkretnie wyznawali wiarę nicejską, która opierała się na homoousios.

HOMOOUSIOS: Od o[moj ("taki sam") i ouvsi,a ("istota, substancja"; łac. consubstantialis). Termin ten został po raz pierwszy użyty w sensie technicznym przez gnostyków, a w szczególności przez walentynianów: duch człowieczeństwa jest współistotny z Bogiem, dusza z demiurgiem, materia z diabłem. Pierwsze pewne potwierdzenie terminu użytego w sensie trynitarnym, aby wskazać, że Syn jest tej samej substancji co Ojciec - poza fragmentem u Orygenesa, którego autentyczność jest niepewna - znajduje się u Dionizego z Aleksandrii: oskarżony przez swoich monarchistycznych przeciwników o odmowę przyznania, że Syn jest homoousios z Ojcem, Dionizy wskazuje na niebiblijne pochodzenie terminu, oświadczając jednak, że jest skłonny zaakceptować go w ogólnym sensie "tego samego rodzaju, tej samej natury". Pewna informacja, której prawdziwości nie można ustalić, mówi, że na Soborze Antiocheńskim ok. 268 r. przeciwnicy Pawła z Samosaty zażądali od niego, aby ogłosił Logos homoousios z Ojcem. Ariusz jednak nie przyznał, że Syn był homoousios z Ojcem, ponieważ oznaczałoby to, że bóstwo jest podzielone na dwie części. Termin ten został wstawiony po długich sporach do Credo nicejskiego (325) z intencją antyariańską, ale nie wiadomo, kto zaproponował przyjęcie tego terminu: termin ten był używany wśród monarchów, aby sprzeciwić się trynitarnej doktrynie trzech hipostaz, która miała tendencję do rozróżniania również trzech ousia: Ojca, Syna i Ducha Świętego. Termin ten był jednak niejednoznaczny, biorąc pod uwagę wiele możliwych znaczeń terminu ousia (ogólna substancja lub szczególna substancja), a także miał implikacje natury materialistycznej. Dlatego też było to niezadowalające dla wielu anty-arian, co wyjaśnia, dlaczego zostało odrzucone przez różne strony konfliktu po Nicei. Atanazy zaczął używać go ponownie w 355 r.; został narzucony na Zachodzie, ale wywołał silne spory na Wschodzie. Spośród homoiousian, którzy tam panowali, niektórzy zaakceptowali go między 363 a 366 r., ale interpretowali go w znaczeniu homoiousios; inni odrzucili go, dopóki Bazyli z Cezarei nie uczynił go zgodnym z doktryną trzech hipostaz, przyjmując ousia w znaczeniu jednej substancji, boskiej natury wspólnej hipostazom. W tym znaczeniu termin ten został ostatecznie potwierdzony przez Sobór Konstantynopolitański w 381 r.

HONORATUS ANTONINUS (zm. po 437 r.): Biskup Konstantyna w Afryce, podczas prześladowań Genseryka, który zamierzał zastąpić wiarę katolicką wiarą ariańską wyznawaną przez Wandalów. Około 437 roku napisał Epistula cohortatoria do Arkadiusza, Hiszpana wygnanego z powodów religijnych, napominając go, aby pozostał silny w wierze i gotowy na męczeństwo, którego liczne zalety objaśnia. List odnosi się do przykładów z Pisma Świętego i zawiera przedstawienie, za pomocą obrazów, relacji Ojciec-Syn w Trójcy.

HONORAT z Lerynu i Arles (zm. 429/430): Założyciel i pierwszy opat asceterium Leryńskiego, następnie biskup Arles, jego rodzina była wybitna, osiągając szczyty konsulatu. Urodził się prawdopodobnie w regionach północnej Galii. Chociaż nie znamy innych podstawowych faktów z jego życia, jego wzorowe życie jako ascety i świętego jest w pełni znane dzięki pamiątkowemu kazaniu wygłoszonemu w rocznicę jego śmierci przez jego krewnego i następcę Hilarego oraz dzięki wzmiankom innych pisarzy. Legendarny Żywot (XII w.) został zaadaptowany na język prowansalski przez mnicha Raymonda Férauta ok. 1300 r. Jeszcze jako młodzieniec Honorat nawrócił się na ascezę i wraz ze swoim bratem Wenancjuszem i wiekowym Caprasiusem odbył podróż na Wschód. Po śmierci brata powrócił na Zachód i w pierwszych latach V w. zamieszkał w Lérins, wysepce u wybrzeży Prowansji, między Cannes i Antibes. Pewną rolę w tym wyborze odegrał Leontius, biskup pobliskiego Fréjus, który prawdopodobnie wyświęcił Honorata na prezbitera. Nie tylko początkowe założenie wspólnoty, ale także jej późniejszy rozwój są związane z działalnością Honorata. Pod koniec 427 lub na początku 428 roku został powołany do rządzenia diecezją Arles, zastępując nie Patroklusa (jak sądzono), zamordowanego w 426 roku, ale krótki episkopat mnicha o imieniu Euladius lub Helladius. Mieszkał w Arles około dwóch lat, aż do swojej śmierci w 429 lub 430 roku. Nie zachowały się żadne jego pisma. Po Regule, którą opracował dla mnichów z Lerynu, nie pozostał żaden pewny ślad, o której więcej niż raz przypuszczano.

HONORATUS z Marsylii (V w.): Honorat, biskup Marsylii i korespondent papieża Gelazjusza I (492-494), elokwentny kaznodzieja i autor żywotów świętych, jest wspomniany w Gennadiuszu De viris illustribus - w rozdziale, który jest jednak z pewnością apokryficzny. Przypisuje mu Vita S. Hilarii, biografię Hilarego, biskupa Arles z lat 428-440, dobrze skonstruowaną i silnie opartą na zasadach klasycznej retoryki. Chociaż imię Honorata nie pojawia się w tradycji rękopisów Vita, dobre argumenty przytoczone przez uczonych zdają się potwierdzać to przypisanie. Vita została skomponowana po 475 r. i przed 496 r.

HONORATUS z Vercelli (zm. 416?): Trzeci biskup Vercelli, po Euzebiuszu i Limeniuszu. W 355 roku towarzyszył swojemu biskupowi Euzebiuszowi na wygnaniu. Jego wybór nastąpił na wniosek Ambrożego. W tym czasie kościół w Vercelli przechodził okres zawirowań z powodu obecności dwóch odstępczych i agitujących mnichów z Mediolanu. Ambroży interweniował, najpierw listem Ad Ecclesiam Vercellensem , a następnie osobiście poprzez wybór godnego biskupa. Nowo wybrani pochodzili z cenobium założonego przez Euzebiusza. Mianowanie Honorata przyniosło pokój lokalnemu kościołowi. Później udał się do Mediolanu, aby pomóc Ambrożemu w jego śmierci. Honorat zmarł 28 października nieokreślonego roku (ok. 416?).

HONORIUSZ (Flawiusz Honoriusz) (384-423): Cesarz zachodniorzymski (393-423), urodzony w Konstantynopolu 9 września 384, syn Teodozjusza Wielkiego; zmarł 15 sierpnia (?) 423 w Rawennie. Był dwukrotnie konsulem (po raz pierwszy w 386); w 393 został Augustem; od 394 do 402 rezydował w Mediolanie, od 402 w Rawennie. Łatwo podatny na wpływy, Honoriusz był pod butem swojego generała Stilichona, a następnie comes et magister militum Flawiusza Konstancjusza, męża swojej siostry Galli Placydii, i w końcu Ambrożego, biskupa Mediolanu. Nie był w stanie złagodzić napięć powstałych z bratem Arkadiuszem po podziale cesarstwa w 395. W 406 musiał znieść przeprawę przez Ren przez silne siły germańskie, a w 410 zdobycie Rzymu przez Alaryka. Dzięki zdolnościom Konstantyna, współregenta od 421 r., i innych generałów, udało mu się przez pewien czas powstrzymać dalsze inwazje plemion germańskich, odeprzeć liczne próby uzurpacji i przywrócić status quo. Miał na sercu ochronę kościoła i przyznał przywileje duchownym. Stoczył ciężką antyheretycką walkę z donatystami i poganami, chociaż reakcja tych ostatnich, reprezentowana dość skutecznie w Rzymie przez krąg Symmacha, stopniowo nabierała nowego wigoru dzięki sprzyjającym okolicznościom. Augustyn i Orozjusz musieli obalić pogańskie argumenty, które obwiniały chrześcijaństwo za obecne nieszczęścia. Środki państwowe, uchwalone w celu złagodzenia potrzeb wynikających z inwazji barbarzyńców, były nieskuteczne. Prestiż reżimu słabł w Galii, podczas gdy w Brytanii pozostały tylko jego słabe ślady.

HONORIUSZ, papież (zm. 638): Następca Bonifacego V (zm. 25 listopada 625), Honoriusz pochodził ze szlacheckiej rodziny z Kampanii: jego ojciec Petroniusz był konsulem. Liber pontificalis podkreśla tylko jego rozległą działalność budowlaną w zakresie religii, ale interesował się także budownictwem cywilnym, co było możliwe ekonomicznie dzięki jego rozsądnemu zarządzaniu dziedzictwem kościelnym . Zamienił nawet swój dom w pobliżu Lateranu w klasztor. Jonasz z Bobbio, który go znał, nazywa go "mądrym sercem, bystrym w radzie, wybitnym w doktrynie, pełnym słodyczy i pokory" . Rzeczywiście, idąc za przykładem Grzegorza Wielkiego, jego działalność duszpasterska była intensywna, jak możemy wywnioskować z jego listów, które poświadczają jego środki zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, aby zachować dyscyplinę kościelną. Interweniował skutecznie przeciwko Fortunatowi, metropolita Akwilei-Grado, który przyjął stanowiska Trzech Kapituł. Kontynuował pracę misyjną Grzegorza w Brytanii, wysyłając personel i podejmując szereg działań w celu poprawy organizacji tych kościołów ; nie odniósł sukcesu u chrześcijan celtyckich w kwestii obliczenia daty obchodów Wielkanocy. Ale Honoriusz był szeroko omawiany ze względu na jego niefortunną interwencję w kwestii monotelitów, wysyłając dwa listy do patriarchy Sergiusza z Konstantynopola. Honoriusz był przekonanym chalcedończykiem, całkowicie przesiąkniętym biblizmem, bardziej pociągającym do pracy duszpasterskiej niż do teologicznych subtelności i rozróżnień terminologicznych. Chociaż jego intencje były ortodoksyjne, używał języka, który niektórzy uważali za heterodoksyjny. Jego język w rzeczywistości dał początek różnym interpretacjom w kwestii monothe lite. chociaż jego następca Jan IV (640-642) starał się nadać ortodoksyjną interpretację jego stanowisk, Honoriusz został potępiony jako heretyk przez VI Sobór Powszechny (Konstantynopol III) w latach 680-681, potępienie przyjęte przez papieża Leona II, którego formuła wydaje się celowo dwuznaczna. Przy więcej niż jednej okazji Maksym Wyznawca, który posiadał oryginalne teksty, bronił działań i doktryny papieża Honoriusza. Sprawa ta była szeroko kwestionowana, zwłaszcza od XV w., kiedy Mikołaj z Kuzy ją ożywił; zaproponowano wiele różnych wyjaśnień.

HONORIUSZ z Canterbury (zm. 653) Mnich klasztoru św. Andrzeja w Monte Coelio w Rzymie. Na zaproszenie papieża Grzegorza Wielkiego udał się jako misjonarz do Anglii. Po śmierci Justusa (10 listopada 627) został konsekrowany na 5. biskupa Canterbury (628?) przez Paulina z Yorku, który wraz z innymi misjonarzami w 633 r. schronił się u niego, gdy został zmuszony do ucieczki ze swojej stolicy z powodu zwycięstwa pogańskiego króla Pendy nad Edwinem, królem Nortumbrii. 11 czerwca 634 r. papież Honoriusz I w liście papieskim przyznał paliusz biskupom Honoriuszowi i Paulinowi i zadekretował równość ich biskupstw w taki sposób, że po śmierci jednego z nich "osoba, która przeżyła, będzie miała prawo mianować biskupa na jego miejsce" . Tak więc po śmierci Paulinusa (zm. 644) Honoriusz ustanowił Itamara swoim następcą. Zmarł w 653 i został pochowany w opactwie św. Augustyna w Canterbury. Święto 30 września.

HIPPOLYTUS (pseudo): Spośród dzieł przekazanych nam, które dotarły do nas w całości nienaruszone i pod nazwą Hipolita, ale których nie można mu przypisać, trzy są szczególnie interesujące ze względu na ich wrodzone cechy: homilia znana jako In sanctum Pascha (IsP), Homilia o Psalmach (HPs) i Contra Beronem et Heliconem (CB). 1. Homilia In sanctum Pascha (IsP) została nam przekazana przez różne rękopisy pod nazwą Jan Chryzostom, ale także przez palimpsest z Grottaferraty pod nazwą Hipolit. Dzieło zostało przypisane Hipolitowi przez Ch. Martina w 1926 r., podczas gdy P. Nautin datuje je na połowę IV w., uważając, że zostało zainspirowane O Wielkanocy Hipolita. Jego dokładną sytuację ustalił R. Cantalamessa, który umieścił go w związku z homilią paschalną Melitona z Sardes, znalezioną na papirusie i opublikowaną w 1936 r. IsP, podobnie jak homilia Melitona, należy do gatunku azjatyckich homilii paschalnych z obchodów kwartodecymańskich. W liturgii paschalnej kwartodecymańskiej odczytano Księgę Wyjścia 12, w której opowiada się o ustanowieniu hebrajskiego święta paschalnego - dziele Mojżesza. Homilia, która następowała po narracji, przenosiłaby święto do sfery chrześcijańskiej, rozpoznając w hebrajskiej Paschy zapowiedź chrześcijańskiej Paschy: Chrystus jest prawdziwym barankiem paschalnym, który swoją ofiarną śmiercią wyzwolił prawdziwego Izraela, tj. lud chrześcijański, z niewoli w Egipcie, tj. z grzechu, i wprowadził go do prawdziwej Ziemi Obiecanej. Oprócz tego wspólnego tematu, obie homilie są powiązane ze sobą poprzez figury stylistyczne, gdyż obie zostały skomponowane w azjatyckiej prozie rytmicznej, bardzo przestudiowanej w jej przeplataniu się mniej lub bardziej retorycznie rozbudowanych fragmentów, a w przypadku pierwszej, charakteryzującej się ustaloną grą z harmonią krótkiej coli połączonej ze sobą anaforą, aliteracją, rymem i innymi figurami retorycznymi. Jeśli całość celebracji paschalnej kwartodecymanów miała żydowskie piętno, to ta wyrafinowana formalna elaboracja czerpie wpływy z norm retorycznych Drugiej Sofistyki. W tym wspólnym kontekście IsP odznacza się, w odniesieniu do homilii Melitona, większą uwagą na szczegółową korespondencję obrzędu zabicia baranka paschalnego z męką Chrystusa: okres, w którym baranek jest strzeżony (Wj 12,6), zapowiada godziny Chrystusa w więzieniu przed arcykapłanem; ofiara baranka, która odbywa się wieczorem, precyzuje godzinę, w której Chrystus został wydany na śmierć itd. Homilia umieszcza relację między dwoma Paschami w szerszym kontekście, skupionym na Pawłowym kontraście Adam-Chrystus i powodzie męki postrzeganej jako nowe stworzenie lepsze od pierwotnego, które zostało dotknięte grzechem Adama. Ta ostatnia koncepcja zrodziła się z dwóch tradycyjnych tematów: kosmicznego wymiaru krzyża Chrystusa, który rozciąga się wraz z jego ramionami na cały wszechświat, oraz nawrotu, wiosną, zarówno stworzenia świata, jak i odkupieńczej męki. Niektóre doktrynalne cechy IsP prezentują archaiczną fizjonomię: binitaryzm, chrystologia pneumatyczna. Biorąc wszystko pod uwagę, tej homilii nie należy datować na koniec III w. 2. Homilia o Psalmach (HPs) dotarła do nas w oryginalnym greckim oryginale poprzez catenae, podczas gdy w syryjskim tłumaczeniu nosi imię Hipolit. Autor, który polemizuje z błędem nowej herezji (1), początkowo wyjaśnia, w jakim sensie wszystkie 150 Psalmów Psałterza należy przypisać Dawidowi (2-8); następnie przechodzi do wykazania ważności tytułów, które uzupełniają Psalmy jako epigrafy, nadając wielu z nich - za pomocą techniki alegorycznej - interpretację chrystologiczną i kościelną (9-17); kończy dwoma krótkimi aluzjami do Psalmów 1 i 2, bez epigrafów, z których pierwsza odnosi się do narodzenia, druga do męki Chrystusa (18-20). P. Nautin, któremu zawdzięczamy krytyczne wydanie HPs (1953), w kontekście swojej hipotezy na temat Hipolita-Josiposa (patrz Hippolytus), przypisał ją Hipolitowi na podstawie serii porównań słownych. M.J. Rondeau i V. Loi przypisują jednak homilię autorowi Elenchos, podczas gdy A. Brent wysunął hipotezę, że istniał trzeci autor, który należał do tego samego rzymskiego stowarzyszenia co autor Elenchos i Hipolit. Jeśli chodzi o przeciwnika, z którym walczy HP, przychodzą na myśl gnostycy, adopcjoniści i zwolennicy rzymskiego prezbitera Gajusza. Porównania użyte do przypisania homilii Hipolitowi lub autorowi Elenchos nie są zbyt znaczące, podczas gdy szereg argumentów sugeruje późniejszą datę powstania tego tekstu. W rzeczywistości technika egzegetyczna, na którą kładzie nacisk HP, wydaje się być bardziej rozwinięta niż technika Hipolita, który nie jest zbyt utalentowany na poziomie filologicznym. Na przykład, podczas gdy Hipolit twierdzi w Dawidzie i Goliacie 5, że Dawid osobiście skomponował wszystkie psalmy, w HP autorstwo Dawida jest wyjaśnione w bardziej wyrafinowany sposób: psalmy są podzielone między Dawida i innych autorów (Asafa, Idytun, innych kantorów świątynnych), ale cały Psałterz jest przypisany jemu, ponieważ "był przyczyną wszystkich tych rzeczy: wybrał kantorów, a ponieważ był przyczyną, uważany jest za godnego tego zaszczytu, tak aby wszystko, co powiedzieli kantorzy, było przypisane Dawidowi" (rozdz. 7). Biorąc pod uwagę, że w rejonie Antiochii, jak również na Zachodzie, cały Psałterz przypisywano Dawidowi, podczas gdy w rejonie w pobliżu Aleksandrii Orygenes i Euzebiusz woleli podzielić psalmy między Dawida i innych autorów, rozwiązanie zaproponowane w HP wydaje się być kompromisem między Antiochenes i Aleksandrians, co sprawia, że jest ono znacznie późniejsze niż Hipolit. Nautin prawidłowo zidentyfikował herezję, z którą walczy autor Psalmów, jako twierdzenie, że tytuły psalmów nie były oryginalne i nie były ważne. Dzisiaj, po opublikowaniu w 1980 r. przez M.J. Oliviera pierwszej części Komentarza do Psalmów Diodora z Tarsu (CCG 6), jesteśmy w stanie podać imię przeciwnika autora Psalmów: Diodor (CCG 6) zauważa, że ponieważ Psalmy zostały rozproszone podczas niewoli babilońskiej, zostały uporządkowane przypadkowo po powrocie z wygnania, w czasach Ezdrasza, tak że - w dużej mierze - powstały błędne tytuły. Nawet nie chcąc identyfikować Diodora dokładnie jako przeciwnika autora Psalmów, należy umieścić go w tym polemicznym kontekście i w tym okresie czasu, który prowadzi nas do końca IV w. Autor homilii, jak wspomnieliśmy powyżej, zaproponował rozwiązanie kompromisowe między Antiocheńczykami i Aleksandryjczykami i mógł znajdować się w regionie Syro-Palestyńskim. Przypisanie, przynajmniej częściowe, homilii Hipolitowi jest wyjaśnione przez intencję zagwarantowania egzegetycznej nauki Orygenesa - podczas gdy polemika Antiocheńczyków szalała przeciwko niemu - dotyczącej ważności tytułów Psalmów, przez znanego i niezależnego egzegetę. 3. Oryginalna greka Contra Beronem et Heliconem została nam przekazana pod imieniem Hipolita z Doctrina patrum, chrystologicznego florilegium tendencji anty-monofizyckich, skomponowanego w drugiej połowie VII w. Tekst jest autonomiczny, podczas gdy łacińskie tłumaczenie, dzieło Anastazego Bibliotekarza (IX w.), zostało wstawione do serii dokumentów dotyczących kontrowersji monotelicznej; dokładniej, jest częścią teczki dokumentów złożonych razem na długo przed, w czasie kontrowersji i krótko po śmierci trzech wybitnych ofiar reakcji władzy cesarskiej na opozycję antymonotelitów: Maksyma Wyznawcy, Anastazego ucznia Maksyma i Anastazego Apokryzariusza. W jednym z dokumentów teczki Anastazjusz Apokryzariusz, w liście do mnicha Teodozjusza z Gangry, pisze, że dołącza kontakion zawierający osiem świadectw św. Hipolita, biskupa portu w Rzymie i męczennika Chrystusa, na rzecz doktryny, która potwierdza dwie natury i dwa działania Chrystusa i potępia każdego, kto wyznaje jedno działanie i jedną naturę. Taka jest w istocie treść ośmiu fragmentów o różnej - czasami zauważalnie - długości, w których walczy z Beronem, który jest opisywany jako już przestrzegający gnostycznej nauki Walentyna, który sam jest w inny sposób nieznany, i jego towarzyszy, którzy twierdzą, że ciało, które przyjął Logos, miałoby dokonać tych samych czynów co bóstwo (tautourgo.n th|/qeo,thti), myląc w ten sposób dwie natury i działania Chrystusa. Najwyraźniej tego fragmentu pisma nie można przypisać Hipolitowi i należy go uznać za jedno z wielu fałszerstw skomponowanych w kontekście kryzysu monofizyckiego przez obie strony konfliktu: praca ta pochodziła ze strony dyofizytów i dyotelitów. Osiem tekstów, które Anastazjusz Apokryzariusz powiedział, że wybrał z większego dzieła, są ściśle ze sobą powiązane i wydają się być dziełem kompletnym samym w sobie. Biorąc pod uwagę tę i inne oczywiste nieścisłości w relacji Apokryzariusza, można by chcieć widzieć go jako autora tego falsyfikatu: jednakże silnym argumentem przeciwko tej możliwości jest doktrynalna treść tekstu, która zmusza do umieszczenia go w pierwszej części tej kontrowersji, tej dotyczącej monoenergitów, podczas gdy Apokryzariusz był aktywny w drugiej fazie kontrowersji, tej dotyczącej monoteletów. W rzeczywistości patriarcha Sergiusz z Konstantynopola, aby znaleźć kompromisowe rozwiązanie w celu rozwiązania kontrastu między dyofizytami i monofizytami, zaczął początkowo ostrożnie rozpowszechniać doktrynalną formułę, która kładła nacisk na koncepcję pojedynczej operacji (evne,rgeia) Chrystusa, w której zbiegały się natura boska i ludzka. Dopiero po interwencji papieża Honoriusza (634), który usiłował faworyzować koncepcję woli zamiast energeia, Sergiusz przeszedł od koncepcji jednego działania (monoenergizmu) do koncepcji jednej woli (monoteletyzmu) wcielonego Chrystusa, a w Ekthesis opublikowanej przez cesarza Herakliusza w 638 r. koncepcja jednej woli została umieszczona obok koncepcji jednej działania i zyskała dominującą pozycję. Wracając do CB, w tym tekście jest walka tylko z monoenergizmem, bez implikacji antymonotelityzmu, tak że sfałszowane dzieła muszą być usytuowane chronologicznie kiedyś przed 638 r. Z doktrynalnego punktu widzenia należy podkreślić, że niepodważalna postawa u podstaw CB, dyofizytu, a zatem antymonofizytu i antymonoenergity, jest przedstawiona przez unikanie - w sposób niemal systematyczny - równoległego umiejscowienia boskiego i ludzkiego działania Chrystusa, jak zwykli czynić przywódcy antymonoenergizmu i antymonotelityzmu Sofroniusz z Jerozolimy i Maksym Wyznawca, a nawet jak czytamy w Tomus ad Flavianum Leona. Autor CB w rzeczywistości woli podkreślać, że Logos dokonał bosko, poprzez swoje ciało, tego, co było właściwe dla bóstwa (PG 90, 179C), ponieważ cechy każdej natury pozostały niezmienione, odrębne jedna od drugiej. W ten sposób nieznany autor interpretuje doktrynę dyofizytów, kładąc znacznie większy nacisk na jedność podmiotu niż na rozróżnienie natur, w duchu Cyryla, tak że jego interpretacja kończy się na znacznie bardziej jednoczącej niż te Maksyma i Sofroniusza. Z tego powodu CB można uznać za wyraz tendencji dyofizytów, z pewnością, a zatem antymonoenergitu, poza byciem po prostu antymonofizytem, ale sformułowanym w ostrożny i subtelny sposób, który kontrastuje z wyraźną jasnością radykalnych dyofizytów: tendencją, którą moglibyśmy opisać jako umiarkowaną i jako taką przeznaczoną do pozostania zmarginalizowaną w obliczu rozpowszechnienia kontrastujących radykalnych tendencji, tak jak CB pozostał zmarginalizowany w dziedzinie współczesnych badań nad kontrowersją monofizytów w ogóle i monoenergitu w szczególności.

HIPPOLYTOUS z Bostry (III-IV w.?): Bardzo niejasna postać, wymieniona w antychalcedońskiej kolekcji Sigillum fidei (Knik Hawatoj) (VII-VIII w.) jako autor listy pytań o Trójcę,która znajduje się w tej kolekcji. U źródła tej nazwy może leżeć nieporozumienie w sprawozdaniu Euzebiusza , który, za Beryllusem z Bostry, wymienia pewnego Hipolita, "który był również biskupem innego kościoła", zazwyczaj utożsamianego z Hipolitem (Rzymu) przez Euzebiusza . Bez względu na jego pochodzenie, imię Hipolit z Bostry cieszyło się pewną sławą na Wschodzie, zwłaszcza w tekstach ormiańskich. Dionizy bar Salibi wiedział o nim . L.M. Froidevaux zidentyfikował antynicejskie jądro w spisie pytań o Trójcę Przenajświętszą i, przyjmując przypisanie Hipolitowi z Bostry i umieszczając go pod koniec III w., zrekonstruował jego hipotetyczną biografię. Postać Hipolita z Bostry jest jednym z licznych dowodów na zamieszanie wokół imienia Hipolit w starożytności.

HISPERICA FAMINA: Tytuł tego tekstu oznacza "język zachodni". Tekst ten dotarł do nas w różnych, nieco odmiennych redakcjach i został skomponowany w Irlandii lub Walii w VI wieku. Stanowi on prototyp tego rodzaju pisarstwa, który był sztuczny i niejasny, i który w związku z tym przyjął nazwę hisperyzmu. Jest skomponowany nie w wierszu, ale w rytmicznej prozie z krótkimi frazami. Ich tendencja jest w kierunku hermetyzmu, co utrudnia zrozumienie znaczenia tekstu: autor chwali konkretny rodzaj języka, którego używa, i być może w celu zademonstrowania jego ekspresyjnych cech, rozwija serię tematów: De Caelo, De Mari, De Igne itp. Zasugerowano, że są to scholastyczne ćwiczenia mnichów w tym konkretnym gatunku języka, który przypomina pewne fragmenty gramatyka Virgilius Maro i Adelmusa.

HISTORIA ACEPHALATytuł zwięzłej opowieści o wydarzeniach z życia Atanazego, napisanej przez duchownego w Aleksandrii pod koniec IV w. Ponieważ początek zaginął, zaczyna się od wydarzeń z 342 r. Zawiera opis ostatnich trzech wygnańców Atanazego, instalacji intruza Jerzego Kapadockiego i nieudanej próby Lucjusza. Ta praca, która również sporadycznie informuje nas o Pawle z Konstantynopola, jest cenna ze względu na precyzję dat i chronologię, zaczerpniętą z archiwów patriarchatu aleksandryjskiego, które zawierały główne wydarzenia w porządku chronologicznym. Posiadamy tę pracę tylko w łacińskim tłumaczeniu przekazanym w Cod. Veronese LX (58) z VII w., wraz z innymi dokumentami tzw. Collectio Theodosii Diaconi.

HISTORIA AUGUSTA: "Historia cesarska" lub historia cesarzy od Hadriana do Numeriana. Tak więc rozciąga się od 117 do 284 (z pośrednią luką od 244 do 253). Dzieło jest zbiorem krótkich biografii, zredagowanych przez sześciu autorów, których charakter jest trudny do ustalenia: Spartianus, Volcacius, Gallicanus, Julius Capitolinus, Aelius Lampridius, Trebellius Pollio i Flavius Vopiscus. Praca, której jedna część jest poświęcona Dioklecjanowi, a druga Konstantynowi, ostatnio ponownie znalazła się w centrum dyskusji dotyczących jej chronologii (w pierwszych latach Teodozjusza, 392-395, lub w pierwszym roku Honoriusza; po 405 lub około 420), jej źródeł (praca świadomie odwołuje się do wielkich wzorców przeszłości; uczeni wskazali w szczególności na imponującą serię autorów, którzy ją inspirują) i jej wiarygodności jako dokumentu historycznego (coraz bardziej podważanej: twierdzi się, że miesza prawdę z fałszem - nie wymyślonym fałszem, ale przeniesionym z jednego punktu i jednej płaszczyzny rzeczywistości do innej, zwłaszcza w ostatnich biografiach). Trudno również określić stosunek pracy do religii: według niektórych wyraża ona tendencję, której nie można rozpoznać; według innych tendencję propagandową mającą na celu żądanie tolerancji; według dla innych jest to manifestacja wrogości wobec chrześcijan, tak bardzo, że pojawia się jako Historia adversus Christianos. W Spartianus znajduje się jedyna informacja, jaką posiadamy, dotycząca zakazu nawracania na judaizm i chrześcijaństwo, który miał narzucić Septimus Sewer. Opinie historyków są również podzielone co do prawdziwości tej informacji.

HISTORIA MONACHORUM: Historia podróży do świętych Ojców Egiptu, podjętej w 394 r. przez diakona z grupą świeckich, opowiedziana wspólnocie Góry Oliwnej w Jerozolimie (Melaniai Rufin). Liczba rozdziałów (26) w rękopisach może się różnić w zależności od kryterium podziału; często występują one w połączeniu z rozdziałami Historii Lauzjackiej, która porusza ten sam temat. Rufin przetłumaczył Historię w 404 r., a już Jerome przypisywał ją jemu ; ale tłumaczenie zostało źle zredagowane. Wschodnie wersje wciąż czekają na zbadanie, które mogą przynieść niespodzianki. Postacie monastyczne cieszą się dość zróżnicowanym opisem, od 26 stron do kilku linijek: niektórzy zadowalają się cudami i ascezą; inni wyjaśniają i napominają. Bardzo interesujący jest popularny charakter opowieści .

HISTORIA TRIPARTITA: To wyrażenie odnosi się do historia ecclesiastica, którą kilku chrześcijańskich pisarzy ułożyło, korzystając z trzech historii kościelnych napisanych wcześniej przez Sokratesa z Konstantynopola, Sozomena, rodowitego Palestyńczyka, i Teodoreta z Cyrrhus. Dzieła tego rodzaju zostały ułożone przez Teodora Lektora (około 550), w 4 księgach i przez mnicha Epifaniusza Scholastyka (po 530) w 12 księgach; Cassiodorus również przyłożył rękę do tego ostatniego dzieła.

HISTORIOGRAFIA, CHRZEŚCIJAŃSKA: Gdy wielkie prześladowania Dioklecjana dobiegły końca, niektóre dzieła chrześcijańskiej historiografii stały się publiczne i miały pozostawić ślad w kolejnych stuleciach. Edykt Galeriusza został wydany 30 kwietnia 311 r., na mocy którego chrześcijaństwo stało się dozwoloną religią (religio licita); Konstantyn pokonał Maksentiusza na moście Mulwijskim 28 października 312 r. Dokładnie w tym okresie, najprawdopodobniej około 312 r., zaczęło się rozprzestrzeniać pierwsze wydanie Historia ecclesiastica napisane przez Euzebiusza z Cezarei. Kilka lat później, około 316 r., Laktancjusz napisał traktat De mortibus persecutorum. Wraz z prawnym uznaniem swojej religii chrześcijanie natychmiast stali się obecni w dziedzinie historiografii, przedstawiając modele, które do tego momentu były nieznane wśród pogan. Afrykański Laktancjusz nakreślił ramy, pozbawione jakiejkolwiek sympatii dla prześladowców, do których nieubłaganie dotarli przez gniew boski: uczynił to, oferując informacje z pierwszej ręki i nie omieszkał omówić faktów politycznych i społecznych. W jeszcze bardziej sumienny i oryginalny sposób, HE Euzebiusza pragnął dostarczyć, i faktycznie dostarczył, pewną ilość autentycznych dowodów: ukształtował nowe podejście do historii, nawet z metodologicznego punktu widzenia, ponieważ podążał za nową religią, która miała określone wymagania, które historia musi pomóc zaspokoić. W historii, z jednej strony, Boży plan zbawienia człowieka jest realizowany przez wieki, więc musi podkreślać w ogólnym projekcie starożytność nauczania judeochrześcijańskiego (jest to zadanie, z którym zmierzyły się chronografie, a wśród pierwszych pism Euzebiusza, jak wiadomo, znalazła się Kronika); z drugiej strony, pisarz historii przedstawia również model historii opatrznościowej: dokładnie to, co Euzebiusz pragnął zrobić, biorąc za przedmiot swojego opracowania wydarzenia w kościele. Dlatego też przedstawia biskupie listy najważniejszych wspólnot; mówi o niektórych nauczycielach jako o autorach kościelnych; nie pomija heretyków; traktuje o karze, jaką otrzymał naród żydowski po tym, jak potraktował Chrystusa; wspomina o niektórych prześladowaniach, którym poddani zostali jego współwyznawcy i męczennicy, oraz o ostatecznym zwycięstwie chrześcijaństwa. Zakres apologetyczny i edukacyjny jest zatem oczywisty (kościół został ustanowiony przez Boga w walce z pogaństwem aż do jego ustania, wierni są tego świadkami, a świadomość tego oznacza nie tylko pocieszenie, ale także nową siłę i determinację). Na początku swojej pracy Euzebiusz zauważa, po zdefiniowaniu tego projektu (wspomnianego powyżej), w którym po raz pierwszy przygotowuje się do podążania ścieżką niepodążaną przez innych. Jego poprzednicy, pisze, pokażą mu tylko w krótkich fragmentach drogę, którą musi podążać "jego" historia, aby w ten sposób uniknąć błędów i niebezpieczeństw. Innymi słowy, jest całkowicie przekonany, że jego praca była taka, jakiej nikt do tej pory nie pomyślał napisać. Z pewnością niektórzy uczeni zasugerowali możliwe modele, które mógł zaczerpnąć, między innymi, z tych ustanowionych przez historiografie szkół filozoficznych i hellenistyczno-żydowską historiografię, które są dobrze reprezentowane przez Flawiusza Józefa. Nadal jest to historia nowego typu pod względem rozważanego obiektu, zebranych materiałów i, jak już wspomniano powyżej, jej metodologii. Stąd można dostrzec głębokie różnice między klasyczną historiografią pogańską a historiografią chrześcijańską: pierwsza opiera się na wolnym osądzie, z którego starożytni historycy byli dumni; druga opiera się na autorytecie Pisma Świętego (patrz A. Momigliano, w The Conflict, It. trans., 102). Z drugiej strony kryzys pogańskiej historiografii, która bezskutecznie próbowała jednolitej interpretacji historii, ponieważ nie była w stanie oprzeć się na precyzyjnych informacjach, znalazł w chrześcijańskiej historiografii swoje właściwe rozwiązanie: wiara w święte księgi w rzeczywistości dostarczyła niezbędnych i wystarczających środków do ustalenia prawdy de temporibus . Co więcej, pogańska historiografia była powszechnie uważana zgodnie z wyrażeniem Cycerona za opus oratorium maxime. Dzieło było zatem retoryczne i moralistyczne (stąd obfitość wymyślonych przemówień i brak oryginalnych dokumentów). Chrześcijańska historiografia z drugiej strony, ze względu na główne cele, które realizowano, odłożyła na bok te cechy, rozwijając inne, nie zapominając o tradycji z jej potężnym autorytetem. Co więcej, ustanawiając jako własną podstawę wydarzenie historyczno-zbawcze dotyczące całej ludzkości, starożytna historiografia chrześcijańska miała tendencję do bycia uniwersalną, porzucając w ten sposób jeden z kanonów klasycznej historiografii teucydyjskiej, która zalecała jedynie traktowanie historii współczesnej, a także przezwyciężając ponadnarodowe i kosmopolityczne tendencje ery hellenistycznej lub augustowskiej, aby objąć jeszcze szerszy horyzont czasowy i przestrzenny: nie jest to po prostu wspomnienie przeszłości, ale paradoksalnie rozciąga się ku przyszłości, ponieważ wyłania się z wizji teologicznej. Odkrycia i innowacje przedstawione przez HE Euzebiusza, aby odnotować najbardziej znaczący przykład z początku IV w., zrodziły się z tradycji, która sięga samych początków chrześcijaństwa. Chociaż o różnych cechach, czyny zapisane w NT były, w tym względzie, niezwykle znaczące. Dotyczą one epizodów lub wydarzeń, które w kompleksie Cesarstwa Rzymskiego były lokalne, bez znaczenia, nieznane wszystkim, z wyjątkiem tych, którzy w nich uczestniczyli. Nawet dla ewangelistów i dla redaktora Dziejów Apostolskich stanowiły historię, która stanowiła wydarzenie rewolucyjne dla świata i która następnie stała się takim wydarzeniem dla każdej osoby; wywołuje ona wewnętrzną zmianę u każdej osoby, która prowadzi poza historię, w górę, ku czasowi bez końca . Z tego wypływa powaga i najwyższa dbałość o szczegóły: ich znajomość i pamięć stają się decydujące dla tego, kto się do nich zbliża. W tej perspektywie zarówno dokumenty dotyczące męczenników (Acta i Passiones), jak i hagiografie zasługują na osobne potraktowanie: nawet jeśli zaczynają się od określonego historycznego jądra - jak pokazują najstarsze dokumenty tego gatunku - ich charakter jako "żywych" tekstów pozwala na interwencję różnych rąk w różnych czasach, dla których okazuje się, że bardzo trudno lub niemożliwe jest odtworzenie jego pierwotnej i historycznie ustalonej fizjonomii. Godnym uwagi wkładem do chrześcijańskiej historiografii w IV w. były Chronografie, które następowały jedna po drugiej od najdawniejszych czasów: uniwersalna i opatrznościowa wizja historii, centralne miejsce przypisane czynom ST i NT, korelacja między wydarzeniami historii zbawienia (historia salutis) a wydarzeniami historii świeckiej stanowią kluczowe elementy, które później przyjęliby późniejsi historycy w mniej rozproszonej strukturze, a w bardziej rozbudowanej i kompletnej formie. W ten sposób, obok kierunku chronologicznego, który miał być kultywowany przez wiele stuleci, ukształtował się kierunek historyczno-narracyjny. Wpływ HE Euzebiusza, zwłaszcza w środowisku wschodnim języka greckiego, był ogromny. Gelazy z Cezarei (zm. 395) napisał kontynuację dzieła Euzebiusza, która według niektórych uczonych posłużyła za model dla dwóch ostatnich ksiąg Historii kościelnej Rufina (poprzednie 9 ksiąg powielało dzieło Euzebiusza w języku łacińskim, choć z wieloma swobodami redakcyjnymi; w ten sposób na początku V w. opus magnum biskupa Cezarei zaczęło krążyć na Zachodzie). Niektórzy uczeni dodali, że nie tylko Rufin, ale także inni historycy, tacy jak Gelazy z Kyzikos, Jerzy Mnich i Sokrates czerpali swoją pracę z pism Gelazy z Cezarei. Między 434 a 439 rokiem Filip z Side w Pamfilii opublikował Christianik? historia w 36 księgach i 864 częściach, dzieło, które musiało przedstawiać się jako prawdziwa i właściwa encyklopedia sporządzona od pierwszych rozdziałów Księgi Rodzaju do roku 426, tj. 12. roku panowania cesarza Teodozjusza

II. Fragmenty tego dzieła pozostały, z których niektóre są ważne, ponieważ uzupełniają dzieło Euzebiusza o strony, np. dotyczące Papiasza z Hierapolis. W tych samych latach Historia kościelna Filostorgiusza (ok. 368-po 425) ukazała się w 12 księgach, które obejmowały wydarzenia między początkiem kontrowersji ariańskiej (ok. 320) a 425 rokiem: podzielona na dwa dzieła, odzwierciedla tendencje eunomiańskie i millenarystyczne. Celem było wyraźne poparcie radykalniejszego arianizmu Aetiusza i Eunomiusza, stąd też musiały zostać zachowane i są zachowywane, w odniesieniu do pozostałych fragmentów, dokumenty i świadectwa ariańskie. Inne pisma tego samego gatunku zaginęły, takie jak historia Kościoła przypisywana Hezychiuszowi z Jerozolimy (zm. ok. 450), kapłanowi Jerozolimy (jeśli chodzi o to dzieło, przetrwał tylko fragment dotyczący Teodora z Mopsuestii), Skrócona Kronika Helikoniusa, Historia kościelna Tymoteusza z Bejrutu, Syndikon Sabinusa, biskupa Heraklei w Tracji. Dokumenty, które przetrwały do naszych czasów, obejmują Historię kościelną Sokratesa, która przedstawia się jako kontynuacja dzieła Euzebiusza i w rzeczywistości opowiada w siedmiu księgach (każda księga odpowiada panowaniu cesarza) "wydarzenia kościelne", od abdykacji Dioklecjana w 305 r. do roku 439, w którym Teodozjusz II objął konsulat po raz 17. Był bardzo jasny w swoim wyrazie, dobrze poinformowany, ostrożny w chronologii, nawet jeśli nie zawsze poprawny w kwestiach doktrynalnych lub dyscyplinarnych, w których ostatnim z nich, jak się wydaje, był skrajnym rygorystą. Zajmował się kluczowym okresem historii Kościoła, który od ostatniego Wielkiego Prześladowania i od zarania wolności rozciąga się na pełne potwierdzenie nowej religii, na okres męczeńskiej kontrowersji ariańskiej, na gorzki spór między egipskimi mnichami na temat wizerunków Boga (czy Bóg ma ludzką postać, czy jest bezcielesny?). A nawet konflikt między poganami a chrześcijanami - ponownie gwałtowny pod koniec IV w. - widział takie ważne osobistości jak Euzebiusz z Cezarei do Atanazego Aleksandryjskiego, od Bazyliego z Cezarei do Grzegorza z Nyssy, od Grzegorza z Nazjanzu do Jana Chryzostoma. Sozomen napisał także Historię kościelną między 439 a 450 rokiem, w tym wprowadzające Epitome w dwóch księgach (obecnie zaginione), w których wydarzenia były śledzone od Chrystusa aż do obalenia Licyniusza (323), a następnie od 324 roku (trzeci konsulat Kryspusa i Konstantyna) w dalszym ciągu. W tym dokumencie deklaruje on swój własny zamiar kontynuowania pracy Euzebiusza od punktu, w którym ją przerwał (jakby chciał powtórzyć ogromną pracę wykonaną przez Sokratesa, która nie jest cytowana) do 439 roku. W rzeczywistości ostatnia księga kończy się na 423 roku, tj. w momencie śmierci Honoriusza. Owoce pracy archiwalnej, która zaprowadziła Sozomena do bibliotek pałaców królewskich i kościelnych, o których mówi, są wyraźnie widoczne w informacjach, które dostarcza na temat wielu osób i wydarzeń, w które były zaangażowane. Po nim Teodoret z Cyrus w Syrii napisał Historię kościelną, złożoną z pięciu ksiąg około 450 r., która zaczynała się jak Sozomen od obalenia Licyniusza i trwała do 428 r., roku śmierci Teodora z Mopsuestii, w ten sposób unikając konieczności zajmowania się sporem nestoriańskim, w którym Teodoret aktywnie uczestniczył. Wiele dokumentów, które cytował z ostrożnością, zostało wybranych w celu obrony ortodoksji przed herezją, zaczynając od herezji ariańskiej. Uczeni zauważyli szczególną koncentrację kompozycji wielu Historii kościelnych w języku greckim pod koniec panowania Teodozjusza (408-450) . Z Historii kościelnej Hezychiusza z Jerozolimy (zm. po 450) pozostał tylko jeden rozdział dotyczący Teodora z Mopsuestii. Po 475 r. Gelazy z Kyzikos skompilował kolejną Historię kościelną w trzech księgach dotyczących Kościoła Wschodu za Konstantyna, wykorzystując wiele znanych poprzednich źródeł i wyraźnie je wymieniając. Kontynuując pracę podjętą przez wielu autorów, Jan Diakrynomenos, między 512 a 518 rokiem, napisał historię kościoła (obecnie zaginioną) w 10 księgach, która od roku 429 sięga czasów cesarza Anastazjusza I (491-518). Podobnie zaginiona jest analogiczna praca napisana przez Bazyliego z Cylicji, w trzech księgach, napisana na okres między 450 a 540 rokiem. Zaginiona w oryginale greckim, ale dotrwała do nas włączona do uniwersalnej Kroniki syryjskiej - od stworzenia do 568-569 roku - z której księgi 3-6 z 12 istniejących to Historia kościelna napisana przez monofizytę Zachariasza Scholastyka (zm. prawdopodobnie przed 553 rokiem). Dotyczy ona okresu od 450 do 491 roku. Dwie kolejne historie kościoła pochodzą z pierwszych dekad VI wieku. Pierwszą z nich była kompilacja Historia tripartita autorstwa Teodora Lektora, oparta na pismach Sokratesa, Sozomena i Teodoreta z Cyrus, opublikowana w czterech księgach ok. 530 r.; druga była autonomiczną kontynuacją poprzedniego dzieła, od 450 do 527 r.; zachowały się jedynie fragmenty tego ostatniego dzieła. Napisana po syryjsku była Historia kościelna, w 18 księgach, które zostały częściowo utracone, monofizyckiego autora Jana z Efezu (zm. 586), którego wykład zaczyna się od Juliusza Cezara i kończy w 585. Na koniec, inne dzieło o tym samym tytule rozwija się na sztywno ortodoksyjnej linii, mianowicie dzieło Ewagriusza Scholastyka w sześciu księgach, które zaczyna się od Soboru Efeskiego (431) i sięga do 12 roku panowania cesarza Maurycego (593/594). Był on ostatnim prawdziwym naśladowcą Euzebiusza z Cezarei, cennego źródła dla historii doktryn chrześcijańskich. Imponująca sekwencja historii kościelnych w języku greckim, która rozkwitła w V i VI w., głównie na ścieżce pracy Euzebiusza z Cezarei, przedstawia wspólną cechę: pomimo różnorodności chronologicznej, kontekstualnej i doktrynalnej, perspektywa, którą autorzy ogólnie przyjęli, była skoncentrowana na Pars Orientis. Łacińskie historie kościelne były inne. Posiadały bardziej zrównoważone "ekumeniczne" luki, ale oferują tylko kilka analogicznych dzieł do wielu, które istnieją w języku greckim. To samo powiedziano o pismach Rufina między końcem IV a początkiem V w. Można wspomnieć o VI w. Historii ecclesiastica tripartita, za którą przez długi czas uważano, że czę ściowo odpowiadał Kasjodor, wybierając z Dziejów Sokratesa, Sozomena i Teodoreta z Cyrus excerpta, które Epifaniusz Scholastyk przetłumaczył na łacinę; chociaż ostatnio utrzymywano, że sam Epifaniusz czytał, wybierał i tłumaczył greckie źródła, podczas gdy Kasjodor ograniczył się do "podążania za nim" w dziele i dodania do niego krótkiego wstępu. Kompozycja w 12 księgach przyjęła za wzór kompozycję Teodora Lektora i niewątpliwie stanowiła ważny punkt odniesienia dla łacińskiego średniowiecza. Zachodni autorzy patrystyczni woleli Kroniki od historii kościelnych i inny rodzaj kompozycji historyczno-literackiej, mianowicie tę dotyczącą sławnych ludzi, której liderem był Hieronim, ze swoim bardzo znanym traktatem De viris illustribus. Chociaż Euzebiusz, obejmując całe życie kościelne, pragnął przekazać pamięć o osobach, które "szlachetnie sprawowały rządy najsłynniejszych kościołów" i tych, "którzy w każdym pokoleniu byli głosami i pismami posłańcami słowa Bożego" , Hieronim w 392 r. po raz pierwszy skoncentrował swoją uwagę w sposób wyłączny na najsłynniejszych autorach literatury chrześcijańskiej, którzy żyli od śmierci Chrystusa do końca IV w. Jego wzorem literackim był tekst Swetoniusza, który skomponował pod tym samym tytułem w 1. połowie II w.: ale jego cele były inne: obok wyraźnie wyrażonej intencji historycznej - Hieronim pragnął, aby pamięć o życiu i dziełach ludzi, którzy go interesowali, wśród których wymieniał także pogan i heretyków - dostrzega się cel apologetyczny, nastawiony na obronę kościoła przed krytyką skierowaną przeciwko niemu. Chrześcijański pisarz staje przed prawdziwym i właściwym wyzwaniem: zachował mądrość i godność pism chrześcijańskich, które w tym momencie osiągnęły już praktycznie świecką historię, w obliczu powtarzających się oskarżeń pogan, którzy uważali takie teksty za rusticae i simples - postawę, z którą chciał współdziałać w obliczu głoszonej wyższości kultury pogańskiej, być może po to, aby uwolnić się od krytyki swojej pracy. W tym względzie nie można zapomnieć o wydarzeniach, w których powstał traktat De viris illustribus: latach, w których antypogańskie prawa cesarza Teodozjusza wywołały silną reakcję pogańskiej szlachty, która wahała się od proklamacji Eugeniusza jako nowego Augusta, po ponowne otwarcie pogańskich świątyń, kończąc na bitwie pod Frigidus, która była świadkiem tragicznego końca samego Eugeniusza, Arbogasta i Nikomacha Flawiana Starszego. Dwa kryteria kierowały Hieronimem przy wyborze rozważanych autorów kościelnych: czy autor był scriptor ecclesiasticus i vir illustris w społeczności chrześcijańskiej, a także tym, który przekazał pamięci potomnych jakąś pracę dotyczącą Pisma Świętego? Innymi słowy, przypisywał wartość autorom, o ile byli interpretatorami Biblii; zwracał na nich uwagę, o ile byli egzegetami świętego tekstu. Ponadto przypisywał wartość tym pisarzom w odniesieniu do wartości stylistycznej dzieł, o których wspominał. W ten sposób nakreślił 135 "portretów" lub przedstawień, dedykując pierwszy Szymonowi Piotrowi, a ostatni, jak wiadomo, sobie. A w jego galerii nawet heretycy i schizmatycy, Żydzi i poganin (Seneka) mają swoje miejsce. Ponad 102 to greccy autorzy i 33 łacińscy, co wskazuje na otwarcie horyzontów kulturowych oraz zdolność i pragnienie odbioru głosów z dwóch stron, potwierdzając głębię nauki Hieronima i integrację, którą potrafił osiągnąć między saeculares litterae a Sancta Scriptura. Powszechnie uważa się, że traktat De viris illustribus został przetłumaczony na język grecki przez Sophroniusa, przyjaciela Hieronima, który faktycznie przetłumaczył wiele jego pism na język grecki ; najprawdopodobniej wydaje się, że takie tłumaczenie było winne późniejszej osobie o tym samym imieniu. Niemniej jednak ważne jest podkreślenie, w jaki sposób świat grecki dowiedział się o pismach Hieronima, które następnie zostały rozpowszechnione dzięki osobliwemu wydarzeniu. W rzeczywistości, około połowy IX w., Onomatologos (VI w. n.e.) Hezychiusza z Jerozolimy, który pierwotnie zbierał tylko bibliografie pogańskich autorów greckich, przeszedł rewizję, w wyniku której anonimowy redaktor wykorzystał również traktat De viris illustribus: dzięki temu dzieło to pojawia się w kompilacjach Focjusza i Suidasa. W świecie łacińskim wielu historyków poszło w ślady uczonego mnicha, kontynuując i aktualizując plan identyfikacji "sławnych mężów". Pierwszym z nich był Gennadiusz z Marsylii, który żył jeszcze pod koniec V w., w czasach papieża Gelaziusza, któremu zawdzięczamy wiele prac przeciwko herezjom i traktat De viris illustribus, który powstawał z czasem aż do 480 r. Zawiera on 101 profili, z których niektóre nie są autentyczne, ale są dziełem późniejszych nieznanych autorów; jak się wydaje, ostatni rozdział jest również fałszywy, który czerpiąc wskazówki z ostatniego rozdziału swojego modelu, zawiera informacje biograficzne o samym Gennadiuszu, informacje, które mimo wszystko są wiarygodne, ponieważ zostały napisane w czasie i miejscu zbliżonym do Gennadiusza. Praca wiernie podążała za modelem ustalonym przez Hieronima, nie obejmując pisarzy już przez niego wprowadzonych. Nic więc dziwnego, że oba dokumenty krążyły razem, zaczynając od tradycji rękopisów. Ale porównanie to ujawnia odrębne cechy. Gennadiusz rozważał z większą uwagą aspekty doktrynalne w odniesieniu do wydarzeń kościelnych, przypisując mniejsze znaczenie elementom literackim; przywiązywał również dużą wagę do postaci mnichów zarówno wschodnich (od Pachomiusza do Ewagriusza z Pontu), jak i zachodnich (od Marcina z Tours do Jana Kasjana); nie omieszkał też podkreślić pisarzy z Galii, swojej ojczyzny. Izydor (560-636), biskup Sewilli, napisał również traktat zatytułowany De viris illustribus, w którym uprzywilejował autorów łacińskich w stosunku do greckich i ograniczył swoje horyzonty, zwracając uwagę na osoby z prowincji, w konkretnym przypadku prowincji Hiszpanii. Wymienił więc 33 "bio-bibliograficzne portrety", z których dwanaście było hiszpańskich, a sześć współczesnych. Wydaje się, że ta pierwsza seria portretów, około IX-X w., została połączona z inną analogiczną kompozycją; z tego źródła pochodzi tak zwana rozszerzona wersja, która obejmuje 46 rozdziałów, oprócz praefatio. Biskup Toledo Ildefonsus (ok. 600-665) był autorem dzieła o identycznym tytule jak poprzednie. Celem tego dzieła było uzupełnienie traktatu Izydora, w ramach jednak jeszcze bardziej ograniczonych i z nowym zainteresowaniem. Dostarczył informacji o osobach, które mieszkały w Toledo i zostały pominięte przez Izydora z Sewilli (spośród 14, dobrych siedmiu było biskupami miasta; pozostali byli biskupami hiszpańskimi, poza Donatem, mnichem, który przybył do Hiszpanii z Afryki) i zwraca uwagę na postacie przedstawiane jako wzory moralnej prawości i chrześcijańskiej cnoty, zwłaszcza wśród mnichów, skupiając się bardziej na ich elokwencji, mocach taumaturgicznych, a zatem na skuteczności ich działań duszpasterskich, niż na ich walorach literackich. W średniowieczu wystarczy wspomnieć imiona Sigiberta z Gembloux, Honoriusza z Autun lub anonimowego Mellicensisa, który kilka wieków później kontynuował tradycję zapoczątkowaną przez Hieronima. Wspomnieć, choć krótko, należy o świadectwie o wyjątkowej wartości znalezionym na Wschodzie, nawet jeśli w okresie, który leży na granicy, a nawet poza granicami, epoki patrystycznej. Mam na myśli Bibliotekę Focjusza (820-891), polihistora, nauczyciela na Uniwersytecie w Konstantynopolu, ówczesnego szefa kancelarii cesarskiej i patriarchy Konstantynopola. Praca jest owocem badań nad pismami ukończonymi w różnych okresach i zapisanymi na kartkach; okazuje się, że jest to bardzo bogata kopalnia informacji dla autorów chrześcijańskich - jest 157 rozdziałów, tradycyjnie nazywanych "kodeksami", które o nich mówią (podczas gdy 122 są poświęcone autorom świeckim). Zaobserwowano, że z literatury kościelnej, prawie 100 dzieł spośród tych wymienionych z różnymi tytułami przez Focjusza zaginęło, podczas gdy tylko 60 przetrwało (wśród literatury pogańskiej, starożytnej lub bizantyjskiej, bilans jest mniej imponujący: jest ponad 90 tekstów, które już nie istnieją i tylko 30, które zostały zachowane). W X wieku natknięto się również na inne interesujące dzieło, Leksykon Suidasa, o którego autorze nic nie wiemy. To samo imię pojawia się również jako hellenizacja barbarzyńskiej formy Suda, co wydaje się być autentyczne. Ale w odniesieniu do nazwy, pochodzenia, a nawet samego znaczenia dzieła, wysunięto wiele hipotez. Według niektórych uczonych, Suidas nie wskazuje nazwiska kompilatora, ale tytuł zbioru. Jest to zbiór 30 000 wpisów gramatycznych, etymologicznych, historycznych, biograficznych, literackich, geograficznych, naukowych, ułożonych w kolejności alfabetycznej. Z pewnością znajdujemy się w obliczu pewnego rodzaju encyklopedii. Część ogromnej pracy dotyczy terminów z zakresu historii literatury; i jest to część o wyjątkowym znaczeniu, ponieważ pozwala nam poznać tytuły dzieł i nazwiska nawet mniej znanych greckich autorów, którzy w przeciwnym razie są nieznani. Niemniej jednak informacje te nie pochodzą, jak można dobrze zrozumieć, z pierwszej ręki i często powodują wiele zamieszania i błędów, które są trudne do rozwikłania. Historiografia łacińska podążała innymi drogami niż grecka. Po pierwsze, podejście ekumeniczne i uniwersalne było zawsze żywe: obecne w kompozycjach chronologicznych, jest obecne nie mniej w tych właściwie mówiąc narracjach historycznych. Myślimy o wzniosłym i bardzo bogatym wykładzie momentów i najważniejszych aspektów historii ludzkości podzielonej na sześć epok, dokonanym przez Augustyna w jego traktacie De civitate Dei; myślimy o Historiae adversus paganos Orozjusza, które zaczynały się od Adama (a nie od Abrahama, jak uczynił Euzebiusz z Cezarei w swoim Chronicon, aby uniknąć trudności chronologicznych stworzonych przez pierwsze rozdziały Księgi Rodzaju) i sięgają roku 417 n.e., organizując narrację ideologicznie i strukturalnie wokół schematu czterech powszechnych panowań, tj. przywłaszczając sobie model translatio imperii. Dzięki temu Orozjusz zaczął cenić i wywyższać Rzym tempora christiana, który reprezentował ostatnie z imperiów, punkt docelowy dla całej starożytnej historii. W jego pismach wydaje się, że istnieje teoretyczna przesłanka dla ustanowienia odnowionego typu historiografii, a mianowicie podejścia specyficznie rzymskiego, które jest umieszczane obok uniwersalnej historiografii. Takie wydaje się być uzasadnienie dla Historii Romana, obecnie zaginionej, Kwintusa Aureliusza Memmiusza Symmachusa, Romana Jordanesa (w której historia uniwersalna i historia rzymska współistnieją bez trudności) lub późniejszej Historii Romana Pawła Diakona lub Landulfa Mądrego . Wreszcie, odzwierciedlając ponownie bolesne koleje losu Zachodu w późnej starożytności i wczesnym średniowieczu, łacińska historiografia kościelna podkreśliła inny ważny aspekt; mianowicie, ta dotycząca ludów germańskich, które w tym czasie znajdowały się w Rumunii. W ten sposób narodził się szereg dzieł, które miały ogromne znaczenie dla zrozumienia wydarzeń tamtego czasu i przyszłych stuleci: Historia Gotów, którą napisał Kasjodor w latach 525 i później, której 12 ksiąg zostało nieodwracalnie zniszczonych (ale są znane dzięki skróconej przeróbce dokonanej przez Jordanesa), dokładniej Getica Jordanesa (551); Historia Franków, opus magnum Grzegorza z Tours ukończone w 591; Historia Gotów, Wandalów i Swebów (ok. 560-636); a także dwie Historie Longobardów, jedną napisaną przez Secundusa z Trydentu (zaginioną), a drugą napisaną przez Pawła Diakona, anonimowego Origo gentis Langobardorum, aż do Historia Brittorum i Historia ecclesiastica gentis Anglorum, ostatniej pochodzącej od Bedy. Ale w przypadku tych dzieł przekroczyliśmy granice chronologiczne późnego antyku i znajdujemy się teraz w środowisku wczesnego średniowiecza. Podążaliśmy tu za kilkoma tradycjami: tradycją historii kościelnych, historiami literackimi i, zaczynając od pewnego okresu, tradycją historii ludów. Ale ujmując to w ten sposób, jesteśmy świadomi, że horyzont mógłby się jeszcze bardziej rozszerzyć. Nasze opracowanie rozpoczęliśmy od Euzebiusza z Cezarei i czasu, w którym napisał swoją Historię kościelną. Uczeni wiedzą, jak ważna była pamięć o chrześcijańskich początkach przypisana ewangeliom, Dziejom Apostolskim, pismom Papiasza i Hegezypa, których świadkiem był sam Euzebiusz, jak ważne były pierwsze zarysy Kronik chrześcijańskich, i nie byłoby trudno kontynuować. A nawet w przypadku późniejszej epoki trudno jest odróżnić historię właściwą od historii literackiej, hagiografii, wspomnień itp. Tak samo niełatwo jest wskazać wśród chrześcijańskich historiografów, kto faktycznie zasługuje na tytuł "historyka" (patrz M. Quesnel, w L′historiographie de l′Église des premiers si?cles, XV). Te końcowe uwagi wystarczą, aby podkreślić złożoność, bogactwo i znaczenie chrześcijańskiej historiografii, coś, co czytelnik będzie mógł lepiej zrozumieć, korzystając ze studiów, choć ograniczonych liczbą, wymienionych poniżej.

HISTRIA (Istria, okręg Konstancy, w Dobrudży, nad jeziorem Sinoe, Rumunia): Była to najstarsza kolonia miasta Milet, w VII w. p.n.e., na brzegach Morza Czarnego; przebudowana pod koniec III w. n.e., stała się zamożna w IV w. Jej upadek spowodowały najazdy barbarzyńców, zwłaszcza Hunów. Później odrodziła się i stała się siedzibą biskupią. Miasto zostało opuszczone pod koniec VI w. lub na początku VII w. Miasto było zamieszkane przez ludność pochodzenia greckiego, zromanizowanych Getów, a następnie Sarmatów, ale wszyscy wyznania chrześcijańskiego, co wynika z badań antropologicznych przeprowadzonych na szczątkach ludzkich. Wykopaliska, rozpoczęte w 1914 r. i wciąż trwające, zwłaszcza od 1989 roku, ujawniły dużą liczbę budynków, wśród których znajdują się również ruiny kilku bazylik chrześcijańskich: musiało ich być co najmniej cztery. Jedna, na dużym placu, który wydaje się być siedzibą biskupią, była jedną z największych budowli tego typu na Półwyspie Bałkańskim. Bazyliki miały długą historię; ostatnia została zbudowana w okresie cesarzy Anastazjusza i Justyniana (527-565) (moneta z V w. ustala terminus post quem), ale później została częściowo zniszczona, pod koniec VI w. Miała 60 m (197 stóp) długości, 30 m (98,4 stopy) szerokości w transepcie i 20 m (65,6 stopy) w nawie; posiadała atrium, narteks, transept z dużym chórem i absydę z aneksami na północy i południu. Znaleziono również liczne grobowce należące do bazyliki z lat 570-600. Inna bazylika znajdowała się w południowo-wschodnim narożniku miasta, obok murów miejskich - od których pochodzi jej nieregularny kształt. Bazylika ta należy do ostatniej fazy budowy miasta (VI-VII w.), ale zachowało się tylko trzy czwarte jej fundamentów. Prostokątna przestrzeń z absydą, która jest półkolista wewnątrz i pięciokątna na zewnątrz, wydaje się być salą używaną do nabożeństw, znalezioną w dużym mieszkaniu arystokratycznym (domus) dzielnicy rzymsko-bizantyjskiej (V-VI w.), położonym w południowo-wschodniej strefie miasta; domus mógł być rezydencją biskupa. Hipotezę tę wzmacniają fragmenty wielopłatowego białego marmurowego stołu znalezione w absydzie. Starszy budynek publiczny miał również formę bazyliki, a w jej wnętrzu znaleziono bramy ozdobione krzyżami; wydaje się, że i ona była przystosowana do kultu chrześcijańskiego. Na obszarze na zachód od murów znaleziono ruiny bazyliki extra muros, uważanej za bazylikę cmentarną, która miała dwa asymetryczne obszary przyłączone obok absydy, prawdopodobnie pełniące funkcję pastoforiów. Liczne elementy rzeźby architektonicznej (kapitale, kolumny i podstawy kolumn, płyty i balustrady bram itp.), mały skarbiec złotych przedmiotów (małe krzyże, kolczyki, pierścienie), złote i brązowe klamry ze znakiem krzyża, a także duża liczba glinianych waz ozdobionych znakiem krzyża i różnymi symbolami chrześcijańskimi uzupełniają inwentarz znalezisk datowanych na IV-VII w.

HOMER

I. W Ojcach - II. Możliwy wpływ na NT.

I. W Ojcach. Rozważając sposoby i formy odbioru poematów homeryckich przez chrześcijańskich autorów, możemy ocenić ich zdolność do konfrontacji z grecką cywilizacją, jaka przejawia się w dziele jej najbardziej autorytatywnego i prestiżowego przedstawiciela. Homer, którego dzieło było obecne i otrzymywało zarówno pochwały, jak i krytykę różnego rodzaju przez całe doświadczenie greckiego pogaństwa, był w centrum - wraz ze swoim krytykiem Platonem - spotkania chrześcijaństwa z hellenizmem, w sposób nieodmienny od tego, co miało miejsce wcześniej w relacjach między hellenizmem a judaizmem. Należy przypomnieć, że judaizm hellenistyczny miał, oprócz tragika Ezechiela, co najmniej trzech poetów epickich: Filona, Teodota i chytrego Sosatesa, który rozkwitł w Aleksandrii w I w. p.n.e. (i jest określany za pomocą odkrywczego określenia Ebraicus Omirus tylko w tzw. Excerpta Latina Barbari, wczesnośredniowiecznym łacińskim tłumaczeniu Kroniki teozofii . Obecność Homera dała się odczuć w literaturze chrześcijańskiej, ale w różny sposób, od momentu, w którym greccy apologeci II w. postawili problem relacji między swoją nową wiarą a grecką kulturą, w której zostali wychowani. Nieprzypadkowo imię Homera zostało po raz pierwszy pozytywnie przywołane przez Justyna, 1 Apol. 18,5, na poparcie chrześcijańskiej prawdy o sądzie umarłych i karze w następnym świecie. Ale Justyn wyraził również uznanie dla Sokratesa za wezwanie do zakazania Homera i niektórych innych pogańskich poetów z jego republiki (2 Apol. 10,6). Ta dwuznaczność charakteryzuje ogólnie stosunek greckich i łacińskich apologetów do Homera . Nie będziemy tutaj przedstawiać kompletnej ani systematycznej listy cytatów Homera w starożytnej literaturze chrześcijańskiej, a tym bardziej aluzji do niego, które nie zawsze są łatwe do wykrycia. Bardziej przydatne w tym kontekście będzie wskazanie niektórych uprzywilejowanych obszarów chrześcijańskiego wykorzystania poematów Homera, wykorzystując w razie potrzeby szeroką panoramę oferowaną przez Bartelinka.

1. Homera często uważa się, obok Orfeusza, Sybilli, Hystaspesa, Hermesa Trismegistusa, za jednego z "pogańskich" proroków objawienia chrześcijańskiego, zwłaszcza w odniesieniu do dwóch szczególnych tematów monoteizmu i eschatologii. Szczególne znaczenie przywiązuje się, w kontekście polemiki antypoliteistycznej, do cytatu z Iliady II, 204: "Wielokrotność panów nie jest dobrą rzeczą. Tylko jeden powinien być panem" . Dla Klemensa Aleksandryjskiego Homer jest mimowolnym i nieświadomym prorokiem prawdy chrześcijańskiej i, chociaż przedstawia bogów jako poddanych ludzkim namiętnościom, pokazuje, że zna boską rzeczywistość . Ta linia interpretacji znajduje potwierdzenie u Teofila z Antiochii i w Cohortatio ps.-Justina, a także u Justyna i Klemensa. Tutaj, obok krytyki politeizmu , wyrażono uznanie dla świadectwa poety dotyczącego monoteizmu i zmartwychwstania ciał .

2. Istotne analogie między poezją homerycką a teologią chrześcijańską oraz różne imponujące podobieństwa między relacjami biblijnymi a mitami homeryckimi są wyjaśniane poprzez odwołanie się do teorii, że Mojżesz żył przed Homerem (argument starożytności), a Homer przepisał z ksiąg Mojżesza (argument plagiatu lub kradzieży literackiej). Już u Justyna Mojżesz miał być starszy od greckich pisarzy, a greccy filozofowie i poeci mieli czerpać z proroków . Uczeń Justyna Tacjan był pierwszym chrześcijańskim autorem, który wyraźnie podtrzymał chronologiczne pierwszeństwo Mojżesza w stosunku do Homera, uznając te dwie postacie za dwóch założycieli, punkty odniesienia, odpowiednio, mądrości barbarzyńców i greckiej cywilizacji, i z tego wnioskuje, że mity Homera są imitacją tekstów Mojżesza . Jest to argument apologetyczny pochodzenia hellenistyczno-żydowskiego mający na celu podkreślenie starożytności, a zatem prawdy objawienia biblijnego . Opierając swoją pracę na pracy historyka Diodora Sycylijskiego, ps.-Justin wysuwa oryginalną teorię, zgodnie z którą Homer nauczył się mądrości od Mojżesza podczas pobytu w Egipcie . Oczywiście, dla pogańskiego polemisty, takiego jak Celsus, było dokładnie odwrotnie: tradycja biblijna jest późniejsza niż prawda pogaństwa, której oferuje jedynie perwersyjną karykaturę.

3. Postać Homera, podjęta przez ortodoksyjnych polemistów w jego specyficznej funkcji proroka niektórych fundamentalnych prawd chrześcijańskich, została jednak odrzucona przez tych samych autorów jako główne źródło inspiracji doktryn gnostycznych. Gnostycy nie ograniczyli się do zniekształcania znaczenia Pisma Świętego, poddając je wymuszonej obróbce transpozycji i adaptacji, całkowicie analogicznej do tej, którą autorzy centosu zastosowali do materiału zaczerpniętego z poematów homeryckich . Zniekształcili oni treść samego Pisma Świętego poprzez odwołanie się do doktryn pogańskich, opracowanych w sposób przykładowy przez ich "proroka" Homera . Oskarżenia te znajdują wyraźne potwierdzenie w Egzegezie duszy (NHC II, 6), której autor, aby zilustrować stan duszy upadłej w świat, odwołuje się do dwóch cytatów z Odysei dotyczących wygnania Ulissesa na wyspie Kalipso i Heleny w Troi. Jak wiadomo, w gnozie Simona Helena była imieniem boskiej Ennoi.

4. Oprócz nie dających się pogodzić różnic teologicznych, to, co łączy autorów ortodoksyjnych i gnostycznych w ich podejściu do materiału homeryckiego, to uciekanie się do egzegezy alegorycznej, dziedzictwa kultury hellenistycznej, z której wszyscy bez wyjątku czerpali inspirację, każdy na swój sposób. Już pogańscy filozofowie epoki cesarskiej (stoicy, neopitagorejczycy i neoplatonicy) szukali autorytatywnego potwierdzenia swoich idei w dziele mądrego Homera (patrz np. Homeryckie problemy Heraklita, Kompendium greckiej teologii Kornutusa, interpretacje Numeniusza z Apamei, traktat Plutarcha O Homerze i komentarze Porfiriuszado Styksu i Jaskini Nimf, oprócz Homerowych pytań). Chrześcijanie o hellenistycznym wychowaniu również szukali ukrytych znaczeń poematów Homera, oczywiście odczytując je na nowo w świetle chrześcijańskiej symboliki i odpowiadających im obrazów biblijnych.Odyseja przedstawia kilka uprzywilejowanych przypadków tej chrześcijańskiej egzegezy: (a) moly, zioło dane przez Hermesa Ulissesowi, aby uczynić go niewrażliwym na oszustwa Kirke, jest teraz ewangelicznym przesłaniem, które Chrystus, prawdziwy Hermes, daje w celu zdobycia gnozy i ubóstwienia osoby , i jest narzędziem, które umożliwia inteligencji przezwyciężenie stanu zwierzęcego ; (b) wierzba - "niszczycielka owoców" - jest z kolei symbolem czystości . Ale to szczególnie epizod o Syrenach i Ulissesie przywiązanym do masztu statku skłonił chrześcijańskich pisarzy do długiej serii reinterpretacji i wariacji na ten temat, o gęstym znaczeniu teologicznym i duchowym. Klemens Aleksandryjski po raz pierwszy widzi w Syrenach nie tylko obraz nawyków i przyjemności , ale także ryzyka inherentnego dla chrześcijanina w świeckiej kulturze . Dla Filozofumena Syreny stanowią pokusę herezji . Celowo odrzucając model homerycki, Metody z kolei oświadcza, że nie chce słuchać, związany, śmiercionośnego śpiewu Syren, który przeciwstawia chórowi proroków i apostołów oraz boskim tajemnicom, których znajomość jest źródłem zbawienia . Odczytanie Syren w tonacji "moralnej", która utożsamia je ze światowymi przyjemnościami i przyjemnościami zmysłowymi, zajmuje swoje miejsce od IV w. obok tego dotyczącego herezji. Postać Ulissesa/Odyseusza również podlega różnorodnym reinterpretacjom w zależności od kontekstu. Te egzegetyczne zmiany są udokumentowane w tekstach Ambrożego , Hieronima , Paulina z Noli , Maksyma z Turynu, Synesjusza . Mniej znany jest fakt, że Iliada również została poddana alegorycznej reinterpretacji przez autorów chrześcijańskich. Duża znajomość poematów Homera przez Orygenesa wynika z jego młodzieńczej aktywności jako gramatyka . Z pewnością czytanie Homera było regularną praktyką w szkole w Cezarei, gdzie studiowano wszystkich filozofów (oprócz ateistów) i greckich poetów . Neoplatonik Proclus (In Timaeum 20) przekazał żywą pamięć o nauce Orygenesa (nie nieistniejącego pogańskiego Orygenesa, ale jedynego chrześcijańskiego Orygenesa) na temat wzniosłego języka poezji homeryckiej oraz o krytycznej reakcji jego ucznia Porfiriusza, którego komentarz do Timaiosa był najprawdopodobniej bezpośrednim źródłem informacji Proclusa. Dla Orygenesa, pomimo nieuniknionych błędów moralnych i religijnych , Homer bez wątpienia pozostaje poetą godnym podziwu (IV,91), najlepszym z poetów (VII,6). Orygenes w istocie utrzymywał - najwyraźniej jako pierwszy wśród chrześcijan - zasadność i konieczność alegorycznej egzegezy Iliady i relacji dotyczących wojny trojańskiej . Był poruszony, bardzo prawdopodobnie w zaginionych Stromatach, do śmiałej, ale absolutnej spójności, interpretacji postaci Achillesa i Hektora jako typów odpowiednio Chrystusa i diabła. Podobnie jak Proklos relacjonuje krytykę Orygenesa przez Porfiriusza dotyczącą stylu homeryckiego, podobnie Komentarz Didymosa Ślepego do Księgi Koheleta 9,10 cd, który mamy w papirusie Tury , donosi o miażdżącej krytyce alegorycznej interpretacji bitew Achillesa i Hektora przez Orygenesa przez Porfiriusza (w Origeniana Sexta zaproponowałem przywrócenie Orygenesowi tej egzegezy, która wcześniej została błędnie przypisana samemu Porfiriuszowi). Mamy tutaj konkretny przykład tego typu zastosowania pogańskiej metody alegorycznej do doktryn biblijnych, które wzbudziły tak wielkie oburzenie u Porfiriusza . Po Orygenesie można znaleźć podobną "chrystologiczną" egzegezę Achillesa (ale bez odpowiadającej jej "diabolicznej" interpretacji Hektora) w dyskusji Konstantyna Oratio ad Sanctos 20,8-9. zwolenników tradycyjnej interpretacji, która przypisuje Porfiriuszowi tę paradoksalną "alegorię", nie tylko nie proponuje żadnej integracji luki papirusu, ale ich wnioski są również poważnie zagrożone przez niewytłumaczalne milczenie we wszystkich tych źródłach, które zamiast tego zbiegają się we wskazaniu na autorstwo Orygenesa w egzegezie, jak donosi Didymos.

5. Ważnym aspektem wpływu wywieranego przez hellenistyczną filologię homerycką na techniki chrześcijańskiej hermeneutyki biblijnej jest transpozycja zasady egzegezy, która jest immanentna w tekście, zgodnie z którą Homer jest wyjaśniany przez Homera (Homeron ex Homerou saphenizein). W kontekście chrześcijańskim zasada autohermeneutyki tekstu biblijnego była stosowana w sposób wyraźny i świadomy, począwszy od Klemensa i Orygenesa , w celu zilustrowania niejasnych punktów Pisma Świętego poprzez odwołanie się do innych, jasnych fragmentów, przezwyciężając w ten sposób jego pozorne sprzeczności i absurdy, zwłaszcza w polemice z heretykami. Pismo Święte jest zatem wyjaśniane Pismem Świętym.

6. Pozostaje się mniej lub bardziej sceptycznym wobec próby, która nie była pozbawiona ostrych spostrzeżeń, podjętej przez MacDonalda, aby zinterpretować apokryficzne Dzieje Andrzeja jako celowe chrześcijańskie przepisanie Odysei, którego celem jest transmitologizacja homeryckiej koncepcji świata w chrześcijański mit zawarty w ewangelii i zaproponowanie nowej serii alternatywnych wartości . Zawsze trudno jest zweryfikować i ocenić znaczenie literackiego i ideologicznego wpływu poematów homeryckich w przypadku braku wyraźnych cytatów lub wystarczająco jasnych aluzji. Pewne jest, że Homer pozostawił po sobie liczne ślady w licznych literackich reminiscencjach obecnych u Ojców z IV-VI w. (zwłaszcza greckich, ale także łacińskich). I nie mogłoby być inaczej, jeśli weźmiemy pod uwagę, że lektura poematów Homera była obowiązkowym przedmiotem nauki w szkołach gramatycznych, do których uczęszczali młodzi chrześcijanie (nawet w Afryce rzymskiej). Właśnie ze względu na świadomość znaczenia, jakie poematy Homera, wraz z resztą pogańskiej greckiej produkcji literackiej, miały dla szkolnej edukacji nawet wśród chrześcijan, cesarz Julian postanowił wykluczyć chrześcijańskich nauczycieli z nauczania słynnym edyktem z 362 r. , co w reakcji doprowadziło do kompleksowego przemyślenia wartości Homera dla chrześcijan i możliwych sposobów wykorzystania jego dzieła. Bazyli nie waha się polecać poezji Homera, broniąc jej w hymnie do cnoty , dając autorytatywne wskazówki co do drogi, którą należy podążać. Homer jest szeroko obecny w epickich parafrazach ksiąg biblijnych, takich jak Parafrazy Psalmów przypisywane Apolinary z Laodycei, Parafrazy Ewangelii Jana przypisywane Nonnusowi z Panopolis (a także, oczywiście, w jego "pogańskim" poemacie Dionysiaka), parafrazy Oktaewukhu, Zachariasza i Daniela cesarzowej Eudoksji (autorki również parafrazy Żywota Cypriana z Antiochii). Ale oprócz jego odzyskania w epickich parafrazach, materiał homerycki jest również szeroko spotykany, zwłaszcza w tych nowych kreacjach, które były Homeryckimi Centosami biblijnego tematu (Homerokentra-Homerocentones). Hieronim jako pierwszy wspomina o chrześcijańskich homeryckich centosach, nie wymieniając ich nazwisk, i oczywiście wyraża swój żywy sprzeciw wobec gatunku literackiego, który jego zdaniem poddawał Słowo Boże nie do zniesienia forsowaniu tekstu . Pionierska kolekcja homeryckich centosów autorstwa tajemniczego biskupa Patrycjusza odniosła jednak wielki sukces w świecie bizantyjskim, również dzięki słynnej ich przeróbce przez cesarzową Eudoksję. Niemniej jednak wiele pracy ekdotycznej i egzegetycznej pozostaje do wykonania, aby rozwiązać bardzo złożone węzły niezwykle problematycznej tradycji rękopisów i określić właściwe literackie i teologiczne umiejscowienie tych dzieł.

II. Możliwy wpływ w NT. Ostatnio zaproponowano, że ślady wpływu Homera można znaleźć nawet w NT, a zwłaszcza w ewangeliach (w szczególności w Ewangeliach Marka i Łukasza) oraz w Dziejach Apostolskich. Głównym zwolennikiem tej tezy jest Dennis MacDonald, który również zaproponował (w swojej Schrystianizowaniu Homera), że apokryficzne Dzieje Andrzeja można postrzegać jako schrystianizowanie Homera. Hipoteza ta opiera się na dostępności tekstu Homera dla autorów NT, którzy, podobnie jak ich czytelnicy, prawdopodobnie nauczyli się pisać po grecku na podstawie Homera; uczniowie byli zazwyczaj zapraszani do parafrazowania Homera w szkole. W The Homeric Epics and the Gospel of Mark MacDonald argumentował, że Marek stanowi celową inwersję Iliady i Odysei Homera, która przekształca heroiczne wartości Homera, proponując Jezusa jako nowego bohatera. Marek naśladował historie zarówno Homera, jak i ST, aby przedstawić Jezusa jako bardziej współczującego, potężnego, szlachetnego i przyzwyczajonego do cierpienia niż Odyseusz był dla Homera. Ale wykryto również paralele z Iliadą, np. między relacją Marka o ukrzyżowaniu Jezusa a relacją Homera o śmierci Hektora oraz między relacją Marka o pochówku Jezusa a relacją Homera o Hektorze. Jeśli chodzi o Dzieje Andrzeja, MacDonald widzi je jako transformacyjne przepisanie Odysei w świetle platońskich potępień Homera, zastępujących wady opisane przez poetę chrześcijańskimi cnotami. Pod koniec tych Dziejów Andrzej jest opisany jako rodzaj schrystianizowanego Sokratesa. Uczeni albo entuzjastycznie przyjęli tezę MacDonalda, zwłaszcza w odniesieniu do ewangelii, albo ją odrzucili.

Hilary z Poitiers (początek IV w.-ok. 367).

I. Życie - II. Dzieła

I. Życie. Niewiele wiemy o życiu Hilarego z jego pism, podobnie jak zrobił to Jerome (Vir. ill. 100). Jego narodziny są przypuszczalnie umiejscowione na początku IV w., a wybór na biskupa Poitiers około 350 r. Podjęto próbę znalezienia w prologu De Trinitate jego itinerarium ad Deum, zaczynając od pogaństwa; ale prawdopodobnie są to tylko loci communes. Po raz pierwszy znajdujemy go w Béziers w 356 r., gdy próbował przeciwstawić się działalności arian w Galii; został zdetronizowany wraz z Rodaniuszem z Tuluzy i zesłany na wygnanie do Frygii. Tam Hilary poznał dzieła Orygenesa, które wywarły głęboki wpływ na jego duchowość i egzegezę. Ponadto, poprzez kontakt z homoiusianami, antyarianami, a także antynicejczykami, pogłębił swoją wiedzę na temat sporu ariańskiego i przekonał się, że trzeba być czujnym nie tylko przed niebezpieczeństwem arianizmu, ale także przeciwstawnym błędem sabelianizmu, i że można wyznawać ortodoksyjną trynitarną teologię nawet bez opierania jej na homoousios nicejskim, który był pod pewnymi względami dwuznaczny. W związku z tym Hilary, przede wszystkim w De synodis, pracował nad zjednoczeniem na jednym wspólnym froncie antyarian z Zachodu, którzy byli nicejczykami, i tych ze Wschodu, którzy byli antynicejczykami. Ciesząc się pewną swobodą poruszania się na wygnaniu, uczestniczył w Soborze Seleucji (359) w szeregach homoiusian. W Konstantynopolu próbował, bez powodzenia, odbyć publiczną debatę z Saturninusem z Arles, obrońcą arianizmu z Galii, który był uczestnikiem Soboru w Rimini i przebywał w Konstantynopolu. Hilary′emu pozwolono ponownie wkroczyć do Galii, ale bez ponownego włączenia go do episkopatu. Ale Galia już w tym momencie przeszła pod władzę Juliana (361), a zatem Hilary, ciesząc się całkowitą swobodą przemieszczania się, przewodził reakcji antyariańskiej, która osiągnęła punkt kulminacyjny na Soborze w Paryżu (361). Tam doprowadził do zwycięstwa doktrynalnego stanowiska zgodnego zarówno z teologią homoousiańską, jak i homoousiańską i podjął umiarkowane środki w stosunku do wielu, którzy zostali zmuszeni do podpisania w Rimini formuły ariańskiej. Hilary′ego spotykamy ponownie w 364 w Mediolanie, razem z Euzebiuszem z Vercelli, próbując bez powodzenia wydalić ariańskiego biskupa Auksencjusza. Hieronim datuje swoją śmierć na rok 367

II. Dzieła. Większa część działalności literackiej Hilarego była związana z kontrowersją ariańską, ale poświęcił się również egzegezie Pisma Świętego. Treść doktrynalną zawiera De trinitate w 12 księgach (Hieronymus znał to dzieło jako Adversus arianos libri; inne jako De fide), które zostało napisane w całości podczas wygnania Hilarego (356-360) - sprzeciw wobec sabelianizmu, widoczny już w pierwszych księgach i obcy światu zachodniemu, wyklucza możliwość, że księgi te zostały napisane przed wygnaniem, podczas gdy ostatnie rozdziały (XII, 55-56), dotyczące Ducha Świętego, omawiają temat, który na Zachodzie był znany dopiero później. Pierwsza księga ma charakter wprowadzający i została dodana po napisaniu reszty dzieła. Księgi II-III, które traktują kontrowersję ariańską w sposób globalny, były postrzegane jako dzieło kompletne samo w sobie; dopiero później, gdy Hilary zaczął już komponować inne dzieło antyariańskie, księgi te zostały połączone z tym innym dziełem, stanowiąc część początkową. Ta druga część zaczynała się od obalenia wyznania wiary, które Ariusz wysłał do Aleksandra, i traktowała przede wszystkim relację jedności/rozróżnienia Ojca i Syna na podstawie fragmentów ST (przede wszystkim teofanii w Księdze Rodzaju) i NT. W ostatecznej strukturze dzieła, wynikającej z połączenia obu pism, tematy te zajmują księgi IV-VII. Księgi VIII-XII traktują szczegółowo niektóre z głównych fragmentów Pisma Świętego objętych debatą , z których arianie wywnioskowali niższość w naturze Syna. Hilary korzysta ze swojej wiedzy o teologii Tertuliana, Nowacjana i przede wszystkim homoiusa, ale rozwija ich myśl z wielką oryginalnością. Potwierdza jedność w naturze i rozróżnienie w osobie Ojca i Syna. Pojmuje taką jedność jako całkowite przenikanie się jednego w drugim, tak że różnią się oni jedynie relacją pochodzenia: Ojciec rzeczywiście zrodził Syna, nie tracąc niczego, co należy do jego natury, a Syn otrzymał i zawiera w sobie wszystko, co należy do Ojca, któremu jest równy in operatio, virtus, potestas, gloria, vita. Aby zdystansować się od arian, którzy przedstawili mękę Chrystusa jako dowód jego niedoskonałej boskości, Hilary potwierdza rzeczywiste, ale niebiańskie ciało Chrystusa, zdolne do doświadczania męki, ale nie bólu . Jest mniej zainteresowany Duchem Świętym, o którym mniej się wówczas mówiło. Ma skłonność do traktowania Ducha jako daru, boskiej siły, a nie osoby. W ostatnich rozdziałach dzieła (XII, 55-56) wyklucza możliwość, że Duch jest stworzeniem, jak utrzymywali arianie i pneumatomachoi. W pierwszych miesiącach 359 r., przygotowując się do Soboru w Rimini, Hilary napisał De synodis dla biskupów Galii, ale zwrócił się również do antyarian ze Wschodu. W pierwszej części bada formuły wiary opublikowane w latach 341-357, stanowczo potępia tylko ostatnią, bluźnierstwo Sirmiensis, ponieważ było ono otwarcie ariańskie, i podaje życzliwą interpretację pozostałym, starając się wykazać ich zgodność z teologią zachodnią. W drugiej części porównuje terminy homoousios i homoiousios, interpretując drugi jako równy pod względem substancji. Pokazuje, że oba terminy można rozumieć w sensie ortodoksyjnym lub heterodoksyjnym. Dlatego też zaprasza zachodnich zwolenników jednego terminu i wschodnich zwolenników drugiego do poszukiwania wspólnego zrozumienia wykraczającego poza różnice jedynie słów, a nie znaczenia. Rygorystycznie Lucyfer z Cagliari skrytykował tę pracę jako zbyt otwartą na antynicejską teologię Wschodu, a Hilary musiał bronić się w apologii, której fragmenty opublikowano na końcu strony w De synodis (Smulders niedawno ujawnił dwie inne). Prawdą jest, że Hilary próbuje zminimalizować doktrynalne różnice między ludźmi Zachodu i Wschodu, aby sprzyjać zrozumieniu, ale praca jako całość wykazuje doskonałą świadomość złożonej sytuacji Wschodu i rzadką zdolność postrzegania sytuacji w jej zasadniczych punktach, bez wprowadzania w błąd przez dodatki i aspekty marginalne. Na Zachodzie jest to niemal jedyny przypadek, w którym można znaleźć taką jakość. Inne dzieła Hilarego poświęcone kontrowersji są interesujące przede wszystkim z punktu widzenia polemicznego i historycznego. Tak zwany Liber I ad Constantium składa się z dwóch tekstów: listu wysłanego przez biskupów zachodnich Soboru w Serdica (343), który wzywa Konstancjusza do zaprzestania prześladowań zwolenników nicejskiego wyznania wiary; oraz tekstu narracyjnego, w którym Hilary opowiada o nieprawidłowościach Soboru w Mediolanie; tekst ten został napisany przed jego wygnaniem (356). W Liber II ad Constantium, napisanym w 359 r. w Konstantynopolu, prosi cesarza o zgodę na debatę między nim a arianinem Saturninusem z Arles i o niezatwierdzenie sformułowania wiary z Rimini. Kiedy zobaczył, że jego próby są daremne i że Konstancjusz jest zdecydowany w swoim poparciu dla arian, Hilary napisał brutalne małe dzieło, Liber contra Constantium, w którym jest uważany za gorszego od najokrutniejszych prześladowców przeszłości, Neron, Decjusz i Maksymian, ponieważ nie był otwartym wrogiem Kościoła, ale subtelnym ciemiężycielem. Hieronim (Vir. ill. 100) mówi, że zostało napisane po śmierci Konstancjusza, ale z treści jasno wynika, że autor nadal przebywa na wygnaniu, a zatem Konstancjusz nadal żyje. Contra Auxentium, skierowane do biskupów katolickich, jest sprawozdaniem z nieudanej próby Hilarego i Euzebiusza podjęcia działań przeciwko ariańskiemu biskupowi Mediolanu (364). Dokumentuje ono przebiegłą reakcję Auxentiusa na działania jego przeciwników i jego przywiązanie do wiary Rimini. Fragmenta historica to zbiór dokumentów odnoszących się do sporu ariańskiego, opublikowany po raz pierwszy w 1598 r. i ponownie wydany przez Federa w 1916 r. na podstawie większej liczby rękopisów, z nowym porządkiem i tytułem (Collectanea antiariana Parisina). Pierwsza część (zawierająca również Liber I ad Constantium) łączy dokumenty odnoszące się do Soboru w Serdica i do lat następnych, z obszernym komentarzem Hilarego. Druga część składa się z dokumentów odnoszących się do Soboru w Rimini, do których dodano listy papieża Liberiusza. Część trzecia zawiera dokumenty po 359 do 366 roku. Uważa się, że dokumentację tę Hilary wziął z zaginionego Liber adversus Valentem et Ursacium, historiam Ariminensis et Seleuciensis synodi continens, o którym mówi Hieronim - nieznana osoba miała usunąć z Liber dokumentację przed końcem IV wieku. Niektóre dokumenty mogły nie zostać zebrane przez Hilarego, ale raczej dodane później: list Euzebiusza z Vercelli do Grzegorza z Elwiry jest falsyfikatem Lucyferian ; dokumenty dotyczące Walensa, Ursacjusza i Germiniusza pochodzą z 366 roku i prawdopodobnie nie zostały dodane przez Hilarego, który zmarł w 367 roku. Jako całość praca ta ma fundamentalne znaczenie dla wiedzy o całej fazie centralnej - najbardziej złożonej - kontrowersji ariańskiej. Działalność egzegetyczna Hilarego rozpoczęła się jeszcze przed jego wygnaniem, od Komentarza do Ewangelii Mateusza, raczej niewielkiego dzieła, które wyjaśnia główne fakty przytoczone w tej ewangelii w formie opus continuum, które nie przedstawia żadnego śladu wcześniejszego opracowania homiletycznego, jak to ma miejsce w przypadku innych dzieł egzegetycznych Hilarego. Autor preferuje metodę alegoryczną, która jasno ukazuje, poza dosłownym znaczeniem, znaczenie duchowe. To duchowe znaczenie, rozwijając punkty już obecne w tekście dosłownym, interpretuje czyny i słowa Jezusa w świetle konsekwencji, które z nich wynikają, a Hilary dostrzega w nich zapowiedź wrogości Żydów wobec kościoła na początku, zniesienia starej ekonomii, głoszenia orędzia poganom. Dzieło przedstawia nam wciąż niedoskonałą doktrynę trynitarną i ślady antropologicznego materializmu (cielesność duszy). Na Wschodzie, w kontakcie z dziełem Orygenesa, Hilary nawrócił się na spirytualizm platoński, co potwierdza jego Komentarz do Psalmów, napisany prawdopodobnie podczas wygnania. Do naszych czasów dotarła interpretacja zaledwie pięćdziesięciu psalmów. Dzieło było z pewnością obszerniejsze, ale nie wiemy, czy Hilary skomentował cały Psałterz; nawet Hieronim wiedział o tym dziele tylko jako o niekompletnym. Twierdzi, że zostało ono zaczerpnięte z Komentarza do Psalmów Origina. Porównanie jest trudne, ponieważ z dzieła Orygenesa pozostało tylko kilka fragmentów, nawet jeśli niektóre są długimi fragmentami. Nie można jednak zaprzeczyć, że Hilary, nie pomijając osobistego wkładu, np. w odniesieniu do problemów trynitarnych, mimo to trzymał się blisko modelu, z którego zapożyczył swój główny temat: Psalmy zapowiadają wczesne życie Chrystusa, od jego narodzin do zmartwychwstania i wywyższenia. Ta sama zasada hermeneutyczna, interpretowania ST w odniesieniu do Chrystusa i Kościoła, jest stosowana w krótkim De mysteriis, które interpretuje kilka słynnych epizodów zaczerpniętych przede wszystkim z Genesis i Exodus w typowo aleksandryjski sposób. Ta praca, prawdopodobnie datowana na okres po wygnaniu, została opublikowana w 1887 r. na podstawie rękopisu z Arezzo. Ten rękopis zawiera również trzy hymny, jedyne pozostałe z Liber hymnorum, o którym wspomina Hieronim (loc. cit.). Trzy hymny, które do nas dotarły, są mniej lub bardziej niekompletne, traktują różne tematy (Ante saecula jest trynitarna, Fefellit saevam chrzcielny [?], Adae carnis chrystologiczny) w strofach złożonych z różnych lirycznych metrum (asklepiadejski, glikonowy, jambiczny, trochęiczny) i w skomplikowanej formie, zgodnie z klasycznymi kanonami łacińskiej poezji tamtego okresu. Hilary napisał je, aby dać swoim wiernym kulturę doktrynalną, i czyniąc to był pierwszym w łacińskojęzycznym świecie chrześcijańskim; ale Hieronim zauważa, że innowacja ta nie przyniosła korzystnych rezultatów. Inny hymn, Hymnum dicat, który dotarł do nas inną drogą i który wychwala dzieło odkupienia Chrystusa w metrum trochęaicznym, nie może być uważany za autentyczny ze względu na język i styl, nawet jeśli jego autentyczność była czasami broniona. Z pewnością fałszywe są dwa inne hymny i list Ad Abram filium. Spośród dzieł znanych Hieronimowi zaginęły następujące: poza Liber contra Valentem et Ursacium i dużą częścią Liber hymnorum, Liber ad praefectum Sallustium sive contra Dioscorum i Traktat w Iob, pochodzący od Orygenesa, o którym wiemy tylko nieliczne fragmenty, pośrednio.

Hilary Lucyferianin (IV w.): Diakon w Rzymie, popierał stanowisko, że konieczne jest ponowne chrzczenie arian, którzy nawrócili się na Kościół katolicki. Zgodnie z informacjami podanymi przez Jerome′a w Altercatio Luciferani et Orthodoxi 27, napisał on libelli na ten temat; gdy Altercatio zostało skomponowane, prawdopodobnie podczas pobytu Hierome′a w Antiochii między 377 a 379 rokiem, Hilary już nie żył. Według innych, którzy umiejscawiają skomponowanie Altercatio w Rzymie w 382 roku, Hilary zmarł w tym samym roku. Niektórzy utożsamiają go z Ambrozjastrem.

HIMERIUSZ z Prusy (IV w.): Sofista, pochodzący z Prusy w Bitynii na początku IV w., syn retora Amini, aktywny głównie w Atenach, z wyjątkiem okresu w Antiochii, kiedy był gościem cesarza Juliana. Do jego ateńskiej szkoły retoryki uczęszczali wybitni uczniowie, tacy jak Bazyli z Cezarei i Grzegorz z Nazjanzu. Jego przemówienia były częściowo pisane na tę okazję, częściowo stanowiły ćwiczenia retoryczne. Himerius był w silnej konkurencji z Prohaeresiusem; opuścił Ateny z tego powodu i powrócił dopiero po śmierci swojego przeciwnika. Z żony, która również pochodziła od filozofów i mówców, miał syna, Rufina, obiecującego mówcę, który zmarł młodo, oraz córkę. Posiadamy tytuły ponad 70 przemówień Himeriusa, które częściowo przetrwały w całości, częściowo we fragmentach. Są one cenne, ponieważ często bezpośrednio cytują fragmenty klasycznej liryki (Alkaios, Safona, Anakreont) i innych poetów, które w przeciwnym razie zostałyby utracone. Dożył siedemdziesiątki.

HIMERIUSZ (Eumeriusz, Komeriusz) z Tarragony (IV w.): Biskup Tarragony. Około 384 r., w liście, który obecnie zaginął, zwrócił się do papieża Damazego, zadając różne pytania dotyczące dyscypliny:jak zachowywać się wobec grup ariańskich, kwestie związane z celibatem itd. Papież Syrycjusz odpowiedział na ten list po 385 r. dekretem , który zachował się w iberyjskiej kolekcji kanonów. To, o co Himerius prosił papieża, nie zachowało się, ale możliwe jest naszkicowanie treści z dekretu wysłanego przez Syrycjusza, który podaje te zasady dotyczące przyjmowania heretyków do kościoła, chrztu arian, czasu i sposobu chrztu, a także prawa dotyczące pokuty, celibatu mnichów i księży, wieku święceń i sprawowania pokuty. Syrycjusz nakazał również, aby 14 rozdziałów dekretu zostało przedstawionych pozostałym biskupom Hiszpanii, biskupom Kartaginy i Betyki, a także tym w Luzytanii i Galii.

HIMYARITES, Księga: Te fragmenty, zredagowane i przetłumaczone przez A. Moberga, The Book of the Himyarites, Lund 1924, opowiadają o męczeństwie chrześcijan z Himjary w 523 r. Jemeńskie plemię Himjarytów (gr. Homeritai, wspomniane przez Pliniusza Starszego i Periplus Maris Erythraei) dominowało w Arabii do 525 r., prosperując dzięki handlowi. Wśród ostatnich królów Himjarytów byli Żydzi ichrześcijanie; ostatni, Yusuf As′ar (ar. Dhu Nuwas), Żyd, prześladował chrześcijan, palił ich kościoły i walczył z Etiopczykami z Aksum; wybito sabejskie pieniądze, które upokorzyły chrześcijan. W 523 r. chrześcijanie z Najranu, dowodzeni przez Aretasa, zostali oblężeni przez Yusufa, podbici przez oszustwo i zmasakrowani. Według syryjskiego Symeona z Beth Arsham (Assemani, BO I, 364, za pośrednictwem naocznych świadków) 2000 chrześcijan zostało spalonych w kościele; inni zostali później zabici, ponieważ odmówili zaprzeczenia "Chrystusowi i Jego Krzyżowi"; wśród 4000 męczenników była matrona Ruma i jej córki. Wielu zginęło w dołach wypełnionych ogniem, wśród nich była inna chrześcijanka i jej syn. Aretas i 340 zwolenników, zabitych przez króla, byli uważani za męczenników przez kościoły grecki, łaciński i rosyjski. Aksumicki król Kaleb, namawiany przez Konstantynopol, pokonał Jusufa ok. 525 r. Wydarzenia w Najranie są opisane w Księdze Himjarytów; zbadano powiązania z innymi tekstami na temat prześladowań chrześcijan Himjarytów w VI w., takimi jak Martyrium Arethae: Shahîd zauważa interesujące zbieżności z rozdz. 117 etiopskiego Kebra Nagast, w którym antyjudaizm jest paralelny z antyjudaizmem Księgi, gdzie Yusuf jest "krzyżowcem", tak jak np. Żydzi (zaqope) w IV-VI w. Syryjska apokryficzna Doctrina Addai lub Acta Maris. W obu przypadkach chrześcijanin Kaleb jest postrzegany jako wyzwoliciel i pobożny; on i Yusuf przyjęli imiona bohaterów biblijnych.

HIMJARYCI, męczennicy: Królestwo Himjarytów (Himyarites, w gr. Homēritai), którego stolicą był Zafar, 130 km (80,8 mil) na południowy zachód od dzisiejszej Sany, zajmowało południowy region Półwyspu Arabskiego, terytorium zwane Arabia Felix i odpowiada dzisiejszemu Jemenowi. Był to kraj bogaty w kadzidło, mirrę i inne przyprawy, które były ważne w Cesarstwie Rzymskim dla ceremonii religijnych i pogrzebowych, dlatego kupowano dużą ilość takich przypraw. Ponadto kupcy podróżowali przez Morze Czerwone w celu prowadzenia interesów z Indiami. Cesarz Konstancjusz (338-361) wysłał Teofila Hindusa do kraju Himjarytów z misją, aby uzyskać budowę kościołów w Zafar, gdzie zatem byli już chrześcijanie. Około 518 roku, aby uwolnić się od chrześcijańskiego protektoratu etiopskiego, który był sprzymierzony z Cesarstwem Rzymskim, król Yusuf As′ar Yathar (znany jako Dhu Nuwas i pod innymi imionami), którego religia była żydowska, zaczął prześladować chrześcijan w całym swoim królestwie, nie tylko w Zafar, stolicy, ale także w Hadhramaut, gdzie było wielu męczenników, i w miastach nadmorskich. Na poziomie politycznym prześladowania te odzwierciedlają zmagania między Cesarstwem Rzymskim (wraz z Etiopią i Ghassanidami) a Imperium Perskim (i Lachmidami). W Zafar członkowie etiopskiego garnizonu chrześcijańskiego, mimo że otrzymali gwarancję bezpiecznego przejścia, zostali zabici wraz ze swoim kapłanem Ababutem; kościół z 280 wiernymi, którzy tam się schronili, został spalony. Na północy, w mieście Najran (Nagran lub Nadjran), była silna obecność chrześcijańska. Ponieważ Yusuf zdał sobie sprawę z niemożności jego zdobycia, przysiągł, że udzieli pełnej amnestii, jeśli mieszkańcy się poddadzą. Przekonani, że nie będą w stanie długo stawiać oporu, za radą swojego przywódcy Abdullaha ibn Kaaba (Arethas, Harith), poddali się. Arethas został zabity wraz z 300 chrześcijanami; kościół w Najranie, wypełniony chrześcijanami - około 2000 - został spalony; wśród tych, którzy byli w środku, było wiele kobiet. W oazie w Najranie liczba zamordowanych wynosiła podobno 4252 (inne źródła podają większą liczbę); wśród męczenników byli również duchowni z innych regionów. Wiele kobiet, które z różnych powodów zostały uratowane, pospieszyło w poszukiwaniu dobrowolnego męczeństwa i dobrowolnie oddało się swoim prześladowcom. Dwa listy biskupa Symeona z Beth Arsham (Syria) informują nas szczegółowo o wydarzeniach; i różne inne starożytne źródła, wśród których jest fragmentaryczna Księga Himjarytów, opowiadają o okrucieństwach popełnionych podczas tych prześladowań. Ich męczeństwo zostało również odnotowane w Koranie (Sura 85, 4f.). Kiedy wieść dotarła do Konstantynopola, cesarz naciskał na Kaleb Ella Asheba (później S. Elesbaan) z Etiopii, aby interweniował z pomocą floty bizantyjskiej. W 525 r. ta interwencja położyła kres królestwu Himjarytów, a kościoły Zafar i Najran zostały odbudowane.

HIPPO

I. Miasto - II. Sobory.

I. Miasto. Hippo Regius, pod okupacją francuską, nazywane Bona; dziś nazywane Annaba. Zostało założone przez Fenicjan, druga rezydencja królów numidyjskich (nazwa pochodzi prawdopodobnie od tego, aby odróżnić je od Hippo Diarrhytusa), gmina, a następnie kolonia rzymska pod rządami Cezara i Augusta. Wykopaliska ujawniły ważne forum, świątynię, teatr, łaźnie, wille, osady portowe. Jego port miał stosunki handlowe z Ostią. Terytorium civitas było rozległe, a jego granice sięgały 20 km od miasta w kierunku Cirta, 40 km w kierunku Thabraca i Calama, 60 km w kierunku Fussala (miasto, które nie zostało zidentyfikowane, ale niewątpliwie na południe). Miasto zostało zdobyte przez Wandalów w 431 r., odbite przez Bizantyjczyków w 533 r.; znalazło się pod panowaniem Arabów między VII a VIII w. Początki chrześcijaństwa i pierwsi biskupi. Nie wiemy, jak chrześcijaństwo dotarło do Hippony. Pierwszy znany biskup, którego imię brzmiało Theogenes, uczestniczył w Soborze Kartagińskim w 256 r. Musimy go utożsamić z Theogenesem, którego święto obchodzone jest 26 stycznia w Mart. hier. i z męczennikiem, o którym Augustyn wspomina kilkakrotnie . Jeśli tak, zmarł jako męczennik 26 stycznia 259 r. Inna grupa 20 męczenników prawdopodobnie padła ofiarą prześladowań Dioklecjana. Augustyn wspomina o nich kilkakrotnie : biskup Fidentius zajmuje wśród nich ważne miejsce, wraz z dwiema kobietami, Walerianą i Wiktorią. Data męczeństwa wydaje się przypadać na 15 listopada 304 r. Natomiast inny święty nie był męczennikiem: Leontius, który założył bazylikę o tej samej nazwie, gdzie jego wspomnienie obchodzono (4 maja) bankietem pogrzebowym. Augustyn znał go jako biskupa Hippony w czasach starożytnych. Nie wiemy, kiedy żył ani kiedy zmarł . Hippona w czasach Augustyna. Poprzednik Augustyna w katedrze w Hipponie nazywał się Waleriusz: Grek z urodzenia, słabo władający łaciną, dołączył do niego Augustyn jako kapłan w 392 r. (w tej roli Augustyn uczestniczył i głosił kazania na soborze w Hipponie w 393 r.), a następnie jako koadiutor ok. 395 r. Waleriusz musiał umrzeć wkrótce potem, ponieważ Augustyn uczestniczył w soborze w Kartaginie w 397 r. jako biskup sprawujący nadzór. Dzięki niemu znamy sytuację religijną miasta na początku jego biskupstwa. Było ono tak zdominowane przez donatystów, że byli w stanie zagłodzić katolików, wywierając presję na piekarzy. Augustynowi udało się jednak odwrócić sytuację. Jego praca ujawnia nam istnienie pół tuzina miejskich i podmiejskich sanktuariów oraz kilku innych w diecezji. Katedra była bazyliką Pacis lub Maior, gdzie odbył się sobór w 393 r. i gdzie Augustyn wygłosił wiele swoich kazań . Bazylika Leontiana, nazwana na cześć swego fundatora, Leontiusa, jest kilkakrotnie wspominana w jego pismach . Do tego należy dodać kaplice grobowe św. Teogenesa, 20 męczenników, 8 męczenników . W latach 424-425 na własny koszt kazał diakonowi Herakliuszowi skonstruować memoria przeznaczone do ochrony relikwii św. Szczepana, które nabył nieco wcześniej od Ewodiusza, biskupa Uzalis . Inne sanktuaria zostały oznaczone w diecezji: w Fussala (Guelf. 32), świętych Gerwazego i Protazego w willi Victoriana w Argentarium, w Audurus, Gippi, Hasna, Mutugenna i Thiava. Augustyn wyznaczył Herakliusza na swojego następcę, ale nie wiemy, czy rzeczywiście go zastąpił, czy nie. Hippony po Augustynie. Nawet jeśli Possidius mówi, że biskupstwo było nadal okupowane podczas okupacji wandalskiej, nie zachowało się do naszych czasów żadne imię po Augustynie. Według Thronos alexandrinus miasto utrzymywało organizację kościelną w VIII w. i do końca IX w., zgodnie ze świadectwem Leona Mądrego.

II. Sobory. Pierwszy plenarny sobór prowincji afrykańskich (prokonsularny, Numidia, Bizacena, Mauretania, Trypolitania) odbył się w Hipponie 8 października 393 r. pod przewodnictwem Aureliusza z Kartaginy, w sekretariacie bazyliki Pacis. Augustyn, który dwa lata wcześniej przyjął święcenia kapłańskie, został wysłany, aby wygłosić mowę otwierającą (do której powrócił później, tworząc traktat De fide et symbolo). Z akt tego soboru zachowały się tylko fragmenty (Munier, Cinq canons inédits), ale ich treść przeszła do Kompendium Hippony (Breviarium Hipponense), zbioru 37 kanonów dyscyplinarnych, ułożonych przez biskupów Bizaceny w 397 r. i zatwierdzonych przez Sobór Kartagiński 28 sierpnia tego samego roku. Zbiór ten stanowi istotny dokument afrykańskiego prawodawstwa w jego złotej erze. Większość ustaleń dotyczy statusu duchownych i wymogów święceń, które mogły być udzielane osobom powyżej 25 roku życia, należycie przygotowanym (kan. 1-2). Kandydaci musieli doprowadzić wszystkich członków swojej rodziny do religii katolickiej, tj. nawrócić ich z donatystów (kan. 17). Przypomniano o wszystkich obowiązkach duchownych każdej rangi, szczególnie w odniesieniu do czystości (kan. 16, 18, 24) i rezydencji (kan. 35); zakazano im handlu i pożyczania na procent (kan. 15, 22), wstępu do tawern, chyba że podróżowali (kan. 26). Bardzo rygorystyczne normy określały wymiar sprawiedliwości (kan. 6-9); surowe kary nakładano na duchownych, którzy dezerterowali z trybunałów kościelnych (kan. 10). Biskupi zostali poproszeni o uszanowanie praw swoich kolegów (kan. 19) i niewykonywanie nielegalnych święceń (kan. 19). Zabroniono im odbywania podróży zamorskich, chyba że prymas wyraził na to zgodę (kan. 27). Sobór wydał następnie inne kanony, których celem było uregulowanie życia liturgicznego i obrzędów. Przy ołtarzu modlitwy musiały być kierowane do Ojca (kan. 21). Eucharystia wymagała tylko chleba i wina (kan. 23). Określono regułę dotyczącą postu eucharystycznego. Zakazano udzielania Eucharystii katechumenom (kan. 3) i zmarłym (kan. 4); udzielania chrztu zmarłym (kan. 4) i zbyt łatwego udzielania go in articulo mortis (kan. 32). Władza kapłanów została również zdefiniowana w odniesieniu do sprawowania pokuty (kan. 30), konsekracji dziewic i przygotowywania świętego krzyżma (kan. 34). Podjęto różne środki w celu ochrony cnoty konsekrowanych dziewic (kan. 31) i wdów (kan. 24). Bankiety zostały zakazane w kościołach, z wyjątkiem tych z motywów gościnności (kan. 29). Sobór wykazał się największą czujnością wobec synów duchownych, aby ich postępowanie nie zszargało reputacji dostojników kościelnych (kan. 11-14). Aby zapewnić przestrzeganie wszystkich tych norm, ojcowie Hippony postanowili o corocznym celebrowaniu soboru generalnego prowincji Afryki, z których każda musiała być reprezentowana przez trzech delegatów (kan. 5), przyznając, że Trypolitania wyśle tylko jednego, ze względu na odległość. Sobór ten podjął tylko jedną decyzję w odniesieniu do donatystów: duchowni, którzy powrócili do Kościoła katolickiego, mieli pozostać w swoim zakonie, jeśli nie zostali ponownie ochrzczeni i jeśli przyprowadzili ze sobą wiernych z powrotem do prawowierności (kan. 37). Na koniec należy wspomnieć, że Sobór w Hipponie zdefiniował kanon świętych ksiąg ST i NT (kan. 36), który następnie postanowił poddać aprobacie kościołów za morzem (Rzym, Mediolan). Trzydzieści cztery lata po pierwszym plenarnym soborze Afryki, któremu przewodniczył Aureliusz, nadal w Hipponie, 24 września 427 r., odbył się ostatni z tej serii: CCL 149, 250. Decyzje poprzednich soborów zostały odczytane ponownie, szczególnie te z 419 i 421 r., i zostały uroczyście potwierdzone i wpisane do Rejestru Kartaginy, po prawie żadnej rewizji.

HIPOLIT (ok. 170-ok. 235)

I. Kwestia Hipolita - II. Pisma przypisywane Hipolitowi i autorowi Elenchos - III. Egzegeza i doktryna.

I. Kwestia Hipolita. W HE 6,20,2, Euzebiusz z Cezarei opisuje Hipolita, wspomnianego razem z Beryllusem, biskupem Bostry i Gaiusem, kapłanem Rzymu, jako głowę kościoła (kai. auvto.jproestw.j evkklhsi,aj), a w 6,22 dodaje, że Hipolit ułożył wiele komentarzy, wymieniając siedem znanych mu i wspominając w szczególności pismo o Wielkanocy, w którym zaproponowano kanon paschalny szesnastu lat, obliczony do pierwszego roku (epi. to. prw/ton e;toj) cesarza Aleksandra Sewera. Informację tę w dużej mierze potwierdził Hieronim , który ponadto podaje bogatszą listę pism Hipolita, głównie egzegetycznych. Pomiędzy tymi dwoma źródłami chronologicznie znajduje się Catalogus liberianus, zawarty w tzw. Chronography z 354 r., który odnotowuje w roku 235 wygnanie na Sardynię biskupa Rzymu Pontianusa i kapłana Hipolita, podczas gdy Depositio martyrum - również znajdujące się w Chronography - odnotowuje Ypoliti in iburtina et Pontiani in Callisti jako 13 sierpnia. Kilka lat później Damazy umieścił na cmentarzu nazwanym na cześć Hipolita, przy Via Tiburtina, jeden ze swoich epigramatów (n. 37 Ihm), w którym powiedziano, że kapłan Hipolit początkowo przeszedł na herezję Novata (= Nowacjan), ale gdy nadeszły prześladowania, powrócił do Kościoła katolickiego i wyznał swoją wiarę krwią. Apolinary z Laodycei, około końca IV w., ponieważ opisuje pisarza Hipolita jako biskupa Rzymu, zaświadcza, że na Wschodzie fuzja z pisarzem Hipolitem, mówiącym po grecku i nieznanego pochodzenia, już nastąpiła; fuzję tę potwierdzają również inne źródła wschodnie i znał ją także Hieronim, podczas gdy liczba dzieł przekazywanych pod imieniem Hipolita wzrosła. Na Zachodzie natomiast hagiograficzna tradycja męczennika Hipolita, w dużej mierze legendarna i mająca wpływ na hymn Peristefanonu Prudencjusza, częściowo połączyła męczennika z mitycznym Hipolitem, synem Tezeusza, ale nie była świadoma żadnej działalności literackiej. Z biegiem czasu, podczas gdy na Zachodzie nie było żadnych wzmianek, na Wschodzie napotykamy informacje Focjuszana temat Syntagmy Hipolita, na ile można zebrać z jego Capita contra Gaium z Komentarza do Apokalipsy Dionizosa bar Salibi (XII w.) i katalogu pism Hipolita zredagowanego przez nestorianina Ebedjesu (XIV w.). Te dwa ostatnie pisma są w języku syryjskim. Około połowy XVI w. w Rzymie odkryto posąg, który zidentyfikowano jako posąg Hipolita. W 1553 r. humanista Pirro Ligorio napisał, że posąg został znaleziony w bardzo złym stanie między Via Nomentana i Via Tiburtina, niedaleko Castro Pretorio; później sprecyzował, że posąg został znaleziony wśród ruin kościoła poświęconego św. Hipolitowi. Z postaci siedzącej na tronie pozostało niewiele, ponieważ prawie cała część ciała powyżej pasa została utracona. Po obu stronach tronu, po lewej stronie widza, wyryto daty początku okresu paschalnego dla cyklu 16 lat, zaczynając od pierwszego roku panowania Aleksandra Sewera, powtarzanego przez siedem cykli i włączając 112 lat; po przeciwnej stronie daty Niedzieli Wielkanocnej dla tych 112 lat. Na tylnym prawym słupie tronu wyryto tytuły niektórych dzieł. Wskazówki chronologii paschalnej wyryte po bokach tronu zostały natychmiast zidentyfikowane z tymi, o których wspomniał Euzebiusz w odniesieniu do Hipolita, pomijając fakt, że u Euzebiusza szesnaście lat kończy się pierwszym rokiem Aleksandra Sewera, podczas gdy na tronie zaczynają się od pierwszego roku jego panowania, a Pirro Ligorio kazał odrestaurować posąg na podstawie tej identyfikacji. Obecnie znajduje się on przy wejściu do Biblioteki Watykańskiej. Dlatego też dziedzictwo literackie pisarza Hipolita, którego, jak już powiedzieliśmy, na Wschodzie utożsamiano z rzymskim męczennikiem o tym samym imieniu, zostało wzbogacone o dzieła, których tytuły umieszczono na popiersiu tronu. W 1851 roku angielski uczony E. Miller opublikował pod nazwiskiem Orygenes dzieło o herezjologicznej treści, w dziesięciu księgach, z brakującymi drugimi i trzecimi, które odkryto kilka lat wcześniej w kodeksie z Mount Athos, dziś Paris suppl. gr. 464, pod tytułem Filosofou,mena h; Kata. pasw/n ai`re,sewn e;legcoj (= El). Szybko zdano sobie sprawę, na podstawie informacji zawartych w tym dziele, że nie można go przypisać Orygenesowi, ponieważ łatwo było rozpoznać w nim dzieło rzymskiego autora, wroga papieży Zefiryna i Kallista. D. Jacobi jako pierwszy zaproponował uznanie w nim Hipolita, biskupa Portus. W 1853 roku Döllinger opublikował monografię, która miała stanowić fundamentalny krok w złożonym planie kwestii hipolitańskiej. Łącząc - i nieco wymuszając - wszystkie dostępne dane, Döllinger połączył w jedną osobę Hipolita, pisarza po grecku, rzymskiego męczennika o tym samym imieniu i rzymskiego autora El: powstał płodny pisarz, głównie egzegetycznych dzieł, przedstawiciel w Rzymie, w początkowych latach III w., doktryny Logosu i, z tego powodu, przeciwnik nie tylko Sabelliusza, dziedzica radykalnego monarchizmu Noetusa ze Smyrny, ale także papieży Zefiryna i Kaliksta, którzy również mieli sympatie monarchiczne. Wyrzucony ze wspólnoty z Kościołem katolickim w Rzymie, Hipolit postawił się na czele własnej małej wspólnoty. Aresztowany jako chrześcijanin w 235 r. wraz z papieżem Poncjanem i wysłany na Sardynię, gdzie zmarł. Późniejszy papież Fabian kazał zwrócić ciała Hipolita i Poncjana do Rzymu, a ciało Hipolita zostało później ostatecznie pochowane na cmentarzu wzdłuż Via Tiburtina. Tę osobę uważano za autora nie tylko wszystkich pism, które zachowały się tylko częściowo, a które tradycja przypisała Hipolitowi, ale także El i wszystkich dzieł wyrytych na posągu. Z tych ostatnich Przeciw Grekom i Przeciw Platonowi, a także O wszechświecie (Peri. tou/ panto,j) utożsamiano z Peri. th/j panto.j ouvsi,aj, do którego autor El odnosi się jako do swojego własnego pisma i którego niektóre duże fragmenty zostały rozpoznane, przekazane pod imieniem Józefa (Flawiusza) lub Iosiposa. Pomimo pewnych sprzeciwów, ta rekonstrukcja została szybko zaakceptowana przez uczonych i wzbogacona w 1910 r. przez E. Schwartza, który zaproponował identyfikację z Tradycją Apostolską o charyzmatach, zaznaczoną na statui, dziełem o charakterze liturgicznym i dyscyplinarnym, które nie dotarło do nas bezpośrednio, ale które można wysunąć i zrekonstruować na podstawie różnych dzieł liturgicznych w różnych językach (greckim, łacińskim, wschodnich), wśród których znajdują się egipskie Kanony Hipolita i dobrze znane Konstytucje Apostolskie, które poprzez duże cechy wspólne dowodzą, że wszystkie korzystały z tego w innym przypadku zaginionego dzieła. Hipoteza ta została również szybko zaakceptowana i uzupełniła literacką fizjonomię Hipolita z Rzymu, wykształconego schizmatyka i męczennika. Aż do końca II wojny światowej rekonstrukcja ta była poddawana w wątpliwość jedynie w sposób pomijalny, ale w 1947 r. francuski uczony P. Nautin skrytykował ją radykalnie. Główne punkty jego krytyki to (1) doktrynalne różnice między El a Contra Noetum (= CN), o których wiadomo, że pochodzą od Hipolita, zwłaszcza dotyczące Ducha Świętego; (2) sprzeczności między datami chronologicznymi zawartymi w dziełach przypisywanych Hipolitowi; (3) psychologiczna niezgodność Hipolita, autora o duchu antyrzymskim, całkowicie oddanego studiowaniu Pisma Świętego i życiu Kościoła i wahającego się mówić o sobie, z autorem El, bardzo otwartym na grecką filozofię, którą jednak potępiał, i bardzo skłonnym do mówienia o sobie i promowania siebie. Nautin zaproponował przypisanie Hipolitowi pism, które istnieją lub przynajmniej są znane pod jego imieniem, podczas gdy pisma napisane na posągu, z dodatkiem El, o którym tam nie wspomniano, należy przypisać rzymskiemu autorowi, któremu nadał imię Iosipos (Josipe), wywnioskowując to z przypisów Peri. tou/ panto,j. Ta hipoteza natychmiast napotkała bardzo silny sprzeciw (Bardy, Botte, Richard, Capelle), skupiony zwłaszcza na nieznanym w inny sposób Iosipos, i została odrzucona, pomimo wielokrotnych odpowiedzi Nautina jego przeciwnikom. Ale niektóre z zaproponowanych przez niego argumentów mają wyraźnie ważną wagę. Hipoteza J.M. Hanssensa, który zaproponował (1959), aby widzieć w Hipolicie Egipcjanina osiadłego w Rzymie, odrębnego od męczennika o tej samej nazwie i wciąż aktywnego w 351 r., również nie odniosła żadnego znaczącego sukcesu. W 1976 roku epigrafik M. Guarducci, w trakcie badań nad zupełnie innym tematem, badając posąg, który został zrekonstruowany jako Hipolit, doszedł do wniosku, że pierwotnie był to posąg kobiecy, a wniosek ten został wzmocniony przez późniejsze badania. Kobieta, której posąg był pierwotnie poświęcony, została zidentyfikowana przez Guarducciego jako epikurejska filozofka Temista z Lampsakos. To szokujące odkrycie wywołało szereg pytań i podniosło wątpliwości co do szeroko rozpowszechnionej rekonstrukcji Hipolita z Rzymu. Seria badań, które przyjęły to jako punkt wyjścia, zaowocowała różnymi hipotezami, z których wszystkie były krytyczne wobec tej rekonstrukcji: Loi-Simonetti zaproponował rozróżnienie dwóch Hipolitów, jednego wschodniego, autora pism egzegetycznych, które do nas dotarły pod jego imieniem, i jednego rzymskiego, autora pism oznaczonych na posągu; A. Brent uważał Hipolita za pisarza wschodniego, który po przybyciu do Rzymu stał się częścią schizmatyckiej wspólnoty autora El, a po śmierci przywódcy pojednał tę wspólnotę z Kościołem katolickim w Rzymie. W międzyczasie pewne specjalistyczne badania (Metzger, Markschies) wznowiły dyskusję na temat hipotezy Schwartza na temat Tradycji Apostolskiej i zburzyły rekonstrukcję dzieła, które opublikował Dom Botte. Kwestia ta jest nadal bardzo kontrowersyjna, ale pewne punkty wydają się teraz solidnie uzasadnione. (1) CN został napisany przed El. (2) Hipolita, autora CN, należy odróżnić od rzymskiego autora El; był on pisarzem wschodnim, najprawdopodobniej azjatyckim, działającym między końcem II w. i wczesnych lat III w., do których należą, poza CN, niektóre pisma egzegetyczne, które do nas dotarły, Dawid i Goliat, Komentarz do Daniela, Chrystus i Antychryst, Komentarz do Pieśni nad pieśniami, Błogosławieństwa Izaaka i Jakuba i Mojżesza. Rzymskiemu autorowi El, działającemu w pierwszych dekadach III w., należy przypisać, poza El, Peri. tou/ panto,j i Sunagwgh. cro,nwn, które dotarły do nas anonimowo, być może w celu utożsamienia z Kronikami wyrytymi na posągu. (3) Ponadto autor El z pewnością znał niektóre pisma Hipolita: nie można zatem wykluczyć, nawet jeśli wydaje się to nieprawdopodobne, że znał go osobiście. (4) Jeśli chodzi o Tradycję Apostolską, której nieliczne zachowane fragmenty w języku greckim noszą tytuł Diata,xeij tw/n a`gi,wn avposto,lwn, to jeśli kiedykolwiek istniała jako niezależne dzieło, nie wiadomo, kiedy i gdzie została skomponowana, dlatego też należy ją wykluczyć z dyskusji dotyczących kwestii Hipolita. (5) Nic nie upoważnia nas do przekonania, że tytuły dzieł wyrzeźbionych na prawym tylnym słupie posągu muszą być przypisane jednemu autorowi. Spośród kwestii, które nadal pozostają do dyskusji, należy przede wszystkim uznać trudność weryfikacji dokładności przypisów pism, o których poświadczono, że należą do Hipolita, ale które dotarły do nas tylko w kilku fragmentach lub czasami tylko według tytułu. Rola rzymskiego męczennika Hipolita w całej sprawie pozostaje bardzo niejasna i wydaje się, że należy go uważać za osobę trzecią, odrębną od pozostałych dwóch.

II. Pisma przypisywane Hipolitowi i autorowi Elenchos. Jak wspomniano powyżej, oprócz CN, pięć pism o charakterze egzegetycznym zostało przekazanych pod imieniem Hipolita i dotarło do nas w różnych językach. Dawid i Goliat, w tłumaczeniu gruzińskim, to kazanie, które interpretuje słynny epizod opisany w 1 Krl 17, przyjmując dwie postacie jako zapowiedzi Chrystusa i diabła, z przeplataniem dosłownych i alegorycznych interpretacji. Chrystus i Antychryst, zachowane w greckich i wschodnich tłumaczeniach, przedstawiają obfitą dokumentację biblijną mającą na celu wykazanie, że pod koniec czasów Antychryst będzie negatywnie odtwarzał dzieła Chrystusa, oszukując wiernych. Komentarz do Księgi Daniela, niedokończony w wersji greckiej i kompletny w tłumaczeniu paleo-słowiańskim, interpretuje niektóre epizody z Księgi Daniela, wśród nich Zuzannę, przedstawioną jako postać Kościoła, z egzegezą głównie o treści chrystologicznej, ale zainteresowaną obliczeniami chronologicznymi dotyczącymi końca świata. Komentarz do Pieśni nad Pieśniami w tłumaczeniu gruzińskim interpretuje Pieśń od początku do 3:8, w interpretacji alegorycznej, która traktuje dwoje kochanków jako zapowiedzi Chrystusa i Kościoła. Błogosławieństwa Izaaka i Jakuba w oryginale greckim i w tłumaczeniu ormiańskim i gruzińskim oraz Błogosławieństwa Mojżesza w tłumaczeniu ormiańskim i gruzińskim, być może pierwotnie były częścią szerokiej inicjatywy egzegetycznej, obejmującej również Błogosławieństwa Balaama, obecnie zaginione, mające na celu interpretację fragmentów o szczególnym znaczeniu prorockim z pierwszych ksiąg ST. Błogosławieństwa Izaaka i Jakuba, błędnie przypisywane Ireneuszowi przez grecki tekst, interpretują Rdz 37, 27, 49; Błogosławieństwa Mojżesza interpretują Pwt 33. Interpretacja jest alegoryczna, z systematycznym i wyłącznie chrystologicznym zainteresowaniem. Z Błogosławieństw Jakuba mamy, poprzez egzegetyczne catenae, liczne greckie fragmenty, które oferują chrystologiczną interpretację Rdz 49 podobną do tej z całego traktatu, ale wyraźnie różniącą się szczegółami; prezentują one całkowicie bardziej rozwinięty typ egzegezy. Contra Noetum (CN), a nie ostatnia część zaginionej Syntagmy przeciwko 32 herezjom znanym Focjuszowi, jak proponowało wielu uczonych, należy uznać ze względu na jej oczywiste wewnętrzne cechy za tekst homiletyczny o treści doktrynalnej, w którym Hipolit szczegółowo wyjaśnia i obala radykalną doktrynę monarchistyczną Noetusa ze Smyrny i wykłada swoją własną, w ramach tradycji doktryny Logosu. Rzymskiemu pisarzowi wrogiemu Zefirynowi i Kalikstowi, którego wolimy nazywać po prostu autorem El, nie wykluczając, że on również mógł być nazywany Hipolitem, oprócz El, należy również przypisać dwa inne pisma wymienione powyżej. El (Kata. pasw/n ai`re, zszyte), w dziesięciu księgach, z których druga i trzecia zaginęły, przekazane pod nazwiskiem Orygenesa, jest herezjologicznym dziełem zaplanowanym na koncepcji, że herezje należy uważać za zniekształcone rezultaty wpływu greckiej filozofii na doktrynę chrześcijańską, tak że każda herezja, zanim zostanie opisana, z częstymi cytatami z pism heretyckich, które znamy tylko z tego cennego źródła, jest powiązana z konkretną szkołą filozoficzną: gnoza Walentynka z Platonem, Bazylidesa z Arystotelesem, monarchizm Noetusa z Heraklitem itd. Opisując tę ostatnią doktrynę, autor El daje nam wiele informacji o charakterze historycznym na temat kontrowersji doktrynalnej w Rzymie w pierwszych dekadach III w., ze szczególnym uwzględnieniem jego osobistej walki z Sabelliusem, Zefirynem i przede wszystkim Kalikstem. Z tego, co wiemy, kiedy pisał tę pracę, Kalikst już nie żył; dlatego też El powinno być datowane na okres po 222 r. W tym piśmie autor odnosi się do trzech innych swoich prac. Jedno, również o treści herezjologicznej, całkowicie zanikło; inne, Peri. th/j tou/ panto.j ouvsi,aj, które zostało zidentyfikowane z pracą o niemal identycznym tytule umieszczonym na posągu, zaginęło jako kompletne dzieło, ale pozostały pewne fragmenty przekazane pod imieniem Józefa (Flawiusza) i Iosiposa przez Focjusza i Jana Filoponusa, a także bardzo długi zawarty w Sacra Parallela Jana z Damasceńskiej. Dzieło dotyczyło kwestii filozoficznych, w szczególności stworzenia świata i ludzkości, kończąc się sądem ostatecznym i odnowieniem świata. Trzecie pismo, w którym autor El mówi, że zajmował się 72 ludami wymienionymi w Rdz 10, zostało zidentyfikowane z Sunagwgh. cro,nwn kai. evtw/n avpo. kti,sewj ko,smou e[wj th/j evnestw,shj h`me,raj, przekazany anonimowo, częściowo po grecku, w całości po łacinie i w tłumaczeniu ormiańskim, który z kolei został zidentyfikowany z Kronikami, których tytuł widnieje na posągu.Treść składa się z chronologii biblijnej, która zamyka wiek świata na 6000 lat, tak jak w Komentarzu do Daniela Hipolita i w Juliusz Afrykański, i jest zaktualizowana do 235 roku, roku zabicia Aleksandra Sewera; w ramach chronologicznych są wstawione informacje i pojęcia, zwłaszcza o charakterze geograficznym. Do tych dzieł, które istnieją w całości lub w części, nawet jeśli często w tłumaczeniu, należy dodać pewne inne pisma, wiele tytułów i różne fragmenty, których dotarły do nas pod imieniem Hipolita. Jeśli chodzi o pisma, które dotarły do nas w stanie nienaruszonym, ale których nie można przypisać Hipolitowi, zobacz Hipolit (pseudo), bezpośrednio po. Jeśli chodzi o tytuły i fragmenty, wspomnimy zwłaszcza tytuły, które znajdują się u Euzebiusza i Hieronima. W pierwszym, poza wspomnianym wyżej kanonem paschalnym, czytamy (HE 6,22): O Hexaemeronie, O tym, co następuje po Hexameronie, Przeciwko Marcjonowi, O kantyku, O częściach Ezechiela, O Wielkanocy, Przeciwko wszystkim herezjom. Z tych pism, poza kanonem paschalnym wyrytym na posągu, dotarło do nas tylko O kantyku. Hieronim (Vir. ill. 61), poza tytułami zebranymi od Euzebiusza, zna wiele innych. Oto jego lista: In Hexaemeron et in Exodum, In Canticum canticorum, In Genesim et in Zachariam, De Psalmis et in Isaiam, De Daniele, De Apocalypsi, De Proverbiis, De Ecclesiaste, De Saul et Pytonissa, Contra Marcionem, De Pascha, Adversus omnes haereses et prosomilian de laude domini salvatoris, in qua praesente Origene se loqui in ecclesiasignificat. Ponadto we wstępie do swego Komentarza do Mateusza Hieronim stwierdza, że zna homonimiczny komentarz Hipolita, a w Ep. 36,16 podają, że od męczennika Hipolita wywodzi się interpretacja Rdz 27 odmienna od tej, którą czytamy w Błogosławieństwach Izaaka i Jakuba z Hipolita. Do tych tytułów należy dodać Capitula adversus Gaium, cytowaną w spisie pism Hipolita przez Ebedjesu, z których wiele fragmentów dotarło do nas w tłumaczeniu syryjskim, różne pisma, z których Teodoret wyciął niektóre fragmenty, włączając je do florilegium dołączonego do Eranistów: O dwóch łotrach, O Elkanie i Annie, O wielkiej odzie, Na początku Izajasza, O Psalmie XXIII itd., Syntagma przeciwko 32 herezjom znanym Focjuszowi, a także inne tytuły i fragmenty. To znaczy, od Euzebiusza liczba pism przypisywanych Hipolitowi stopniowo wzrasta, podczas gdy nie wiadomo nic więcej o autorze niż to, co już wiedział Euzebiusz. Wszystko to wydaje się podejrzane i tylko z trudem można by uznać wszystkie te przypisania za ważne. Wywnioskowujemy, że pod koniec IV i na początku V w. imię i dzieło Hipolita cieszyły się w niektórych regionach Wschodu wielkim powodzeniem, dzięki czemu został utożsamiony z rzymskim męczennikiem i został mianowany biskupem Rzymu lub Portus, a także Bostry (Arabia). Ten sukces został wyjaśniony (Prinzivalli) przez wskazanie wartości możliwości wykorzystania w tych regionach egzegetycznej postaci ukoronowanej zarówno przez starożytność, jak i męczeństwo, aby przeciwstawić się prestiżowi Orygenesa, nie wykluczając jednak, że w celu wzmocnienia sławy Hipolita okazjonalnie uciekano się do samego Aleksandryjczyka: w tym sensie należy rozumieć wzmiankę o Orygenesie na początku kazania De laude domini salvatoris wspomnianego przez Hieronima. Trudność orientacji wśród tej wielkiej liczby dzieł wynika ze znajomości jedynie ich tytułów i niektórych fragmentów, tj. zbyt małej, aby móc konkretnie osądzić. Nie wahalibyśmy się zatem przypisywać z dużym prawdopodobieństwem Hipolitowi znaczącej serii fragmentów o Księdze Przysłów, zredagowanej przez Richarda. Natomiast przypisanie mu Capitula adversus Gaium, podtrzymywane ostatnio przez Prinzivalliego i zaprzeczane przez Brenta, wydaje się mniej pewne. Dodajmy dla kompletności tytuły wyryte na prawym słupie posągu, dawniej uważanego za Hipolita, nawet jeśli - jak wskazaliśmy powyżej - nie jesteśmy wcale pewni, że tytuły te należą do jednego autora, a nie do więcej niż jednego, być może członków małej wspólnoty schizmatyckiej utworzonej i kierowanej przez autora El: O Psalmach, O brzuchomówcy, W obronie Ewangelii Jana i Apokalipsy, Tradycja apostolska o charyzmatach, Kroniki, Przeciw Grekom i Przeciw Platonowi lub także O wszechświecie, Protreptyk do Seweryna, Dowód czasu Wielkanocy według Tabeli, Ody do całego Pisma Świętego, O Bogu i zmartwychwstaniu ciała, O dobru i skąd pochodzi zło. Niektóre z tych tytułów są nowe w kontekście kwestii, którą się obecnie zajmujemy, inne nie: Przeciwko Grekom itd. powiedzieliśmy, że są identyfikowane z prawdopodobieństwem z Peri. tou/ panto,j autora El, i tak samo, ale z dużo większą niepewnością, Kronik w odniesieniu do Sunagwgh. cro,nwn również autora El. Tytuł O brzuchomówcy przypomina tytuł O pytonessie cytowany przez Hieronima. Pismo W obronie Ewangelii Jana i Apokalipsy zostało zidentyfikowane z Capitula adversus Gaium. Dowód czasu Wielkanocy według tabeli przypomina pismo o Wielkanocy Hipolita i kanon paschalny wyryty po bokach tronu posągu. W tej sprawie jednak nie należy lekceważyć rozbieżności między Euzebiuszem a Hieronimem z jednej strony, którzy twierdzą, że kanon sięgał pierwszego roku Aleksandra Sewera, a z drugiej strony wskazaniem obliczenia na posągu, które zaczyna się od pierwszego roku tego cesarza. Ta rozbieżność, która nie jest sprawą błahą, może zostać wyjaśniona przez hipotezę, że jest ona wynikiem aktualizacji obliczenia, która powtarzała się w cyklach szesnastu lat, aby uczynić ją bardziej bezpośrednio użyteczną dla członków społeczności autora El, działającej właśnie za panowania Aleksandra Sewera. W rzeczywistości, gdy wykazano, że posąg pierwotnie nie był Hipolitem i że jego uroczysty cel zanikł, co byłoby ponadto nienormalne w chrześcijańskim środowisku tamtej epoki, obecność paschalnego obliczenia po bokach tronu można zrozumieć jako motywowaną prostymi względami praktycznymi: biorąc pod uwagę dobrze udokumentowaną trudność, jaką chrześcijanie pierwszych wieków musieli poczynić, aby dokładnie ustalić, rok po roku, datę Wielkanocy, obliczenie to służyło do zgromadzenia w tym punkcie członków wspólnoty, do której należał posąg, którzy musieli być członkami wspólnoty autora El. Zgodnie z tym tokiem myślenia, tytuły pism zaznaczone na tylnym słupie posągu mogły być tytułami pism różnych autorów, które posiadała ta wspólnota. III. Egzegeza i doktryna. 1.1. Pisma egzegetyczne Hipolita, wszystkie poświęcone księgom ST, są pierwszymi, o których wiadomo, że zostały napisane w kręgach chrześcijańskich katolików, podczas gdy środowiska ingnostyczne Komentarz Herakleona do Ewangelii Jana wyprzedził je o kilka dekad. Pionierski charakter wyjaśnia pewne niedociągnięcia i przybliżenia, przede wszystkim w wymiarze filologicznym egzegezy i relacji między interpretacją dosłowną i alegoryczną. Jeśli chodzi o typologię formalną, oferują one pewną różnorodność: Dawid i Goliat ma charakter homiletyczny i został nam przekazany jako homilia; niektóre typowe cechy gatunku homiletycznego można znaleźć w komentarzach do Daniela i Pieśni nad Pieśniami, a biorąc pod uwagę, że ich rozmiary przekraczają rozmiary pojedynczego kazania, należy je uznać za wynik rozwoju organicznej serii kazań. Jeśli chodzi o komentarze do Błogosławieństw Izaaka i Jakuba oraz Błogosławieństw Mojżesza, z drugiej strony, każdy element, który mógłby sugerować pierwotnie homiletyczne zastosowanie, wydaje się nieobecny w wykonaniu interpretacji tekstu biblijnego, podzielonego, tak jak w przypadku Daniela i Pieśni, na sekcje o różnej długości, tak że to, co jest najbardziej ambitnym wykonaniem egzegetycznym Hipolita, wydaje się być dyktowane bez wcześniejszego wygłoszenia kazania. To samo można powiedzieć o Chrystusie i Antychryście, który jest właściwym traktatem. Również stosunek hermeneutyczny stosowany przez Hipolita w interpretacji Pism ST oferuje pewną różnorodność w odniesieniu do relacji między dosłownym wyjaśnieniem a interpretacją alegoryczną i, biorąc pod uwagę niemożność ustalenia względnej chronologii między nimi, z wyjątkiem pierwszeństwa Chrystusa i Antychrysta do Komentarza do Daniela, nie jesteśmy w stanie interpretować tej różnorodności jako wyniku pewnej stopniowej ewolucji tego stosunku. W Dawidzie i Goliacie podstawowa interpretacja typologiczna, Dawid = Chrystus, Goliat = diabeł, nie jest systematycznie rozwijana w szczegółach, tak że ogólna interpretacja tekstu biblijnego wydaje się być w dużej mierze dosłowna. W Komentarzu do Listu Daniela i alegorii przecinają się inaczej: oprócz chronologicznych obliczeń mających na celu ustalenie daty końca świata, powinniśmy zauważyć interpretację, przez którą Zuzanna reprezentuje typopozę kościoła, a dwaj starsi, którzy ją atakują, reprezentują Żydów i pogan. W komentarzach do Pieśni i Błogosławieństw interpretacja jest wyłącznie alegoryczna: w Pieśni dwaj kochankowie są traktowani jako oznaczający Chrystusa i kościół, transpozycja żydowskiej interpretacji, która traktowała ich jako symbole Jahwe i Izraela, a ta symbolika jest rozwijana w sposób systematyczny w interpretacji szczegółów; Tę samą systematyczną procedurę można dostrzec w alegorycznej interpretacji Błogosławieństw, która także tutaj ma całkowicie chrystologiczną i eklezjologiczną treść i gruntownie rozwija temat wrogości Żydów wobec wspólnoty chrześcijańskiej. 1.2. Doktrynalne stanowisko Hipolita można wywnioskować przede wszystkim z Contra Noetum (CN), do którego można dodać pewne fragmenty komentarzy. Noetus, założyciel tzw. modalistycznego monarchizmu, zamierzał zareagować na tendencję podziałów, którą zauważył w doktrynie Logosu, zaproponowanej przez Justyna, Atenagorasa i innych, akcentując tradycyjny monoteizm, który kościół chrześcijański odziedziczył po judaizmie. Jego sylogizm przebiega następująco: Bóg jest jeden: Chrystus jest Bogiem: dlatego jest jedynym Bogiem. Utożsamienie Boga Ojca z Chrystusem wynikało z tego, w tym sensie, że to naprawdę Ojciec cierpiał na krzyżu w osobie Chrystusa (patripasjanizm). Po szczegółowym obaleniu tej doktryny Hipolit dodał w drugiej części CN swoją interpretację kontrowersji doktrynalnej, w tym sensie, że trzymał się doktryny Logosu, wówczas tradycyjnej w Azji, i rozwinął ją w oryginalny sposób. Z tej doktryny, która wyróżniała Syna, boskiego Logosa, jako byt odrębny od Boga Ojca, zrodzony z tego ostatniego w celu stworzenia i rządzenia światem, wyprowadził on od swoich poprzedników potwierdzenie dwóch odrębnych momentów w relacji między Bogiem a jego Logosem: jeden, w którym ten drugi jest immanentny w pierwszym jako bezosobowa myśl, mądrość, możność, wola; drugi, w którym jest zrodzony jako osobiście odrębny byt boski . Chociaż zrodzony i odrębny od Ojca przed czasem, Logos może być zdefiniowany Synem tylko proleptycznie, ponieważ staje się doskonałym Synem tylko wtedy, gdy wciela się . W tym zaakcentowaniu znaczenia wcielenia, rozumianego jako absolutnie realne i ze wszystkimi ograniczeniami boskości, które przyniosło , powinniśmy prawdopodobnie dostrzec sprzeciw wobec gnostycznego doketyzmu. Jeśli z jednej strony Hipolit wskazuje przeciwko Noetusowi rozróżnienie między Ojcem, który posyła, a Synem, który jest posyłany , z drugiej musi przeciwstawić się oskarżeniu, podniesionemu przeciwko zwolennikom doktryny Logosu, o potwierdzanie dwóch bogów . W rzeczywistości, pomimo głośnego i częstego potwierdzania boskości Chrystusa Logosu, definiuje go jako innego (e[teroj) niż Ojciec . Potwierdza on w tym duchu, że ktokolwiek wyznaje jednego Boga, nie powinien eliminować oivkonomi,a, poprzez które Bóg dzieli się na dwóch, Ojca i Logos Syna . Aby lepiej scharakteryzować to rozróżnienie, jako pierwszy użył terminu pro,swpon ("zewnętrzny aspekt, dramatyczna maska, osoba"), dodając jednak, że ich du,namij jest jedno . Tj. jedność Boga jest potwierdzona na dynamicznej podstawie, jedności woli i działania, jak uczynił to już Atenagoras, a wkrótce Orygenes potwierdzi: w tym porządku idei przenikanie się Boga Ojca i Logosu na poziomie operacyjnym jest postrzegane przez Hipolita jako kompletne, totalizujące, w którym Logos jest wolą i mocą Ojca . Inną ważną doktrynalną nowością CN jest przestrzeń stworzona dla Ducha Świętego w ekonomii międzytrynitarnej. W rzeczywistości w doktrynie Logosu relacja wewnątrzboska ma tendencję do wyczerpywania się w relacji między Bogiem a Logosem, która przyjmuje wszelkie pośrednictwo między Bogiem a światem: przed Hipolitem tylko Atenagoras nieśmiało wspominał o Duchu Świętym w odniesieniu do Ojca i Syna. Hipolit, szanując tradycyjne wyznanie wiary w Ojca, Syna i Ducha Świętego, zdecydowanie akcentował obecność tego ostatniego obok dwóch pozostałych, nawet jeśli z niedoskonałą spójnością i harmonią: do pro,swpa Ojca i Syna dodaje się, jako trzeci oivkonomi,a, łaskę (ca,rij) Ducha Świętego i, odnosząc się do formuły chrzcielnej Mt 28,19, podkreśla się, że doskonała adoracja Boga jest możliwa tylko poprzez afirmację Ojca, Syna i Ducha Świętego . Doktrynalna refleksja Hipolita pokazuje również ważny wymiar eschatologiczny. Napięcie w tej sprawie, zawsze silne w pierwszych trzech wiekach chrześcijaństwa, znalazło wyraz w Azji, zwłaszcza w oczekiwaniach millenarystycznych, które mniej więcej w czasach Hipolita miały w tym regionie znaczący renesans, być może po kryzysie montanistycznym. W chronologicznych obliczeniach Komentarza do Daniela Hipolit reaguje na oczywiste ryzyko natury społecznej, widoczne w tym klimacie napięć, wyjaśniając, że całkowity czas trwania świata wynosi 6000 lat, biorąc pod uwagę, że Chrystus urodził się 5500 lat po Adamie, koniec jest jeszcze odległy. Ale w tym komentarzu Hipolit ujawnia żarliwą antyrzymską niechęć i tutaj, ale szczególnie w traktacie o Antychryście, podkreśla znaczenie tej złowrogiej postaci eschatologicznej, więc prezentuje pewne typowe cechy oczekiwań millenarystycznych. Jednakże w jego pismach, przynajmniej w tych, które do nas dotarły, brakuje wyraźnego odniesienia do tysiącletniego panowania Chrystusa, które stanowiło ideologiczne centrum autentycznego millenaryzmu, a w ostatnim fragmencie Błogosławieństw Mojżesza piękny opis stworzenia, odnowionego w sposób definitywny po sądzie ostatecznym, podejmuje pewne typowe elementy tradycyjnego przedstawienia tysiącletniego panowania Chrystusa na ziemi. Dlatego też, jeśli z jednej strony unika mówienia o tysiącleciu, z drugiej projektuje je, z jego palącymi, materialistycznymi kolorami, na ostateczny i wieczny odpoczynek sprawiedliwych; a w opisie oscyluje również między naiwnymi cechami hedonistycznej przyjemności, typowym dziedzictwem millenarystycznym, a odwołaniem się do bardziej duchowej koncepcji ostatecznego stanu sprawiedliwych. Jako przedstawiciel kultury azjatyckiej, która wówczas upadała, Hipolit czuje potrzebę porzucenia pewnych stanowisk typu materialistycznego, które wydawały się wówczas przestarzałe w świetle wyników kontrowersji wywołanych przez kryzys montanistyczny, ale nie jest w stanie zaproponować prawdziwie nowych alternatywnych rozwiązań i pozostaje w połowie drogi, w niepewnej i dwuznacznej pozycji między konserwacją a innowacją. 2. Autor El również trzymał się doktryny Logosu, reprezentowanej nieco przed nim przez Hipolita, od którego - jak wskazaliśmy powyżej - znał kilka pism i bronił tej doktryny w Rzymie przeciwko Sabelliusowi, który odziedziczył radykalny monarchizm Noetusa, oraz przeciwko papieżom Zefirynowi i Kallistowi, którzy również mieli zasadniczo monarchiczne skłonności i byli przeciwnikami doktryny Logosu. W ostatniej części El zaproponował monoteistyczną profesję pierwszego i jedynego Boga stwórcy i pana wszystkich rzeczy, rozszerzając ją jednak w sensie binarnym, gdy stwierdził, że ten Bóg, zastanawiając się nad sobą, zrodził Logos (nigdy nie definiowany jako syn, ale jako prwto,tokoj i prwto,gonoj pai/j ); ten ostatni, mając w sobie idee najpierw pomyślane przez Ojca, zrealizował ojcowski plan dotyczący stworzenia wszystkich rzeczy, w tym ludzkości jako syntezy wszystkich substancji. Logos zareagował na grzech ludzkości swoim działaniem pedagogicznym, które rozwinęło się poprzez dzieło prawa i proroków, a ostatecznie przez wcielenie . Jest to typowy schemat doktryny Logos, począwszy od Justyna, obejmujący podwójny moment w relacji Bóg-Logos, jak wskazaliśmy w CN. W sensie antypodziałowym autor El wskazuje, że Logos, choć zrodzony, nie oddziela się od Ojca, ale pozostaje w nim. Bóstwo Logosu, pochodzące z zrodzenia Logosu z Ojca, jest jednak wspominane bardzo oszczędnie. Jego podporządkowanie Ojcu jest jednak mocno podkreślane: tylko Ojciec jest definiowany jako ku,rioj Ale doktryna autora El charakteryzuje się być może bardziej milczeniem niż wyraźnymi afirmacjami. Najważniejsza jest całkowita cisza dotycząca Ducha Świętego i ducha boskiego w ogóle. Ta cisza jest znacząca, ponieważ najpierw Hipolit w CN, a następnie Tertulian w Adversus Praxean, mówili szeroko o duchu boskim w ogóle, a o Duchu Świętym w szczególności. Natomiast autor El mówi o duchu (pneu/ma) tylko w kontekście stworzenia, co czyni go jednym z tradycyjnych czterech elementów rzeczywistości materialnej, a nie bardziej powszechnym powietrzem . W tej ciszy można zidentyfikować celową rezerwę zarówno wobec nadmiernego podkreślania znaczenia Ducha Świętego w środowiskach montanistycznych, zwłaszcza u montanistycznego Tertuliana z Adversus Praxean, jak i wobec Kaliksta, zaciekłego przeciwnika naszego autora: Kalikst zorganizował swoje wyznanie wiary na koncepcji pneu/ma rozumianej jako boska substancja, pojmowana - jak przez Tertuliana - w sensie stoickim, tj. materialistycznym, w którym Ojciec i Syn są utożsamiani. W obliczu tych różnych podejść do koncepcji boskiego ducha, przez Hipolita i Tertuliana z jednej strony, a przez Kaliksta z drugiej, autor El wolał nie zajmować stanowiska, całkowicie rezygnując z jakiejkolwiek wzmianki o duchu w odniesieniu do bóstwa. Możemy dostrzec tę samą postawę w odniesieniu do terminologii technicznej. Widzieliśmy, jak Hipolit używał pro,swpon, aby scharakteryzować indywidualność Ojca i Syna we wzajemnej relacji, i w tym samym znaczeniu Tertulian przeniósł pro,swpon na persona; ale Kalikst mówił w monarchicznym sensie o pojedynczym pro,swpon Ojca i Syna; dlatego autor El wolał nie iść na kompromis, rezygnując z używania tego terminu, tak jak unikał wyjaśnienia, w jaki sposób Bóg i jego Logos, wyraźnie od siebie oddzielone, ponieważ jeden zrodził drugi, mogłyby stanowić jednego Boga. W zasadzie wydaje się, że jest on zamknięty w pozycji obronnej, co sugerują wyniki polemiki z Sabeliuszem i Kalikstem: wyraźny co do ogólnej koncepcji doktryny Logos, ale bez wypowiadania się na temat szczegółów, co do których toczyły się spory. Podczas gdy Hipolit był przede wszystkim egzegetą, autor El był tak otwarty na filozofię, jak i obojętny na interpretację Pism. Cytaty, które znajdują się w El, są niemal w całości przytoczone nie przez niego, ale z wielu i rozbieżnych źródeł heretyckich, z których korzystał. W jego innych pismach również Pismo wydaje się być niemal ukryte. Być może ta rozbieżność w porównaniu z Hipolitem może, przynajmniej częściowo, zależeć od faktu, że w III w. w niektórych kościołach na Wschodzie zwyczajowo odbywano spotkania wspólnoty w tygodniu poświęconym systematycznemu studiowaniu Pisma Świętego, zwłaszcza ST, podczas gdy praktyka ta nie jest obecnie poświadczona na Zachodzie. Zainteresowanie tego autora tematem eschatologicznym koncentruje się na ostatniej stronie Peri. tou/ panto,j, ale jego opis ostatecznego szczęścia sprawiedliwego wydaje się wynikać z zainteresowania kosmologicznego, a nie soteriologicznego. Jednak to, co on sam opowiada o swoim konflikcie z Kalikstem, ujawnia silne zainteresowania o charakterze moralnym i dyscyplinarnym. W rzeczywistości jego oderwanie się od wspólnoty rzymskokatolickiej było motywowane, poza sprzeciwem o charakterze doktrynalnym, jego ascetyczną i dyscyplinarną surowością, która skłoniła go do usunięcia grzesznika ze wspólnoty, podczas gdy Kalikst - jak mu zarzucał - był o wiele bardziej hojny w ponownym przyjęciu. U podstaw konfliktu dyscyplinarnego między nimi leżała odmienna koncepcja kościoła. Kościół Kaliksta jest wspólnotą, która stara się otworzyć ramiona tak szeroko, jak to możliwe, w zamiarze zaoferowania wszystkim, nawet tym, którzy zmagają się ze swoim sumieniem, szansy na odzyskanie, nawet za cenę przyjęcia kąkolu wraz z dobrym ziarnem: jak mówi ewangeliczna przypowieść (Mt 13, 24-30), odzyskanie nastąpi dopiero na sądzie ostatecznym, ponieważ tylko Bóg może ocenić szczerość skruchy grzesznika . Natomiast kościół autora El jest koncepcją elitarną i arystokratyczną, rozumianą jako wspólnota niewielu doskonałych wybranych. Po stronie doktrynalnej żądanie to ujawnia się w potwierdzeniu chrystologicznej doktryny Logosu, którą otwartość na wpływy filozofii greckiej charakteryzowała jako doktrynę kulturalną, przynajmniej w jej początkach, a zatem przeznaczoną naturaliter dla wyselekcjonowanej i ograniczonej publiczności. Po stronie dyscyplinarnej wielka sztywność moralna odpowiada konsekwentnemu brakowi zrozumienia słabości bliźniego i odmowie pokuty pochrzcielnej. Otwartość na poziomie kulturowym była przeciwstawiona zamknięciu na poziomie dyscyplinarnym, a obie te przeciwstawne tendencje przyczyniły się do wyizolowania struktury wspólnotowej, która była ograniczona i całkowicie zamknięta w sobie.

HETOIMAZJA

I. Znaczenie i ceremoniał - II. Podstawowe atrybuty - III. Typologia przedstawień figuralnych.

I. Znaczenie i ceremoniał . Termin hetoimasia (h` e`toimasi,a) oznacza w ikonografii przedstawienie boskiego tronu, wzorowane na pogańskim przedstawieniu adoratio władcy, w którym tron pojawia się z królewskimi insygniami umieszczonymi na poduszce. Obraz "pustego tronu" jako symbolu niewidzialnej boskiej obecności był już obecny w kulturach wschodnich i śródziemnomorskich. Rytuał ten w znacznym stopniu wpłynął na rzymski ceremoniał w epoce teodozjańskiej, a gdy chrześcijanie chcieli przedstawić zwycięstwo Chrystusa nad śmiercią, zainspirował przedstawienia Christus Basileus, wzbogacając je o symbole, które nadają mu podwójną interpretację: (1) boska obecność, jedna lub trójjedyne; (2) triumf nad śmiercią i pewność drugiej paruzji, czyli powrotu Chrystusa jako Sędziego. Dwa wcześniejsze fakty umożliwiły przyjęcie symbolu pogańskiego tronu cesarskiego i jego przekształcenie w symbol chrześcijański: (1) obecność w samej Biblii wizji niebieskiej jako odbicia ceremoniału dworskiego, w którym tron zajmował ważne miejsce; (2) jeszcze przed czasami Konstantyna liturgia, zwłaszcza w Syrii-Palestynie, pod wpływem rytuału dworskiego używanego w epifanii wschodniej boskiej królewskości, rozwinęła ceremoniał tronu zdefiniowany w hetoimazji.

II. Podstawowe atrybuty . Ikonografia chrześcijańska czerpała z ikonografii pogańskiej w obrazie solium regale, ozdobionego klejnotami i podnóżkiem, wzbogaconego o purpurową poduszkę i tkaninę położoną na poduszce, interpretowaną jako sudarium Christi. Ale boskie znaczenie nowego przedstawienia również wykorzystywało różne symboliczne atrybuty: insygnia zwycięstwa, takie jak klejnotowy krzyż, symbol Syna Człowieczego triumfującego nad śmiercią; diadem lub korona; symbole czterech ewangelistów; zwój siedmiu pieczęci; baranek i gołębica (Logos, później Duch Święty). W ten sposób eschatologiczno-apokaliptyczne znaczenie przedstawienia - triumf nad śmiercią - staje się oczywiste, do którego później dodano soteriologiczne znaczenie oczekiwania na powrót Chrystusa jako Sędziego świata w Secundus Adventus. Ten aspekt sądu jest tłumaczony w klasycznej bizantyjskiej ikonografii hetoimazji przez umieszczenie księgi ewangelii (nie już Apokalipsy) na tronie, aby oznaczyć niewidzialną obecność Chrystusa Sędziego.

III. Typologia przedstawień figuralnych. 1. Rzym i Rawenna . W Rzymie, w najstarszej zachowanej mozaice absydalnej, w S. Pudenziana, obraz teandryczny pojawia się na tronie jako magister et rex pośród 12 apostołów, na niebiańskim dworze, który możemy sobie wyobrazić jako niebiańską Jerozolimę; na górze klejnotowy krzyż, trofeum zwycięstwa nad śmiercią i iudicii signum, flankowany jest symbolicznymi postaciami czterech ewangelistów. Prawie równoczesna z rzymską apsydą, zaginiona kompozycja mozaikowa apsydy bazyliki Paulina z Noli w Fondi, którą opisuje on, niestety niejasno, w jednym ze swoich poematów, wydaje się pokazywać, między gołębicą a Agnus Dei, siedzenie, być może samo, z krzyżem okrytym purpurą . Ale nowe stwierdzenie relacji krzyż-tron osiągnięto w obrazie mozaikowym na szczycie łuku triumfalnego S. Maria Maggiore (432-440): wiwatujący świadkowie Piotr i Paweł z symbolami czterech ewangelistów powyżej; clipeus zawierający klejnotowy tron ozdobiony płaszczem i diademem położony na poduszce; poniżej, na podnóżku, zwój siedmiu pieczęci; z przodu, jakby zawieszony, klejnotowy krzyż. Ta reprezentacja wyraźnie łączy motyw paruzji i Expositio Evangelii, bezpośrednie echo jej niedawnego ustanowienia na Soborze Efeskim, który pojawia się na panelu mozaikowym rejestru męczenników w kościele św. Jerzego w Tesalonikach oraz w płaskorzeźbie z brązu na środkowych drzwiach Hagia Sophia w Konstantynopolu. Mozaikowe przedstawienie zajmujące cztery lunety w kaplicy S. Matrona w kościele S. Prisco w S. Maria Capua Vetere (koniec V-początek VI w.) przedstawia klejnotowy tron z poduszką, na której leży zwój siedmiu pieczęci; po raz pierwszy gołąb z nimbem siada na oparciu tronu; byk i orzeł, dwa symbole ewangelistów, stoją po każdej stronie, podczas gdy dwaj pozostali, człowiek i lew, znajdują się w przeciwległej lunecie. Naprzeciw wejścia przedstawiono aureolę Chrystusa z apokaliptycznymi literami A i W, podczas gdy w lunecie nad wejściem, według rysunku z XVII w., znajdował się wysadzany klejnotami krzyż umieszczony na Górze Rajskiej z 12 gołębiami obok niego, tłumaczony obraz kolegium apostolskiego. Prawie współczesna mozaika z S. Maria Maggiore, kość słoniowa Samagher (ok. 440), obecnie w Muzeum Archeologicznym w Wenecji, pokazuje na froncie przedstawienie tronu, niestety uszkodzonego w miejscu, w którym znajdował się przedmiot na poduszce, prawdopodobnie krzyż. Obok Baranka na Górze Rajskiej u stóp tronu pojawiają się dwie grupy trzech apostołów, ujęte w palmy, które w pewien sposób zapowiadają przedstawienie tronu sedes Dei et Agni, rozwinięte później, np. w mozaice kościoła SS. Cosma e Damiano (526-530), Rzym. Tutaj, w clipeus, klejnotowy tron jest związany z Barankiem, na którym leży krzyż, a na podnóżku zwój; obok tronu symbole ewangelistów zostały zastąpione kandelabrami. W Rawennie najwcześniejszym przykładem hetoimazji jest mozaika zdobiąca kopułę prawosławnego baptysterium (430-450), podzielona na trzy rejestry: w centralnym clipeus, chrzest Chrystusa; w drugim, 12 apostołów z koronami męczenników, jak w pogańskiej ceremonii aurum coronarium; w trzecim, cztery ołtarze flankowane przez dwa siedzenia z diademem i cztery trony z krzyżem, z purpurową tkaniną i ewangelią, które przywodzą na myśl Expositio Evangelii w sali rady. W baptysterium ariańskim (początek VI w.) mozaikowa dekoracja kopuły, również podzielona na trzy strefy, przedstawia w centrum chrzest Chrystusa w Jordanie; w pasie pośrednim Dwunastu przynoszących korony na wysadzany klejnotami tron, idealnie umieszczony w centrum z purpurową poduszką i wysadzanym klejnotami krzyżem. Dwa zabytki ważne ze względu na swoją wyjątkowość pochodzą z pierwszej połowy V w.: sarkofag Tusculum, obecnie we Frascati, i płaskorzeźba w Berlinie. Pierwszy z nich, ostatnio przypisany do V w. w latach po Soborze Efeskim (Testini, 1976), przedstawia z przodu, w centralnej ramie, nieozdobione siedzisko, na którym leży tkanina, na której znajduje się cylindryczny przedmiot (poduszka? zwój prawa?); nad siedziskiem, ale całkowicie oderwana, znajduje się korona z sześcioramiennym chrystogramem. Pozbawiony bardziej kwalifikowanych elementów hetoimazji, przedstawienie po prostu przywołuje Expositio Evangelii. Drugi pomnik, relief zachowany w Berlinie i opublikowany przez Brandenburg , który datuje go na ok. 400 r. (ale według Testiniego, na V w.), przedstawia siedzisko zdobione kamieniami szlachetnymi, z poduszką z królewskimi insygniami, na którą schodzi gołąb; poniżej dwa zwierzęta podnoszą głowy w kierunku tronu. Chociaż różnica w stosunku do sarkofagu Tusculum jest oczywista, unikalność modelu ikonograficznego, którego nie można utożsamiać z hetoimazją, jest jasna. 2. Bizancjum. Jeśli chodzi o obszar wschodni, wśród przykładów o dużym zainteresowaniu należy wymienić koptyjską tkaninę z V w. z przedstawieniem tronu wewnątrz korony lub diademu; w tle znajduje się konstrukcja z zasłoniętych kolumn, całość uzupełnia obecność dwóch dziewcząt po bokach. Zupełnie szczególna odmiana występuje na sarkofagu z IV w. kość słoniowa obecnie w Cleveland Museum of Art, gdzie niektórzy widzieliby przedstawienie kielicha na wyrównanym siedzeniu-kodeksie-krzyżu, podczas gdy Testini widzi to jako spłaszczoną gołębicę. W drugiej ćwierci VII w. mozaika absydy w Zromi w Georgii pokazuje hetoimazję, wciąż podążającą za starożytnym wzorem: apostołowie składają hołd Christusowi Basileusowi; poniżej niego, to co musiało być sceną hetoimazji w medalionie, z którego przetrwała część tronu i fragment świetlistego koła, który musiał otaczać hipotetyczny krzyż umieszczony na nim. Nadal do pierwszej połowy VII w. należy dekoracja freskowa kościoła S. Maria di Castelseprio . W cokole absydy pozostała część tronu; nad nim znajduje się otwarta księga ewangelii. Tron jest zgodny z wizerunkiem Chrystusa Pantokratora w górnym rejestrze i odpowiada miejscu faktycznie zajmowanemu przez tron biskupi . Castelseprio w znacznym stopniu dokumentuje dalszą ewolucję obchodów Expositio Evangelii, połączonych z hetoimasią, które przetrwały w sztuce środkowo- i późnobizantyjskiej (patrz wkłady cytowane w biblii, zwłaszcza von Bogyaya).

HEXAEMERON : Termin ten wskazuje na dzieło sześciu dni stworzenia według opisu w Rdz 1. W tym sensie przymiotnik e`xah,meroj występuje u Cyryla Jerozolimskiego , podczas gdy jako rzeczownik żeński termin ten pojawia się u Filo , a później u Teofila z Antiochii , Hipolita i Metodiusza z Olimpu . Komentarze Orygenesa i Hipolita do Hexaemeronu zaginęły; wspomina o nich odpowiednio w Ep. 84, 7 i Vir. ill. 61. Zachowały się komentarze Bazylego (9 homilii) i Ambrozja (9 kazań, w dużej mierze zależnych od Bazylego). Godny uwagi jest również, pochodzący z połowy VII w., Heksaemeron Jerzego z Pizydii, napisany w prawie dwóch tysiącach trymetrów jambicznych.

HEKSAPLA: Monumentalna edycja ST, dokonana stopniowo przez Orygenesa, który zebrał w sześciu kolumnach (w niektórych przypadkach czterech lub ośmiu), słowo po słowie, tekst hebrajski (z transkrypcją w alfabecie greckim); greckie wersje Żydów Akwili i Symmacha, przedstawicieli tradycji rabinicznych; Septuagintę, tradycyjny tekst chrześcijański, produkt judaizmu aleksandryjskiego; i inne mniej ważne tłumaczenia lub redakcje. Dzieło było oczywiście trudne do odtworzenia; oryginał, zachowany w bibliotece w Cezarei, był używany przez Euzebiusza, Hieronima i innych. Została ona zredagowana przez F. Fielda, Origenis hexaplorum... fragmenta, Oxford 1875, na podstawie cytatów, które znacznie różnią się pod względem autorytetu. Kopia z IX-X w., przepisana, zachowuje niektóre psalmy z egzegetyczną cateną; została zreprodukowana i przepisana przez G. Mercatiego, Psalterii Hexapli Reliquiae,Vatican City 1958. Tak zwana Septuaginta Hexaplar jest orygenesowskim wydaniem LXX poprawionym z hebrajskiego, z dodaniem, oznaczonym gwiazdką, brakujących elementów, zapożyczonych od Symmacha, i z wstawieniem obeli przed elementami właściwymi dla tekstu greckiego; została częściowo przetłumaczona przez Hieronima, a całkowicie na syryjski (Syro-Hexapla) z rozbieżnymi marginalnymi odczytami zaczerpniętymi od innych tłumaczy. Dowód heksaplarny ma ogromne znaczenie dla krytyki i interpretacji ST. W odniesieniu do niedawnych prac zobacz P. Nautin, Origène, Paryż 1977 (który odrzuca różne starożytne dowody, np. na obecność hebrajskiego oryginału)

HIERACAS z Leontopolis (III-IV w.): Ten asceta był jednym z założycieli życia monastycznego w Egipcie pod koniec III i na początku IV w. Epifaniusz chwali jego cnotę i wiedzę. Ponieważ podążało za nim wielu uczniów, wkrótce znalazł się w konflikcie z instytucjonalnym kościołem reprezentowanym przez biskupa Piotra z Aleksandrii, który oskarżył go o podzielanie idei Orygenesa na temat preegzystencji dusz i zmartwychwstania w ciele duchowym. Wiele fragmentów, które przetrwały do naszych czasów pod imieniem Piotra, wyraźnie odnosi się do Hieracasa. Dwa z nich to wyciągi z listu wielkanocnego z 306 r. Hieracas był autorem greckich i koptyjskich pism, w których objaśniał Pismo Święte, a także skomponował kilka kantyków .

HIEROCLES SOSSIANUS (zm. po 307 r.): Vir Perfectissimus i gubernator Palmyry ok. 297 r. . Był auctor et consiliarius prześladowań w 303 r. , być może jako wikariusz Wschodu, jeśli po zostaniu ex Vicario Praeside(m) ścigał męczennika Donatusa (303). Praesował w Bitynii do ok. 310, kiedy jako praefectus przewodził prześladowaniom Egiptu . Pomimo wątpliwości Hägga, Hieroklesowi należy przypisać dzieło antychrześcijańskie, Filalh,qhj , napisane ok. 2000 r. 312 lub ok. 303 . Dzieło to zaginęło, ale można je odtworzyć na podstawie aluzji do niego u Euzebiusza i Laktancjusza. Oskarżenia przeciwko chrześcijaństwu były tradycyjne, ale negacja boskości Chrystusa była oryginalna, z porównaniem jego cudów z cudami Apoloniusza z Tyany, o których opowiada Filostrat. Hierokles twierdzi, że jeśli te nie świadczą o boskości Apoloniusza, to cuda Chrystusa również nie dowodzą jego boskiej natury. Ponadto uważał Piotra i Pawła za niewiarygodnych i niekulturalnych w porównaniu do Damisa, Maksyma z Ajgae i Filostrata ; sprzeciwiał się postępowaniu Chrystusa i Apoloniusza przed trybunałem, który ich sądził, i oskarżył Chrystusa o kradzież na Żydach .

HIEROTEUSZ: Ps.-Dionizjusz Areopagita przedstawia Hieroteusza jako swojego nauczyciela. W Div. Nom. 3,2 jest on chwalony jako lepszy od wszystkich innych chrześcijańskich mędrców po apostołach i jest przedstawiony jako uczestniczący w pogrzebie błogosławionej Dziewicy. W Div. Nom. 2,9-10 i 4,15-17 cytowane są dwa fragmenty dzieł Hieroteusza. W pierwszym odniesienie dotyczy jego Elementów teologii (Qeologikai. stoiceiw,seij) -zawieszki do zaginionych Zarysów teologii (Qeologikai. u`potupw,seij) ps.-Dionizego - a w drugim do jego Hymnów o miłości, lub VErwtikoi. u[mnoi. Zasugerowano, że są to w rzeczywistości dzieła wywodzące się ze szkoły Edessy, lub w każdym razie ze środowiska syryjskiego, pod koniec V w. Możliwe jest również, że te dzieła Hieroteusza nie miały autonomicznego istnienia, ale są zasługą samego ps.-Dionizego. Wyłaniający się portret Hieroteusza to portret wzniosłego teologa i mistyka, paqw/n ta. qei.a, którego pisma są deu,tera lo,gia, jak "drugie Pismo". Pierwszy fragment traktuje o Chrystusie-Logosie, który utrzymuje harmonię części i całości, będąc ponad częściami i całością, w kategoriach przypominających teologię Klemensa i Orygenesa. Drugi wyjaśnia gradację miłości, której różne formy i moce sprowadzają się do jedności: motyw neoplatoński osiąga punkt kulminacyjny w chrześcijańskiej zasadzie Godavga, ph. Miłość jest siłą jednoczącą, która porusza wszystko, od Dobra do ostatniego z bytów i od ostatniego z bytów do Dobra. W katalogu rękopisów konstantynopolitańskich (A. Possevini, Apparatus Sacer, Coloniae Agrippinae 1608, II, 46) pojawia się nawet pomieszanie Hieroteusza z ps.-Dionizjuszem Areopagitą. Rzeczywiście, ten ostatni potwierdza, że jego dzieła są jedynie wyjaśnieniami "synoptycznej" nauki Hieroteusza, skierowanej do wtajemniczonych. Perczel stanowczo argumentował, że Corpus Areopagiticum jest głęboko zainspirowany przez Orygenesa, zwłaszcza jego Peri. VArcw/n i jego komentarz do Jana i jego tradycja, zwł. Ewagrynizm . Dlatego pisma Orygenesa są nazywane "teologią" w Corpus Areopagiticum, a sam Orygenes "teologiem" . W tym świetle nie jest to przypadek. W tym świetle nie jest przypadkiem, że mnich Stephen Bar Sudhaile (ok. 480-ok. 543), uczeń Orygenesa i Ewagriusza oraz zwolennik doktryny apokatastasis, napisał na ten temat pięciotomowy traktat w języku syryjskim i zatytułował go Księga Świętego Hieroteusza o ukrytych tajemnicach Domu Bożego. To, że Sudhaile był autorem tej księgi, było już znane Cyriakusowi z Antiochii (VIII w., cytowanemu przez Barhebraeusa, Nomokanon, VII 9), Janowi z Dary (również VIII w.) w O zmartwychwstaniu ciał ludzkich (IV 21) i samemu Barhebraeusowi w jego Mnarat Qudshe i Historii kościelnej (222 Abbeloos-Lamy), który również potwierdza, że wielu uważało, że księga została napisana przez "świętego Hierotheusa, mistrza świętego Dionizosa". Księga, zachowana tylko w języku syryjskim , udaje, że została napisana przez Hierotheusa, ucznia św. Pawła i nauczyciela Dionizosa Areopagity, do ucznia, zwracającego się do niego "moje dziecko" lub "mój przyjaciel". Przedmowa mówi o rzekomym tłumaczeniu z greckiego na syryjski, co prawdopodobnie należy uznać za część fikcji literackiej. Już od samego początku zalecenie, aby zachować Księgę w tajemnicy i nie ujawniać jej osobom niewtajemniczonym, charakteryzuje to dzieło jakoezoteryczne. Autor twierdzi, że doświadczył więcej niż raz mistycznego zjednoczenia z najwyższym Dobrem. Tutaj Sudhaile wyjaśnia naturę Dobra i wznoszenie się umysłu ku niemu, stwierdzając, że "wszystkie racjonalne esencje gloryfikują i kochają Esencję, od której zostały oddzielone". Ponieważ to z pierwotnej Esencji pochodzi wszechświat duchowy i materialny .W Księdze Sudhaile przyjmuje ideę ostatecznego końca kar w następnym świecie, którego funkcja jest uważana za oczyszczającą, a nie odwetową. Zgodnie z poglądem Grzegorza z Nyssy, ostateczne przywrócenie obejmie nawet demony i diabła, których odkupienie jest szczegółowo opisane w Księdze, w rozdziale zatytułowanym O pokucie tych na dole. Podobnie jak Orygenes i Grzegorz z Nyssy, Sudhaile znalazł główny filar biblijny dla tej doktryny w 1 Kor 15:28: na końcu Bóg będzie "wszystkim we wszystkich", ta. pa,nta evn pa/si. Wydaje się nawet, że myślał, że wszystkie stworzenia będą dzielić substancję Boga na końcu (i jest to orygenizm tego rodzaju, przesada i systematyzacja ewagrianizmu, który wydaje się być potępiony w Konstantynopolu w 553 r. n.e.: patrz Pinggéra). Rzeczywiście, przedstawił duchowe zmartwychwstanie, zwycięstwo umysłu nad mocami zła - które jest opisane jako "niebyt", jak u Orygenesa i Grzegorza z Nyssy - i jego zjednoczenie z Chrystusem-Logosem, również przedstawionym jako "Wielki Intelekt" ()Br )Nwh), a następnie - gdy Chrystus przekazał królestwo Ojcu, zgodnie z 1 Kor 15:24-28 - z Duchem i Ojcem. W tym momencie wszelkie odrębne istnienie przeminie, a pozostanie tylko Arcy-Dobro, z którego pochodziła powszechna Esencja (Syr. )YSw) = Gr. ouvsi,a) i wszystkie indywidualne istnienia, przez które wszystko jest podtrzymywane i do którego zmierzają wszystkie istoty. "Żadna istota nie zginie ani nie zostanie zniszczona, ale wszystkie powrócą i zostaną uświęcone i zjednoczone" z najwyższym Dobrem. Nawet poza )twYDX lub "jednością" (co było kulminacją eskalacji podobieństwa obrazu jedności Orygenesa), Księga zakłada "zmieszanie" ()twKYBX), gdzie wszelka dualność między kochającym i ukochanym, gloryfikującym i gloryfikowanym, zniknie. Tak więc Bóg "będzie wszystkim we wszystkich". Elementy manichejskie zostały wskazane w Księdze, ale cały system Księgi jest bardzo daleki od zakładania zła jako zasady przeciwstawnej równej Dobru. Linia metafizyczna jest linią Orygenesa, nawet jeśli przesadzoną, a nie gnostycyzmu i manicheizmu. Filoksenos z Mabbug w swoim Liście do Abrahama i Orestesa, którzy mieszkali w Edessie, opisuje myśl Sudhailego jako podobną do myśli Izaaka z Niniwy : sześć dni to ten świat, siódmy to odpoczynek w Szeolu, a pierwszy dzień nowego tygodnia (niedziela) to anastasis-apokatastasis. Filoksenos obawiał się również, że doktryna Sudhailego może uczynić cierpienie i śmierć Chrystusa zbędnymi - chociaż apokatastasis u Orygenesa jest daleka od czynienia ich zbędnymi, ale raczej opiera się na nich - i uważał, że jego koncepcja ostatecznej współistotności wszystkiego z Bogiem była bezbożna, również dlatego, że pociągała za sobą ostateczne ponowne wchłonięcie trzech osób Trójcy w jedną i tę samą Istotę, z której na początku pochodziła pierwsza boska emanacja. Z powodu tych idei Sudhaile musiał opuścić Edessę i uciekać do Palestyny, w pobliżu lub w Jerozolimie, gdzie środowisko monastyczne było bardziej sprzyjające myśli Orygenesa. Nie jest pewne, czy wrócił do Edessy później, gdzie Barhebraeus umieszcza swój floruit około 542 r. n.e. w swojej historii kościelnej (215 Abbeloos-Lamy). Z tego samego powodu Sudhaile został również zaatakowany przez Jakuba z Saruga, który napisał do niego list, w którym nalegał na wieczność kary i na paralelę między "życiem wiecznym" a "pieklem/ogniem wiecznym" (w Biblii przymiotnik to aivw, nioj, który nie oznacza "wieczny, wieczny"; takie jest znaczenie avi
HILARIANUS, Quintus Julius (IV w.): Nieliczne informacje, jakie posiadamy na temat Quintusa Juliusa Hilarianusa, pochodzą wyłącznie z jego dzieł, ponieważ jest on prawie nieznany innym źródłom literackim. Pierwsze dzieło, które dotarło do nas z jego nazwiskiem, nosi tytuł De ratione Paschae et mensis i zostało ukończone w die isto III Nonarum Martiarum post consulatum Arcadii IV et Honorii III (5 marca 397). Drugie nosi tytuł De Cursu Temporum i zostało ukończone w consulatu Caesarii et Attici die IX Kalendas Aprilis (24 marca 397). De ratione Paschae zajmuje się obliczeniami kościelnymi i omawia problemy związane z ustaleniem daty Wielkanocy według ścieżki księżyca, chociaż nie zawiera żadnej tablicy paschalnej. Z kulturowo-historycznego punktu widzenia warto zauważyć, że podąża on chronologią Męki Pańskiej wg. do EwangelistyJana, potwierdzając, że Chrystus został złożony w ofierze jako prawdziwy baranek paschalny luna XIV, VIII Kal. Aprilis . De cursu temporum (lub też De mundi duratione) stara się określić czas trwania świata na podstawie danych biblijnych i bez pomocy bezużytecznej nauki świeckiej. Wierzy w tysiącletni tydzień kosmiczny i w millenaryzm: Chrystus umarł w połowie szóstego tysiąclecia, a między jego śmiercią a końcem świata jest tylko 470 lat, a zatem od czasu, gdy pisze w 397 r., do przyjścia Chrystusa jest jeszcze 101 lat . Siódmy dzień kosmicznego tygodnia oznacza nadejście tysiącletniego panowania Chrystusa ze sprawiedliwymi na ziemi, po którym nastąpi powszechny sąd, całkowite zniszczenie ziemi i nieba oraz nadejście niebiańskiej Jerozolimy. Bardziej szczegółowo, na 19 stronach De cursu temporum, Hilarianus, mając na myśli Księgę Rodzaju, przypomina, że stworzenie miało miejsce w ciągu sześciu dni, a siódmego dnia Bóg odpoczął; ale myśląc również o Psalmie 90 (89):4, cytowanym w 2 P 3:8, przypomina również, że przed Bogiem tysiąc lat jest jak jeden dzień. Dlatego wydaje mu się logiczne, że ludzie będą żyć na ziemi przez sześć tysięcy lat (tj. sześć dni kosmicznych), a gdy rozpocznie się siódme tysiąclecie (tj. siódmy kosmiczny dzień boskiego odpoczynku), sprawiedliwi powstaną i przez tysiąc lat będą żyć dies septimus et sabbatus aeternus, podczas gdy niegodziwi będą żyć cum poena. Pod koniec siódmego dnia kosmicznego nastąpi drugie zmartwychwstanie i ostateczny triumf Boga i dobra. Ta koncepcja jest owocem drobiazgowych obliczeń, godnych najlepszej patrystycznej tradycji numerologicznej. Od stworzenia Adama do potopu jest 2257 lat; od stworzenia świata do wyzwolenia Hebrajczyków z niewoli egipskiej 3699 lat; od stworzenia świata do namaszczenia Saula na króla 4300 lat; od stworzenia świata do początku niewoli babilońskiej 4814 lat; od stworzenia świata do śmierci Jezusa 5530 lat (tj. Jezus umarł w szesnastym roku panowania Tyberiusza). Tak więc od śmierci Jezusa do ukończenia 6000 lat pozostało tylko 470 lat, z czego 369 już minęło, a zatem pozostało 101, aby ukończyć 6000 lat. Nie można zaprzeczyć, że Hilarianus schrystianizował pogańskie cykle powrotu (nostoi): "Sokrates zostanie ponownie potępiony; ponownie wypije cykutę", z chrześcijańską typologią postaci biblijnych: tak jak Abraham i jego potomkowie żyli 470 lat, zanim mogli wejść do Ziemi Obiecanej, tak naśladowcy Chrystusa będą musieli czekać 470 lat, zanim rozpocznie się siódme tysiąclecie. Dla Hilarianusa Biblia zawiera całą historię przeszłości - res gestae - i wszystkie proroctwa na przyszłość - res quae gerentur. Trudno jest wywnioskować środowisko kościelne Hilarianusa z danych językowych i kulturowych obu dzieł. Niektóre elementy mogą odnosić się albo do Afryki Prokonsularnej, albo do Galii. Pochodzenie afrykańskie mogłoby mieć większe podstawy, gdyby można go było zidentyfikować z odbiorcą małego dzieła De ratione Paschali afrykańskiego księgowego Agriustii. Jednak nawet jego imię pojawia się z alternacją Hilarianus/Hilarius

HILARION z Gazy (291-371): Palestyński mnich, o którym nie wiadomo nic poza Vita napisaną przez Hierome′a przed 396 r., której prawdziwość historyczną trudno ocenić. Podczas studiów w Aleksandrii miał się nawrócić i zbliżyć do św. Antoniego, którego pokusy i ascetyzm później przejął w pobliżu Maiumy. Uczniowie dołączyli do niego w 329 r.; szukał samotności w 360 r. w Egipcie, Libii, Sycylii i Dalmacji, a ostatecznie zmarł na Cyprze. Święto 21 października.

HILARUS, papież (461-468): Pochodzący z Sardynii, będąc jeszcze diakonem, został wysłany wraz z innymi legatami przez Leona Wielkiego na Sobór Efeski w 449 r. (latrocinium Ephesinum), gdzie zaprotestował przeciwko potępieniu Flawiana z Konstantynopola, a następnie wraz ze swoimi towarzyszami opuścił sobór. Jego zachowanie zostało wysoko ocenione przez Leona . W latach 455-456 został mianowany archidiakonem i w ten sposób stał się bliskim współpracownikiem papieża. W tej roli napisał do Wiktora z Limoges, aby skonsultować się z nim w sprawie daty obchodów Wielkanocy . Gdy 19 listopada 461 roku został wybrany następcą Leona, zachował swoją politykę i ducha, zarówno w stosunku do kościołów wschodnich, jak i zachodnich. Jego zachowane pisma to przemówienie na soborze rzymskim w 465 roku oraz kilka listów - wiele z nich zaginęło - dotyczących różnych interwencji w Galii i Hiszpanii. W odniesieniu do Galii miał zaufanie do Leoncjusza z Arles. Przydzielił mu nadzór nad dyscypliną kościelną i rozwiązywanie wszelkich możliwych trudności. Listy wysłane do Hiszpanii dotyczą biskupów prowincji Tarragona i ich zachowania. Z tych powodów Liber pontificalis słusznie napsał o nim, że "wzmocnił władzę i prymat Świętej Katolickiej i Apostolskiej Stolicy". Odnotowuje również różne prace wykonane przez Hilarusa w Lateranie i św. Wawrzyńca za Murami, zbudowane klasztory i zakupione wyposażenie do różnych bazylik. Inskrypcje świadczą o jego pracy budowlanej . Zmarł 29 lutego 468 r., ale jego święto przypada 28 lutego, ponieważ rok 468 był rokiem przestępnym. Został pochowany w bazylice św. Wawrzyńca.

HILARY (IV-V w.): Chrześcijanin z Syrakuz, przed lipcem 415 r. wysłał list do Augustyna, w którym prosił o wyjaśnienia pewnych tematów poruszanych przez kaznodziejów na Sycylii; Augustyn odpowiedział mu , obalając doktryny pelagiańskie zawarte w tym kazaniu. Możemy założyć, że Hilary został zidentyfikowany z kimś o tym samym imieniu, który w latach 428-429 pisze do Augustyna , pytając go o pewne kwestie podniesione przez półpelagian w Marsylii i w innych miejscach w Galii. Ten Hilary jest z pewnością świeckim i był w Hipponie przed udaniem się do Galii . W tym samym czasie co Hilary, Prosper z Akwitanii wysłał podobną prośbę do Augustyna . Augustyn odpowiedział natychmiast De praedestinatione sanctorum

HILARY, poeta (V w.) Pochodzący z Galii, ale należy go wyraźnie odróżnić od podobnie nazwanych biskupów Poitiers i Arles. Nie wiemy o nim nic poza tym, że prawdopodobnie żył w połowie V w. Może być autorem dwóch lub trzech poematów heksametrycznych, które zarówno w tradycji, jak i uczeni, przypisywali w różny sposób, w szczególności Hilary′emu z Poitiers. Są to: In Genesim ad Leonem Papam, 198 wersetów dotyczących stworzenia, upadku i powszechnego potopu (CPPM 2, 2160); DeEvangelio o narodzeniu Chrystusa i wizycie magów ; prawdopodobnie jest również autorem De martyrio Macchabaeorum, którego istnieją dwie wersje

HILARY z Arles (ok. 401-449): Urodził się ok. 401 r. w rodzinie szlacheckiej związanej z rodziną konsularną biskupa Honorata z Arles, jak sam twierdzi . Najbardziej rozpowszechnionym źródłem - choć nie zawsze wiarygodnym ze względu na skrajną idealizację jego osoby - jest Vita Hilarii, prawdopodobnie napisana przez pewnego Honoratusa z Marsylii około 475 r. (Cavallin). Anonimowa biografia biskupa Lupusa z Troyes mówi o siostrze Hilarego, Pimenioli, która była żoną Lupusa, i prowadzi nas do przekonania, że Hilary, podobnie jak Lupus, pochodził z belgijskiej Galii (Vita Lupi 1). Po oddaniu się światu w młodości, Honorat nawrócił go na życie ascetyczne i nie wcześniej niż w 420 r. odprowadził do Lérins. Pozostał na wyspie kilka lat, wycofując się po raz pierwszy, aby pójść za Honoratem, powołanym na biskupstwo Arles, a następnie ostatecznie w 430 lub 431 r., kiedy sam został wybrany biskupem tej diecezji. Jako biskup natychmiast osiągnął pozycję wybitnego w kościele galijskim. Przewodniczył soborom w Riez (439), Orange (441) i Vaison. Brał udział w ostrych sporach, nawet z Leonem, o prymat Arles. Pozostał wierny swoim ascetycznym nawykom, nie gardząc nawet pracą fizyczną . Zmarł w 449 r) lub wkrótce po tym (Gennadius), mając 48 lat (Vita Hilarii 24,2-3, Cavallin 100). Gennadius stwierdza, że napisał parva; biograf przypisuje mu homilie, wiersze, symboli explicatio i dużą liczbę listów . Niedawno Carmen de providentia została obroniona jako jego Hilary jest z pewnością autorem Sermo de vita Honorati, rozprawy, którą wygłosił ok. 431 r. w rocznicę śmierci Honorata i którą prawdopodobnie przepisał w rozbudowanej formie, z dobrą znajomością zasad retoryki i biografii.

HERETYCKIE POMNIKI: Na poziomie pomników dowody na istnienie wielu heretyckich sekt, które rozwinęły się w sercu wczesnego chrześcijaństwa, są na ogół skąpe i ogólnie rzecz biorąc, słabo znane. Spośród różnych powodów tego zjawiska, głównym jest nieprzerwana ciągłość Kościoła katolickiego, który od czasu do czasu niszczył, przywłaszczał sobie lub nawet przekształcał pomniki należące wcześniej do heretyckich sekt (szczególnie, oczywiście, w zakresie, w jakim dotyczy to sfery oficjalnej), tak że nie wydaje się przypadkowe, że pewna ilość dowodów na heterodoksyjny dorobek została zachowana w postaci małych przedmiotów przeznaczonych zasadniczo do użytku prywatnego oraz inskrypcji. Co więcej, trudność identyfikacji heretyckich pomników została niedoceniona - przynajmniej w przypadku niektórych sekt, takich jak arianie - z powodu braku własnych wzorów lub planów, rygorystycznie odmiennych od ortodoksyjnych. Rzeczywiście, gdybyśmy nie zostali poinformowani przez źródła narracyjne o ariańskim pochodzeniu niektórych teodoryckich zabytków Rawenny - np. bazyliki S. Apollinare Nuovo lub ariańskiego baptysterium (S. Maria in Cosmedin) - nie byłoby nic, co wskazywałoby, że były to budowle ariańskie lub odróżniałoby je od ortodoksyjnych. Innym równie ważnym powodem jest znaczny niedobór i fragmentaryczny charakter badań na ten temat, które - poza kilkoma rzadkimi wyjątkami - oprócz wnoszenia ogólnie skąpego wkładu w rozwiązanie problemu poprzez pochopne i powierzchowne wnioski, czasami nawet pomagały jeszcze bardziej zagmatwać sprawę. Spośród heretyckich zabytków musimy najpierw wymienić instrukcje, znalezione w sporej liczbie na całym orbis christianus antiquus i należące do mniej więcej wszystkich sekt. Spośród wielu przykładów wymienimy akrostychowy epigraf Flavia Sophe (Flabi,a So,fh), znaleziony w Rzymie, gnostyczny w treści; Bassa (Ba,ssa), manichejski, znaleziony w Salonie (Bull. di archeol. e storia Dalmata), i nowacjański Melanippusa i Doxe (Melani,pph i Do,zh) z Azji Mniejszej . Liczne inskrypcje montanistyczne pochodzą z Frygii, Rzymu i Afryki, co również dostarczyło pewnych tekstów epigraficznych donatystów. Również z Azji Mniejszej pochodzą co najmniej dwa napisy należące do saccophorae lub apotactae ; inne epigrafy o różnym pochodzeniu, chociaż o deklarowanej heterodoksyjnej treści, nie są przypisywane konkretnym sektom. Wreszcie, nic wyraźnego tego rodzaju nie wydaje się przetrwać w odniesieniu do herezji ariańskiej. Liczne dowody działalności o charakterze heretyckim - głównie z kontekstów gnostycznych - są dostarczane, jak wspomniano, przez różne drobne przedmioty (klejnoty, amulety itp.), w których imię Jahwe jest różnie przeplatane i łączone z imionami VIaw/, :Abrasac, Salomon itp., a złożone symbole są tylko częściowo rozwiązane. Jednak ze względu na ich niejednoznaczną różnorodność - od sfery właściwie religijnej do tej bardziej ogólnie lub niejasno magicznej - i w ciągłej niewystarczalności i trudnościach w badaniach, nawet niepewne przypisanie większej części tych przedmiotów konkretnym sektom heretyckim pozostaje tak samo problematyczne jak zawsze. Ważne dowody budynków kościelnych - z czasem ponownie poświęconych kultowi katolickiemu, zapewniając w ten sposób ich przetrwanie - pozostają dla sekty ariańskiej. W Rzymie kościoły S. Agata dei Goti, zbudowane przez Rycymera ok. 470 i S. Severino w Merulana, odnotowane tylko przez fragment Grzegorza Wielkiego , są dobrze znane. Do nich, jak się wydaje, musimy dodać, zgodnie z niedawną hipotezą popartą dobrymi argumentami, zaginione oratorium na "Monte della Giustizia", zburzone pod koniec XIX w. . W Rawennie pozostała stara katedra ariańska z przyległym baptysterium i bazylika S. Apollinare Nuovo, później poświęcona św. Marcinowi z Tours. Przedstawiono sugestie, z mniej lub bardziej solidnymi argumentami, dotyczące różnych innych bazylik, takich jak S. Giovanni Maggiore w Neapolu, S. Eusebio w Pawii, S. Giovanni Battista w Cividale, S. Lorenzo Maggiore w Mediolanie, anonimowy kościół z mozaikową podłogą znaleziony w majątku Rotter w Monastero (Akwileja), ten z baptysterium, położony na Piazza della Vittoria w Grado, bazylika cmentarza S w Manastirine (Salona) i inne. Na koniec musimy rozważyć hypogea. Nawet w niedawnej przeszłości wiele z nich przypisywano heretyckim sektom lub grupom, ale w rzeczywistości tylko dwa, oba w Rzymie, wykazują z pewnością heterodoksyjne cechy: hypogeum Aurelii, przy Viale Manzoni, w którym spoczywali zwolennicy sekty trudnej do określenia, ale charakteryzującej się mieszaną doktryną elementów chrześcijańskich i pogańskich (1. połowa III w.), oraz hypogeum Vibii, przy Via Appia (III-IV w.), należące do wyznawców kultu Bachusa Sabaziusa. Do nich prawdopodobnie należy dodać hypogeum Trebiusa Justusa i inny, anonimowy, znaleziony niedawno pod domem Schneidera, również przy Via Appia.

HERMAS, PASTERZ (II w.): Jak się wydaje dzisiaj, ta księga zawiera trzy wielkie części: Wizje, Mandaty i Podobieństwa (lub Przypowieści): jest to dzieło kompilatora, który zebrał i poprawił dwie księgi sprzed II w., z których jedna (odpowiadająca Wizjom I-IV) była dziełem pewnego Hermasa, a druga (Wizja V, Mandaty i Podobieństwa) anonimowa. Oba dzieła wydają się mieć źródła hebrajskie. Pierwsza część (Wizje I-IV) przedstawia się jako pół autobiografia, pół fantazja: stara kobieta (symbol kościoła) ukazuje się Hermasowi, zapewnia go o powadze grzechów, które sam sobie wyrzuca (Wizja I) i powierza mu misję: musi ujawnić tekst księgi, którą mu daje, która zapowiada dzień przebaczenia dla chrześcijan, którzy zgrzeszyli po chrzcie, pod warunkiem, że pokutują (Wizja II). W Wizji III Hermas widzi wieżę zbudowaną z każdego rodzaju kamienia, niektóre piękne, inne kruszące się; staruszka wyjaśnia, że jest to obraz kościoła, obejmującego w sobie świętych i skruszone wnętrzności; musi się spieszyć, aby odprawić pokutę, ponieważ gdy wieża zostanie zbudowana, będzie za późno. Następnie Hermas widzi zbliżającego się potwora; dziewczyna (w której rozpoznaje odmłodzony kościół) mówi mu, że jest to symbol wielkiej próby, która ma nadejść (Wizja IV). W Wizji V pojawia się Pasterz i nakazuje Hermasowi spisanie swoich Nakazów i Przypowieści. Nakazy ogłaszają 12 przykazań wobec Boga i bliźniego: (1) wiara w Boga stwórcę; (2) miłość, prostota; (3) miłość prawdy; (4) czystość, małżeństwo, drugie małżeństwo; (5) cierpliwość i gniew; (6) dwie drogi; (7) bojaźń Boża, ale nie diabła; (8) działania, których należy się powstrzymać; dobre uczynki, które należy praktykować; (9) modlitwa; (10) smutek i radość; (11) prawdziwi i fałszywi prorocy; (12) niegodziwe pragnienia. Podobieństwa pojawiają się jako przykłady służące podkreśleniu doktrynalnych lub moralnych punktów. Pasterz z kolei wyjaśnia Hermasowi przypowieść o wiązie i winorośli, postaci bogatego i biednego człowieka: wiąz podtrzymuje winorośl, która z kolei zdobi wiąz (Sim. I); o suchych i zielonych drzewach, symbolach grzeszników i sprawiedliwych (Sim. III-IV); o winnicy, panu i gorliwym niewolniku (Sim. V); o dwóch pasterzach, jeden reprezentujący anioła przyjemności, drugi anioła pokuty (Sim. VI-VII). W Podobieństwach VIII-IX kościół pojawia się ponownie pod dwoma symbolami, drzewem i wieżą. Ostatnie Podobieństwo kończy dzieło: Hermas musi czynić pokutę i wytrwać, i nauczać zbawienia innych; dopóki wieża nie zostanie ukończona, nadszedł czas na pokutę. Ta księga, która została przedstawiona jako objawienie, wywarła wielki wpływ. Między innymi przyczyniła się do powstania idei, że grzechy popełnione po chrzcie mogą być odpuszczone, ale tylko raz - limit utrzymywany w kolejnych stuleciach dla publicznej pokuty. Tekst znaleziony na Synaju w 1978 r. doprowadzi do większej znajomości tekstu Pasterza, podobnie jak etiopska wersja dzieła.

HERMENEGILD, męczennik (zm. 585): Syn Leovigilda, ostatniego ariańskiego wizygockiego króla Toledo i starszy brat Recareda. W 579 r. Hermenegild poślubił katoliczkę, Ingundę, córkę Sigeberta, króla Franków. Pod wpływem biskupa Leandra z Sewilli, Hermenegild został katolikiem. Stanął na czele szlachty, niezadowolony z despotyzmu ojca i sprzymierzył się z Bizantyjczykami. Kiedy Sewilla wpadła w ręce Leovigilda, Hermenegild został wysłany do Tarragony i stracony (585). Grzegorz Wielki uczynił go męczennikiem, ponieważ odmówił Komunii ariańskiej biskupowi (Dial. 3,31; Greg. Tours, Hist. Franc. 5,38). Źródła hiszpańskie jednak mówią tylko o buncie, a nie o nawróceniu Hermenegilda . Jego święto przypada na 13 kwietnia w martyrologiach historycznych, 30 października w Synax. Eccl. CP.

HERMETYCYZM: "Literatura hermetyczna" to pokaźny zbiór pism z epoki hellenistycznej, które uważano za objawione przez boga Hermesa. Ten bóg, który w alegoriach szczególnie mitu stoickiego, był interpretowany jako lo,goj , w okresie hellenistycznym był identyfikowany - ponieważ był wynalazcą pisma i panem mowy - z egipskim bogiem Totem i w ten sposób stał się również gwarantem starożytności egipskiej tradycji mądrości, która była szeroko ceniona i porównywana, jeśli nie preferowana, do tradycji greckiej (np. przez egipskiego historycznego alegorysty stoickiego Chajremona z Aleksandrii, również z okresu nerońskiego). Prawdopodobnie od III w. p.n.e. pisma o charakterze okultystycznym, szczególnie astrologiczne, które musiały stanowić o wiele większy korpus niż ten, który do nas dotarł, zaczęły krążyć pod nazwą Hermes Trismegistus ("trzykrotnie bardzo wielki", hiperbola mająca na celu ukazanie jego wyjątkowej mocy). Wśród pism astrologicznych znajduje się Liber Hermetis Trismegisti (którego tekst zachował się w łacińskim rękopisie British Museum), który zajmuje się astrologią, w szczególności jej teorią dekanatów, a którego najstarsze części, wg Festugière′a , sięgają czasów Ptolemeuszów. Jego doktryna współczesnego wschodu gwiazd została zbadana przez W. Hübnera, Die Paranatellonten im Liber Hermetis, ZWG 59 (1975) 387-414. Liber jest typowym przykładem popularnego typu hermetyzmu, który obejmuje te hermetyczne dzieła, które odzwierciedlają "popularną" religijność: dzieła na temat astrologii, magii, magicznej medycyny i botaniki oraz alchemii. Kwalifikują się jako hermetyczne nie dlatego, że dzielą konkretną doktrynę lub system myślowy, ale po prostu dlatego, że przypisują ich treść Hermesowi Trismegistusowi. Badania ostatnio skupiły się zwłaszcza na on popular Hermeticism, linked to magic, and to the Hermiticism-astrology link . Badano także hermetyzm powiązany z alchemią. Z drugiej strony, uczony lub filozoficzny hermetyzm obejmuje, oprócz szeregu dowodów i fragmentów pozostawionych przez Ojców, trzy grupy pism: Corpus Hermeticum (w języku greckim); łacińskie tłumaczenie zaginionego greckiego oryginału, Logos teleios lub Doskonała Mowa; około 30 wyciągów zachowanych w Anthologium Stobaeusa (ok. 500 r. n.e.), o nierównej długości i wartości (niektóre bardzo krótkie): najbardziej znanym i najważniejszym pod względem długości, formy literackiej i treści doktrynalnej jest Korē Kosmou, tłumaczony jako "źrenica" - lub, mniej prawdopodobnie, "dziewczynka" - "świata" . Do tekstów zredagowanych i zbadanych przez Nocka i Festugi?re′a należy dodać hermetyczny traktat znaleziony w Kodeksie VI z Nag Hammadi, De Ogdoade et Enneade; w tym samym kodeksie znajduje się również koptyjska wersja ostatniej modlitwy Asklepiosa. Traktaty Corpus również różnią się formą i gatunkiem literackim: II, IV-VI i VIII-XIII to traktaty instruktażowe, w których mędrzec naucza swoich uczniów (nigdy nie więcej niż trzech), odpowiadając na ich pytania lub w długich monologach. XIV i XVI to również traktaty instrukcji, ale w formie listu. III jest fragmentem kosmogonicznym, inspirowanym opowieścią z Księgi Rodzaju . VII jest przykładem popularnego kazania o tematyce zbawczej. Wreszcie Ja, zatytułowany Poimandres, najsłynniejszy i najważniejszy z traktatów hermetycznych, jest aretalogią i opisuje teofanię Najwyższego Intelektu, rozwijając szerokie ramy kosmogoniczne . Ukazujemy się w wizji uczniowi Hermesowi i pokazujemy mu genezę świata duchowego i zmysłowego, ściśle rozróżnionych, oraz emanację z najwyższego Boga dwóch synów , Logos i Demiurgos, a w końcu Anthroposa, niebiańskiego Pierwszego Człowieka, który ulegając pokusom Physis ("Natury"), zrodził z niej pierwszych siedmiu androgynicznych ziemskich mężczyzn. Wizja ta przekształca się w dialog, który kończy się nową wizją, w której Hermesowi objawia się przeznaczenie dusz wybranych. Na końcu uczeń opowiada, jak zaczął głosić ludzkości objawienie zbawienia. traktat kończy się uroczystym hymnem dziękczynnym do Boga, analizowanym w rozprawie doktorskiej D.J.M. Whitehouse′a, The Hymns of the Corpus Hermeticum. Ten traktat - nie pozbawiony wpływów żydowskich - był przedmiotem ważnych badań. Jego znaczenie tkwi w opowiadanym przez niego micie, w którym teologia, kosmogonia i antropogonia są spójnie splecione; w soteriologicznej doktrynie, którą Hermesowi powierzono głoszenie na końcu; i w doświadczeniu wiedzy (gnoza) i ubóstwienia ucznia. Dotyczy to również traktatu XIII oraz dla De Ogdoade et Enneade, które również opowiadają o doświadczeniu duchowej regeneracji, choć bez mitologicznej struktury, jaką miał Poimandres. Pozostałe traktaty Corpus Hermeticum ograniczają się albo do rozwijania dogmatu określonej szkoły (II, V, VI, VIII, IX), albo do przedstawiania syntezy tematów hermetycznych (X, XI, XII, XVI, Asklepios). Traktaty Corpus różnią się także między sobą samych siebie doktrynalnie. W niektórych traktatach, np. V, świat jest przeniknięty przez bóstwo do punktu identyfikacji z nim, w perspektywie zmierzającej w kierunku immanentyzmu. Kosmos jest zatem piękny i uporządkowany, zgodnie ze znaczeniem samego greckiego terminu, i uczestniczy w boskiej dobroci: w ten sposób tylko przez kontemplację świata - żywego Boga - można dotrzeć do niewidzialnego Boga. W innych traktatach, np. I, IV, VII, XIII i pismach koptyjskich, dualistyczna i pesymistyczna perspektywa wyłania się, w którym stworzony świat i pokolenie są uważane za pełnię zła (podobnie w Kor? Kosmou wcielenie dusz jest uważane za karę): w tym przypadku ten świat nie jest dziełem pierwszego Boga, który jest absolutnie transcendentny, ale został stworzony przez drugiego boga lub Demiurga. W tych pesymistycznych pracach wyłania się ograniczone poczucie hermetyzmu jako doktryny zbawienia typu gnostycznego, co wiąże te pisma z nurtami gnostyckimi II-III w. n.e. Można jednak mówić o hermetyzmie także w bardziej ogólnym sensie , oznaczający podstawowy element, nie mający ściśle doktrynalnego charakteru, który łączy dwa nurty: optymistyczny i pesymistyczny, panteistyczny i dualistyczny, które można odnaleźć w pismach Corpus Hermeticum: jest to szczególna wizja świata, pewna postawa, w której pietas Wiara ma pierwszeństwo przed intelektem, stając się jego duchowym przewodnikiem. Deum novit qui colit (odwracając słynną formułę Seneki colit qui novit i antycypując credo ut intelligam św. Augustyna): tylko ten poznaje Boga prawdziwie, kto poddaje aporie intelektu pewności wiary, kto łączy pietas z gnozą (eusebeia meta gnōseōs ). To tłumaczy szczególną atmosferę wielu traktatów hermetycznych, zanurzonych w rozrzedzonej aurze medytacji, która zaprasza i często kończy się modlitwą - zaczynając od wspaniałego hymnu, który kończy Poimandres, mającego na celu pobudzenie nie tylko wiedzy o Bogu (gnoza) , ale także wzrost moralny i duchowy. Ostatnio poświęcono kilka ważnych badań związkowi między gnostycyzmem a hermetyzmem. Gnoza, hermetyzm i tradycja chrześcijańska. Powiązane jest również badanie obecności hermetyzmu w tekstach koptyjskich, na temat których podaliśmy już notatki bibliograficzne, oraz dyskurs na temat związku między hermetyzmem a kulturą egipską, od samej genezy Corpus Hermeticum do późniejszych wpływów . Między innymi daje to pojęcie ogromu rozprzestrzeniania się hermetyzmu, nie tylko geograficznie, ale także w czasie i między kulturami. Ostatnio szczególnym przedmiotem badań jest hermetyzm chrześcijański i łacińskie tłumaczenia dzieł hermetycznych, wraz z ich rozpowszechnieniem w średniowieczu i renesansie. Na temat hermetyzmu łacińskiego aż do renesansu oraz seria poświęcona średniowiecznym pracom hermetycznym, Hermetica Mediaevalia, w której niedawno opublikowano ważną systematyczną bibliografię . Historię hermetyzmu na przestrzeni wieków można znaleźć w zbiorze Présence de l′Hermétisme, Paryż 1988. Recepcja hermetyzmu w patrystyce - greckiej, łacińskiej, ale także syryjskiej - był w różnych okresach przedmiotem badań; do najważniejszych należą badania G. Sfameni Gasparro, L′Ermetismo nelle testimonianze dei PadriHERMIAS, apologeta. Chrześcijański autor, prawdopodobnie III w., dzieła zatytułowanego Kpina z pogańskich filozofów (Diasurmo.j tw/n e;xw filoso,fwn; Irrisio philosophorum qui extra sunt): polemiczny libellus 10 rozdziałów, który często sarkastycznie obnaża sprzeczności, w jakie popadają pogańscy filozofowie podejmujący wielkie tematy myśli: Bóg, świat, dusza, natura, duch. Trudno ustalić z całą pewnością, kiedy dzieło zostało skomponowane; terminus post quem to krótka wzmianka o Tacjanie. Wielu krytyków przypisuje je III w., niemal pod koniec prymitywnej greckiej apologetyki. Jego tradycja rękopisów jest dość bogata, ale poza kodeksem Patmius 202 z X w.

HERMOGENES, biskup (V w.): Biskup Rhinocorura (Farma), miasta Augustamnica Prima we wschodnim Egipcie, w pobliżu granicy z Palestyną Salutaris. Brał udział w Soborze Efeskim w 431 r. jako zwolennik Cyryla Aleksandryjskiego. Został wysłany z Lampetiusem do Rzymu przez biskupów Cyryla, aby uzyskać poparcie papieża Celestyna. Papież Celestyn zmarł (27 lipca 432 r.) na krótko przed ich przybyciem, ale uczestniczyli w święceniach jego następcy, Sykstusa III (31 lipca 432 r.), który za ich pośrednictwem odpowiedział biskupom wschodnim i zachęcił Cyryla w walce z Nestoriuszem i jego doktrynami (Sykstus, Ep. 1: PL 50, 583). O Hermogenesie mamy tylko jeden list, napisany wspólnie z trzema innymi biskupami, w którym ubolewają nad nadużyciami popełnionymi w kontekście ówczesnych bitew chrystologicznych. Hermogenes miał kontakt z Izydorem z Pelusium, który skierował do niego kilka listów .

HERMOGENES, heretyk (koniec II-początek III w.): Z zawodu malarz, przeniósł się z rodzinnej Syrii do Kartaginy. Teofil z Antiochii napisał pierwszy traktat przeciwko niemu, obecnie zaginiony, ale szeroko wykorzystywany przez późniejszych krytyków. Tertulian napisał Contra Hermogenem, nasze główne źródło wiedzy, i De censu animae (zaginiony) na temat teorii Hermogenesa na temat pochodzenia duszy. Ortodoksyjny w kwestii jedności Boga i chrystologii, Hermogenes pokazuje, że jest pod wpływem greckiej filozofii, gdy potwierdza wieczność i preegzystencję materii, z której Bóg ukształtował i uporządkował świat. Stąd zło nie pochodzi od Boga, ale z niestworzonej materii. Dusza również pochodzi z materii, a nie z oddechu Boga.

HEROD (ikonografia): Przedstawienie Heroda jest rzadkie w chrześcijańskiej ikonografii pierwszych wieków z powodu niepopularności epizodów odnoszących się do okresu przed i po śmierci Jezusa oraz tendencji do nieodtwarzania scen w żaden sposób związanych z Męką. Tak więc Herod i rzeź niewiniątek są całkowicie nieobecne w repertuarze malowideł w rzymskich katakumbach i pojawiają się na bardzo niewielu sarkofagach, z których każdy należy uznać za zupełnie wyjątkowy w swoim rodzaju. Z tego powodu trudno jest ustalić dokładny typ ikonograficzny charakteryzujący Heroda, poza standardowym przedstawieniem przywódcy wojskowego. Na przykład w sarkofagu Todiego, Herod pojawia się stojący, z odkrytą głową, ubrany w chlamys i napierśnik, z berłem w lewej ręce, a prawą w geście adlocutio. Przedstawiany jest w otoczeniu dwóch żołnierzy i zwrócony w prawo w stronę trzech magów - tj. w momencie otrzymania wiadomości o narodzinach nowego Rex Iudaeorum.Moment masakry ukazany jest na sarkofagu w krypcie S. Massimino : Herod na tronie, prawa ręka w zwykłym geście adlocutio; z przodu dwaj żołnierze trzymający dzieci. Postać kobieca, z pewnością matka, jest częścią sceny. Chociaż moglibyśmy przytoczyć kilka innych przykładów rzeźbiarskich przypisywanych IV w., wybitnym przedstawieniem jest z pewnością mozaika zamówiona przez Sykstusa III (432-440) na łuk triumfalny S. Maria Maggiore w Rzymie, gdzie Herod wydał rozkaz dokonania masakry, a matki nadal trzymają dzieci w ramionach. Scena ta pojawia się ponownie w późniejszych zabytkach od IX do XII w.

HEZYCHAZM: Hezychia lub spokój, zewnętrzny i zwłaszcza wewnętrzny spokój, eliminuje namiętności i zmartwienia, nie pracę ani odpowiedzialność duszpasterską, choć czasami stara się trzymać te ostatnie na dystans. Jest to jeden z celów wyrzeczenia monastycznego, warunek modlitwy. Motyw, poświadczony pod koniec IV w. w Egipcie i Kapadocji, zyskuje na znaczeniu w Palestynie i na Synaju (Doroteusz, Jan Klimak). Dla prawodawcy Justyniana, hezychasta jest synonimem anchoryty. W bizantyjskim monastycyzmie hezychazm charakteryzuje tendencję Symeona Nowego Teologa, następnie Grzegorza Palamasa, a później średniowiecznej Filokalii. Zachód ma analogiczny ideał kontemplacyjny, ale mniej odrębny od samotności i technik skupienia.

HEZYCHIUSZ z Aleksandrii, egzegeta (III-IV w.): Tylko Hieronim daje nam profil Hezychiusza : mówi się, że żył w Aleksandrii ok. 300 i dokonał rewizji LXX i NT: dane te są szeroko dyskutowane, ponieważ trudno, choć nie jest to niemożliwe, zidentyfikować ślady takiej interwencji w tradycji MS. Decretum Gelasianum (5,3,9) wspomina o rewizji NT jako evangelia quae falsavit Hezychiusza i uznaje ją za apokryficzną. Hezychiusza nie można utożsamiać z biskupem i męczennikiem o tym samym imieniu, który zmarł podczas prześladowań Dioklecjana , ani z jednym z biskupów, którzy protestowali przeciwko Meletiusowi .

HEZYCHIUSZ z Aleksandrii, leksykograf (V lub VI w.): Pogański autor, który pozostawił nam największy leksykon epoki bizantyjskiej, jaki posiadamy, chociaż jest on przekazany w jednym XV-wiecznym rękopisie. Leksykon wymienia i wyjaśnia rzadkie lub trudne greckie terminy. Jego najważniejsze elementy zostały zaczerpnięte z Diogenianusa z Heraklei (II w.), w tym jego precyzyjny schemat alfabetyczny, oraz z Apolloniusza Sofisty (I w.). Leksykon był wielokrotnie interpolowany i rozszerzany o homeryckie glosy i artykuły zaczerpnięte z glosariusza Cyryla (początek VIII w.). Późniejsze i mniej ważne są interpolacje z Onomastica sacra.

HESYCHIUSZ z Kastabali: Biskup Kastabali w Cilicia Secunda, uczestniczył w Soborze w Efezie (431), opowiadając się po stronie Jana z Antiochii i innych biskupów diecezji wschodnich. Mamy dwa listy, których Hezychiusz był jednym z subskrybentów: pierwszy jest adresowany do kościoła w Hierapolis i domaga się odcięcia się od teologicznych stanowisk frakcji cyrylijskiej; drugi jest adresowany do Jana z Antiochii i potwierdza wierność Hezychiusza i innych biskupów Janowi. Zachował się również list wysłany przez Hezychiusza do Meletiusza, biskupa Mopsuestii .

HEZYCHIUSZ z Jerozolimy (V w.): Mamy niewiele informacji o życiu tego sławnego kapłana i egzegety. Teofanes (Kron. 83) mówi nam, że Hezychiusz był w Jerozolimie w 412 r.; Cyryl ze Scytopolis (Vita Euthymii 16,26) nazywa go "nauczycielem Kościoła", "teologiem" i "światłem w oddali". Według Pelagiusza (In defensione trium capitulorum 2,2) był uczniem Eutychesa i pisał przeciwko Soborowi Chalcedońskiemu, ale mało prawdopodobne jest, aby ta informacja była dokładna. Według Menologionu Bazylego , Hezychiusz komentował całą Biblię, ogólnie przyjmując aleksandryjską metodę alegorycznej egzegezy. Jego teologia jest w całości oparta na Biblii; nie ufa filozofii. Jego chrystologia jest anty-nestoriańska, ale nie przyjmuje terminologii Cyryla Aleksandryjskiego. Mówił wyraźnie o rozprzestrzenianiu się grzechu pierworodnego, kościelnej pokucie i doskonałej czystości Maryi. Z jego wielu dzieł pozostały: Com. in Lev. (wersja łacińska), Com. in Job (24 kazania w wersji ormiańskiej), Epit. Proph., Capita XII proph., Interpretatio in proph. min. (niepublikowane), Collectio toughatum et solutionum, De tit. Psalm. (przekazany pod imieniem Atanazego), Com. brevis Psalm., Com. magnus Psalm. (przekazany pod imieniem Chryzostoma), Com. in Odas. Jego 21 homilii świątecznych jest ważnych dla naszej wiedzy o liturgii i świętach w Jerozolimie w V w. i dają nam pojęcie o genialności jego stylu. Nie ma pewności co do autorstwa panegrii na cześć wszystkich męczenników i Jana Chrzciciela, natomiast kazania na temat Łukasza, Longina i Niedzieli Palmowej są nieautentyczne.

HEZYCHIUSZ z Miletu (VI w.): Nazywany również pod swoim tytułem Illoustrios. Syn adwokata Hezychiusza i Filozofii, rozkwitł w drugiej połowie VI w., po panowaniu Justiniana (527-565), o którym mówi. Napisał trzy dzieła. Historia rzymska i powszechna , zwana Kroniką (Cronikh. i`stori,a) w leksykonie Suidasa, jest historią uniwersalną od panowania króla asyryjskiego Belusa do panowania Anastazjusza I. Jej sześć części kończy się odpowiednio wojną trojańską, założeniem Rzymu, końcem monarchii rzymskiej, Juliuszem Cezarem, założeniem Konstantynopola i śmiercią Anastazjusza I (518 r. n.e.). Choć zaginęła, niektóre fragmenty przetrwały; najważniejszy - bardzo długi, być może streszczenie - ilustruje najwcześniejsze wydarzenia w Bizancjum aż do Konstantyna Wielkiego: zawarty pod tytułem Patria Constantinopolis w heidelberskim rękopisie Paradoxogr. Pal. 398, jego pierwsza część jest zgodna z Pa,tria Jerzego Kodyna. Drugie dzieło historyczne jest całkowicie utracone: kontynuacja pierwszego dzieła wg Focjusza (kod. cit.), obejmowało historię panowania Justyna I (518-527) i pierwszych lat Justyniana: zajmując się wydarzeniami współczesnymi, miało inny charakter. Zmartwiony śmiercią syna Jana, Hezychiusz przerwał dzieło. Trzecie dzieło jest ważne dla naszej wiedzy o literaturze greckiej: Nomenclator (Onomatologus) lub Index of Persons Illustrious in Studies, również zaginiony. Zgromadzono w nim biografie sławnych pisarzy greckiego świata, uporządkowane według gatunków literackich (poeci, filozofowie, historycy, mówcy i sofiści, gramatycy i nauczyciele, pisarze różnego rodzaju) i sklasyfikowane w porządku chronologicznym. Życiorysy podążały za dobrze zdefiniowanym i wspólnym modelem. Praca, głównie o charakterze filologicznym i archeologicznym, nie obejmowała autorów chrześcijańskich, być może dlatego, że Hezychiusz był poganinem, lub być może ze względu na jego źródła, co do których nie mamy pewności. W latach 827-857 sporządzono podsumowanie (szeroko stosowane przez Focjusza i Suidasa), w którym porządek chronologiczny został zintegrowany z alfabetycznym, a biografie autorów chrześcijańskich zostały dodane, do których anonimowy kompilator wykorzystał De viris illustribus Hieronima. Dzieło A Biographical Dictionary of Learned Men, dawniej przypisywane Hezychiuszowi, jest kompilacją Diogenesa Laertiusa i Suidasa, sporządzoną w XI lub XII wieku.

HEZYCHIUSZ z Salony (IV-V w.): Mianowany biskupem Salony (Split) w 405 r. Znamy jego wymianę listów z Janem Chryzostomem i papieżem Zosimusem. Po zaćmieniu słońca (19 lipca 418 r.) i pojawieniu się komety, Hezychiusz napisał do Augustyna, prosząc o wyjaśnienie proroctwa Daniela o 70 tygodniach i końcu czasu. List Hezychiusza, zaginiony, można odtworzyć z odpowiedzi Augustyna , która odnosi się do interpretacji Hieronima i jasno stwierdza, że koniec świata jest nieznany, ale nastąpi po ogłoszeniu ewangelii wszystkim narodom. W swojej odpowiedzi Augustynowi Hezychiusz wyraża wątpliwości co do wyjaśnienia Hieronima i uważa, że przyjście Pana jest bliskie, na podstawie znaków czasu przepowiedzianych w Piśmie Świętym. Augustyn odpowiedział Listem 199, zatytułowanym De fine saeculi .

HESYCHIUSZ Synaita (VII w.?) : Imię kapłana Hezychiusza uniknęło zapomnienia tylko dzięki jego Duchowemu florilegium, przekazanemu pod tytułem Dwa stulecia o trzeźwości i cnocie . To imię pojawiło się również po raz pierwszy w innym florilegium, skomponowanym dopiero w trzeciej ćwierci XIII w., florilegium hieromnicha Marka. Ponieważ Centuriusy wykorzystują dzieła Jana Klimaka i Maksyma Wyznawcy, wnioskujemy, że Hezychiusz był późniejszy od nich, a zatem nie przed pierwszą połową VII w. - ale mógł być jeszcze późniejszy. Zgodnie z częścią tradycji MS, Hezychiusz był hegumenem klasztoru Płonącego Krzewu na Górze Synaj. Istnieje krótka wersja Centurii, z 24 rozdziałami ułożonymi w kolejności alfabetycznej. Ta krótka forma grupuje niektóre rozdziały Centurii, ale w rzeczywistości daje tylko połowę pracy. Problem zależności lub relacji między tymi dwiema wersjami nie został jeszcze ostatecznie rozwiązany. Centralną nauką Centurii jest absolutna konieczność dla każdego życia duchowego praktykowania trzeźwości (lub czujności, jasności), równoważnej greckiemu nh/yij, jedynej rzeczy zdolnej do stopniowego uwalniania duszy od jej różnych namiętności i prowadzenia jej, poprzez oczyszczenie i zjednoczenie boskiej ciszy, do stałego kontaktu z Bogiem. Istotne elementy tej nauki można znaleźć u innych nauczycieli duchowych, ale to, co wydaje się prawdziwie oryginalne w dziele Hezychiusza, to ważne, absolutnie niezbędne miejsce przyznane Jezusowi Chrystusowi we wszystkich naszych relacjach z Bogiem.

HELLENIZM I CHRZEŚCIJAŃSTWO: Nieuniknione było, że religia chrześcijańska od samego początku musiała stawić czoła kulturze greckiej, która najpierw przeniknęła świat hellenistyczny, a następnie samo Cesarstwo Rzymskie. Podczas gdy wszyscy autorzy chrześcijańscy zgadzali się w swoim radykalnym odrzuceniu religii greckiej - jej antropomorficznego politeizmu i mitologii - ich stosunek do filozofii greckiej ukazuje gamę różnych niuansów, które można podsumować w trzech odrębnych pozycjach: od I do V w. autorzy chrześcijańscy oscylują między (1) odrzuceniem i całkowitym potępieniem, (2) umiarkowaną otwartością, (3) i entuzjazmem, prowadzącym nawet do namiętnej obrony myśli helleńskiej, nieuprzedzonej przekonaniem - odziedziczonym po judaizmie hellenistycznym - o jej znacznej zależności od ksiąg hebrajskich (patrz kradzież Greków). Kwestia stosunku różnych autorów chrześcijańskich do filozofii greckiej musi być zawsze oddzielona od obecności w ich myślach doktryn pochodzących z różnych greckich szkół filozoficznych (patrz Arystotelizm; Platonizm i Ojcowie; Stoicyzm i Ojcowie). Przypadek Tertuliana pokazuje, że jego odrzucenie jakiegokolwiek rodzaju relacji z filozofią grecką nie odpowiada całkowitemu brakowi w jego myślach wpływu stoicyzmu. Św. Paweł już wcześniej ostrzegał wspólnoty chrześcijańskie przed błędami i oszustwami reprezentowanymi przez filozofię, utożsamiał sic et simpliciter z wiedzą ludzką i światową, a zatem potępiał wiedza filozoficzna nie jest tylko źródłem oszustwa ,ale także nadyma (1 Kor 8,1) i jest niepomiernie gorsza od mądrości Bożej (1 Kor 1,25). Zarówno Tacjan, jak i Atenagoras wykazują, że posiadają niezłą wiedzę na temat filozofii greckiej; ale podczas gdy Tacjan okazuje mu tylko pogardę, ponieważ uważa go za zależny od "filozofii barbarzyńskiej" i pełen niespójności i sprzeczności , Atenagoras docenia naukę głównych szkół filozoficznych: z zamiarem udowodnienia cesarzowi Markowi Aureliuszowi, że nie ma rzeczywistej nie do pogodzenia między chrześcijańskim monoteizmem a filozofią grecką. Podkreśla, że Filolaos, Platon, Arystoteles i sami stoicy potwierdzili istnienie jednego Boga . Całkowicie negatywne nastawienie Tacjana pojawia się ponownie u autora Cohortatio ad gentes, który odrzuca doktryny wszystkich filozofów, podkreśla ich sprzeczności i potwierdza, od rozdz. 9, większą starożytność Mojżesza niż Greków. Justin martyr bada linię, którą Atenagoras zaczął wytyczać: teoria zależności greckich filozofów od Mojżesza jest dla niego dowodem obecności w każdym, a zatem także w greckich filozofach, "nasion prawdy" . Co więcej, pisarze greccy zdołali osiągnąć nikłą wiedzę o prawdzie, albo dzięki rozumowi, fragmentowi uniwersalnego logosu wrodzonego ludziom , albo przez uczestnictwo w "rozproszonych" darach samego uniwersalnego logosu, który funkcjonuje jako "siewca" . Zatem nie tylko nie ma rzeczywistej opozycji między filozofią a chrześcijaństwem, ale możemy nawet stwierdzić istotną tożsamość między nimi ("wszyscy mówią naśladując nasze doktryny"; "co wszyscy dobrze powiedzieli, należy do nas, chrześcijan" ). U żadnego autora patrystycznego odrzucenie filozofii greckiej nie przybiera tak zjadliwego tonu, jak u Tertuliana: Quid ergo Athenis et Hierosolymis? Quid academiae et ecclesiae? Quid haereticis et Christianis? Nostra institutio de porticu Salomonis est, qui et ipse tradiderat dominum in simplicate cordis esse quaerendum. Viderint qui stoicum et platonicum et dialecticum Christianismum protulerunt. Z ostatniego zdania tego fragmentu wynika, że około połowy II w. podejmowano już próby syntezy chrześcijaństwa i filozofii, na wzór Justyna, w którego twórczości niezaprzeczalne są wpływy stoickie i platońskie. Tertulian nie waha się twierdzić, że filozofia jest źródłem wszelkich herezji, ipsae denique haereses a philosophia subornantur , opierając się na autorytecie fragmentu św. Pawła. Tego całkowitego odrzucenia filozofii nie łagodzi przyznanie, że czasami między filozofami a chrześcijaństwem istnieje zgoda, plane non negabimus aliquando philosophos iuxta nostra sensisse i że Seneka często sprawia wrażenie chrześcijanina, Seneca saepe noster . Sąd Tertuliana o filozofii jako źródle wszystkich herezji w pełni podziela Hipolit: wszyscy przywódcy sekt heretyckich czerpali z filozofów ; w szczególności Walentinus przywłaszczył sobie doktryny platońskie i stoickie ; Sekundus, Ptolemeusz i Heraklion "wykorzystali same nauki greckich mędrców" ; a to, czego nauczał Bazylides, nie pochodziło od Chrystusa, ale od Arystotelesa. Dla Epifaniusza różne greckie systemy filozoficzne należy zaliczyć do herezji; Sam Orygenes popadł w herezję, oszukując swoich zwolenników, ponieważ został zaślepiony przez swoje nadmierne "greckie wykształcenie". Gdyby Atenagoras i Justyn położyli nacisk na istotną harmonię między chrześcijaństwem a naukami różnych greckich szkół filozoficznych, a Justyn posunął się tak daleko, że powiązał filozofię z uniwersalnym logosem - tj. z samym Chrystusem - u Klemensa Aleksandryjskiego widzimy dalszy i konsekwentny rozwój tej tendencji. W nim jest nie tylko wielka otwartość na myśl grecką: świadomy faktu, że religia chrześcijańska nigdy nie mogłaby stać się teologią bez decydującego wkładu hellenizmu, w księgach I i VI Stromata nie waha się bronić tego ostatniego przed członkami własnej wspólnoty chrześcijańskiej, simpliciores, którzy odczuwali jedynie nieufność i strach przed nim, uważając go, podobnie jak Tertulian, za źródło wszelkiej herezji. Klemens uważał hellenistyczno-żydowską teorię zależności Greków od ST - rozwijającą się z wielkim przejawem erudycji w księgach I, V i VI Stromata - za kolejny powód, aby nie odrzucać filozofii. (Rozdział 25 księgi I Stromata jest bardzo pouczający w tym temacie.) Podobnie jak Justyn, którego temat rozwija i wzbogaca poprzez motywy i obrazy z filozofii hellenistyczno-żydowskiej i Filona, twierdzi, że greccy filozofowie zdołali poznać część prawdy, dzięki albo boskiemu elementowi obecnemu w człowieku (intelektowi, obrazowi logosu), albo bezpośredniej inspiracji logosu, który pod postacią siewcy pozwala spadać dobrym nasionom, przedstawionym jako dobroczynny deszcz ; wszystkim tym, którzy zajmują się filozofią, spływa boski deszcz . Różne systemy filozofii greckiej, z jednym wyjątkiem epikurejczyka, są zatem fragmentami prawdy - identycznymi z logosem - oddzielonymi od siebie jak członki ciała Penteusza ; przechodząc do ponownego zjednoczenia prawd cząstkowych rozproszonych w różnych systemach, można osiągnąć kontemplację prawdy absolutnej . Z tego powodu filozofia jako całość jest jasnym obrazem prawdy, darem Boga dla Greków . Dzięki swemu pochodzeniu od boskiego logosu odgrywa w historii ludzkości opatrznościową rolę przygotowania Greków do chrześcijaństwa, tak jak prawo Mojżeszowe uczyniło to dla Żydów. Klemens przyjmuje również koncepcję filozofii Filona jako "służebnicy teologii": ta relacja między filozofią a teologią chrześcijańską spełnia się zarówno w historii (filozofia grecka jest antycypacją chrześcijaństwa), jak i w postępie ku wyższej gnozie chrześcijanina, który pragnie stać się doskonałym, ponieważ to filozofia, kierując egzegezą Pisma Świętego, ujawnia jego prawdziwsze, ukryte znaczenie . Orygenes, nawet bardziej niż Klemens, zdaje sobie sprawę z potrzeby głębszej znajomości "klasycznych" systemów filozofii greckiej (platonizm, stoicyzm, arystotelizm), a także najważniejszych dzieł filozoficznych pierwszych trzech wieków naszej ery, zarówno w kontekście budowy "teologii chrześcijańskiej", jak i obrony chrześcijaństwa przed atakami jego wrogów. (Jego praca Contra Celsum jest najwyraźniejszym dowodem tej ostatniej intencji.) Z tego powodu, jak sam mówi w liście zachowanym przez Euzebiusza , nie wahał się słuchać wykładów aleksandryjskiego filozofa, którego prawdopodobnie należy utożsamiać z Ammoniuszem Sakkasem . Wielką erudycję Orygenesa w dziedzinie filozofii greckiej potwierdza Porfiriusz, (ale Porfiriusz myli się, uważając go za poganina nawróconego na chrześcijaństwo dopiero później) oraz Epifaniusz, który przypisuje temu swoje herezje . Głębokie zaangażowanie w studiowanie różnych filozofów, które charakteryzowało szkołę, której przewodził Orygenes - wyłączeni byli tylko autorzy otwarcie "ateistyczni" - zostało odnotowane przez Gregory′ego Thaumaturgusa, Panegyric to Origenes XIII, 150-153 . Uważna lektura Contra Celsum pokazuje zarówno pilność, jaką Orygenes włożył w studiowanie dzieł filozoficznych, jak i ich rzeczywistą asymilację: cytowaniu fragmentów Celsusa towarzyszy precyzyjna dyskusja, w której krytyka często nie wyklucza akceptacji pewnych doktryn filozofa platońskiego (patrz cosmos). A jednak, jak zauważyli J. Quasten i H. Chadwick (102), stosunek Orygenesa do greckiej filozofii jest znacznie mniej przyjazny niż Klemensa, chociaż podziela on ideę Klemensa dotyczącą propedeutycznej wartości filozofii w badaniu doktryn chrześcijańskich i egzegezie pism świętych . Euzebiusz z Cezarei przyjmuje tezę Atenagorasa, Justyna i Klemensa o istotnej zgodności między grecką filozofią a mądrością żydowską ("Ci Grecy, którzy podeszli do filozofii w najlepszy sposób i mieli idee teologiczne ponad potocznymi opiniami, nie odkryli żadnych prawdziwych doktryn różniących się od tych, które były już w modzie wśród Żydów"). Aby udowodnić tę tezę, Euzebiusz najpierw dokumentuje, w prawie całej księdze X (rozdz. 4-14), większą starożytność Hebrajczyków niż Greków, cytując duże fragmenty dzieł Klemensa, Sekstusa Juliusza Afrykańskiego, Tacjana i Józefa; Następnie w księdze XI (II, 5-81) pokazuje zgodność między nauką Mojżesza a myślą grecką, która zależy od tej pierwszej . Jeśli chodzi o Klemensa, to dla Euzebiusza najwyższe nauki filozofii greckiej przygotowują chrześcijaństwo w historii: w tytule (w GCS) księgi XII Praeparatio evangelica powiedziano wprost, że Platon nie wyznawał przekonań odmiennych od chrześcijańskich (II, 91). Św. Bazyli Wielki w swoim Przemówieniu do młodych o tym, jak korzystać z greckich liter wykazuje wielką otwartość na greckie dzieła literackie: nakazy niektórych świeckich autorów zgadzają się z nakazami ewangelii i są zatem przydatne również na płaszczyźnie moralnej . O wielkim entuzjazmie św. Augustyna dla neoplatonizmu przed jego nawróceniem - analogicznym do entuzjazmu Justyna Męczennika dla "średniego platonizmu" II w. - i o jego porównaniu doktryn neoplatońskich i chrześcijańskich, zwłaszcza w De civitate Dei, patrz Platonizm i Ojcowie. Wystarczy tutaj odnotować, że jego osąd na temat neoplatoników przypomina osąd Atenagorasa, Justyna Męczennika, Klemensa i Euzebiusza na temat filozofii greckiej: nie ma znaczących różnic między neoplatonikami a chrześcijanami, paucis mutatis christiani fierent ; apud platonicos me interim quod sacris litteris nostris non repugnet reperturum esse confido . W badaniu relacji między hellenizmem a chrześcijaństwem należy mieć na uwadze inny fundamentalny aspekt, a mianowicie radykalnie krytyczną, pogardliwą i polemiczną postawę pogańskiej inteligencji wobec nowej religii i natychmiastową reakcję apologetyczną ze strony chrześcijan, zjawisko obecne już w II w. i trwające do końca V w. Już Galen, jak wykazał R. Walzer (patrz biblia), nie ukrywa swoich zastrzeżeń co do chrześcijańskiej idei wiary. Krytyka chrześcijaństwa przybrała radykalny i gwałtowny ton w Prawdziwym wywodzie filozofa średnioplatońskiego Celsusa (178) i w wielkim dziele Porfiriusza Przeciw chrześcijanom z 2. połowy III w. IV w. odrodziła się wraz z cesarzem Julianem, zwolennikiem neoplatońskiego Jamblicha, w jego dziele Przeciwko Galilejczykom, napisanym w Antiochii w latach 362-363 i w dużym stopniu zależnym od Porfiriusza. Chrześcijańska reakcja była szybka i energiczna: Klemens, gdy rozwija swoją doktrynę pistis, nie jest nieświadomy sprzeciwów wobec idei wiary, takich jak te Galena; prawdopodobnie ma wyraźnie na myśli teorię Celsusa dotyczącą archaios logos, gdy polemicznie podtrzymuje zależność nowszej greckiej mądrości od starożytnej mądrości ludów wschodnich, a w szczególności od mądrości ludu hebrajskiego . Orygenes odpowiada bezpośrednio Celsusowi w Contra Celsum; odpowiedzi na Porfiriusza pochodziły od Metodiusza z Olimpu, Euzebiusza z Cezarei, Apolinarego z Laodycei, Filostorgiusza, a na łacińskim Zachodzie Arnobiusza. Cyryl z Aleksandrii i Teodor z Mopsuestii pisali przeciwko Julianowi. Rzeczywiście, to chrześcijańskim autorom zawdzięczamy zachowanie fragmentów antychrześcijańskich pism Celsusa, Porfiriusza i Juliana, które w przeciwnym razie zostałyby utracone.

HELVIDIUS (zm. przed 383) : Być może rzymski świecki, uczeń ariańskiego Auxentiusa z Mediolanu. Według Gennadiusa , spierał się z mnichem Carteriusem (imię jest niepewne), który, jak się wydaje, napisał apologię życia monastycznego, w której odwoływał się do wiecznego dziewictwa Maryi. Helvidius odpowiedział dziełem, w którym próbował twierdzić, że Maryja miała inne dzieci po Jezusie. O dziele Helvidiusa wiemy dzięki jego obaleniu przez Hieronima w Adversus Helvidium de perpetua virginitate b. Mariae, skomponowanym ok. 383. Zarówno Hieronim, jak i Gennadiusz podkreślają między innymi stylistyczną przeciętność dzieła Helvidiusa.

HENANA z Adiabeny (zm. ok. 610): Pochodzący z prowincji Adiabeny, jak wskazuje epitet towarzyszący jego imieniu, Henana studiował w szkole Nisibis, w czasach Abrahama z Bet Rabban (509-569), miał za mistrza kogoś o imieniu Mojżesz, a następnie sam został profesorem. Po reakcjach wywołanych niektórymi z jego wypowiedzi dotyczących chrystologii, biskup Paweł zmusił go do opuszczenia miasta na pewien czas. Ale powrócił dość szybko po śmierci Abrahama, ponieważ w 572 roku został przełożonym szkoły. Henana żył do około 610 roku. W chrystologii oskarżano go o wspieranie doktryny jednej hipostazy i dwóch natur, chociaż nieliczne fragmenty, które przetrwały do naszych czasów, nie potwierdzają tego oskarżenia. W egzegezie mógł dystansować się od Teodora z Mopsuestii na rzecz metody egzegetycznej Jana Chryzostoma. W liturgii mówi się, że kazał usunąć różne hymny w oficjum liturgicznym (prawdopodobnie Narsai), ponieważ były zbyt przesiąknięte nestoriaństwem; ale jest to prawdopodobnie stereotyp polemiczny. Takie tendencje i opinie wywołały w dłuższej perspektywie gwałtowne reakcje oficjalnej hierarchii, która była nestoriańska, w szczególności ze strony katolików Isho′yahb III (585), Sabrisho′ (596) i Grzegorza I (605). Niemniej jednak Sabrisho′, w trakcie swojego katolicyzmu (596-604), po niekorzystnej pierwszej reakcji, bronił Henany przed jego najzacieklejszymi wrogami. Spowodowało to rewolucję w szkole, którą duża liczba uczniów miała porzucić w proteście. W celu przywrócenia szkole dawnego prestiżu, Henana ustanowił nowe statuty i kazał je ogłosić biskupowi Nisibis, Symeonowi (580). Według ′Abdisho′, Henana stworzył dużą liczbę pism: komentarze do wielu ksiąg ST (Księga Rodzaju, Psalmy, Hiob, Księga Przysłów, Księga Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Prorocy Mniejsi), komentarze do Ewangelii Marka i do listów Pawła; wyjaśnienie wyznania wiary, tajemnic (sakramentów), uroczystości Hosannas (Niedziela Palmowa), święta Złotego Piątku (piątek w oktawie Pięćdziesiątnicy, kiedy to odczytano cud św. Piotra i chromego przy Pięknej Bramie), Rogacji (postu mieszkańców Niniwy), znalezienia świętego krzyża; homilia na Niedzielę Hosannas. Ze wszystkich tych dzieł kompletny pozostał jedynie traktat o Złotym Piątku i o Rogacjach oraz kilka fragmentów komentarza do NT, zachowanych w dziełach Isho′dada z Merwu (lub Hedatty). W tradycji nestoriańskiej, w szczególności u Babai, oskarżano go o bycie orygenistą, chociaż niewiele można stwierdzić na temat prawdziwości tego oskarżenia.

HENANISHO (VII w.): Pochodzący z Adiabene, najpierw studiował w słynnej szkole teologicznej Nisibis ze swoim bratem Isho′yahbem; obaj zostali następnie mnichami Wielkiego Klasztoru na górze Izla, założonego przez Abrahama z Kaszkaru w 2. połowie VI w. Po zwyczajowej podróży do Jerozolimy i wśród egipskich klasztorów (Sketes), opuścił Wielki Klasztor i wycofał się do klasztoru Beth ′Abe, gdzie pracował z katolikosem Isho′yahbem III (ok. 650-657/658) nad rewizją nestoriańskiego Hudra (boskiego urzędu). Autor tomu definicji filozoficznych i traktatów o leksykografii, Henanisho jest znany zwłaszcza ze słynnego Raju Ojców, który skomponował na prośbę katolikosa Jerzego (658-680). Zachowuje w syryjskim tłumaczeniu Historię Lausiaca Palladiusza, Historię monachorum in Aegypto Rufina z Akwilei (tutaj błędnie przypisaną Jerome′owi), systematyczny zbiór Apophthegmata Patrum i różne inne pomniejsze zbiory literatury ascetyczno-klasztornej. Znaczenie tej pracy tkwi nie tylko w tym, że jest ona syryjskim świadkiem wielkich dzieł monastycznych tradycji greckiej, ale także w wiedzy, jaką nam daje o niektórych syryjsko-wschodnich dziełach monastycznych (Abraham z Nathpar).

HENOTICON: Od greckiego ~Enwtiko,n ("jednoczący"). Edykt unii ogłoszony w 482 r. za Zenona w celu zatwierdzenia w imperium, a w szczególności w Egipcie, Libii i Pentapolis, unii między monofizytami i ortodoksami. Prawdopodobnie zredagowany przez Akacjusza, patriarchę Konstantynopola i Piotra Mongusa, patriarchę Aleksandrii, w latach 471-489, dokument odnosił się do nicejskiego wyznania wiary jako jedynej definicji wiary, potępiał Nestoriusza i Eutychesa, nie wnikając w kwestię liczby "natur" w Chrystusie, wywyższał pamięć Cyryla i odrzucał Sobór Chalcedoński (451) oraz wkład, jaki wniósł do niego Leon. Powszechnie przyjęty na Wschodzie i odrzucony przez Rzym, w 489 r. Henoticon doprowadził do schizmy akacjowej.

HERAKL z Aleksandrii (zm. ok. 247): Brat Plutarcha, z którym Orygenes był blisko związany w czasie męczeństwa (Eus., HE 6, 3-4). Heraklas uczęszczał do szkoły "nauczyciela nauk filozoficznych" , Ammoniusza Sakki, pięć lat przed Orygenesem. Następnie został uczniem Orygenesa, który przyjął go jako współpracownika i powierzył mu wstępne lekcje dla początkujących, rezerwując dla siebie bardziej zaawansowanych uczniów . Jednak w świetle późniejszych wydarzeń być może informacje Euzebiusza należy czytać mniej naiwnie; tj. ten układ mógł być w jakiś sposób narzucony Orygenesowi przez Demetriusza. Kapłan przed Orygenesem, Heraklas zawsze nosił płaszcz filozofa i interesował się filozofią (HE 6, 19, 14). Juliusz Afrykański w swojej Chronologii potwierdza wielką reputację Heraklasa jako intelektualisty. Później okazywał on złą wolę Orygenesowi i gdy zastąpił Demetriusza, utrzymywał środki podjęte przeciwko Orygenesowi aż do, wg. do Focjusza zmusił go do opuszczenia Thmuis, gdzie schronił się Orygenes. Jego biskupstwo trwało 16 lat, od 232 do ok. 247.

HERACLEON (II w.).:Uczeń Walentyniana, należał wraz z Ptolemeuszem do włoskiej szkoły wielkiego herezjarchy. Fragmenty jego Komentarza do Ewangelii Jana są przekazywane przez Klemensa Aleksandryjskiego i Orygenesa (In Iohannem). W centrum doktryny Herakleona znajduje się walentynianski mit upadłego ducha, który przez Chrystusa staje się świadomy swojego pochodzenia. To właśnie ten mit próbuje odnaleźć Herakleon w Ewangelii Jana poprzez swoją alegoryczną egzegezę, która zasadniczo skupia się na postaciach Jana Chrzciciela, Samarytanki i setnika z Kafarnaum. Niektórzy uczeni są również skłonni przypisywać Herakleonowi dzieło w Kodeksie Junga (NHC I, 5) znanym jako Tractatus tripartitus.

HERACLIAN z Chalcedonu (VI w.): Prezbiter i syncel "Wielkiego Kościoła" (Hagia Sophia, Konstantynopol), Heraklian, członek dwóch bizantyjskich poselstw do Rzymu (w 520 i 535) oraz prawowiernej (dyofizyckiej) komisji, która odbyła dyskusję z severiańskimi monofizytami w 532, wydaje się być utożsamiany z Heraklianem, metropolitą Chalcedonu (po 4 czerwca 536), który poświęcił pracę chrystologiczną (liczne fragmenty w Doctrina Patrum) Soterykowi z Cezarei w Kapadocji, a którego następcą (przed 5 maja 553) został Konstantyn. Maksym Wyznawca cytuje krótki fragment swojego dzieła Przeciwko manichejczykom, o którym wspomina Focjusz .

HERACLIDAS (lub Heraklides) z Nyssy (V w.): Według hipotezy Honigmanna, Heraklidas był autorem recensio B (lub "tekstu metafrastycznego") Historia Lausiaca, której pierwotna wersja, napisana przez Palladiusa ok. 418-419, została przekazana, według Butlera, w rękopisach rodziny G. W porównaniu z recensio G, "tekst metafrastyczny" (również z V w.) jest pełniejszy, częściowo zmodyfikowany i wynika z połączenia pracy Palladiusa z innym tekstem hagiograficznym, Historia Monachorum . Heraklidas jest opisany w kodeksach jako biskup Kapadocji, a w wersjach łacińskich jako "pustelnik" lub "Aleksandryjczyk", a nawet (ale chronologia temu przeczy) "uczeń św. Antoniego". W przeszłości jego imię było czasami rozumiane jako pseudonim Palladiusza, czasami identyfikowany z ostatnim biskupem Efezu. Honigmann przypuszcza, że Heraklidas mógł być tym biskupem Nyssy, którego Photius wspomina jako autora dwóch listów przeciwko messalijskim heretykom, a którego episkopat można datować na lata 431-440 . Heraklidas był z pewnością wielbicielem Ewagriusza i nie sprzeciwiał się Orygenizmowi, co potwierdzają niektóre fragmenty recensio B Historia Lausiaca, które nie pojawiają się w recensio G. Honigmann przypisuje mu również anonimową Vita Olympiadis (BHG 1374-1375), niedawno opublikowaną przez Malingreya: w rzeczywistości praca ta zawiera odniesienia chronologiczne, które przenoszą nas z powrotem do życia Heraklidasa, a będąc wynikiem połączenia niektórych elementów obecnych w pierwotnym tekście Historia Lausiaca i innym dziele Palladiusa, Dial. de vita S. Ioann. Chrysost. (BHG 870), wydaje się pasować do literackiej działalności naszego autora, który przepisał teksty hagiograficzne w sposób metafrastyczny. Pomimo faktu, że wszystkie kodeksy rodziny A Historia Lausiaca wspominają o Heraklidasie, nasz obecny stan wiedzy nie pozwala nam przypisać mu z jakąkolwiek pewnością tej kolejnej recenzji dzieła, również przekazanej pod tytułem Paradisus Heraclidis.

HERAKLIDES z Cypru: Jeden z 15 biskupów Cypru pod koniec IV w., do których Teofil patriarcha Aleksandrii napisał list synodalny dotyczący potępienia Orygenesa, ok. 400 (Jerome, Ep. 92). Nie wiemy nic o jego biskupstwie ani o jego życiu.

HERAKLIT:Pierwszy z sześciu pisarzy - "starożytnych, prawowiernych i o cnotliwej gorliwości" - wymienionych przez Euzebiusza (HE 5, 27; por. Hieronim, Vir. ill. 46). Jest tylko hipotezą, że jego zaginione dzieło O apostole było antygnostycznym komentarzem do listów Pawła. Daty podane przez Euzebiusza, 180-210, również wydają się niepewne.

HERAKLIUSZ (575-641): Cesarz bizantyjski (610-11 lutego 641), urodzony w 575 r., syn Herakliusza egzarchy Kartaginy. Za zgodą ojca obalił cesarza Fokasa, znienawidzonego za jego reżim terroru, i założył wraz z żoną Eudoksją dynastię, która pozostała stabilna przez stulecie. Przez pewien czas był zaangażowany w projekt przeniesienia stolicy do Kartaginy, biorąc pod uwagę całkowitą niepewność Półwyspu Bałkańskiego, zagrożonego przez Słowian i Awarów oraz przez postęp Persów w Syrii, Palestynie i Egipcie. Herakliusz odważnie promował radykalne reformy: acc. do teorii (nie powszechnie akceptowanej) G. Ostrogorskiego (Geschichte des byzantinischen Staates, Monachium 31963, 80-82), najbardziej znaczącymi z nich było ustanowienie terytoriów wojskowych i administracyjnych (temów) w Azji Mniejszej, ustanowienie obronnych cytadel wojskowych obsadzonych przez stratiotoi (tj. chłopów zaciągniętych do wojska), jednoczesna redukcja wojsk najemnych i wreszcie reorganizacja administracji finansowej. Podobnie jak w krucjacie, cesarz stanął na czele armii, którą szkolono nowymi metodami. W 626 r. wyzwolił Konstantynopol, dzięki bizantyjskiemu zwycięstwu morskiemu nad Awarami; w 628 r. pokonał imperium perskie po sześciu latach zmiennych losów wojny. W 630 r. zdobyto Jerozolimę. Ale Herakliuszowi nie udało się powstrzymać postępu Arabów, czemu sprzyjały separatystyczne aspiracje monofizyckiej ludności Azji Bliższej: w 636 r. Bizantyjczycy zostali pobici pod Jarmukiem w Syrii; w 638 r. Jerozolima ponownie padła; w 639/640 r. zajęto Armenię i rozpoczęła się inwazja na Egipt. Oprócz tej działalności militarnej, w kwestiach religijnych Herakliusz ponowił wysiłki, aby doprowadzić monofizyckie kościoły Syrii i Egiptu z powrotem do zjednoczenia kościoła z imperium. Właściwą pomoc w tym zakresie wydawał się oferować monoenergizm, wyznawany przez patriarchę Sergiusza z Konstantynopola (610-638), który uznawał w Chrystusie pojedynczą bosko-ludzką energię. Cyrus z Fasi, zgadzając się na formułę Sergiusza i na tego mianowanego patriarchę Aleksandrii (631) przez cesarza, promował ponowne zjednoczenie Teodozjów w Egipcie z kościołem cesarskim; cesarz skierował również wysiłki do monofizytów Armenii i Syrii, aby ułatwić im ponowne zjednoczenie z nimi. Ale ta doktryna monoenergizmu została odrzucona przez mnicha Sophroniusa, późniejszego patriarchę Jerozolimy, tak że w 638 r. Herakliusz opublikował Ekthesis, dokument napisany przez Sergiusza, w którym odrzucił doktrynę jednej energii i potwierdził monoteletyzm, który został jednomyślnie przyjęty przez biskupów wschodnich, podczas gdy w Rzymie wydawał się poważnie problematyczny. Wnuk Herakliusza, cesarz Constans II, odwołał Ekthesis w 648 r. i zakazał wszelkich dyskusji o jednej lub dwóch energiach lub jednej lub dwóch woli w Chrystusie. Za czasów Herakliusza łacina została pozbawiona godności języka urzędowego, a imperium zostało całkowicie zgrecyzowane.

HERAKLIUSZ z Hippony (zm. po 430): Diakon, a następnie prezbiter kościoła Hippona, znany jako budowniczy Memoria S. Stephani w tym mieście i jako następca-wyznaczony Augustyna w 426; zorganizował także konferencję-debatę między Augustynem a manichejczykiem Maksyminem w 428. Pojawia się w Augustynie i w Collatio cum Maximino . Mamy dwa jego przemówienia Nie wiemy, czy faktycznie był następcą Augustyna.

HERAKLIUSZ Rzymianin (zm. po 308): Jedyny dowód na istnienie Herakliusza znajduje się w epigramacie papieża Damazego na cześć papieża Euzebiusza w katakumbach Kallistusa. Za pomocą inskrypcji składającej się zaledwie z 8 wersetów możemy częściowo zrekonstruować sytuację w Rzymie po wygnaniu i śmierci papieża Marcellusa, wygnanego przez tyrana Maksentiusza z powodu silnej dezaprobaty w społeczności rzymskiej. Po jego odejściu społeczność nadal była podzielona na przeciwstawne frakcje. Kilka miesięcy po jego śmierci wybrano Euzebiusza (być może w 308 r.), któremu sprzeciwiał się pewien Herakliusz w kwestii dyscypliny pokutnej. Damazy pisze: Herakliusz vetuit lapsos peccata dolere , tj. przewodził frakcji tych, którzy odstąpili od wiary podczas prześladowań Dioklecjana i teraz, wraz z powrotem zewnętrznego pokoju, chcieli natychmiastowego pojednania i pełnej reintegracji ze wspólnotą kościelną bez odpowiedniej pokuty. Euzebiusz domagał się okresu pokutnego. Podział między dwiema frakcjami musiał być bardzo poważny i obejmował bratobójcze starcia (Ferrua n. 18). Niepokoje społeczne musiały być dość poważne, ponieważ cesarz Maksencjusz wygnał zarówno Euzebiusza, jak i Herakliusza. Euzebiusz został wysłany do Syrakuz na Sycylii i zmarł tam w tym samym roku; wszelkie zapisy o Herakliuszu zaginęły wraz z jego wygnaniem. Nic w Damazym nie sugeruje, że Herakliusz był antypapieżem; mógł być po prostu wpływowym kapłanem lub diakonem we wspólnocie rzymskiej i w związku z tym mieć możliwość przewodzenia opozycji.

HEREZJOLOGOWIE: Są to chrześcijańscy autorzy, którzy poświęcili część swoich prac na wyliczanie, opisywanie i obalanie różnych herezji przeszłości i teraźniejszości. Pierwszą wielką herezją, z którą Kościół musiał walczyć, była ta znana jako "gnostycyzm" (nieco niejasny termin wśród starożytnych autorów, używany do określania bardzo różnych zjawisk). Najwcześniejsze prace herezjologiczne były zatem głównie pracami antygnostycznymi, które proponowały demaskowanie błędów sekciarzy i przeciwstawianie im właściwej doktryny wywodzącej się z nauczania apostołów i ich następców, biskupów. Pierwszym znanym nam autorem jest Justyn (ok. połowa II w.), autor kata Su,ntagma. pasw/n tw/n gegenhme,nwn ai`re,sewn, obecnie zaginiony, o którym sam Justyn opowiada w innym ze swoich dzieł , oraz Pro.j Marki,wna su,ntagma, również zaginiony, cytowany przez Ireneusza i Euzebiusza . Z grubsza jego współczesnym jest Hegesippus, autor dzieła w pięciu księgach zatytułowanego Upomnh,mata, obecnie zaginionego (choć niektóre fragmenty zachowały się u Euzebiusza), w którym przedstawia wyniki swoich podróży i badań mających na celu znalezienie autentycznej nauki apostołów; informacje zebrane w księdze V dotyczą głównie herezji gnostyckiej. Ale zdecydowanie najważniejszy herezjolog II w. jest Ireneusz z Lyonu, autor :Elegcoj kai. avnatroph. th/j yeudonu,mou gnw,sewj (znanego również pod tytułem Adversus haereses), w pięciu księgach, które posiadamy wyłącznie w starym i bardzo dosłownym tłumaczeniu łacińskim, wraz z kilkoma fragmentami greckiego oryginału. Dzieło składa się z dwóch części: pierwsza (księga I) opisuje herezję gnostycką; druga (księgi II-V) ją obala. Ireneusz gromadzi bardzo szczegółowe informacje, zwłaszcza na temat doktryny szkół walentynian, informacje, które stanowią niezastąpione źródło dla historii najwcześniejszego gnostycyzmu. Hipolit z Rzymu (początek III w.) jest autorem dwóch bardzo ważnych dzieł herezjologicznych. Pierwszy, zatytułowany Pro.j pa,saj ta.j ai`re,seij (znany również jako Syntagma), obecnie zaginiony (ale możliwy do odtworzenia, według niektórych uczonych, na podstawie dowodów późniejszych herezjologów), jest wspomniany przez Euzebiusza , Hierome′a i Focjusza ; wymieniał 32 herezje i wywarł znaczący wpływ na późniejszą tradycję herezjologiczną. Drugi, który przetrwał w niekompletnej formie, nosi tytuł Kata. pasw/n ai`re,sewn e;legcoj (cytowany również jako Refutatio omnium haeresium lub Philosophumena). Podążając śladami Ireneusza, autor stara się wykazać niechrześcijański charakter herezji; jego rozprawa składa się z dwóch części: w pierwszej (księgi I-IV, z których II i III zaginęły) omawia różne systemy myśli pogańskiej; w drugiej (księgi V-IX) objaśnia heretyckie doktryny 33 sekt gnostyckich, odnosząc każdą z nich do pogańskiego systemu omawianego w pierwszej części. Księga X, która kończy dzieło, zawiera, oprócz streszczenia tego, co ją poprzedza, syntetyczne wyłożenie prawdziwej doktryny. Spośród autorów łacińskich, Tertulian wniósł istotny wkład do tradycji herezjologicznej. Autor różnych dzieł polemicznych (np. Adversus Marcionem; Adversus Hermogenem; Adversus Valentinianos), napisał również traktat zatytułowany De praescriptione haereticorum, w którym zaproponował definitywne obalenie wszystkich heretyków, wykorzystując techniczny argument praescriptio, zaczerpnięty z prawa rzymskiego. Do tej pracy dodano fałszywy katalog 32 herezji zatytułowany Adversus omnes haereses (rozdz. 46-53) - przypisywany przez niektórych autorów papieżowi Zefirynowi - który jest zwykle uważany za proste podsumowanie Syntagmy Hipolita. Prace starszych herezjologów odzwierciedlają sytuację doktrynalną, która była wciąż dość płynna; ale ponieważ treść doktryny została określona i wyrażona w bardziej złożony sposób (dzięki wkładowi definicji soborowych i ciągle rozwijającej się refleksji teologicznej), obalenie herezji wymagało coraz większego przygotowania technicznego i specjalizacji i zostało pozostawione polemistom i kontrowersjonistom. Późniejsi herezjolodzy (IV-VIII w.) ograniczyli się zatem do przedstawiania list i streszczeń herezji, od czasów rigins do ich czasów. Prace te, które są bardzo ściśle zależne od pism poprzednich herezjologów, wykazują coraz mniejszą oryginalność i są cenne głównie ze względu na swoje końcowe części, poświęcone współczesnym herezjom, które nie występują w pracach ich poprzedników. Na końcu tych list zazwyczaj dodawana jest syntetyczna prezentacja wiary ortodoksyjnej. Epifaniusz z Salaminy (IV w.) jest autorem Pana,rion ("apteczki", cytowanej również jako Haereses), którego tytuł jest wyjaśniony przez intencję autora, aby zaoferować antidotum tym, których ukąsił wąż herezji. W nim opisuje 80 herezji (z których pierwszych 20 pochodzi z okresu przedchrześcijańskiego), czerpiąc, w przypadku starszych części, z Justyna, Ireneusza i Hipolita. Liczba 80 została prawdopodobnie zasugerowana przez 80 konkubin z Pieśni nad pieśniami 6:8. Podsumowanie tego dzieła zostało później opublikowane pod tytułem VAnakefalai,wsij (Recapitulatio) i zostało użyte przez Augustyna. Teodoret z Cyrus napisał Ai`retikh/j kakomuqi,aj evpitomh (Haereticorum fabularum compendium) w pięciu księgach, w których przedstawia krótki opis wszystkich herezji, od Szymona Maga do Nestoriusza i Eutychesa (księgi I-IV), a także syntetyczne podsumowanie ortodoksyjnej nauki Kościoła (księga V). Filaster z Brescii (koniec IV w.) był autorem Diversarum haereseon liber, w którym wymienił i opisał 156 herezji. Tendencja, widoczna już u poprzednich herezjologów, do sztucznego zawyżania liczby herezji, prawdopodobnie w celu lepszego sformułowania ich szczegółów i podkreślenia zagrożenia dla wiary, staje się szczególnie widoczna u Filastra. Również Augustyn, w latach 428-429, napisał De haeresibus, w którym porównując Epifaniusza i Filastra ze sobą, wylicza i przedstawia 88 herezji, od Szymona Maga do Pelagiusza i Celestiusza; praca pozostała niedokończona przez drugą część, która miała dotyczyć tego, jak rozpoznać i w ten sposób uniknąć herezji (patrz De haer., proem.). Ściśle zależna od traktowania Augustyna była księga I anonimowego dzieła znanego pod tytułem Praedestinatus, która wymienia 90 herezji, dodając mniej lub bardziej fałszywe i fantastyczne informacje. Do ostatnich stuleci ery patrystycznej należy Breviarium causae Nestorianorum et Eutychianorum kartagińskiego diakona Liberatusa (połowa VI w.), krótka historia herezji do 553 r., oraz De haeresibus Jana z Damaszku (koniec VII w.). Ta druga jest drugą częścią trylogii zatytułowanej Phgh. Gnw,sewj i opiera się, w pierwszych 80 rozdziałach, głównie na VAnakefalai,wsij Epifaniusza, a w rozdz. 80-100, na dziele Teodoreta z Cyrrhus; tylko w przypadku ostatnich trzech herezji (rozdz. 101-103) wydaje się, że istnieje oryginalna relacja, prawdopodobnie dodana przez inną osobę. Tradycja herezjologiczna znała dalsze wydarzenia nawet po zakończeniu ery patrystycznej, zarówno na Zachodzie, jak i w świecie bizantyjskim.

HEREZJA - HERETYCKI.:Od greckiego ai[resij, które może pochodzić od środkowego ai`re,omai ("brać") i ai`re,w ("wybierać"). W hellenistycznej grece "herezja" oznaczała przedmiot intelektualnego wyboru i stylu życia - tj. doktrynę lub szkołę, jak to było w przypadku szkół filozoficznych, które u Filona, Józefa Flawiusza i LXX wskazują na różne sekty lub nurty istniejące w judaizmie. W tym ostatnim termin ten miał również pejoratywne znaczenie - być może oznaczał kogoś, kto odszedł od nauk tradycji rabinicznej - i był używany przez Żydów w odniesieniu do chrześcijan, uważanych za "heretyków" w znaczeniu tych, którzy odeszli od judaizmu. Żydzi z kolei, ze swoimi różnymi sektami (faryzeusze, saduceusze itp.), byli uważani przez chrześcijan za "heretyków" , co oznaczało tych, którzy odeszli od prawdziwej religii. O "herezjach" i "schizmach" mówi się we wspólnocie Koryntu , a o "herezjach" w Gal 5:20 i 2 P 2:1. Chociaż trudno jest określić granice tych dwóch terminów, herezja oznaczała odstępstwo od doktryny, w którą wierzyła wspólnota, i od jej sposobu życia, włączając w ten sposób od Żydów znaczenie "heterodoksji". W świecie greckim terminologia ta oznaczała jedynie wybór spośród różnych szkół filozoficznych, nie sugerując żadnego osądu na jej temat; w tym sensie należy czytać fragmenty u Ignacego Antiocheńskiego , Justyna , Hermasa, Klemensa Aleksandryjskiego . U przednicejskich autorów chrześcijańskich herezja oznaczała osobisty wybór, który zawiera nowość: w odniesieniu do nauczania ewangelii u Ireneusza, a w odniesieniu do doktryny apostołów u Tertuliana (De praescriptione). Ponieważ jest to odstępstwo od regula fidei i dyscypliny Nauczyciela, należy uznać je za nowość w wierze . W tym kontekście w starożytności novitas stało się terminem technicznym oznaczającym herezję . W odniesieniu do schizmy, herezję odróżniono od niej, ale sama schizma była postrzegana jako zainfekowana herezją lub prowadząca do niej, do tego stopnia, że heretycy i schizmatycy zostali postawieni na tym samym poziomie . W 1934 r. W. Bauer zaproponował rozumienie herezji jako pierwotnego punktu odniesienia chrześcijaństwa, z którego wyłoniła się ortodoksja: wśród różnych odczytań chrześcijaństwa, jedno zwyciężyło i zostało określone jako ortodoksyjne, chociaż pierwotnie znajdowało się na tym samym poziomie co inne. Ograniczenia takiego odczytania pierwotnego chrześcijaństwa są dwa: stosuje ono do dowodów chrześcijańskich kategorię herezji, która była wówczas używana w filozofiach (tj. jako możliwy wybór w poszukiwaniu prawdy); i myśli o dialektyce ortodoksji/herezji jako o dwóch aspektach prawdy, które nie tylko można odróżnić, ale także można je rzeczywiście oddzielić. W chrześcijaństwie dialektyka ortodoksji/herezji była inna. Pierwotnym danym Jezusa z Nazaretu (dicta et facta Iesu) podano jako gwarantowaną lekturę, jedyną możliwą lekturę bezpośrednich świadków, akceptowaną jako taką we wspólnocie (apostołowie/uczniowie). Ortodoksja została poświadczona na tej linii; poza tą ścieżką - później technicznie nazwaną "apostolską" - i wyłączona z niej była herezja, która zatem nie była definiowana inaczej niż w odniesieniu do ortodoksji. Normatywna reguła tej dialektyki, oparta na wspólnej podstawie trzymania się tego, co apostołowie otrzymali od Jezusa, zaczęła być precyzowana wokół punktów odniesienia: wyznań wiary, reguł wiary, wyznań wiary, autorytatywnych decyzji przywódców wspólnot, tj. samych biskupów lub zbierających się na synodach (soborach). Herezja, postrzegana przez niektórych w starożytności jako owoc niejednoznacznej mediacji kulturowej z filozofiami czasu (np. w kościele łacińskim był to pogląd Hipolita i Tertuliana), w bardziej uważnych duchach była również postrzegana jako przydatna do lepszego zrozumienia i pogłębienia danych wiary chrześcijańskiej (np. ojcowie kapadoccy w kościele greckim i Augustyn z Hippony w kościele łacińskim), tj. jej "funkcjonalność" w odniesieniu do ortodoksji . Jeśli chodzi o ustalenie, co stanowiło herezję, sam Augustyn zwrócił się do Quodvultdeusa, który poprosił o podręcznik herezji do użytku duszpasterskiego , zastanawiając się nad trudnością jej zdefiniowania , a zatem nad trudnością jej zidentyfikowania. Istniało niebezpieczeństwo nazwania heretyckimi opinii, które takie nie były . Pomimo tych obaw od początku istniały odczytania chrześcijaństwa uznawane za heretyckie lub nieortodoksyjne Od V w. na, takie podręczniki miały duszpasterski cel ujawniania herezji, udzielania na nie odpowiedzi i oferowania pomocy w obliczu nowych. W kościele łacińskim, po De praescriptione Tertuliana, które pokazywało, jak stać się heretykiem, Augustyn zaproponował napisanie księgi II De haer. na temat pytania quid facit haereticum?, ale nigdy jej nie napisał. U wczesnych autorów chrześcijańskich herezja oznaczała nie tylko błąd na logicznym poziomie wiary, ale także grupę, która wyznaje taki błąd. Heretyk - umieszczony przez Pawła wśród tych, którzy w chrześcijańskim sensie byli dotknięci wadą (1 Kor 11:18-19) - wskazywał na osobę, która nie dokonała właściwego wyboru. Było to przeciwieństwem tego, co oznaczało to dla Greków; tj. ktoś, kto dokonał właściwego wyboru filozofii, która dla niego stanowi doktrynalną regułę dotyczącą zwyczajów, instytucji i podstawowych wrażliwości ludu . Chrześcijański heretyk oznaczał wybór dokonany poza kodeksem życia wspólnoty: prywatny osąd, który nie brał pod uwagę osądu wspólnoty (ecclesia w jej katolickości) był uważany za stronniczy (= heretycki), a zatem niekatolicki. Heretycy byli zatem określani ogólnie jako "wrogowie wiary" , oznaczając przywiązanie sprzeczne z wiarą wszystkich. W tym odróżniali się od schizmatyków, którzy oznaczali nie tyle wybór, którego przestrzegali, ile zerwanie lub podział we wspólnocie. Jeśli doszło do ich zrównania, to dlatego, że zarówno herezja, jak i schizma zagrażały jedności wspólnoty chrześcijańskiej. Augustyn, który w 397 r. poprosił Hieronima o listę herezji , rozróżniał błąd i herezję: "Jeśli żałuję czegoś, co zostało napisane [powiedział o Hieronimie], wycofuję to, czy to w pismach przyjaciela, czy w moich własnych; ale dla katolika jedną rzeczą jest błądzić w jakiejś prawdzie, a inną ustanowić lub podtrzymywać herezję wielkiego błędu" . Aby zakwalifikować chrześcijanina jako heretyka, Augustyn wymagał złej woli i uporczywego trzymania się błędu, co później staje się oczywiste, gdy istnieje jasna znajomość regula fidei . Nie uważał zatem, że urodzonych w herezji należy uważać za heretyków, gdyż ich opinia "nie jest owocem ich śmiałej zarozumiałości, ale dziedzictwa, które otrzymali": Haereticus est, ut mea fert opinio, qui alicuius temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac novas opinii vel gignit vel sequitur . W odniesieniu do wspólnoty chrześcijańskiej, rozumienie heretyka przeszło prawdziwą ewolucję od Tertuliana do Augustyna. U Tertuliana heretykowi nie wolno nazywać fraternitatis, ponieważ "heretykowi nie wolno już uważać się za chrześcijanina" . Są oni utożsamiani religijnie z poganinem i Żydem, ponieważ przez swoją herezję odsunęli się od żywotnego chrześcijańskiego środka, jakim jest apostolskie ogniwo. Heretyk jest zepsutym chrześcijaninem , chociaż może całkowicie odzyskać zdrowie dzięki correptio Kościoła . Cyprian postrzega heretyków jako tych, którzy utraciwszy swoje chrześcijaństwo, tracą również możliwość zbawienia, ponieważ stawiają się poza jednością Kościoła. Według Cypriana, aby móc powrócić do Kościoła, heretyk, podobnie jak schizmatyk, musi zostać ponownie ochrzczony, stanowisko odrzucone przez papieża Szczepana. Augustyn bada, w kontekście polemiki donatystów w Afryce, fakt, że wszyscy ochrzczeni, dzięki jednemu i temu samemu duchowemu narodzeniu, są braćmi i siostrami, chociaż mogą żyć w sytuacji separacji . Jeśli na poziomie teologii sakramentalnej jedność wszystkich ochrzczonych - a więc także heretyków - jako fratres została zaakceptowana dzięki Augustynowi, to po zmianie konstantyniańskiej heretyk zaczął być uważany za niechrześcijanina na poziomie społecznym (w edykcie z 3 sierpnia 379 r. powiedziano o donatystach: cum nec christiani quidem habeantur) i dlatego podlegał, z punktu widzenia religii publicznej, karom praescriptio przewidzianym za przestępstwo superstitio. Pozycja heretyków nabierała coraz bardziej konotacji cywilnej, sakramentalna pokutna correptio stała się teraz również faktem publicznego porządku kościelnego. Heretyk nie był już wewnętrzną sprawą wspólnoty chrześcijańskiej, odnoszącą się do sfery duchowej i wolności sumienia religijnego. Ep. Augustyna 93, z lat 407-408, do donatystycznego biskupa Wincentego, jest uważany za istotny dokument historyczny stosunku kościoła pokonstantyniańskiego do heretyka: jest on chrześcijańskim dysydentem, na którego można nałożyć nawet karę cywilną. Nie miało to być jednak postrzegane jako czysta kara, ale lekarstwo na reformę i mogło być nałożone tylko po odpowiednim pouczeniu. To stanowisko dojrzało w kontekście świadomości, że każda dyskusja dotycząca religii chrześcijańskiej znajduje swoje właściwe forum w kościele, jak Ambrose powiedział o absurdalności dyskusji de fide in consistorio ("w kręgach heretyckich"), a nie tam, gdzie jest to przepisane (tj. in ecclesia). Pierwszy heretyk stracony za swoje przekonania religijne został błędnie nazwany Pryscylianem (zabitym przez uzurpatora Maksentiusza w 385 r.). W starożytności heretyka uważano publicznie za heretyka po wykluczeniu go ze wspólnoty kościelnej na pewien okres czasu, a następnie potwierdzeniu tego oficjalną ekskomuniką (Synod Konstantynopolitański z 382 r.)

HAGIOGRAFIA

I. Źródła - II. Kwestie metody - III. Świętość.

Hagiografia jest gałęzią dyscyplin historycznych, której celem jest naukowe badanie życia, kultu i legend świętych. Ma ona pierwszorzędne znaczenie dla chrześcijańskiej archeologii w jej różnych specjalizacjach.

I. Źródła.

1. Kalendarze i martyrologie 2. Księgi liturgiczne. Od początku II w. czczeni byli najpierw męczennicy, a następnie święci innych typów, a wokół nich rozwijał się kult. Z tego powodu wszystkie teksty liturgiczne odnoszące się do sanktoriów są istotne dla hagiografii (np. kanony, anafory, sakramentarze, synaksaria). 3. Źródła dokumentalne i narracyjne. Należą do nich inskrypcje, trasy, źródła dyplomatyczne, kroniki, roczniki, listy, pamiętniki, panegiryki, Akty (autentyczne dokumenty męczenników), pasje (dokumenty apologetyczno-katechetyczne), legendy (romantyczne pasje), vitae sanctorum, narrationes animae utiles środowiska monastycznego, libelli miraculorum (opisy cudów przy grobach świętych i pisemne źródła pielgrzymek), opisy znalezienia i tłumaczenia relikwii (tj. przeniesienia szczątków z jednego miejsca do drugiego).

II. Kwestie metody. 1. Heurystyka. Pierwszym etapem pracy hagiograficznej jest badanie dokumentów ("dossier" świętego), ułatwione przez istnienie repertoriów. Nadal przydatne jest Repertorium fontium historiae Medii Aevi. Przydatne są również katalogi rękopisów wielkich bibliotek (Watykan, Paryż itd.), jeśli ktoś szuka nieopublikowanego materiału o świętym. Niezbędne są również specjalistyczne repertoria (Catalogi codicum hagiographicorum) publikowane przez bollandystów w Subsidia Hagiographica w Paryżu, Brukseli, Rzymie i Watykanie. Różne biblioteki hagiograficzne - łacińska (BHL), grecka (BHG) i wschodnio-orientalna (BHO) - są przydatne do pierwszego podejścia do zarówno opublikowanego, jak i nieopublikowanego materiału. Przegląd ostatnio skatalogowanych tekstów hagiograficznych i rękopisów ukazał się w AB pod tytułem Catalogues récents de manuscrits. 2. Krytyka tekstu. Tekst krytyczny Żywota, cudów, znalezienia lub tłumaczenia świętego są ustalane zgodnie ze zwykłymi zasadami filologii klasycznej. Klasyfikacja rękopisów, ich genealogia i ocena wariantów są przeprowadzane w celu ustalenia, jeśli nie oryginalnego tekstu, to przynajmniej wspólnego archetypu dla wszystkich zachowanych rękopisów. Problemy tekstowo-krytyczne dla tekstów hagiograficznych są jednak często unikalne. W przypadku unikalnego rękopisu edycja musi być dyplomatyczna (ze wszystkimi skrótami i szczegółami tekstu); zazwyczaj jednak nie tylko występują liczne świadectwa, ale także wielokrotne wersje. Problemem jest wówczas przedstawienie ich jako kolejnych etapów żywego tekstu, który ewoluował i dostosował się do różnych potrzeb osób, które go używają. Po ustaleniu tekstu krytycznego kwestie historyczne pozostają otwarte: autor, data, pochodzenie, Sitz im Leben itp. Określenie źródeł stanowi jedno z podstawowych kryteriów krytyki historycznej. Wszystkie te badania umożliwiają osąd gatunku literackiego tekstu hagiograficznego, co umożliwia rozróżnienie między wiarygodną relacją a relacją retoryczną lub jednostronną, a także romansem hagiograficznym. 3. Krytyka kultu. Jednym z najtrudniejszych problemów hagiografii są słabo lub słabo udokumentowani święci, których samo istnienie może być czasem kwestią sporną. H. Delehaye opracował kryteria weryfikacji tego problemu: "współrzędne hagiograficzne". Jeśli spełnione są pewne warunki, kryteria te umożliwiają naukowy ruch od kultu do świętego. Klasycznych przykładów dostarczają rzymskie Depositiones, Kalendarz Kartaginy lub syryjskie Martyrologium. Ta metoda nie tylko umożliwia rozróżnienie świętych o tym samym imieniu, ale także ustalenie istnienia kultu w czasie dokumentu. Im dokument jest bliższy czasu śmierci świętego i sanktuarium, w którym został pochowany, tym silniejsza jest gwarancja autentyczności nie tylko kultu, ale także świętego; w ten sposób, korzystając z tych kryteriów, przechodzi się od kultu do świętego. Współrzędne mogą znajdować się w inskrypcji pogrzebowej, w lokalnych kalendarzach, w trasach, pasjach, żywotach i sakramentarzach. Wśród nich najważniejsze i najbardziej autentyczne współrzędne to miejsce pochówku i rocznica historycznego świętego. Martyrologie są trudniejsze do zinterpretowania, ponieważ możliwości błędu mnożą się im dalej od źródeł oryginalnych. Ale nawet błędy w dokumencie lub celowe fałszerstwo mówią nam nie tyle o świętym, co o historii jego kultu i intencjach jego wyznawców.

III. Świętość. Hagiografia jest również konieczna do wyjaśnienia pojęcia świętości na przestrzeni wieków. Obszary, które należy wziąć pod uwagę, obejmują: świętość w pogaństwie, judaizmie i chrześcijaństwie; typy świętych (męczennicy, apostołowie, asceci, dziewice, biskupi, żołnierze), męczeństwo jako podstawowy model wszelkiej świętości; Chrystus jako pierwszy męczennik; misja świętego (niestosowanie przemocy, męczeństwo, świadectwo wiary, czystość, cuda); święty wstawiennik; święty patron; metafory hagiograficzne (militia Christi, atleta Chrystusa itp.); różne rodzaje czci świętych w porównaniu z kultem bohaterów i hebrajskim kultem sprawiedliwych ze Starego Testamentu

HARMONIUSZ (III w.): Syn Bardesanesa. Podobnie jak jego ojciec komponował hymny w syryjskim, do których wprowadzał doktryny bardesanite. Efrem zaadaptował nowe ortodoksyjne wersety do starych melodii Harmoniusza, które pozostały w użyciu liturgicznym (Soz., HE 3,16). Chociaż Efrem mówi o synu Bardesanesa, istnieją pewne wątpliwości, czy jego imię było w rzeczywistości Harmoniuszem.

HEGEMONIUSZ (III-IV w.): Nazwa związana z jednym z pierwszych dzieł anty-manichejskich, Acta disputationis Archelai cum Manete, przekazanym po łacinie z greckiego oryginału, poświadczonym jedynie fragmentarycznie przez Epifaniusza w Panarionie. W rękopisie zawierającym tłumaczenie tej pracy Hegemoniusz twierdzi, że przepisał debatę, podczas gdy Hieronim (De viris illustribus) przypisuje dzieło samemu Archelaosowi. Tekst, minimalnie narracyjny, jest zasadniczo relacją z dwóch fikcyjnych debat publicznych między (w innym wypadku nieznanym) biskupem Mezopotamii Archelaosem a Manim, w których biskup ma ewidentnie przewagę. Relacja zawiera wiele elementów związanych z doktryną i życiem Maniego, które poddane uważnej i surowej krytyce mogą okazać się przydatne do rekonstrukcji pierwotnego manicheizmu; informacja o Bazylidesie ma szczególne znaczenie dla historii gnostycyzmu. Fragmenty pracy stały się częścią Historii Kościoła Aleksandryjskiego, dokładnie w sekcji, w której kontynuuje Historię ecclesiastica Euzebiusza z Cezarei.

HEGESIPPUS (połowa II w.): Pisarz, prawdopodobnie pochodzenia żydowskiego, który udał się do Rzymu przez Korynt za pontyfikatu Aniceta (155-166) i pozostał tam aż do pontyfikatu Eleuterosa (174-189). Znany jako autor pięciu ksiąg hypomnemata ("wspomnień"), mających na celu "bezbłędne przekazanie tradycji apostolskiego kazania" w wyraźnej polemice z gnostycyzmem. Hegesippus jest jednym ze źródeł Euzebiusza z Cezarei, który podaje pewne jego fragmenty, głównie na temat historii pierwotnej wspólnoty Jerozolimy . Spór dotyczy tego, czy wypowiedź Euzebiusza na temat działalności Hegesippusa w Rzymie odnosi się do weryfikacji autentyczności zachowanej tam tradycji apostolskiej, czy do zestawienia listy biskupów Rzymu. To Hegesippus twierdził, że różne grupy gnostyckie wywodzą się z sekt żydowskich .

HEGESIPPUS, pseudo (De belo judaico): Pod nazwą Hegesippus (pochodzenie od łac. Josippus = gr. VIw,shpoj) mamy wolne tłumaczenie De bello iudaico (Wojna żydowska) Flawiusza Józefa, które w rękopisach przypisuje się Ambrożemu. Skomponowane w IV lub V w. w starannym stylu, redukuje siedem ksiąg oryginału do pięciu, skracając, ale czasami także rozszerzając grecki tekst. Pochodzi z tego samego czasu, co tłumaczenie przypisywane Rufinowi i podobnie jak ono jest ważnym świadectwem przekazu słynnego dzieła żydowskiego historyka. W nim Hegesippus twierdzi, że pracował również nad biblijnymi księgami Samuela i Królewskimi. Podobne streszczenia istnieją również w różnych językach wschodnich.

HEGUMEN:Od greckiego h`ge,omai ("Ja prowadzę, jestem na czele"). Termin ten oznaczał przełożonego wspólnoty mnichów lub grupy anchorytów (przełożony idiorytmicznych klasztorów na Górze Athos jest nadal nazywany hegumen). "Hegumen" jest synonimem proestw,j = praepositus i jest odpowiednikiem w świecie greckim łacińskiego opata .

HELENA (zm. 328/329): Fl. Iulia Helena, matka cesarza Konstantyna I, czczona jako święta w kościołach greckim i łacińskim. Urodziła się prawdopodobnie w Drepanum w Bitynii (która zmieniła nazwę na Helenopolis za Konstantyna), o skromnym pochodzeniu (stabularia); żona lub konkubina Konstancjusza Chlorusa, który ją odesłał, aby mógł poślubić - ze względów państwowych - Teodorę, pasierbicę Augusta Maksymiana. Powróciła z honorami w 306 r., kiedy jej syn Konstantyn wezwał ją na dwór w Trewirze, a następnie udała się do Rzymu, do palatio Sessoriano (dziś S. Croce in Gerusalemme, Rzym), gdzie przed 325 r. zbudowano bazylikę. Otrzymała tytuł Augusty, być może w 325 r., a jej podobiznę wybito na monetach; prowincja Helenopontus została nazwana na jej cześć. Została nawrócona na chrześcijaństwo przez swojego syna Konstantyna . Słynna z dzieł miłosierdzia i pomocy, a także z promowania budowy nowych kościołów w Rzymie, Konstantynopolu i Palestynie. W latach 327/328 odbyła podróż na Wschód i do Palestyny . Tradycja znana św. Ambrożemu , obecna w V w. kościelne historie przypisują jej odkrycie na Golgocie "prawdziwego" krzyża męki, którego fragment przywiozła do Rzymu i umieściła w bazylice S. Croce. Zmarła prawdopodobnie w Konstantynopolu ok. 329 r. (wiosną tego roku jej wizerunek przestał pojawiać się na monetach), wkrótce po powrocie z pielgrzymki do Palestyny. Jej ciało zostało przeniesione do Rzymu, do mauzoleum zwanego obecnie Tor Pignattara, przy Via Labicana. Wspaniały porfirowy sarkofag znajduje się obecnie w Muzeach Watykańskich. Kult Heleny jako świętej szybko rozprzestrzenił się zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, często kojarzony z kultem Konstantyna; ich dwie postacie obok krzyża często pojawiają się na ciężarkach - symbolu równości i sprawiedliwości - oraz na bizantyjskich monetach, używanych również jako amulety.

HELENUS (zm. po 268 r.): Biskup Tarsu, 2. połowa III w. Z listu Dionizjusza z Aleksandrii do papieża Sykstusa II wiemy, że papież Stefan ekskomunikował Helenusa, Firmiliana z Cezarei (Kapadocji) i całe regiony Cylicji, Kapadocji i Galacji, ponieważ ponownie chrzcili heretyków . W czasach papieża Korneliusza, Helenus uczestniczył w synodzie w Antiochii (być może w 253 r.) przeciwko herezji Nowacjana ; uczestniczył także w dwóch innych synodach w Antiochii (264 i 268), które potępiły Pawła z Samosaty ; przewodniczył ostatnim sesjom drugiego synodu z powodu śmierci Firmiliana. Był jednym z najwybitniejszych biskupów swojego regionu. Data śmierci nieznana.

HELIODORUS (zm. przed 404): Biskup Altinum (w pobliżu Akwilei), święty. Święto 3 lipca. Zrezygnował z kariery wojskowej, aby zostać księdzem. Przyjaciel Hieromeusza, był, wraz z Rufinem, Chromatiusem i innymi, częścią społeczności ascetycznej Akwilei (ok. 372); podążył za Hieronimem do Syrii, ale później wrócił do Akwilei i został biskupem Altinum. Jako taki wziął udział w Soborze w Akwilei (381). On i Chromacjusz, obecnie biskup Akwilei, utrzymywali korespondencję z Hieronimem, wówczas w Betlejem, polegając na jego pomocy w kwestiach biblijnych i wysyłając mu kopistów oraz pomoc finansową. Hieronim zadedykował im obu księgi mądrościowe Wulgaty.

HELIOGABALUS (204-222): Cesarz (218-222), jego prawdziwe imię brzmiało Varius Avitus Bassianus, pochodził z Emesy w Syrii: pochodził z rodziny dziedzicznych kapłanów lokalnego boga słońca, El Gabala, skąd wzięło się jego nazwisko. Ogłoszony cesarzem w wieku zaledwie 14 lat przez żołnierzy stacjonujących w Syrii, w opozycji do Opelliusa Makrynusa (mordercy Karakalli), ten skorumpowany młody książę próbował narzucić całemu imperium wyraźnie wschodnią formę rządu. Biorąc pod uwagę jego entuzjazm dla kultu solarnego, którego był kapłanem, nie bronił starej religii rzymskiej: w istocie, według Aeliusa Lampridiusa , wykazał się determinacją, aby połączyć wszystkie religie, w tym christiana devotio, ze swoim kultem słońca. Był tolerancyjny, jeśli nie życzliwy, wobec chrześcijan, nie z powodu ekscentryczności, ale dlatego, że ta postawa odpowiadała linii politycznej Sewerów; w istocie, morderstwo Heliogabala w 222 r. nie miało wpływu na tę politykę, którą kontynuował jego kuzyn Aleksander Sewer.

HELLADIUSZ z Cezarei (IV w.): Biskup Cezarei w Kapadocji, następca Bazylego w 379 r. Uczestniczył w Soborze Konstantynopolitańskim (381) i Synodzie w Konstantynopolu (394), na którym rozwiązano schizmę między Agapiuszem a Bagadiuszem. Czasami jego stosunki z Grzegorzem z Nyssy i Grzegorzem z Nazjanzu były burzliwe, zwłaszcza gdy Helladius odsunął Sacerdosa (Sakerdw,j) od kierowania hospicjum dla ubogich założonego przez Bazylego .

HELLADIUSZ z Tarsu (V w.): Przyjaciel i współuczeń Nestoriusza i wierny towarzysz Teodoreta, Helladius jest nam znany z łacińskiego tłumaczenia siedmiu listów, z których niektóre, prawdę mówiąc, są zbiorowe. Tłumaczenie wykonał Rusticus, rzymski diakon zdetronizowany przez Wigiliusza w 550 r., który po wygnaniu w Egipcie zakończył swe dni w Konstantynopolu w klasztorze Akoemetów. Do swojej kolekcji Rusticus wykorzystał pięciotomowe dzieło Tragoedia Ireneusza z Tyru, lojalnego przyjaciela Nestoriusza; stamtąd wziął korespondencję Helladiusa. W wielu listach adresowanych do Aleksandra z Hierapolis, Helladius ubolewa nad interwencją Egipcjan. Zanim w liście synodalnym wysłanym wspólnie z biskupami Cylicji wyraził zgodę na postanowienia Efezu zawarte w liście skierowanym do cesarzy, Helladyusz skierował list do samego Nestoriusza, w którym szlachetność uczuć religijnych ukazuje, w jakim stopniu czuł się zmuszony do wyrażenia zgody.

HABAKKUK (ikonografia): Postać Habakuka we wczesnochrześcijańskiej ikonografii jest ściśle związana z przedstawieniem Daniela w jaskini lwów . Habakuk nie jest znany w malarstwie rzymskim. Pojawia się nie wcześniej niż w IV w. na rzymskich i italskich sarkofagach, rzadziej na iberyjskich i galijskich, prawie zawsze w krótkiej, przepasanej tunice, często w exomis, z nogami owiniętymi, zbliżając się do Daniela z jedzeniem w ręku, na talerzu lub w koszyku. Jedzenie to zwykle jeden lub więcej bochenków chleba oznaczonych krzyżem lub, rzadziej, ryba. Jedzenie, które przynosi Habakuk, jest oczywiście wyraźną aluzją do zbawczego jedzenia; więc obraz proroka podkreśla koncepcję zbawienia, już zawartą w przedstawieniu Daniela wśród lwów. Czasami w kompozycji pojawia się postać anioła, zwykle naprzeciwko Habakuka, jak na sarkofagu w Arles (Ws. 122,3), gdzie przedstawiono Habakuka (brodatego) i anioła (bez głowy): pierwszy ofiarowuje ryby, drugi chleb. Po lewej stronie fragmentarycznego sarkofagu z połowy IV w. zachowanego w Brescii (Ws. 208,10), anioł jest przedstawiony z podniesioną ręką, która chwyta Habakuka za włosy, aby zanieść go do dołu z Danielem (Bel 36): prorok ma w ręku talerz z rybą i chlebem. Jedynym dowodem obrazowym (koniec IV w.) jest ten w hypogeum S. Maria w Stelle w Weronie , na którym Habakuk trzyma talerz z bochenkami chleba w lewej ręce, a w prawej małą amforę. Habakuk pojawia się na przedmiotach z kości słoniowej (np. na kufrze z VI w. w British Museum), na niektórych afrykańskich lampach , w kodeksie Cosmasa Indicopleustesa (IX w.) - którego pierwowzorem jest jednak VI w. (Stornaiolo, pl. 50) - oraz na innych przedmiotach należących do wyposażenia różnego rodzaju. Habakuk jest ukazany niezależnie na panelu drewnianych drzwi kościoła św. Sabiny w Rzymie (V w.): po lewej stronie anioł chwyta Habakuka za włosy, gdy ten ma przynieść robotnikom polowym talerz z trzema bochenkami chleba , tutaj przedstawiony jako pasterz wypasający trzy kozy (Jeremias, pl. 33). Mniejszy prorok Habakuk - nie jest pewne, czy jest to ten sam Habakuk, co w epizodzie z Danielem - jest przedstawiony na mozaice Hosiosa Dawida (połowa V w.) w Tessalonikach (Volbach-Hirmer, pl. 135), w kodeksie Rabbuli z VI w. oraz wraz z Nahumem w kodeksie Kosmasa Indykopleustesa .

HADRIAN, cesarz (76-138): Panował w latach 117-138, osiągając szczyt swojej błyskotliwej kariery politycznej, ugruntowawszy swoją pozycję jako osoba o wielkiej kulturze (typowy produkt fuzji świata rzymskiego i greckiego) i dzielny żołnierz. Hadrian zastąpił Trajana, którego prawnuczkę Vibię Sabinę poślubił. Dużo podróżował po całym imperium, kazał wznieść wspaniałe pomniki w Atenach, Jerozolimie, Rzymie (mauzoleum Hadriana) i innych miastach, a także słynny Mur Hadriana w Brytanii. Skodyfikował wieczysty edykt i zreorganizował administrację cesarską. Posiadając niewielkiego ducha religijnego, był mimo to tolerancyjny wobec chrześcijan: w reskrypcie do Minucjusza Fundanusa, prokonsula Azji, groził karami za anonimowe donosy i przemoc wobec chrześcijan, nakazując przestrzeganie reguł proceduralnych w celu wydawania wyroków skazujących, i to tylko w przypadku określonych przestępstw . Reskrypt Hadriana można powiązać z reskryptem Trajana: w tym drugim jednak oskarżeni o chrześcijaństwo mogli zostać skazani lub uniewinnieni na podstawie dowodów przedstawionych przez sędziego lub ich własnych odpowiedzi; reskrypt Hadriana natomiast wprowadził procesy antychrześcijańskie do sfery prawa zwyczajowego, wymagając od oskarżycieli udowodnienia winy oskarżonego, z zastrzeżeniem kary dla oszczerców. Reskrypt Trajana nie sankcjonował fałszywych oskarżycieli, ponieważ chciał ułatwić ułaskawienie apostatów.

HADRIAN, egzegeta (zm. przed 450): Z urodzenia Syryjczyk, Hadrian, egzegeta szkoły Antiochii, jest prawdopodobnie tym samym mnichem i kapłanem o tym samym imieniu, adresatem trzech listów św. Nila . Żył w V w. (prawdopodobnie zmarł między 440 a 450) i został zapamiętany przez Kasjodora (Inst. div. I, 10) wśród introductores Scripturae divinae, po Tyconiusie i Augustynie, a przed Eucheriusem i Juniliusem. Mamy jego Wprowadzenie do Pisma Świętego w języku greckim, które jest rodzajem hermeneutyki biblijnej. (Termin eivsagwgh pojawia się tutaj po raz pierwszy jako tytuł książki.) W trzech rozdziałach Hadrian zajmuje się figurami myśli (w tym antropomorfizmami), słowem i konstrukcją (tutaj dodając krótki przegląd szerokiej gamy tropów). Ta praca, która wykazuje doskonałe wyczucie języka i oryginalność w rozróżnianiu figur retorycznych, jest rozsądnym narzędziem do interpretacji Pisma Świętego.

HADRIAN z Canterbury (zm. pod koniec VII w.): Rdzenny Afrykanin, opat w Nisida, niedaleko Neapolu, został mianowany przez papieża Witaliana w 668 r. na stanowisko biskupa Canterbury w Anglii, które było wolne. Hadrian, człowiek nauki, odrzucił stanowisko i zasugerował Teodora, Greka mieszkającego w Rzymie, jako osobę bardziej odpowiednią do tego zadania. Witalian przyjął sugestię, wyświęcając Teodora na biskupa Canterbury, ale wysłał Hadriana do Anglii, aby zajął się doktrynalnymi i kulturalnymi obowiązkami misji. Był opatem klasztoru Piotra i Pawła w Canterbury, a jego nauczanie Pisma Świętego było bardzo chwalone. Teodor, Grek mieszkający w Rzymie, jako osoba bardziej odpowiednia do tego zadania. Witalian przyjął sugestię, wyświęcając Teodora na biskupa Canterbury, ale wysłał Hadriana z nim do Anglii, aby zajął się doktrynalnymi i kulturalnymi obowiązkami misji. Był opatem klasztoru Piotra i Pawła w Canterbury, a jego nauczanie Pisma Świętego było bardzo chwalone.

HADRIAN z Nikomedii (zm. 303) : Męczennik za Domicjana. 4 marca Mart. hier. odnotowuje urzędnika armii rzymskiej pod tym imieniem, zamordowanego w czasach cesarza Dioklecjana. Hadrian, strażnik więzienny, który został uderzony wiarą i stanowczością 23 chrześcijańskich więźniów, którzy byli torturowani, nawrócili się na chrześcijaństwo, został aresztowany i skazany na śmierć razem z nimi. Według greckiego passio (BHG 27-29), po odcięciu rąk i stóp został zabity młotkiem na oczach swojej żony, Natalii, która wspierała go i zachęcała podczas uwięzienia. Jego ciało, wraz z ciałami 23 towarzyszy męczeństwa, zostało przetransportowane do Bizancjum przez pewnego Euzebiusza i pochowane w miejscu zwanym Argiroupoli, gdzie później pochowano również Natalię. Chciała być pochowana obok niego, wg. do klasycznej praktyki, która mimo wszystko zyskała nowe znaczenie w chrześcijańskim otoczeniu, zjednoczenia i wierności ukochanej osoby nawet w śmierci i pochówku. Hadrian jest zatem wspominany również 1 grudnia, w dniu śmierci Natalii. Kult świętego z Nikomedii szybko się rozprzestrzenił, także na Zachodzie; w Rzymie papież Honoriusz (626-638) kazał wybudować kościół na jego cześć w Kurii Senatorskiej, a około półtora wieku później zbudowano tam diakonię. Jej obecność tam, obok niemal współczesnego kościoła S. Martina, dała początek w średniowieczu przekonaniu, że to ona, a nie Natalia, była żoną Hadriana. Obchody świętego 8 września, odnotowane w martyrologiach Bedy, Florusa i Adonisa i przyjęte w Mart. rom., prawdopodobnie wynikają nie tyle z przeniesienia relikwii do Rzymu, poświadczonego stosunkowo niedawno, ile z procesji na cześć Madonny rozpoczynającej się przed kościołem św. Hadriana. Papież Sergiusz I (687-701) wyznaczył ten kościół jako miejsce spotkań i punkt wyjścia dla procesji maryjnych Zwiastowania, Wniebowzięcia, Matki Boskiej Gromnicznej i Bożego Narodzenia. Na Wschodzie Hadrian jest obchodzony 26 sierpnia, zarówno przez grecką, jak i ormiańską Synaksarię, podczas gdy Koptowie wspominają go 19 sierpnia

HADRIAN z Nikomedii (zm. 315?): Męczennik za Licyniusza. Grecka Synaksarja czci również innego Hadriana, męczennika z czasów Licyniusza, prawie nieznanego Latynom i wstawionego do Mart. rom. przez Baroniusza. Według greckiego passio (BHG 26), pod wieloma względami fantazji, Hadrian był chrześcijańskim synem Cezara Probusa (276-282). Po przybyciu do Nikomedii, aby głosić kazania i prosić cesarza o zakończenie prześladowań, został za to uwięziony i torturowany, a ostatecznie ścięty. Jego brat, wówczas biskup Konstantynopola, zajął się jego pochówkiem. Faktyczne istnienie tego męczennika jest kontrowersyjne: z jednej strony, autorytatywni uczeni, wśród nich Delehaye (Mart. rom.), uważają go za duplikat innego Hadriana, również męczennika w Nikomedii i pochowanego w Konstantynopolu, ale w czasach Dioklecjana; według Bollandystów Piniusa i Stiltinga, z drugiej strony, tych dwóch męczenników należy uważać za różne osoby.

HADRUMETUM: Starożytne Hadrumetum, uczynione kolonią przez Trajana, było częścią Afryki Prokonsularnej do Dioklecjana, następnie stolicą nowej prowincji Byzacena; przemianowane na Hunericopolis za Wandalów, Justinianopolis po bizantyjskiej rekonkwiście, a obecnie jest miastem Sousse (Tunezja). Chrześcijaństwo dotarło wcześnie do Hadrametum; część jej męczenników sięga początków III w., część katakumb - połowy III w. Z jego męczenników znamy Maiulusa , Rutiliusa , Bonifacego i Tekli Feliksa i Victorinusa , z czasów dominacji Wandali. Z jego biskupów znamy Polikarpa (256), Obfitego (345-358), Filologa (397-411), donatystę Wiktoryna, Feliksa (437), Serwicjusza (484), Servus Dei (525) i Primasiusa (553). W mieście odbyło się wiele soborów: sobory generalne dla Afryki w 397 i 507 r., sobory prowincjonalne w 541 i 646 r. Dla mnichów z lokalnego klasztoru, zaniepokojonych problemem łaski, Augustyn napisał De gratia et libero arbitrio (426) i De correptione et gratia (427), które przywróciły pokój we wspólnocie. Chrześcijańskie znaczenie miasta zostało wyraźnie ukazane przez pięć katakumb, obecnie niedostępnych, które znajdowały się tam w czasie okupacji francuskiej. Wczesna era chrześcijańska zakończyła się atakiem Arabów w 647 r.

HAERESES, ADVERSUS OMNES: Krótki katalog 32 herezji nieznanego autora, w przeszłości błędnie przypisywany Tertulianowi, ponieważ został dołączony jako dodatek do De praescriptione haereticorum,ze względu na podobny temat. Uczeni różnią się co do tego, czy został najpierw napisany po grecku, a następnie przetłumaczony na łacinę, czy odwrotnie. Musiał zostać napisany w Rzymie w pierwszych dekadach III w., w czasach papieża Zefiryna (zm. 217); niektórzy przypisują go Zefirynie lub jego kręgowi. Schwartz utrzymuje, że ten katalog, sporządzony po grecku w Rzymie na początku III w., został przetłumaczony na łacinę i przerobiony w anty-orygenistycznym sensie przez Wiktoryna z Petovium, któremu Jerome przypisuje podobne dzieło (De viris ill. 74). Hipotezę tę słusznie odrzucił M. Dulaey. Nie można wykazać, że autor czerpie z Syntagmy Hipolita; czerpie on z Justina i Ireneusza; późniejsi autorzy również korzystali z tego dzieła. Autor krótko objaśnia heretyckie poglądy różnych postaci, zaczynając od Simona Maga, nie sporządzając odparcia. Do heretyków wymienionych przez Ireneusza dodaje innych, takich jak Dositheus, Apelles, dwóch Teodotusów (garbarza i bankiera), Prakseasa itd.

HEREZJA ARABSKA : Augustyn znalazł tę herezję u Euzebiusza z Cezarei , ale nie imię jej założyciela. Niektórzy "Arabowie" głosili doktrynę rzeczywistej śmierci ciała i duszy oraz zmartwychwstania obu na końcu czasów. Herezja była propagowana w Arabii w latach 244-249, kiedy została ostatecznie potępiona przez synod całego regionu, w którym uczestniczył Orygenes

HISZPANIA i PORTUGALIA : Podbój Hispanii przez Rzym, który rozpoczął się w roku 218 p.n.e., zakończył się dopiero w 19 p.n.e. całkowitą pacyfikacją półwyspu. Niemniej jednak jego romanizacja postępowała powoli i dotarła do różnych prowincji na różnych poziomach, ale szybciej i intensywniej niż wszystkie inne, wpłynęła na Baeticę. Już w 197 p.n.e. Hispania została podzielona na dwie prowincje: Citerior (NE) i Ulterior (SW). Cesarz August podzielił Ulterior na dwie prowincje: Baeticę (stolica Kordoba) i Luzytanię (stolica Mérida); cesarz Dioklecjan kontynuował podział Citerior na trzy części: Tarragona (stolica Tarragona), Carthaginensis (stolica Cartagena) i Gallaecia (stolica Braga). Pięć prowincji, wraz z Mauritania Tingitana, tworzyło diecezję Hispania, a od czasów cesarza Konstantyna stanowiło część prefektury Galii. Nie wiemy, czy pragnienie apostoła Pawła, by udać się do Hiszpanii (Rz 15,24), spełniło się; niemniej jednak pozostaje to tylko hipotezą, pomimo obfitości świadectw Ojców, z których niektóre są bardzo stare, takie jak świadectwa Ireneusza i Tertuliana, którzy je popierali. Pewne jest, że nawet jeśli przybył, nie pozostawił żadnych śladów na półwyspie. Podobnie nie można poprzeć przybycia Jakuba do Hiszpanii; i nie brakuje tych, którzy nadal bronią obecności tak zwanych Siedmiu Mężów Apostolskich w Hiszpanii, pomimo milczenia źródeł pierwotnych (literackich, archeologicznych, epigraficznych i liturgicznych). Mając na uwadze odpowiednie i czasami późne dowody wielu uczonych, w większości hiszpańskich, którzy skłaniają się ku afrykańskiemu pochodzeniu chrześcijaństwa półwyspowego, należy wnioskować, że chrześcijaństwo dotarło do Hiszpanii normalnymi kanałami zjawiska romanizacji: armią, handlem i misjonarzami wysłanymi przez inne wspólnoty chrześcijańskie, a w szczególności przez Rzym. Pierwsze świadectwa chrześcijaństwa w Hiszpanii pochodzą od Ireneusza i Tertuliana ; w rzeczywistości nie są one wiarygodne, ponieważ są zbyt ogólne, a także być może retoryczne. Z pierwszego wyraźnie ważnego dokumentu, tj. Listu 67 Cypriana z Kartaginy (254), dowiadujemy się o istnieniu biskupów w Meridzie i w Astorga-León, jak i w innych pobliskich miastach, oprócz Saragossy; wiemy o istnieniu prześladowań, podczas których chrześcijanie dawali przykład swoim pasterzom, oraz o stosunkach z Rzymem (i tylko z powodu Kartaginy). Poprzez autentyczne, ale nie prokonsularne, Akty męczeństwa św. Fructuozusa, wiemy o obecności chrześcijaństwa w Tarragonie i niektórych jego zwyczajach do 259 r. Męczennicy prześladowań Dioklecjana dali świadectwo swojej wiary w Saragossie, Calahorrze, Geronie, Kordobie, Meridzie i Alcalá de Henares. Ale najlepszym dokumentem do poznania zakresu, cech i problemów hiszpańskiego chrześcijaństwa są Akty Soboru w Elvira (początek IV w.). Z tych Aktów można wnioskować, że nastąpiła znacząca penetracja religii chrześcijańskiej w Betice i na terenach przygranicznych oraz że chrześcijaństwo tam nie było całkowicie wolne od pogaństwa, a pod innymi względami religia była raczej sztywna i tradycyjna. W IV w. kościół hiszpański pozostawał w pewnym sensie poza głównymi kryzysami chrześcijaństwa. Jego związek z donatyzmem pobliskiej Afryki był bardzo ograniczony, ale realny i można go zaobserwować w obecności co najmniej ośmiu biskupów na Soborze w Arles (314), a także w prawdopodobnym wpływie Hozjusza z Kordoby na decyzje Konstantyna. Sam Hozjusz był przedstawicielem udziału kościoła hiszpańskiego w kryzysie ariańskim, jako kościelny doradca cesarza i przywódca antyariańskiej partii zachodniej. Osiem innych biskupów półwyspu było obecnych w konflikcie, chociaż w inny sposób i z innym wpływem: Potamiusz z Lizbony, sygnatariusz ariańskiej formuły Sirmium (357), i Grzegorz z Elwiry, oddany antyariański do końca. Pokój kościoła hiszpańskiego został jednak wystawiony na próbę pod koniec IV w. przez ruch pryscylianistyczny, z rozległymi reperkusjami wewnątrz i na zewnątrz Półwyspu w kontekście cywilnym i kościelnym. Pryscylianizm stymulował pewną produkcję literacką, która osiągnęła rozmiary produkcji osiągniętej przez Potamiusza i Grzegorza, wspomnianych powyżej, do poetów Juvencusa i Prudencjusza, do Bachiariusa, Eutropiusza i pism św. Pacjana, które wszystkie informują nas o kilku tematach o dużym znaczeniu w hiszpańskim kościele tamtych czasów: pokuta, małżeństwo-dziewictwo, asceza, duchowieństwo, kulty męczenników itd. Ponadto rozpoczęła się działalność soborowa, która osiągnęła swój szczyt w okresie wizygockim. Zanim Wizygoci zajęli Tarraconensis w 414 r., Swebowie przekroczyli Pireneje i zajęli Gallaecia wraz z Asdingami Wandalami; Alanowie osiedlili się w Luzytanii, a Silingowie w Beetice. Pod presją wojsk rzymskich ostatnie dwa ludy natychmiast przeszły do Afryki (429 r.). Po upadku ostatniego rzymskiego cesarza Zachodu (476 r.) Wizygoci najechali całą Hiszpanię, z wyjątkiem terytoriów Basków i Swebów, które zostały ostatecznie włączone do królestwa Wizygotów pod rządami Leowigilda (odpowiednio w 574 i 585 r.). Dopiero w 621 r., po wypędzeniu Bizantyjczyków, powstała jednostka terytorialna pod przywództwem Suintili, który, powołany przez Atanagilda z Afryki w 554 r., zajął strefę przybrzeżną prowincji Carthaginensis, część Tarraconensis i znaczną część prowincji Baetica. Z religijnego punktu widzenia, Swebowie byli początkowo poganami, a następnie nawrócili się na katolicyzm (448); później przeszli na arianizm (465), a w czasach św. Marcina z Dumium powrócili do katolicyzmu. Pozostałe grupy pozostały ariańskie. Społeczność hiszpańsko-rzymskokatolicka musiała z nimi współistnieć i czasami była prześladowana, ale katolicy na ogół żyli w pokoju. W różnych biskupstwach współistnieli dwaj biskupi, jeden katolicki, drugi ariański. W tym okresie utrzymywano intensywne stosunki z biskupstwem rzymskim: biskupi hiszpańscy zwracali się do papieża i mianowali niektórych jego wikariuszy dla różnych prowincji; ale już w IV w. stosunki te zanikły w tym samym okresie, w którym nasiliła się działalność soborowa w takich miastach jak Tarragona, Toledo, Barcelona, Lérida i Walencja, oprócz Bragi i Meridy. Metropolie cywilne stały się również metropoliami kościelnymi. Historycy Paulus Orosius i Idatius należą do tego pierwszego okresu. Severus z Minorki, Apringius z Beja, Justinian z Walencji, Licinianus z Cartegany, Justus z Urgel i św. Marcin z Dumium byli również dość sławni w tej epoce. Godny uwagi był także rodzący się monastycyzm. Po osiągnięciu niemal pełnej jedności terytorialnej, stymulowanej bardziej przez względy polityczne niż religijne, król Leowigild (568-586) chciał również stworzyć jedność religijną pod wyznawaną przez Wizygotów wiarą ariańską, nie szczędząc z tego powodu nacisków różnego typu, ale jego cel się nie powiódł. Jedność religijna, z której Żydzi pragnęli się wykluczyć, została osiągnięta dzięki jego synowi i następcy, Recaredowi, który, zachęcony względami politycznymi i religijnymi, nawrócił się na wiarę katolicką w 587 r. w wyniku debaty teologicznej między biskupami ariańskimi i katolickimi. Chociaż nie brakowało punktów oporu, jak w Meridzie, większość Wizygotów poszła za nim w tej konwersji, a została ona publicznie ogłoszona na III Soborze w Toledo (589). Począwszy od tego momentu, hiszpański kościół rozpoczął wiek chwały pod znakiem jedności. Kościół wizygocki, który był silnie narodowy, uznał się za dojrzały i działał ze znaczną autonomią (w rzeczywistości stosunki z Rzymem zostały zredukowane do minimum, a napięć nie brakowało); aby rządzić się poprzez sobory narodowe lub prowincjonalne, wśród których te z Toledo wyróżniały się swoją działalnością ustawodawczą, kościelną i cywilną, prestiż biskupich siedzib był na ogół związany ze słynnymi pasterzami, którzy nimi rządzili: Sewilla ze św. Leandrem i św. Izydorem; Saragossa ze św. Braulio i Taio; Mérida z Massoną; Palencia (Pallantia) z Konancjuszem; i Toledo ze św. Eugeniuszem, św. Ildefonsem i św. Julianem; Braga ze św. Fruktuozem i Bierzo z Waleriuszem. Harmonia między kościołem a monarchą zaowocowała jednością kultu, co zostało potwierdzone na III Soborze Toledańskim (589). Liturgia hiszpańska, kolejne dziedzictwo tej epoki historycznej, nadal rozwijała się i spełniała swój własny charakter. Kultura rozkwitała, chociaż odzwierciedlała raczej rekapitulację i przekaz niż kreatywność: dotyczyło to kultury świeckiej, ale szczególnie kultury religijnej. Nie brakowało autorów, którzy traktowali Pismo Święte (Izydor, Ildefons, Taio i Julian). Teologia była apologetyczna i antyariańska (Leander, Izydor), a zwłaszcza antyżydowska (Izydor, Ildefons i Julian), ponieważ w królestwie, które było zjednoczone cywilnie i religijnie, obecność judaizmu była jednocześnie problemem religijnym i politycznym. Ale nie brakowało również pism na temat teologii dogmatycznej (Izydor i Taio) i szczególnie eschatologii (Julian). W kwestiach prawnych sławna pozostała kolekcja Hispania, prawdopodobnie dzieło Izydora, a w dziedzinie prawa cywilnego należy wspomnieć o Liber Iudiciorum Recceswintha, opracowanym przez Braulio. Historia świecka miała swoich uczonych w osobach Jana z Biclaro, Izydora i Juliana, a jeśli chodzi o historię kościelną, należy przypomnieć traktat De viris illustribus Izydora i Ildefonsa. W tej twórczości literackiej swoją przestrzeń znalazła bogata literatura hagiograficzna, a w szczególności legendarne Dzieje męczenników. Należy również zwrócić uwagę na pracę nad zachowaniem kultury klasycznej poprzez dzieło Izydora. Ośrodkami tej kultury były szkoły biskupie, wśród których wyłoniła się szkoła sewilska oraz szkoły parafii i klasztorów pod przewodnictwem soborów. W rzeczywistości to właśnie w Hiszpanii, a konkretnie w Toledo (Sobór 527), postrzega się instytucję w sposób oficjalny szkół duchownych dla edukacji. Monastycyzm rozkwitł po swoich początkach w okresie wcześniejszym, przyjmując różne formy, z których niektóre nie raz dotyczyły ojców soborowych; w tym samym czasie mnożyły się reguły monastyczne (Leandra, Izydora, Waleriusza z Bierzo, Fruktuozusa, Reguły Wspólnej itd.). Słynnymi mnichami byli Marcin z Dumium, Izydor, Waleriusz z Bierzo i Fruktuozusa z Bragi. Wraz z inwazją muzułmańską w 711 r. rozpoczęła się nowa era w historii Hiszpanii, która bardzo różniła się od poprzedniej. Wiele soborów było obchodzonych przez kościoły hiszpańskie. Liczba tych znanych z epoki rzymskiej, a następnie wizygockiej, przekracza 40; do nich należy dodać kilka innych niepewnych soborów i jeden sobór ariański. Zgodnie z tradycją, dzielą się na hispano-rzymskie i hispano-gockie, a każda grupa dzieli się na ogólne i prowincjonalne. Zgodnie z konwencją sobory zwane "rzymskimi" to te, które były obchodzone przed nawróceniem Wizygotów na katolicyzm (589), chociaż niektóre z nich były obchodzone podczas rządów Wizygotów i Swebów. Sobory prowincjonalne to te, w których uczestniczyli biskupi jednej prowincji i na których omawiano problemy dotyczące tylko tej prowincji. Sobory ogólne to jednak te, na których omawiano problemy wiary lub te dotyczące całego kościoła półwyspowego, w których uczestniczyli wszyscy biskupi królestwa, osobiście lub za pośrednictwem przedstawicieli. Pomimo znaczenia niektórych soborów hispano-rzymskich (np. soboru w Elwirze), najsłynniejsze pozostają sobory w Toledo z epoki wizygockiej, będące wyrazem wyjątkowej symbiozy między kościołem a państwem.

HABIT MNISI : Właściwy dla regularnego duchowieństwa habit religijny nie istniał we wczesnym chrześcijaństwie. Duchownym zalecano jedynie skromność w ubiorze, a zabraniano im noszenia długich włosów. Tonsurę, praktykowaną na Wschodzie od IV w., na Zachodzie przyjęto znacznie później. Późnośredniowieczne sobory jako pierwsze określiły styl i kolorystykę ubioru duchownych, dopóki Sobór Trydencki nie nakazał kategorycznie noszenia odpowiedniego habitu. Habit monastyczny był jednak używany od początku ruchu, zarówno jako narzędzie pokory, jak i charakterystyczny znak stanu monastycznego. Nadano mu również mistyczną interpretację, której podstawą była koncepcja, że zmiana ubioru oznacza zmianę mentalności i zachowania. Jan Kasjan (początek V w.) rozwija ten temat w pierwszej księdze Instytutów. Kilka lat wcześniej Sulpicius Severus przedstawił Marcina z Tours ubranego w łagodny strój i czarny paliusz , nazywając tłum mnichów podążających za jego orszakiem pogrzebowym agmina palliata . Włosienica, camelorum saetis, była powszechna , której używanie, jak się wydaje, doprowadziło w niektórych kręgach do pewnego rodzaju wschodniej arogancji, i dlatego została odrzucona przez Kasjana . Strój monastyczny rozprzestrzenił się również poza asceteri, tak bardzo, że w 428 Celestyn zakazał jego noszenia biskupom i duchowieństwu . Wielcy wczesni prawodawcy odnosili się do stroju mnicha. Reguła Pachomiusza nawiązuje do stylu właściwego mnichom (schm/ a avpotaktiko,n); Bazyli zaleca im ubóstwo i skromność w ubiorze ; Reguli magistri i Benedykt, którzy mają rozdział de vestiario , przypisują mnichom używanie tuniki i kaptura (cuculla). Po Benedykcie ten typ ubioru został utrwalony, podczas gdy ubiór osób świeckich zmienił się radykalnie.

HOMILIE WIELKANOCNE Homilie wielkanocne Ojców zajmują szczególne miejsce w starożytnym korpusie homilii z dwóch powodów: (1) Po tygodniowym świętowaniu śmierci i zmartwychwstania Pana, od początku chrześcijaństwa, Wielkanoc była nie tylko najstarszym corocznym świętem w kalendarzu liturgicznym, ale także fundamentalnym, najwyższym i, wliczając Pięćdziesiątnicę, najdłuższym świętem chrześcijaństwa. (2) Teologia wielkanocna obejmuje całą tajemnicę zbawienia, począwszy od stworzenia świata, poprzez grzech pierworodny, przygotowanie na przyjście Zbawiciela w ST, jego wcielenie, śmierć i zmartwychwstanie aż do jego powrotu na końcu czasów. W związku z tym homilie wielkanocne Ojców są najbogatsze i najbardziej rozwinięte w całym roku liturgicznym. Dwie najstarsze i jedyne zachowane homilie wielkanocne z pierwszych trzech stuleci datowane są na ten sam okres, co najstarsze informacje, jakie przetrwały na temat dorocznego święta chrześcijańskiej Wielkanocy: Meliton z Sardes, Peri Pascha (ok. 160-170) i pseudo-Hipolit, In sanctum Pascha (między 164/166 a końcem II w.). Obie są wpisane w kwartodecymanistyczną tradycję obchodzenia Wielkanocy "z Żydami", tj. 14 Nisan, niezależnie od dnia tygodnia, co jednocześnie wywołało kontrowersje wielkanocne. W związku z tym homilie kładą nacisk na typologię Chrystusa jako nowego Baranka Paschalnego (1 Kor 5:7) i jego zapowiedź w Paschy ST (Wj 12), takie jak wypełnienie wszystkich proroctw/figur ST, zwłaszcza ofiary Izaaka (Rdz 22:1-8) i prześladowań proroków (Iz 53:7, "był jak baranek prowadzony na rzeź"; Jr 11:19, "będę jak łagodny baranek";). Jednocześnie homilie wielkanocne przyjmują tę współzależność jako punkt wyjścia do ograniczenia nowości chrześcijaństwa w porównaniu do judaizmu, który został już zastąpiony, w tym argumentu, że Żydzi odrzucili i zabili Mesjasza. Ponadto odkrycia homilii Melitona w 1940 r. spowodowały fundamentalną zmianę w sposobie, w jaki uczeni oceniali rozwój homilii w starożytnym kościele; homilia ta przedstawia się jako obszerny hymn zawierający wszystkie elementy retoryki "azjatyckiej": aliteracje, anafory, antytezy, chiazmy, epifory, paralelizmy itd. Do tego czasu uczeni zakładali, że stosowanie klasycznej retoryki w homiliach Ojców rozpoczęło się dopiero po "konstantyniańskim punkcie zwrotnym" w IV w.; zmiana ta była postrzegana jako jedna z przyczyn upadku Kościoła. Hymnowy styl trwał również w kolejnych stuleciach, zawsze prowokowany paradoksem tajemnicy zbawienia, śmierci i zmartwychwstania, starego i nowego oraz niemożnością wyjaśnienia tajemnicy poza pieśnią czci i uwielbienia. W IV w. homilie wielkanocne naturalnie podążały za rozwojem cyklu wielkanocnego, zaczynając od ok. 380 i ustanowienie katechumenatu, który wymagał katechezy kompetentnych (tj. tych, którzy byli wykwalifikowani) w przygotowaniu do chrztu podczas Wigilii Paschalnej lub Pięćdziesiątnicy i pomocniczej nauki nowo ochrzczonych podczas Pięćdziesiątnicy. Dlatego tematy homilii wielkanocnych uległy zmianie. Różne elementy całej tajemnicy wiary, aż do tego czasu, były celebrowane w jednym momencie lub redystrybuowane między różnymi okazjami: Niedzielą Palmową, Wielkim Piątkiem, Wielką Sobotą, Wieczem Wielkanocnym, Dniem Wielkanocnym, czasem wielkanocnym, Mezopentecostą, Wniebowstąpieniem, wigilią Pięćdziesiątnicy i Pięćdziesiątnicą, nawet jeśli nigdy nie było absolutnego podziału. Homilie wielkopostne były poświęcone między innymi nauczaniu Credo i Modlitwy Pańskiej katechumenów, podczas gdy święta Wielkanocy i czas po niej były poświęcone głównie wyjaśnianiu Eucharystii i innych elementów wiary i życia moralnego, aby wskazać drogę do najdoskonalszego życia chrześcijańskiego. Przetrwały między innymi homilie wielkanocne następujących autorów: Augustyna, Aleksandra Aleksandryjskiego, Apolinarego, Asteriusza Sofisty, Gaudencjusza z Brescii, Jana Chryzostoma, Grzegorza z Nazjanzu, Grzegorza z Nyssy, Leona Wielkiego, Maksyma z Turynu, Piotra Chryzologa, pseudo-Chryzostoma, pseudo-Epifaniusza, pseudo-Grzegorza z Nyssy, Zenona z Werony. Oprócz faktu, że homilie wielkanocne poruszały wszystkie aspekty historii zbawienia, dwa tematy cieszyły się od samego początku szczególną uwagą: (1) kwestia, gdzie i jak Chrystus spędził swój czas między śmiercią a zmartwychwstaniem: a także w "sercu ziemi" (Mt 12,40), w raju ze złodziejem (Łk 23,43) i w rękach Ojca (Łk 23,46), aby wyjaśnić metodę zbawienia; (2) powód tego zstąpienia do piekła, opartego na przepowiadaniu "duchom", zgodnie z 1 P 3,19, aby wyjaśnić, w jaki sposób sprawiedliwi, którzy żyli przed Chrystusem, zostali zbawieni. Ten temat osiągnął największy sukces w postaci wielkiej walki i zwycięstwa Chrystusa nad Hadesem, podboju piekielnego miasta, wyzwolenia mężczyzn i kobiet z sideł śmierci i wielkiej procesji zwycięstwa ku niebu. Homilia Pseudo-Epifaniusza In sabbato magno (CPG 3768) wyznacza szczyt tego rozwoju i wywarła ogromny wpływ w średniowieczu. Dziś nadal jest cytowana w brewiarzu. Psalm 24:7-10 "podnieście, bramy, swe głowy, aby mógł wkroczyć Król chwały", cytowany w tym kontekście, ma jednak podwójną funkcję w homiliach wielkanocnych. Aż do samego końca IV w. odnosił się do wejścia Chrystusa do miasta niebieskiego - aniołowie strzegący drzwi nie chcieli ich otworzyć, ponieważ nie rozpoznali Chrystusa powracającego z człowieczeństwem zjednoczonym z jego boskością - i dopiero później został użyty do opisania przybycia Zbawiciela stojącego przed siedzibą piekła.

Handel kontrtrendowy: handel w kierunku przeciwnym do kierunku większości akcji. Jeśli 75% akcji rośnie (byczy), transakcją kontrtrendową byłoby zajęcie pozycji spadkowej

HIOB

I. W Ojcach - II. Ikonografia.

I. W Ojcach. Chociaż wydaje się, że postać Hioba jest prawie nieobecna w dziełach Ojców pierwszych dwóch wieków (Clem. Rom., Corinth. 26 wymienia go jako świadka zmartwychwstania), u Klemensa z Aleksandrii na Wschodzie i Cypriana z Kartaginy na Zachodzie, odniesienia do tej postaci, a zatem do biblijnej księgi, która nosi jego imię i opowiada jego historię, zaczynają być częste. Klemens używa Hioba 28:22, aby poprzeć wiarę w zstąpienie Chrystusa do piekła (Strom. VI, 45,1-2), podczas gdy Cyprian przedstawia Hioba przede wszystkim jako przykład pokory, cierpliwości, hojności i znoszenia cierpień rozumianych jako próby dla sprawiedliwych . To użycie tekstu i postaci powróci u innych Ojców . W tym duchu znajduje się dzieło w 35 księgach Grzegorza Wielkiego, Moralia in Job, prawdziwy i właściwy podręcznik teologii ascetycznej, w którym Hiob staje się również "typem" Chrystusa i Kościoła. Orygenes, po którym nie zachował się żaden kompletny komentarz do Księgi Hioba (echo jego interpretacji wydaje się być znalezione w bardzo niewielu fragmentach Traktatu w Hiobie Hilarego), obficie cytuje liczne fragmenty z niej. Hiob 14:4-5 zajmuje szczególne miejsce w jego dziełach, zawsze cytowany, aby wykazać różnicę między Chrystusem a innymi ludźmi w kwestii grzechu . Ten werset został ponownie podjęty przez Augustyna, który znalazł tutaj poparcie dla swojej antypelagiańskiej doktryny o powszechności grzechu w każdym człowieku . Odkrycie papirusów z Tury pozwoliło na odzyskanie pierwszej części komentarza Didymosa do Księgi Hioba, odnoszącej się do rozdziałów 1-11, choć jest ona pełna luk .

II. Ikonografia. Postać biblijna, protagonista homonimicznej księgi ST, występuje w paleochrześcijańskim repertuarze figuralnym jako prototyp każdej cnoty, a w szczególności symbol cierpliwości, poddania się woli Bożej i zmartwychwstania. Scena ta pojawia się na około dwudziestu rzymskich obrazach cmentarnych (niektóre zaginęły) i na jednym w mauzoleum Exodusu w El-Bagawat w Egipcie. Najstarszy znany przykład wydaje się pochodzić z 2. połowy III w. , podczas gdy większość pozostałych fresków pochodzi z IV w. (tylko fresk z El-Bagawat pochodzi z V w.). Często patriarcha jest sam, zrezygnowany i pokryty wrzodami, siedząc na gnojowisku , które zwykle przypomina skałę lub ławkę. Czasami jego żona kroczy obok niego, zakrywa nos skrajem szaty i popycha mu jedzenie laską (choć ten szczegół nie jest znany tekstowi biblijnemu). Tylko w El-Bagawat odnaleziono trzech przyjaciół, którzy przyszli odwiedzić patriarchę . Scena ta jest również poświadczona w około tuzinie italskich i galijskich sarkofagów z ery przedkonstantyniańskiej (Hiob siedzący, jego żona, która popycha mu jedzenie, przyjaciel w tle). Ale Hioba nie należy uważać za postać znalezioną w kontrowersyjnej scenie (uważanej przez innych za katedrę Petri) na sarkofagu Museo Pio Cristiano (Ws 189). Patriarcha jest później przedstawiony na pozłacanym szkle, obecnie zaginionym, z Neuss (Kolonia), którego przetrwała słaba reprodukcja. W Kodeksie Rabbuli (586) i innych rękopisach, mimo że scena pozostała ta sama, zidentyfikowano liczne warianty ikonograficzne.

HIERONIM (ok. 347-419)

I. Życie - II. Dzieła.

Pierwszą cechą Hieronima jako księcia tłumaczy jest przekazanie Zachodowi bogactwa literatury greckiej i hebrajskiej. Drugą cechą, związaną z pierwszą, jest posiadanie i przekazywanie kultury literackiej bardzo różniącej się od kultury innych ojców łacińskich. Trzecią cechą, której nie należy pomijać, jest duchowa egzegetyczna i monastyczna wrażliwość, wspaniałe dziedzictwo Orygenesa, nawet jeśli Hieronim prawdopodobnie byłby zirytowany taką definicją. Na koniec zauważamy ludzką cechę namiętnej duszy, nadmiernej w swoich upodobaniach i niechęciach, ale z pewnością niezwykłej. I. Życie. Euzebiusz Hieronymus urodził się na rubieżach świata łacińskiego, w Strydonie, dalmatyńskiej twierdzy (zniszczonej przez Gotów około 376 r.). Jego upór, w ostatnich latach, w kwestii jego własnego zaawansowanego wieku sprawił, że przez długi czas utrzymywano, że urodził się przed 331 r., ale ta długa chronologia wydaje się mało prawdopodobna. Po błyskotliwych studiach literackich w Rzymie, gdzie został również ochrzczony, Hieronim szukał szczęścia w Trewirze, na dworze cesarskim. To tam pozwolił się podbić wschodniemu ideałowi monastycznemu, którego echo przekazał mu Atanazy, na wygnaniu w Galii. Około 370 r., po wyrzeczeniu się kariery urzędnika, dołączył do grupy w Akwilei, która podzielała ten sam ideał: Rufin, Bonosus, Chromatius, Heliodorus. W tych latach osobiście przepisał wielkich klasyków chrześcijańskich, Tertuliana, Cypriana, Hilarego, tak jak wcześniej zgromadził literacką bibliotekę łacińską, która pozostała jednym z jego źródeł. Grupa jednak nie zdołała zintegrować się z lokalnym kościołem i rozproszyła się. Podczas gdy Rufin udał się na pustynię egipską, a następnie z Melanią przeniósł się do Jerozolimy, Hieronim towarzyszył Ewagriuszowi z Antiochii do Syrii i obficie testował swoją siłę na pustyni Chalkis. Praktykował grekę, poświęcił się hebrajskiemu i poznał potężnych egzegetów. Ale trzymając się "małego kościoła" Paulina, w którym przyjął kapłaństwo (pod warunkiem nieutracenia własnej wolności monastycznej), uczynił swoje życie niemożliwym, czy to na pustyni, czy w Antiochii. Z Paulinusem i Epifaniuszem z Salaminy, swoim protektorem, udał się do Konstantynopola w nadziei na uzyskanie uznania "małego kościoła" przez sobór w 381 r. Tutaj nawiązał przyjaźń z Grzegorzem z Nazjanzu, pokojowym myślicielem ponad partyzanckimi bitwami. W końcu kontynuowali podróż w kierunku Rzymu, aby szukać tam wsparcia u Damazego. Szybkie pióro Hieronima, jego znajomość Wschodu, jego wiedza biblijna, jego zdolność do adaptacji we wspieraniu polityki stolicy apostolskiej zyskały mu względy Damazego, który uczynił go swoim sekretarzem. Tymczasem jego monastyczna i orygeńska duchowość otworzyła mu dostęp do pobożnych spotkań grupy kobiet z wysokiej szlachty, których darowizny pozwoliły mu odtąd pracować bez materialnych zmartwień. Dla Marceli i Pauli, podobnie jak dla Damazego, czuł się zmuszony do pogłębienia znajomości łacińskiej, greckiej i hebrajskiej Biblii i uczynienia z niej swojej specjalności. Hieronim zbyt mocno związał się z Damazym i narobił sobie zbyt wielu wrogów, by pozostać w łaskach pod rządami Syrycjusza po śmierci Damazego: dlatego też wyruszył ponownie, tym razem do Betlejem, po długiej podróży w towarzystwie Pauli, z przystankami na Cyprze, Antiochii, systematycznej wizycie w Ziemi Świętej, wówczas w monastycznym i uczonym Egipcie (Didymos, w Aleksandrii). Hieronim odniósł ogromne korzyści z biblioteki Orygenesa i Euzebiusza, dostępnej w Cezarei. Starał się kontynuować dialog, już podjęty w Rzymie, z kilkoma rabinami. Biskup Jan Jerozolimski przyjął teologię orygenistyczną: łączyła go ona z Melanią i Rufinem, którzy osiedlili się na Górze Oliwnej, ale sprzeciwiała mu się Epifaniusz, a w rezultacie Hieronim. Napięcie rosło nieustannie. Około 395 roku Hieronim znalazł się w trudnej sytuacji, praktycznie ekskomunikowany przez biskupa Jerozolimy, zagrożony wygnaniem przez prefekta pretorium i niemal pozbawiony wpływowych przyjaciół. Niemniej jednak udało mu się odwrócić sytuację, sprawiając, że Rufin powrócił na Zachód, znajdując poparcie w Rzymie, a zwłaszcza w Aleksandrii, gdzie okazał się użyteczny dla Teofila, nie tylko przeciwko orygenizmowi, ale także przeciwko Janowi Chryzostomowi, uwikłanemu dość szybko w tę sprawę. Więzy Hieronima z Paulinem zawsze powstrzymywały go od sympatyzowania z Teodorem z Mopsuestii i jego szkołą egzegetyczną, pewne cechy, których musiał doceniać. Nie okazywał też żadnej sympatii Pelagiuszowi i jego grupie, chociaż wykazali w Rzymie wielkie zainteresowanie jego dziełami: gdy schronili się w Palestynie po 410 roku, ich stosunki z Janem Jerozolimskim wystarczyły, aby zirytować Hieronima. Lata te zostały przyćmione śmiercią Pauli, a następnie jej córki Eustochium, upadkiem Rzymu, przybyciem uchodźców i izolacją jako starca. Przynajmniej jego stosunki z Augustynem, początkowo trudne z powodu jego wrażliwości, stały się bardziej przyjazne, podobnie jak z wieloma zachodnimi duchownymi, którzy oddawali hołd jego wiedzy.

II. Dzieła. 1. Tłumaczenia biblijne. W odpowiednim czasie wykształcenie literackie Hieronima sprawiło, że zwrócił on uwagę na Biblię i zdał sobie sprawę, że istniejące tłumaczenia łacińskie wymagają systematycznej rewizji. Przy wsparciu Damazego (ale bez oficjalnego mandatu, jak się wydaje; w każdym razie nie dotyczyło to całej Biblii), poprawił w Rzymie cztery Ewangelie (to jest tekst Wulgaty) i tłumaczenie Psałterza (tekst zaginął). W Betlejem podjął się rewizji greckiej Heksapli (tekstu krytycznego ustalonego przez Orygenesa) Psałterza (to jest tak zwana gallikańska rewizja, zawarta w wydaniach Wulgaty), a następnie ksiąg Salomona, Hioba, Kronik, być może także innych. Ale jego badanie erudycyjnych prac Orygenesa i Euzebiusza, tłumaczeń Akwili i Symmacha, a do pewnego stopnia oryginału hebrajskiego, doprowadziło go do wyjścia poza ten etap krytyki i zaryzykowania na terenie, na którym jako chrześcijanin znalazł się zupełnie sam: bezpośrednie tłumaczenie z oryginału hebrajskiego, z pomocą żydowskich tłumaczeń Akwili i Symmacha. W 393 r. ukończono Psałterz (iuxta hebraeos) i Księgi Królewskie, Prorocy byli w trakcie; po nich miały powstać Księgi Ezdrasza, Kroniki i Księgi Salomona. Oktaewnik ukończono dopiero około 404 r., Estera rok później. Tobiasza i Judytę przetłumaczono z pewną wyobraźnią, aby zadowolić pewnych przyjaciół, ale inne Księgi Deuterokanoniczne odrzucił z pewną pogardą. Jeśli chodzi o NT poza ewangeliami, Hieronim nie powrócił osobiście do swoich rewizji z języka greckiego (w braku ustalonego oryginału?), a to jeden z jego uczniów, być może Rufin Syryjczyk, dokończył edycję, która stała się Wulgatą, przyjmując kryteria nauczyciela i szanując je z jeszcze większą spójnością. Hieronim w rzeczywistości nie zawsze trzymał się tej samej metody tłumaczenia. Trzymał się oryginału, szczególnie w trudnych punktach, czerpiąc inspirację z tłumaczenia Akwili; miał większą swobodę w narracjach; szanował słownictwo i formuły Septuaginty (poprzez stare łacińskie tłumaczenia) w większym stopniu w bardziej świętych fragmentach, takich jak proroctwa czy modlitwy. Z pewnością nie znał hebrajskiego na tyle dobrze, aby zrozumieć samodzielnie trudne fragmenty, ale korzystał z doskonałych przewodników, utraconych dla nas, w wersji Hexaplar, która wiernie polegała na szkołach żydowskich. Jego łacina, sama w sobie dobrej jakości, miała uprzywilejowaną pozycję, aby z czasem stać się biblijnym modelem dla całego Zachodu, który mógł zostać wchłonięty i zasymilowany. Nie można zrozumieć wpływu Biblii na przestrzeni wieków, jeśli nie znamy tradycyjnych greckich i łacińskich tłumaczeń. 2. Dzieła erudycyjne. Kultura grecka przygotowała niezbędne narzędzia. Hieronim oddał wiele do dyspozycji chrześcijańskiego Zachodu, zwłaszcza Kronikę Euzebiusza, która dostarczyła historii kościelnej jej strukturalnych modeli, w porównaniu między historią świętą a świadomością specyficznie śródziemnomorskiej przeszłości. Hieronim zaadaptował ją i kontynuował do roku 378. Euzebiusz, po Orygenesie i innych, ułożył również Onomastica, słowniki nazw ludzi i miejsc, z tak ważną wówczas interpretacją etymologiczną. Hieronim stworzył z nich Liber locorum i Liber nominum. Wreszcie, z Historii kościelnej tego samego Euzebiusza stworzył De viris illustribus, czyli przewodnik po literaturze chrześcijańskiej. 3. Komentarze biblijne i syntezy teologiczne. Wydaje się, że podczas swojego pierwszego pobytu w Antiochii Hieronim odkrył greckich egzegetów, zwłaszcza Orygenesa. Wpływ Grzegorza z Nazjanzu, a następnie prośby jego uczniów, wzmocniły jego podziw i był czas, kiedy żywił ambicję przetłumaczenia całego Orygenesa. Kontrowersje z Rufinem i odkrycie veritas hebraica ostudziły jego entuzjazm, co skłoniło go do zaprzestania podkreślania swoich zapożyczeń egzegetycznych i zaatakowania niektórych tez doktrynalnych Orygenesa. Ale aż do końca jego komentarze czerpały wiele materiału z tłumaczeń egzegezy Orygenesa. Począwszy od 381 r. opublikował kilka homilii Orygenesa o Jeremiaszu, Ezechielu, Izajaszu; w Rzymie ofiarował Damazemu, z lirycznym wstępem, homilie o Pieśni nad pieśniami. Około 390 r. przetłumaczył homilie o Łukaszu, aby zdyskredytować komentarz Ambrose′a (podsycany przez Orygenesa); ten sam motyw doprowadził go do tłumaczenia Didymosa o Duchu Świętym, w latach 387-390, w konfrontacji z analogicznym traktatem Ambrożego. Traktaty o Psalmach Hieronima są również (jak niedawno wykazał V. Peri) tłumaczeniem, choć nieco zmienionym, Selecta in Psalmos Orygenesa, ale jesteśmy już po 400 r. i nazwisko autora nie jest wymienione. Inne komentarze, na początku pobytu w Betlejem, pociągają za sobą wiele adaptacji, jak również nowych materiałów, w tym komentarze do listów do Filemona, Galatów, Efezjan, Tytusa, a następnie do Księgi Koheleta. Hebrajskie pytania dotyczące Księgi Rodzaju, w dużej mierze zależne od materiału heksaplarnego dostarczonego przez Orygenesa, przybrały około 392 roku bardziej hebrajską orientację i przesunęły centrum uwagi. Komentarze do Proroków, które później zajęły Hieronima aż do jego śmierci (w kolejności, która nie była kolejnością ksiąg świętych: np. Dwunastu Proroków nie tworzy jedności; Księga Daniela, która nie opiera się na komentarzu, ale na erudycyjnym Stromateis samego Orygenesa, ma całkowicie odrębny charakter) łączą studium tekstu oparte na Wulgacie (rzekomo identycznej z hebrajskim) i tłumaczeniach heksaplarnych z duchowym studium, którego głównym źródłem pozostaje Orygenes. Komentarz do Ewangelii Mateusza, napisany szybko w 398 r., jest raczej suchy i zachowuje zapis licznych wykładów. Ten o Apokalipsie (niepewna data) nie ma greckiego oryginału i ogranicza się do adaptacji łacińskiego komentarza Victorinusa z Petovium (zm. 304). Homilie o Marku, z drugiej strony, wydają się być prostą adaptacją Orygenesa. Duża liczba listów, zwłaszcza tych starszych, ma na celu zbudowanie adresatów i jest również inspirowana tymi samymi aleksandryjskimi źródłami. 4. Tłumaczenia prac polemicznych. Niektóre listy, datowane na kryzys orygenistyczny, wydają się również być tłumaczeniami dokumentów związanych z bieżącymi sprawami, listami Epifaniusza z Salaminy lub, co więcej, Teofila z Aleksandrii. 5. Dzieła monastyczne. Na wzór Żywotu Antoniego Atanazego, przetłumaczonego przez jego przyjaciela Ewagriusza z Antiochii, Hieronim wymyślił liczne idealne żywoty świętych mnichów: Pawła, mitycznego poprzednika Antoniego; Hilariona, palestyńskiego ucznia Antoniego; Malchusa, romans rozgrywający się na pustyni Chalkis. Pachomiana (koptyjskie zasady i katechezy, przetłumaczone w pośpiechu z greckiej wersji, po śmierci Pauli w 404 r.) są wręcz przeciwnie wiernymi dokumentami, ale nie literackimi. 6. Korespondencja. Zdolności Hieronima uczyniły go błyskotliwym pisarzem listów, bogatym w biblijną erudycję i duchowe skarby Wschodu, delikatnym wobec przyjaciół, jadowitym wobec wrogów, fascynującym, skłonnym do skrajności, błyskotliwym w swojej wszechstronności. Od niego przetrwało około 150 listów, poza licznymi innymi w formie przedmów do jego pism lub tłumaczeń. W tradycji rękopisów nie stanowią one jedności. Często cechy są wymuszone, ale wiele stron to dzieła antologiczne, które bardzo często inspirowały malarzy. 7. Traktaty polemiczne. Od 382 r., pomimo więzi, które łączyły "mały kościół" Paulinusa z Lucyferem z Cagliari, Hieronim poczuł się zobowiązany do zdystansowania się od tego ekstremisty i opublikował Altercatio Luciferiani et Orthodoxi. Obrona dziewictwa i monastycyzmu miała miejsce najpierw w Contra Helvidium, a następnie w dwóch księgach Contra Iovinianum, i w obu przypadkach bez umiaru. Później kontrowersja orygenistyczna dała okazję do dwóch dzieł na dużą skalę, również dyktowanych przez namiętność i często niesprawiedliwych: Przeciwko Janowi Jerozolimskiemu i Przeciwko Rufinowi. Wreszcie, na starość, Hieronim, obrońca monastycyzmu, napisał Przeciwko Vigilantiusowi, a następnie Przeciwko Pelagianom. Satyryczne narzędzia wszystkich tych dzieł są często zaczerpnięte od wcześniejszych pisarzy, niekoniecznie dotykając dokładnych stanowisk jego adwersarzy.

HIERONIM z Jerozolimy (początek VIII w.): Z dzieł Hieronima, określanego jako kapłan Jerozolimy, dotarliśmy do dwóch fragmentów: jeden z dialogu o Trójcy między Żydem a chrześcijaninem, a drugi w obronie czci Krzyża. Drugi fragment zachował się u Jana z Damaszku w florilegium w jego trzecim traktacie w obronie ikon oraz we florilegium dołączonym przez papieża Hadriana I do jego listu do cesarza bizantyjskiego, w odpowiedzi na jego zaproszenie na siódmy sobór powszechny. Krótki fragment o czci Krzyża nie ujawnia szczególnie spójnej dyskusji, ale odnosi się do czci przedmiotów liturgicznych w ST.

harmonogram : 1. harmonogram, plan jak czas powinien być spędzany, sporządzone z wyprzedzeniem 2. lista, zwłaszcza lista stanowiąca dodatkowy dokument dołączony do umowy

hasło: specjalne słowo, które użytkownik musi podać podczas wykonywania operacji na koncie przez telefon

handel dystrybucyjny: wszystkie przedsiębiorstwa zajmujące się dystrybucją towarów

handel walutami obcymi : działalność polegająca na kupowaniu i sprzedawaniu walut obcych waluty

handel zagraniczny : handel z innymi krajami

handel terminowy : czynność kupna lub sprzedaży towarów z dostawą w późniejszym terminie

handel elektroniczny : to samo co e-commerce

hipoteka z dożywotnim ubezpieczeniem : hipoteka, w której początkowa pożyczona kwota jest spłacana na koniec okresu kredytowania z przychodów z polisy ubezpieczeniowej z nią powiązanej

KOMENTARZ: Pożyczkobiorca płaci odsetki od kredytu hipotecznego w standardowy sposób, ale nie spłaca kapitału. Zamiast tego wykupuje polisę ubezpieczenia z dożywotnim ubezpieczeniem na życie, która ma pokryć całą pożyczoną kwotę kapitału. Po wygaśnięciu polisy kapitał jest teoretycznie spłacany, choć zależy to od wyników inwestycji dokonanych przez firmę udzielającą polisy, a rzeczywista rentowność polisy może być mniejsza lub większa niż wymagana kwota. Kredyt hipoteczny, w którym kredytobiorca spłaca zarówno odsetki, jak i kapitał, nazywa się "kredytem ratalnym".

handel handlowy : eksport towarów importowanych

handel zewnętrzny: handel z zagranicą. Przeciwnie handel wewnętrzny.

handlowy : handlowy kraj, który osiąga dochody z handlu prawo handlowe przepisy dotyczące biznesu

handel wewnętrzny : handel między różnymi częściami kraju.

handel międzynarodowy: handel między różnymi krajami

harmonogram przejęcia: harmonogram różnych wydarzeń podczas oferty przejęcia

harmonogramy podatkowe: sześć rodzajów dochodów klasyfikowanych do opodatkowania.

handel szczupły : dzienny handel, na którym nie ma wielu akcji oferowanych do sprzedaży, więc zawieranych jest niewiele okazji (UWAGA: Przeciwieństwem jest rynek płynny).

handel : 1. działalność polegająca na kupnie i sprzedaży niekorzystna 2. określony rodzaj działalności lub osoby bądź firmy zajmujące się tym samym rodzajem produktu

handlowiec: 1. osoba prowadząca działalność gospodarczą 2. osoba kupująca lub sprzedająca akcje, udziały i opcje

handel : 1. działalność polegająca na kupnie i sprzedaży 2. obszar firmy maklerskiej, w którym obrót papierami wartościowymi odbywa się telefonicznie, przy użyciu monitorów wyświetlających aktualne ceny i transakcje giełdowe

Handel 24-godzinny: handel obligacjami, papierami wartościowymi i walutami przez cały dzień. KOMENTARZ: Handel 24-godzinny jest teraz możliwy dzięki natychmiastowej komunikacji z giełdami papierów wartościowych w różnych strefach czasowych; Giełda Papierów Wartościowych w Tokio zamyka się około dwie godziny przed otwarciem Giełdy Londyńskiej; Giełda Papierów Wartościowych w Nowym Jorku otwiera się w tym samym czasie co Giełda Londyńska.

handel jednokierunkowy: sytuacja, w której jeden kraj sprzedaje innemu, ale nic nie kupuje w zamian

hrywna : jednostka walutowa używana na Ukrainie

hiper- : prefiks bardzo duży

hiperinflacja : inflacja, której stopa procentowa jest tak wysoka, że jej zmniejszenie jest prawie niemożliwe

handel koniami : twarde negocjacje, które kończą się oddaniem czegoś w zamian za ustępstwa ze strony drugiej strony

handel domowy : handel w kraju, w którym ma siedzibę firma

honorarium : pieniądze wypłacane osobie wykonującej zawód, takiej jak księgowy lub prawnik, gdy nie zażądano określonej opłaty

honorowy : nie wypłacano wynagrodzenia za pracę wykonywaną dla organizacji

honorowy sekretarz : osoba, która sporządza protokoły i oficjalne dokumenty komitetu lub klubu, ale nie otrzymuje wynagrodzenia

honorowy skarbnik : skarbnik, który nie pobiera żadnego wynagrodzenia

honor : płacić coś, ponieważ jest to należne i poprawne jest honorowanie rachunku Bank odmówił honorowania jego czeku. (UWAGA: W USA pisownia to honor.) honorować podpis zapłacić coś, ponieważ podpis jest poprawny

haircut : 1. różnica między wartością rynkową papieru wartościowego a kwotą pożyczoną właścicielowi z wykorzystaniem papieru wartościowego jako zabezpieczenia 2. szacunek możliwych strat w inwestycjach

hammer : iść pod młotek, zostać sprzedanym na aukcji

harmonizacja : standaryzacja, ujednolicanie rzeczy w kilku krajach

harmonizować : ujednolicać takie rzeczy, jak stawki podatkowe lub stawki VAT w kilku krajach

hatchet man : niedawno mianowany menedżer, którego zadaniem jest zwalnianie pracowników i redukcja wydatków (nieformalnie)

haven : bezpieczne miejsce

head : najważniejsza osoba , najważniejszy lub główny.

headhunter : osoba lub firma, której zadaniem jest znalezienie odpowiednich menedżerów najwyższego szczebla do obsadzenia stanowisk w firmach

headlease : umowa najmu od właściciela gruntu do najemcy

heads of agreement: 1. projekt umowy, w której nie wszystkie szczegóły są kompletne 2. najważniejsze części umowy handlowej

head teller : główny kasjer w banku

health : 1. stan bycia sprawnym i zdrowym, bez choroby 2. wystawić firmie czyste zaświadczenie o stanie zdrowia zgłosić, że firma prowadzi zyskowną działalność

health insurance : ubezpieczenie, które pokrywa koszty leczenia choroby, zwłaszcza podczas podróży zagranicznych

hectic : dziki, bardzo aktywny.

hedge : zabezpieczenie przed możliwą stratą, polegające na podjęciu działania przeciwnego do działania podjętego wcześniej zabezpieczenie przed inflacją inwestycja, której wartość powinna wzrosnąć bardziej niż wzrost stopy inflacji

hedge fund : spółka partnerska otwarta dla niewielkiej liczby bogatych inwestorów, która inwestuje w akcje, kontrakty terminowe na waluty i instrumenty pochodne, co może generować wysokie zyski, ale wiąże się z bardzo wysokim ryzykiem.

KOMENTARZ: Pierwotnie fundusze hedgingowe były funduszami mającymi na celu ochronę inwestycji w akcje przed ewentualnymi spadkami na giełdzie. Obecnie termin ten stosuje się do funduszy, które zajmują pozycje spekulacyjne w kontraktach terminowych na instrumenty finansowe lub akcje i są zazwyczaj wysoce zadłużone: innymi słowy, nie podejmują żadnych działań w celu "zabezpieczenia" swoich aktywów.

hedging : czynność zakupu inwestycji po ustalonej cenie z dostawą w późniejszym terminie, w celu zabezpieczenia przed ewentualną stratą

high finance : pożyczanie, inwestowanie i pożyczanie bardzo dużych sum pieniędzy organizowane przez finansistów

high flier : 1. osoba odnosząca duże sukcesy lub taka, która prawdopodobnie osiągnie bardzo ważną pozycję 2. akcja, której cena rynkowa szybko rośnie

high levering : sytuacja, w której spółka ma wysoki poziom zadłużenia w porównaniu z ceną akcji

high-income bond : obligacja o najwyższym ratingu

high-income : używany w odniesieniu do funduszu, który przynosi wysoką stopę zwrotu, akcje o wysokich dochodach, portfel o wysokich dochodach

high-tech : używany do opisania urządzeń i metod wykorzystujących zaawansowaną technologię firmy high-tech firmy z zaawansowanych dziedzin technologicznych, takich jak komputery, telekomunikacja lub badania naukowe high-tech udział lub akcje udział w sektorze technologicznym, takim jak oprogramowanie lub biotechnologia

high yield : stopa dywidendy wyższa niż zwykle dla danego typu firmy

high-yield : który daje bardzo wysoki zwrot z inwestycja

hive off : oznaczający oddzielenie części dużej firmy w celu utworzenia mniejszej spółki zależnej, przekazując udziały w spółce jej obecnym akcjonariuszom.

HM Revenue & Customs : 1. Departament rządu Wielkiej Brytanii, który zajmuje się podatkami od importu i produktów takich jak alkohol produkowanych w kraju. Zajmuje się również podatkiem VAT i ulgami podatkowymi. Skrót HMRC

histogram : to samo co wykres słupkowy

historyczny : odnoszący się do okresu czasu.

KOMENTARZ: Tradycyjnie sprawozdania finansowe firmy są zazwyczaj sporządzane na zasadzie kosztu historycznego, tj. aktywa wycenia się według ceny zakupu. W związku z inflacją takie aktywa są niedowartościowane i preferowane może być rozliczanie według ceny bieżącej lub kosztu odtworzenia.

historycznego zakresu obrotu : różnica między najwyższą a najniższą ceną akcji lub obligacji w danym okresie

hold down : 1. utrzymywać na niskim poziomie . 2. utrzymać pracę, aby móc wykonać trudną pracę

hold on : czekać, nie zmieniać

haught for : czekać i prosić o coś powinieneś

haught to : nie pozwalać, aby coś lub ktoś się zmienił

haught up : 1. utrzymywać się na wysokim poziomie 2. opóźnić coś. holdback : część pożyczki dla dewelopera, która nie jest spłacana, dopóki inwestycja nie jest prawie ukończona

holder : 1. osoba, która posiada lub przechowuje coś posiadacze obligacji rządowych lub obligatariusze posiadacz akcji lub udziałów w spółce posiadacz polisy ubezpieczeniowej lub posiadacz polisy 2. rzecz, która przechowuje coś, która chroni coś

holder in due course : osoba, która posiada instrument negocjowalny, taki jak weksel, w dobrej wierze, nie wiedząc o żadnych innych roszczeniach wobec niego

holder of record : osoba zarejestrowana jako właściciel udziałów w spółce

holding : grupa posiadanych udziałów.

holding : 1. firma posiadająca ponad 50% udziałów w innej firmie. spółka zależna 2. firma, której jedynym lub głównym celem jest posiadanie udziałów w spółkach zależnych.

hologram : trójwymiarowy obraz używany na kartach kredytowych jako środek zapobiegający fałszerstwom

hold back czasownik frazowy oznaczający czekanie, nierobienie czegoś w danym momencie

handlarz: osoba żyjąca z pieniędzy z serii dochodowych transakcji biznesowych

Hurt: odnoszący się do działalności polegającej na kupowaniu towarów od producentów i sprzedawaniu ich w dużych ilościach handlowcom (sprzedawcom detalicznym), którzy następnie sprzedają je w mniejszych ilościach ogółowi społeczeństwa.

Hurtownik : osoba, która kupuje hurtowo od producentów i sprzedaje detalistom.

hipoteka wraparound: USA rodzaj drugiej hipoteki, w której pożyczkobiorca płaci tylko odsetki drugiemu pożyczkodawcy (który następnie płaci odsetki od pierwszej hipoteki pierwszemu pożyczkodawcy)

historia kredytowa : zapis tego, w jaki sposób potencjalny pożyczkobiorca spłacał swoje poprzednie długi

handlarz towarami : osoba, której działalność polega na kupowaniui sprzedawaniu towarów

handel : kupowanie i sprzedawanie towarów i usług

hipoteka komercyjna :hipoteka na nieruchomości komercyjnej, takiej jak biura, sklepy i fabryki

handel blokowy : handel bardzo dużą liczbą udziały

hipoteka przejęta : hipoteka, która może zostać przeniesiona na inną osobę

Huet, Pierre-Daniel: Sławny biskup Avrenches, który zmarł w 1721 r. - W jego Wspomnieniach można znaleźć wiele interesujących fragmentów dotyczących wampirów z greckiego archipelagu. "Wiele dziwnych rzeczy", mówi, "opowiada się o broucolagnes, czyli wampirach z archipelagu. W tym kraju mówi się, że jeśli ktoś prowadzi niegodziwe życie i umiera w grzechu, pojawi się ponownie po śmierci, jak to było w zwyczaju za jego życia, i że taka osoba wywoła wielki strach wśród żyjących". Huet uważał, że ciała takich ludzi zostały oddane we władzę diabła, który zatrzymał w nich duszę dla dręczenia ludzkości. Ojciec Richard, jezuita, zatrudniony na misji na tych wyspach, dostarczył Huetowi szczegółów na temat wielu przypadków wampiryzmu. Na wyspie St. Erini, Thera starożytnych, miała miejsce jeden z największych rozdziałów w "historii wampiryzmu". Mówi, że ci ludzie byli dręczeni przez wampiry, że stale ekshumowali ciała w celu ich spalenia. Huet stwierdza, że dowody te są godne wiary, ponieważ pochodzą od świadka o niepodważalnej uczciwości, który miał naoczne dowody tego, o czym pisze. Mówi dalej, że mieszkańcy tych wysp po śmierci osoby odcinają jej stopy, ręce, nos i uszy i nazywają ten akt akroteriazein. Wieszają to wszystko wokół łokcia zmarłego. Warto zauważyć, że biskup wydaje się myśleć, że współcześni Grecy mogli odziedziczyć praktykę palenia ciał po swoich ojcach z czasów klasycznych i że wyobrażają sobie, że jeśli zwłoki nie zostaną oddane płomieniom, nie wszystko może być w porządku z duszą zmarłego.

Hunowie: Starożytni historycy przypisywali Hunom potworne pochodzenie. Często nazywano ich dziećmi diabła, ponieważ mówiono, że narodzili się ze związku demonów i odrażających czarownic, które zostały wygnane z ich własnego kraju przez Philimer, króla Gotów, i jego armię. Starzy pisarze twierdzą, że Hunowie byli okropnie zdeformowani i nie można ich było pomylić z niczym innym, jak tylko dziećmi demonów. Besoldus, idąc za Servinem, twierdzi, że ich nazwa Hunowie pochodzi od celtyckiego lub barbarzyńskiego słowa oznaczającego wielkich magów. Opowiada się wiele historii o ich magicznych umiejętnościach i o wskrzeszaniu widm, które pomagały im w bitwie.

Hydromaney: Wróżenie z wody, jak twierdzi Natalis, zostało wynalezione przez Nereusa, a według Delrio, najbardziej szanowanego autorytetu w tych sprawach, jest to metoda wróżenia, od której nulla cundior imposturis. Lamblichus, jak mówi, wspomina o jednym rodzaju wróżenia stosowanym przez Makrobiusza. Pauzaniasz opisał fontannę w pobliżu Epidauros, poświęconą Ino, do której podczas jej święta wrzucano bochenki chleba. Było to pomyślnym znakiem dla wnioskodawcy, jeśli te ofiary zostały zatrzymane; z drugiej strony, najbardziej nieszczęśliwym, jeśli zostały ponownie wyrzucone na brzeg. Tak samo Tyberiusz wrzucił złote kostki do fontanny Apomus, w pobliżu Padwy, gdzie długo pozostały jako dowód szczęścia cesarskiego potwora w wykonywaniu najwyższego rzutu. Kilka innych przykładów wróżenia ze źródeł można znaleźć zebranych przez pilność Boissarda; a do wiary w nie Delrio uważa, że można odnieść zwyczaj starożytnych Germanów, którzy wrzucali swoje nowonarodzone dzieci do Renu z przekonaniem, że jeśli były fałszywe, to utoną, jeśli zaś były prawdziwe, to popłyną. W piątej metodzie wypowiadano pewne tajemnicze słowa nad filiżanką pełną wody i obserwowano jej samorzutne wrzenie. W szóstym, kropla oleju spadła na wodę w szklanym naczyniu, a to dało jakby lustro, w którym stało się widoczne wiele cudownych przedmiotów. To, mówi Delrio, jest Modus Fessanus. Klemens Aleksandryjski jest cytowany dla siódmego rodzaju, w którym kobiety z Niemiec obserwowały źródła, wiry i biegi rzek, w celu interpretacji proroczej;. ten sam fakt jest wspominany przez żony w jego Komentarzu do św. Atygustyna. We współczesnych Włoszech, kontynuuje uczony jezuita, nadal można znaleźć wróżbitów, którzy piszą imiona trzech osób podejrzanych o kradzież na takiej samej liczbie małych kulek, które wrzucają do wody, a niektórzy posuwają się do tak bezczeszczącego stopnia, że nadużywają nawet wody święconej w tym najbardziej nieuświęconym celu.

Hipnoza: Szczególny stan dysocjacji mózgowej, wyróżniający się pewnymi wyraźnymi objawami, z których najbardziej widocznym i niezmiennym jest wysoce zwiększona podatność na sugestię u osoby badanej. Stan hipnotyczny może być wywołany u bardzo dużego odsetka osób normalnych lub może wystąpić spontanicznie. Uznaje się, że ma powinowactwo z normalnym snem, a także z różnymi stanami nieprawidłowymi, wśród których można wymienić somnambulizm, ekstazę i transy hinduskich fakirów i dzikich medyków. W rzeczywistości, w jednej lub drugiej formie, hipnoza i jej pokrewne były znane praktycznie we wszystkich krajach i czasach. Hipnoza nie jest już klasyfikowana jako nauka okultystyczna. Zyskała, choć dopiero w stosunkowo niedawnych latach, określony status naukowy i nie byle jakie miejsce w legalnej medycynie. Niemniej jednak jej historia jest nierozerwalnie spleciona z okultyzmem, a nawet dziś wiele zjawisk hipnotycznych jest klasyfikowanych jako "spirytualistyczne"; tak więc rozważenie hipnozy w tym miejscu jest bardzo konieczne dla właściwego zrozumienia dużej części okultystycznej nauki naszych czasów i czasów minionych. Magnetyści Eayly′ego. - Już w XVI wieku zjawiska hipnotyczne były obserwowane i badane przez ludzi nauki, którzy przypisywali je magnetyzmowi, wypływowi promieniującemu z każdego obiektu we wszechświecie, w większym lub mniejszym stopniu, i poprzez który wszystkie obiekty mogły wywierać wzajemny wpływ na siebie. Na podstawie tej doktryny skonstruowano "sympatyczny" system medycyny, za pomocą którego magnetyczny wypływ planet, rzeczywistego magnesu lub lekarza, był wywierany na pacjenta. Paracelsus jest powszechnie uważany za twórcę układu sympatycznego, ponieważ był jego najpotężniejszym przedstawicielem. O magnesie mówi: "Magnes leżał długo przed wszystkimi oczami i nikt nigdy nie zastanawiał się, czy jest jeszcze do czegokolwiek przydatny, lub czy posiada jakąkolwiek inną właściwość, poza przyciąganiem żelaza. Podli doktorzy rzucają mi w twarz, że nie będę podążał za starożytnymi; ale w czym miałbym ich podążać? Wszystko, co powiedzieli o magnesie, nie ma znaczenia. Połóż na szali to, co powiedziałem o nim, i osądź. Gdybym ślepo podążał za innymi i sam nie przeprowadził eksperymentów, podobnie nie wiedziałbym nic więcej niż to, co widzi każdy chłop - że przyciąga żelazo. Ale mądry człowiek musi sam zbadać sprawę i tak odkryłem, że magnes, oprócz tej oczywistej i widocznej dla każdego człowieka mocy, mocy przyciągania żelaza, posiada inną i ukrytą moc". - Moc leczenia chorych. I nie ma wątpliwości, że Paracelsus rzeczywiście dokonywał uzdrowień za pomocą magnesu, szczególnie w przypadkach epilepsji i chorób nerwowych. Jednak słowo "magnes" jest najczęściej używane przez Paracelsusa i jego zwolenników w sensie przenośnym, aby oznaczyć magnes microcosmi, samego człowieka, który miał być miniaturową reprodukcją ziemi, mającą, podobnie jak ona, swoje bieguny i właściwości magnetyczne. Z gwiazd i planet, jak nauczał, wydobywał się bardzo subtelny wypływ, który wpływał na umysł lub intelekt człowieka, podczas gdy substancje ziemskie emitowały grubszą emanację, która wpływała na jego ciało. Szczególnie ludzka mumia była "magnesem - dobrze nadającym się do celów leczniczych, ponieważ przyciągała do siebie choroby i trujące właściwości innych substancji. Najbardziej skuteczna była mumia przestępcy, który został powieszony, i była stosowana w następujący sposób. "Jeśli ktoś cierpi na chorobę", mówi Paracelsus, "lokalną lub ogólną, eksperymentuj z następującym lekarstwem. Weź magnes nasączony mumią i połącz z bogatą ziemią. W tej ziemi zasiej kilka nasion, które mają podobieństwo lub jednorodność z chorobą; następnie niech ta ziemia, dobrze przesiana i wymieszana z mumią, zostanie umieszczona w glinianym naczyniu, a nasiona tam umieszczone będą codziennie podlewane płynem, w którym umyto chorą kończynę lub ciało. W ten sposób choroba zostanie przeszczepiona z ludzkiego ciała do nasion, które są w ziemi. Po zrobieniu tego, przeszczep nasiona z glinianego naczynia do ziemi i czekaj, aż zaczną kwitnąć w zioła. W miarę jak będą się rozrastać, choroba zmniejszy się, a gdy osiągną dojrzały wzrost, całkowicie zniknie. Dziwaczny, ale nie do końca, nielogiczny pomysł "broni - maści" - namaszczania broni zamiast rany - był również używany przez Paracelsusa, jego teoria była taka, że część duchów witalnych przylgnęła do broni i wywierała zły wpływ na duchy witalne w ranie, która nie zagoiłaby się, dopóki maść nie została najpierw nałożona na broń; to również było wynikiem teorii magnetycznej. Pod koniec XVI wieku Paracelsus został godnie zastąpiony przez J. B. van Helmonta, wybitnego naukowca i energicznego protagonistę magnetyzmu. "Materialna natura", pisze, "wyciąga swoje formy poprzez stały magnetyzm z góry i błaga dla nich o łaskę nieba; a ponieważ niebo w podobny sposób przyciąga coś niewidzialnego z dołu, ustanawia się swobodne i wzajemne obcowanie, a całość jest zawarta w jednostce". Van Helmont wierzył również w moc woli do kierowania subtelnym płynem. Uważał, że we wszystkich stworzonych rzeczach istnieje magiczna lub niebiańska moc, dzięki której są one sprzymierzone z niebem. Ta moc lub siła jest największa w duszy człowieka, w mniejszym stopniu znajduje się w jego ciele, a do pewnego stopnia jest obecna w niższych zwierzętach, roślinach i materii nieorganicznej. To dzięki jego wyższemu wyposażeniu w tym względzie człowiek jest w stanie rządzić innymi stworzeniami i wykorzystywać nieożywione przedmioty do własnych celów. Moc jest najsilniejsza, gdy ktoś śpi, bo wtedy ciało jest uśpione, a dusza najbardziej aktywna i dominująca; i z tego powodu sny i wizje prorocze są bardziej powszechne we śnie. "Duch", mówi, "jest wszędzie rozproszony, a duch jest medium magnetyzmu; nie duchy nieba i piekła, ale duch człowieka, który jest ukryty w nim, jak ogień jest ukryty w krzemieniu. Ludzka wola czyni siebie panem części swojego ducha życia, który staje się łączącą właściwością między cielesnością a bezcielesnością i rozprzestrzenia się jak światło". Temu eterycznemu duchowi przypisuje wizje widziane przez "wewnętrznego człowieka" w ekstazie, a także wizje "zewnętrznego człowieka" i niższych zwierząt. Jako dowód wzajemnego wpływu istot żywych twierdzi, że ludzie mogą zabijać zwierzęta, po prostu wpatrując się w nie intensywnie przez kwadrans. To, że Van Helmont nie był nieświadomy mocy wyobraźni, jest oczywiste z wielu jego pism. Zwykła igła, jak twierdzi, może za pomocą pewnych manipulacji, siły woli i wyobraźni operatora, posiadać właściwości magnetyczne. Zioła mogą stać się bardzo potężne dzięki wyobraźni tego, kto je zbiera. I jeszcze: "Do tej pory unikałem ujawniania wielkiej tajemnicy, że siła leży ukryta w człowieku, jedynie poprzez sugestię i moc wyobraźni, by działać na zewnątrz i wywierać tę siłę na innych, która następnie trwa sama z siebie i działa na najodleglejsze obiekty. Tylko przez tę tajemnicę wszystko otrzyma swoje prawdziwe oświecenie, wszystko, co dotychczas pracowicie zebrano, o idealnej istocie z ducha - wszystko, co powiedziano o magnetyzmie wszystkich rzeczy - - o sile - ludzkiej duszy - o magii człowieka i jego panowaniu nad światem fizycznym". Van Helmont przywiązywał również szczególną wagę do żołądka jako głównego siedliska duszy i opowiadał o swoim doświadczeniu, w którym po dotknięciu językiem tojadu, wszystkie jego zmysły przeniosły się do żołądka. W późniejszych latach miało to być ulubione osiągnięcie somnambulików i podmiotów kataleptycznych. Wybitnym angielskim magnetykiem był Robert Fludd, który pisał w pierwszej połowie XVII wieku. Fludd był propagatorem teorii mikrokosmosu i wyznawcą magnetycznego wypływu z człowieka. Emanacje te nie tylko były w stanie leczyć choroby ciała, ale także wpływały na uczucia moralne; ponieważ jeśli promieniowanie od dwóch osób zostało, po spotkaniu, odrzucone lub zniekształcone, skutkowało to ujemnym magnetyzmem lub antypatią, podczas gdy jeśli promieniowanie od każdej osoby swobodnie przeszło do promieniowania od drugiej, rezultatem był dodatni magnetyzm lub sympatia. Przykłady dodatniego i ujemnego magnetyzmu można było znaleźć również wśród niższych zwierząt i roślin. Innym wybitnym magnetykiem był szkocki lekarz Maxwell, o którym mówi się, że przewidział wiele z doktryny Mesmera. Twierdzi on, że ci, którzy są zaznajomieni z działaniem ducha uniwersalnego, mogą, dzięki jego działaniu, wyleczyć wszystkie choroby, bez względu na odległość. Sugeruje również, że praktykowanie magnetyzmu, choć bardzo cenne w rękach dobrze usposobionego lekarza, nie jest pozbawione niebezpieczeństw i jest podatne na wiele nadużyć. Podczas gdy teoretyczna gałąź magnetyzmu zyskiwała w ten sposób uwagę filozofów alchemicznych, praktyczna strona nie była w żaden sposób zaniedbana. W XVII i XVIII wieku istniało wielu "boskich uzdrowicieli", których magiczne uzdrowienia były bez wątpienia wynikiem sugestii hipnotycznej. Spośród nich prawdopodobnie najbardziej znanymi i najbardziej skutecznymi byli Valentine Greatrai~es, Irlandczyk, i szwabski ksiądz o nazwisku Gassner. Greatrakes urodził się w 1628 roku i po osiągnięciu wieku męskiego służył przez jakiś czas w armii irlandzkiej, a następnie osiedlił się w swojej posiadłości w Waterford. W 1662 roku miał sen, w którym objawiono mu, że posiada dar leczenia złych duchów króla. Sen powtórzył się kilka razy, zanim zwrócił na niego uwagę, ale w końcu przeprowadził eksperyment, a jego własna żona była pierwszą, którą uzdrowił. Wielu, którzy przybyli do niego z okolicznych krajów, zostało uzdrowionych, gdy położył na nich ręce. Później silnie odniósł wrażenie, że potrafi leczyć inne choroby oprócz złych duchów króla. Wieści o jego cudownych mocach rozeszły się daleko i szeroko, a pacjenci przychodzili setkami, aby szukać u niego pomocy. Pomimo faktu, że biskup diecezji zakazał korzystania z tych pozornie magicznych mocy, Greatrakes nadal uzdrawiał cierpiących ludzi, którzy go szukali. W 1666 roku udał się do Londynu i chociaż nie zawsze odnosił sukcesy, wydaje się, że dokonał tam zaskakująco wielu uzdrowień, o których zaświadczyli Robert Boyle, Sir William Smith, Andrew Marvell i wiele innych wybitnych osób. On sam opisuje je w dziele zatytułowanym "Val. Greatrakes, Esq., of Waterford, in the kingdom of Ireland, famous for treatment several diseases and nostemples by so a stroke of his hand only: London, 1660". Jego metoda leczenia polegała na głaskaniu chorej części dłonią, co powodowało rozprzestrzenianie się choroby na kończyny i ostatecznie poza ciało. Czasami leczenie działało jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, ale jeśli nie uzyskano natychmiastowej ulgi, kontynuowano pocieranie, a tylko kilka przypadków uznano za nieuleczalne. Nawet choroby epidemiczne leczył dotykiem. Mówi się, że podczas leczenia palce u rąk i nóg pacjenta pozostawały niewrażliwe na bodźce zewnętrzne, a on sam często wykazywał wszystkie objawy takiego kryzysu magnetycznego, który później miał stać się cechą szczególną leczenia mesmerycznego. Osobiście Greatrakes był prostym i pobożnym dżentelmenem, przekonanym, że jego cudowne moce są darem boskim i bardzo pragnącym jak najlepiej je wykorzystać. Inny wspomniany uzdrowiciel, Gassner, należy do nieco późniejszego okresu - około połowy XVIII wieku. Gassner był księdzem w Bludenz w Vorarlbergu, gdzie jego liczne uzdrowienia zapewniły mu szeroką sławę. Wszystkie choroby, według niego, były spowodowane przez złe duchy opętające pacjenta, a jego sposób leczenia polegał na egzorcyzmowaniu demonów. On również był człowiekiem o życzliwym usposobieniu i pobożności i szeroko korzystał z Pisma Świętego w swoich operacjach uzdrawiania. Ceremonia egzorcyzmów była dość imponująca. Herr Gassner siedział przy stole, pacjent i widzowie przed nim. Niebiesko-czerwony płaszcz w kwiaty zwisał mu z ramion; reszta jego ubrania, jak nam powiedziano, była "czysta, prosta i skromna". Po jego lewej stronie znajdowało się okno, po prawej krucyfiks. Jego piękna osobowość, głęboka nauka i szlachetny charakter inspirowały wiarę pacjenta i jego przyjaciół i niewątpliwie odegrały niemałą rolę w jego wyczynach uzdrawiających. Czasami stosował magnetyczne manipulacje, głaszcząc lub pocierając dotkniętą część i wpędzając chorobę, na wzór Greatrakesa, w kończyny pacjenta. Formułę egzorcyzmów zazwyczaj wymawiał po łacinie, z którą to językiem demony wykazywały doskonałą znajomość. Nie tylko mógł kontrolować chorobę za pomocą tych środków, ale namiętności również były podatne na jego leczenie. "To raz widoczny jest gniew, teraz cierpliwość, teraz radość, teraz smutek, teraz nienawiść, teraz miłość, teraz zamęt, teraz rozum - każdy wzniesiony na najwyższy poziom. Teraz ten jest ślepy, teraz widzi, a znowu jest pozbawiony wzroku itd." Te osobliwe wyniki sugerują phreno - magnetyzm późniejszych lat, gdzie równie nagłe zmiany nastroju były wywoływane przez dotykanie opuszkami palców tych części głowy podmiotu, które frenologia kojarzyła z różnymi emocjami, które miały zostać wywołane. Dotychczas widać, że racjonalne i nadprzyrodzone wyjaśnienia magnetyzmu przebiegały równolegle, pierwsze najbardziej przychylne filozofom, drugie ludowi. Emanuel Swedenborg (patrz) (1688 - 1772), szwedzki filozof i spirytualista, zarezerwował sobie połączenie doktryny magnetyzmu z doktryną spirytualizmu - tj. wiary w działanie w świecie zewnętrznym bezcielesnych duchów zmarłych istot ludzkich, s. To, że Swedenborg zaakceptował niektóre teorie starszych magnetystów, wynika z jego mistycznych pism, z których zaczerpnięto następujący fragment. "Aby zrozumieć pochodzenie i rozwój tego wpływu (tj. wpływu Boga na człowieka), musimy najpierw wiedzieć, że to, co pochodzi od Pana, jest boską sferą, która nas otacza i wypełnia duchowy i naturalny świat. Wszystko, co pochodzi z obiektu, otacza go i ubiera, nazywane jest jego sferą". Ponieważ wszystko, co duchowe, nie zna ani czasu, ani przestrzeni, wynika z tego, że ogólna sfera lub sfera boska rozszerzyła się od pierwszego momentu stworzenia do ostatniego. Ta boska emanacja, która przeszła z duchowego do naturalnego, przenika aktywnie i szybko przez cały stworzony świat, do ostatniego jego stopnia, gdzie jeszcze nie została odnaleziona, i wytwarza i utrzymuje wszystko, co jest zwierzęce, roślinne i mineralne. Człowiek jest nieustannie otoczony sferą swoich ulubionych skłonności; jednoczą się one z naturalną sferą jego ciała, tak że razem tworzą jedność. Naturalna sfera otacza każde ciało natury i wszystkie obiekty trzech królestw. W ten sposób sprzymierza się ze światem duchowym. To jest podstawa sympatii i antypatii, jedności i następstw. Mózg składa się z niezliczonych grup komórek nerwowych, wszystkie mniej lub bardziej ściśle połączone ze sobą za pomocą połączeń nerwowych lub ścieżek o zmiennym oporze. Pobudzenie którejkolwiek z tych grup, czy to za pomocą wrażeń odbieranych przez narządy zmysłów, czy też za pomocą przekazywanej aktywności innych grup, jeśli jest wystarczająco intensywne, spowoduje wzrost świadomości idei. W normalnym stanie czuwania opór nerwowych ścieżek skojarzeń jest dość niski, tak że aktywność jest łatwo przekazywana z jednej grupy neuronowej do drugiej. Tak więc główna idea, która dociera do wyższej warstwy ~świadomości, jest obsługiwana przez strumień innych, podświadomych idei, co ma na celu kontrolowanie pierwotnej idei i zapobieganie jej całkowitej dominacji. Teraz .nienormalna dominacja jednego konkretnego systemu idei, który sugeruje operator - wraz z całkowitym stłumieniem wszystkich rywalizujących systemów, jest głównym faktem, który należy wyjaśnić w hipnozie. W pewnym stopniu proces fizjologiczny warunkujący hipnozę sugeruje analogię do normalnego snu. Kiedy ktoś układa się do snu następuje obniżenie pobudzenia mózgowego i proporcjonalny wzrost oporu połączeń nerwowych; i to właśnie dzieje się podczas hipnozy, zasadnicza bierność podmiotu podnosi opór ścieżek skojarzeniowych. Ale w normalnym śnie, chyba że występuje jakaś pobudzająca przyczyna, wszystkie dyspozycje nerwowe są w spoczynku, podczas gdy w tym ostatnim przypadku takie całkowite zawieszenie aktywności mózgowej nie jest dozwolone, ponieważ operator za pomocą głosu, gestów i manipulacji kończynami pacjenta podtrzymuje przy życiu ten zestaw wrażeń odnoszących się do niego samego. Jedna dyspozycja nerwowa jest w ten sposób izolowana, tak że każda idea sugerowana przez operatora może swobodnie działać w działaniu, bez poddawania się kontrolom podaktywności innych idei. Alienacja jest mniej lub bardziej kompletna w zależności od tego, czy stopień hipnotyzmu jest lekki czy ciężki, ale stosunkowo niewielkie podniesienie oporu w połączeniach nerwowych wystarczy, aby zapewnić dominację idei sugerowanych przez hipnotyzera. Hiperestezja, od której prawdopodobnie żadne zjawisko nie jest częściej wspominane w związku ze stanem hipnotycznym, naprawdę należy do wątpliwej klasy, ponieważ nie ustalono jeszcze, czy ma miejsce rzeczywiste wyostrzenie lub udoskonalenie zmysłów. Alternatywnie można zasugerować, że dokładne postrzeganie bardzo słabych wrażeń zmysłowych, które wydaje się dostarczać dowodów na hiperastezję, jedynie przypomina fakt, że pobudzenie przekazywane przez nerw czuciowy - działa z niezwykłą siłą, będąc uwolnionym od ograniczeń podpobudzenia w sąsiednich grupach i układach nerwowych. Przyjmując ten punkt widzenia, przyznajemy, że w normalnym życiu bardzo słabe bodźce sensoryczne muszą oddziaływać na nerwy i mózg tak samo, jak w hipnozie, z tym wyjątkiem, że w pierwszym przypadku są tak stłumione pośród mnóstwa podobnych wrażeń, że nie docierają do świadomości. W każdym razie okazjonalna nienormalna wrażliwość podmiotu na bardzo słabe bodźce sensoryczne jest faktem hipnozy, tak samo uwierzytelnionym, jak samo znieczulenie, a termin "hiperestezja", jeśli nie jest całkowicie uzasadniony, może być w braku lepszego określenia stosowany praktycznie do obserwowanego zjawiska. Stan hipnotyczny nie jest koniecznie wywoływany przez drugą osobę. "Spontaniczny" hipnotyzm i "autohipnotyzacja" są dobrze znane nauce. Niektórzy indyjscy fakirzy i szamani nieucywilizowanych ras mogą sami wywołać stan ściśle zbliżony do hipnozy, poprzez przedłużone fiksowanie oczu i innymi środkami. Trans mediumistyczny, tj. również, jak pokażemy dalej, jest to przykład w tym kontekście. Hipnotyzm i spirytualizm. - Spirytualizm jest spuścizną bezpośrednio przekazaną przez magnetycznych filozofów średniowiecznych czasów, a za ich pośrednictwem przez jeszcze starszych astrologów i magów. Wykazano, że bardzo wcześnie zjawiska o wyraźnie hipnotycznym charakterze były przypisywane działaniu sił duchowych, czy to anielskich, czy demonicznych, przez pewien procent obserwatorów. Thug Greatrakes i Gassner uważali, że zostali obdarzeni boską mocą leczenia chorób. Przypadki ekstazy, katalepsji i innych stanów transowych miały znaczenie duchowe - tj. demony, anioły, żywiołaki itd. miały mówić przez usta opętanego. Czarostwo, w którym siła sugestii hipnotycznej wydaje się działać w bardzo dużym stopniu, było uważane za wynik kontaktów czarownic z Księciem Ciemności i jego legionami. Nawet w niektórych przypadkach dusze zmarłych mężczyzn i kobiet były identyfikowane z tymi inteligencjami, choć nie na ogół aż do czasów Swedenborga. Chociaż ruch znany jako "współczesny spirytualizm" jest zwykle datowany na rok 1848, rok "Rochester Rappings", prawdziwy rozwój spirytualizmu był znacznie bardziej stopniowy, a jego korzenie były ukryte w magnetyzmie zwierzęcym. Emanuel Swendenborg, o którego powinowactwach z magnetystami już wspomniano, wywarł niezwykły wpływ na myśl spirytualistyczną Ameryki i Europy i był w pewnym sensie założycielem tej wiary. Zjawiska automatyczne były już wtedy cechą transu magnetycznego, a jasnowidzenie, wspólnota wrażeń i telepatia były powszechnie wierzone i uważane przez wielu za dowody duchowej komunikacji. W Niemczech profesor Jung-Stilling, dr C. Rbmer, dr Werner oraz poeta i lekarz Justinus Kerner byli wśród tych, którzy mieli opinie na ten temat, ten ostatni kontynuował swoje badania z lunatykiem, który stał się sławny jako "Widzący z Prevorst - - Frau Frederica Hauffe. Fran Hauffe mogła widzieć i rozmawiać z duchami zmarłych, i dawała dowody na prorocze wizje i jasnowidzenie. W jej obecności obserwowano zjawiska fizyczne, pukanie, grzechotanie łańcuchów, ruch przedmiotów bez kontaktu i, krótko mówiąc, takie objawy, które były charakterystyczne dla rodziny poltergeistów. Była ponadto twórczynią pierwotnego "języka, który, jak oświadczyła, był językiem używanym przez patriarchów. Tak więc Fran Hauffe, chociaż była tylko lunatyczką lub pacjentką magnetyczną, posiadała wszystkie cechy udanego medium spirytualistycznego. W Anglii również istniało wiele okoliczności o charakterze nadprzyrodzonym związanych z mesmeryzmem. Dr Elliotson, który, jak wskazano, był jednym z najbardziej znanych angielskich magnetystów, z czasem nawrócił się na teorię spirytualistyczną, oferując wyjaśnienie jasnowidzenia i podobnych zjawisk, które, jak sądził, zaobserwował u swoich pacjentów. Francja, siedziba racjonalistycznej szkoły magnetyzmu, miała rzeczywiście znacznie mniej do pokazania opinii spirytualistycznej. Niemniej jednak nawet w tym kraju ta ostatnia doktryna pojawiała się okresowo przed 1848 rokiem. J. P. F. Deleuze, dobry naukowiec i szczery zwolennik magnetyzmu, który opublikował swoją Histoire Critique du Magnilisme Animal, miał przyjąć doktryny spirytualizmu przed śmiercią. Dr G. P. Billot był kolejnym wierzącym w komunikację duchową i tym, któremu udało się uzyskać fizyczne zjawiska w obecności swoich somnambuli. Jednakże to w osobie Alphonse′a Cahagneta, człowieka o skromnym pochodzeniu, który zaczął studiować somnambulizm wywołany około roku 1845, a następnie eksperymentował z somnambulikami, spotykamy pierwszego francuskiego spirytualistę o wybitnym wykształceniu. Dowody na komunikację duchową dostarczone przez Cahagneta i jego poddanych były tak dobre, że pozostają jednymi z najlepszych, jakie mogą wytworzyć annały ruchu. W Ameryce Laroy Sunderland, Andrew Jackson Davis i inni, którzy stali się filarami spirytualizmu w tym kraju, zostali najpierw przyciągnięci do niego poprzez studiowanie magnetyzmu. Wszędzie znajdujemy hipnozę i spirytualizm utożsamiane ze sobą, aż do 1848 roku, kiedy następuje wyraźny podział, a oba idą swoimi drogami. Jednak nawet teraz, separacja nie jest jeszcze całkowita. Po pierwsze, trans mediumiczny jest oczywiście odmianą spontanicznej lub samo-wywołanej hipnozy, podczas gdy po drugie, wiele najbardziej uderzających zjawisk z sali seansów spirytystycznych zostało dopasowanych wielokrotnie w zapisach magnetyzmu zwierzęcego. Na przykład diagnoza choroby i przepisywanie środków zaradczych dyktowanych przez kontrolę "medium uzdrawiania" mają swój prototyp w uzdrowieniach Valentine Greatrakesa lub Alesmera i jego uczniów. Automatyczne zjawiska - mówienie "językami" i tak dalej - wcześnie uformowały charakterystyczną cechę wywołanego transu i pokrewnych stanów. Podczas gdy nawet zjawiska fizyczne, ruchome Bez kontaktu, aporty, stukania, były obserwowane w związku z magnetyzmem na długo zanim ruch znany jako współczesny spirytualizm został w ogóle pomyślany. W każdym przypadku, choć nie we wszystkich, możemy prześledzić działanie sugestii hipnotycznej w zjawiskach automatycznych, tak jak możemy postrzegać wynik oszustwa w wielu przejawach fizycznych. Pytanie, czy po usunięciu czynników hipnozy i oszustwa część zjawisk pozostaje niewytłumaczalna, powiedzmy, przez hipotezę komunikacji ze światem duchów, jest pytaniem, które w przeszłości i dziś jest, odpowiada twierdząco wielu ludzi o najwyższych zasługach w ich różnych dziedzinach życia, i które dobrze byłoby traktować z należytą ostrożnością. To jednak jest zarezerwowane do rozważenia gdzie indziej, zakres niniejszego artykułu jest taki, aby pokazać, jak bardzo spirytualizm zapożyczył z faktu hipnozy.

Habondia : jedno z imion Królowej wróżek, czarownic, harpii, furii i duchów.

Hanon-Tramp: rodzaj koszmaru . Ten konkretny koszmar przybiera postać demona, który dusi ludzi podczas snu. Francuskie chłopstwo uważa, że jest to "zniszczenie, które pustoszy w południe", ponieważ przypuszcza się, że ludzie są najbardziej narażeni na jego ataki w tym czasie. Jego metoda duszenia polega na naciskaniu na pierś, co utrudnia działanie płuc.

Hermes Trismegistus ("trzykrotnie największy Hermes"): imię nadane przez Greków egipskiemu bogu Thothowi lub Tehuti, bogu mądrości, nauki i literatury. Thoth, jest wspominany w późniejszych pismach egipskich jako "dwa razy bardzo wielki", a nawet jako "pięć razy bardzo wielki" w niektórych pismach demotycznych lub ludowych. (ok. III w. p.n.e.) i został przypisany jako "pisarz bogów" autorstwo wszystkich świętych ksiąg, które Grecy nazywali "hermetycznymi". Według Klemensa Aleksandryjskiego było ich czterdzieści dwie i zostały podzielone na sześć części, z których pierwsza dotyczyła edukacji kapłańskiej, druga rytuałów świątynnych, a trzecia spraw geograficznych. Czwarta część dotyczyła astrologii, piąta hymnów na cześć bogów i tekstu - qook dla wskazówek królów, podczas gdy szósta była medyczna. Jest mało prawdopodobne, aby wszystkie te księgi były dziełem jednej osoby, a bardziej prawdopodobne jest, że reprezentują one nagromadzoną mądrość Egiptu, przypisywaną na przestrzeni wieków wielkiemu bogu mądrości. Jako skryba bogów "Thot był również autorem wszystkich ściśle świętych pism. Stąd przez wygodną fikcję imię Hermesa jest umieszczone na czele obszernego cyklu mistycznej literatury, powstałej w czasach pochrześcijańskich. Większość tej hermetycznej lub trismegistycznej literatury zaginęła, ale wszystko, co z niej pozostało, zostało zebrane i przetłumaczone na język angielski. Obejmuje ona "Poimandresa", "Doskonałe kazanie" lub "Asklepiosa", fragmenty Stobakusa oraz fragmenty Ojców Kościoła i filozofów, Zosimusa i Fulgencjusza. Dotychczas pisma te były zaniedbywane przez teologów, którzy odrzucili je jako potomstwo neoplatońskiego neoplatonizmu z III wieku. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem były to eklektyczne kompilacje, łączące neoplatońską filozofię, judaizm Filona i kabalistyczną teozofię w celu dostarczenia filozoficznego substytutu dla chrześcijaństwa. Liczne elementy chrześcijańskie, które można znaleźć w tych mistycznych pismach, przypisywano plagiat. Badanie wczesnych pism i tradycji misteryjnych wykazało z pewnym stopniem pewności, że głównym źródłem Traktatów Trismegistycznych jest mądrość Egiptu i że "powracają one w nieprzerwanej tradycji typu, formy i kontekstu do najwcześniejszych czasów Ptolemeuszów". "Poimandres", na którym opiera się cała późniejsza literatura Trismegistyczna, musi, przynajmniej w swojej oryginalnej formie, zostać umieszczony nie później niż w pierwszym wieku. Zarzut plagiatu pism chrześcijańskich upada zatem. Jeśli można udowodnić, że "Poiniandres" należy do pierwszego wieku, mamy w nim cenny dokument określający środowisko i rozwój początków chrześcijańskich. Pan G. R. S. Mead, autor "Thrice Greatest Hermes" mówi w oświecającym fragmencie:

"Im bardziej studiuje się najlepsze z tych mistycznych kazań, odrzucając wszelkie uprzedzenia i próbując czuć i myśleć razem z autorami, tym bardziej jest się świadomym zbliżania się do progu tego, co można uznać za prawdziwy adytum najlepszych w tradycjach misteryjnych starożytności. Niezliczone są wskazówki dotyczące wielkości i ogromu leżącego poza tym progiem - wśród innych cennych rzeczy wizja klucza do mądrości Egiptu, interpretacja apokalipsy światłem słońca - jasna epopteiazrozumiałego kosmosu.

Heydon, John: Angielski astrolog (działający od 1667). W swoich przydatnych, choć nie bezcennych Żywotach alchemicznych filozofów Waite z wielką pogardą wypowiada się o angielskim astrologu, Johnie Heydonie, opisując go jako nic lepszego niż szarlatana, a mimo to Retson nie podaje żadnych faktów dotyczących jego kariery. Astrolog najwyraźniej urodził się w 1629 roku, jego ojcem był Francis Heydon, właściciel małej posiadłości o nazwie Sidniouth w hrabstwie Devonshire. Jednak to nie w tym romantycznym hrabstwie astrolog po raz pierwszy ujrzał światło dzienne, ale w domu w Londynie, który szczycił się przyjemną nazwą Green Arbour; a po kilku latach spędzonych tutaj Heydon udał się do Worcestershire, gdzie jego edukacją zajęli się różni duchowni. Będąc mądrym chłopcem, jego rodzice naturalnie chcieli wysłać go na Uniwersytet, ale wkrótce stało się to praktycznie niemożliwe z powodu wybuchu wielkiej wojny domowej, a następnie Heydon chwycił za broń w imieniu króla i walczył w kilku bitwach. Mówi się, że odniósł sukces jako żołnierz i zdobył dowództwo nad oddziałem konnym pod wodzą księcia Ruperta, ale po ostatecznym triumfie partii Roundhead, młody człowiek uznał za wskazane opuścić Anglię i przez kilka lat przebywał w różnych krajach na kontynencie, zwłaszcza w Hiszpanii i Turcji. Rzeczywiście, jeśli wierzyć jego współczesnym biografom, dotarł tak daleko, jak Zantio, wyspa na Lewancie, której pochwały tak pięknie śpiewał Edgar Allan Poe; ale w 1652 roku Heydon wrócił do rodzinnej Anglii, a w 1655 roku znajdujemy go studiującego prawo i osiedlonego w Temple, miejscu niemal świętym z racji jego licznych skojarzeń literackich. Prawo nie było jego jedynym przedmiotem studiów, gdyż wkrótce zagłębił się w rzemiośle astrologii, z którym jego nazwisko miało być kojarzone, a pewnego razu, przepowiadając, że Cromwell wkrótce umrze przez powieszenie, został natychmiast uwięziony. Tak przynajmniej mówi Thomas Carte w swoim biografii wielkiego markiza Ormonde, tego skarbca informacji dotyczących Anglii w czasach Stuartów i Cromwella. Ci, którzy interesują się historią medycyny, bez wątpienia przypomną sobie Nicholasa Culpepera, który po walce o parlament w wojnie domowej poświęcił mnóstwo energii na kompilowanie rozbudowanych traktatów o astrologii i farmakopei, sztukach, które szły ręka w rękę w XVII wieku. I to właśnie wdowę po tym Culpeperze Heydon wziął za żonę, a ich ślub odbył się w 1656 roku, podczas gdy wydaje się, że z ich związku narodziła się córka, ponieważ wśród pism astrologów znajduje się tom zatytułowany Advice to a Daughter (Porady dla córki) (1658). Nie odnotowano, czy Heydon nadal mieszkał w Temple po ślubie, ani nie usłyszeliśmy, że zajmował się sprawami prawnymi, a wręcz przeciwnie, prawdopodobnie astrologia zajmowała cały jego czas, podczas gdy wydaje się, że wspomniane już uwięzienie nie było jedynym, którego doświadczył. Zaprzyjaźnił się z wieloma wielkimi naukowcami Restauracji, ale kłócił się również z wieloma z nich; podczas gdy, chociaż zawsze twierdził, że tak naprawdę nie był związany z różokrzyżowcami, faktem jest, że publicznie wyjaśniał ich teorie. Niewiele wiadomo o jego późniejszych latach, podczas gdy data jego śmierci jest nieznana, a zanim przejdziemy do tematu jego pism, wypada jedynie stwierdzić, że jego portret został wyryty przez Thomasa Crossa. Pan Waite oświadcza, że pisma Heydona są żałosnymi pastiszami i nie można kwestionować, że większość jego prac jest pochodna, a szczególnie naśladuje sir Thomasa Browne′a. Niemniej jednak Heydonowi należy przypisać znaczną pracowitość, a jego książki o różokrzyżowcach są liczne, z których najlepsze to prawdopodobnie The New Method of Rosiae - Crucian Physich (1658), The Rosie - Crucian Infallible Axiomater (1660), The Wise Man′s Crown, or The Glory of the Rosie - Cross (1664) i The Rosie - Cross Uncovered (1662). Oprócz nich był autorem Theomagia or The Temple of Wisdom (1664) i The Prophetic Trumpeter, sounding an Allarum to England (1655), ten ostatni dedykowany Henry′emu Cromwellowi, podczas gdy według Athene oxonicsis Wooda, Heydon był również kompilatorem A Rosiecrucian Theological Dictionary. Jeszcze inną książką spod jego pióra była Idea of the Law, a na jej końcu znajdujemy reklamy kilku jego prac, prawdopodobnie broszur, z których żadna nie istnieje obecnie.

Home, Daniel Dunglas, (1833-1886): Jeden z najbardziej znanych mediów spirytualistycznych, urodził się w pobliżu Edynburga w 1833 roku. W wieku dziewięciu lat został zabrany przez swoją ciotkę do Ameryki, gdzie w 1850 roku został nawrócony na nową doktrynę spirytualizmu. i sam rozwinął moce mediumiczne. Przez następne pięć lat zajmował się udzielaniem seansów w Nowym Jorku i gdzie indziej. W 1855 roku niektórzy z jego przyjaciół wpłacili pewną sumę pieniędzy, aby wysłać go do Europy. W Anglii w jego seansach uczestniczyło wiele znanych osób, a na kontynencie również został przyjęty do najwyższego towarzystwa. Do 1859 roku utrzymywał się z hojności swoich bogatych przyjaciół - ponieważ nigdy nie pobierał rzeczywistych opłat za swoje usługi - ale w tym roku poślubił rosyjską damę szlachetnego urodzenia, młodą, czarującą i mającą środki. Jednak po jej śmierci w 1862 roku jego sytuacja finansowa ponownie uległa zmianie. Cztery lata później został adoptowany przez bogatą wdowę, panią Lyon, która obdarowała go dużymi podarunkami pieniężnymi. Jednak po kilku miesiącach znudził się jej adoptowanym synem i pozwała go do sądu o odzyskanie jej "podarunków". Zarzut oszustwa nie został udowodniony, a wiele wybitnych osób złożyło oświadczenia pod przysięgą, w których zeznawały, że Home miał zdolności mediumiczne, ale sąd nie był przekonany, że nie wpłynął na panią Lyon i wydano wyrok na jej korzyść. Przez cały ten czas w dużej mierze wykorzystywał swoje zdolności mediumiczne, a w latach 1870-72 odbył serię sesji z sir Williamem Crookesem. W 1871 roku ożenił się ponownie, a jego żoną była po raz drugi zamożna Rosjanka. Od 1872 roku mieszkał głównie na kontynencie, gdzie zmarł w 1886 roku po długiej i bolesnej chorobie. Mediumizm Home′a przedstawia wiele niezwykłych cech. Jego seanse były owocne zarówno transem, jak i zjawiskami fizycznymi, te ostatnie obejmowały stukanie i przechylanie stołu, lewitację i wydłużanie, materializację, próbę ognia i praktycznie każdą formę manifestacji. W przeciwieństwie do innych mediów, nigdy nie został przyłapany na oszustwie, chociaż jego mediumizm rozciągał się na wiele lat, a jego zjawiska należą do najlepiej poświadczonych w zapisach spirytualizmu. Ale ważniejszym czynnikiem sukcesu Home′a była jego cudowna osobowość. Choć niskiego pochodzenia, wcześnie nabył swobodę i urok manier, które pasowały do dobrego towarzystwa, w którym miał się poruszać. Naiwny, spontaniczny i bardzo uczuciowy, o przyjemnych manierach i hojnym usposobieniu, zdobywał serca wszystkich, z którymi się stykał, i inspirował swoich uczestników emocjonalną pewnością siebie, która często górowała nad ich osądem. Sir W. Crookes powiedział o nim, że był "jednym z najbardziej kochanych mężczyzn", którego "doskonała autentyczność i prawość były poza podejrzeniami". Oczywiście, czy medium powinno być "poza podejrzeniem" dla naukowego badacza, jest kwestią otwartą, ale przykład ten pokazuje dobitnie, że nawet naukowcy nie są odporni na wpływ osobistego magnetyzmu.

Heb-Sed: Jubileusz obchodzony w celu upamiętnienia rocznicy wstąpienia króla na tron, zwykle odbywający się w trzydziestym roku jego panowania, mający na celu odnowienie jego witalności i zdolności do rządzenia. Kiedyś uważano, że Heb-Sed był substytutem rytualnej śmierci króla w odległych czasach, ale nie ma dowodów na to przekonanie.

Hieratyczny: Kursywna forma pisma HIEROGLIFICZNEGO, bardziej formalna niż DEMOT. Najwcześniejsze przykłady pisma hieratycznego pochodzą ze Starego Państwa.

Hieroglify: "Święte litery" Egiptu, znaki obrazkowe, układane w linie, poziome lub pionowe, używane w monumentalnych inskrypcjach i formalnych dokumentach. Znanych jest ponad 600 pojedynczych znaków w powszechnym użyciu.

Hyksosi: "Władcy obcych ziem" (Hekaw-khasut), semickojęzyczni najeźdźcy z Syro-Palestyny, którzy wkroczyli do Egiptu w czasie XIII dynastii. Są one odnotowane jako piętnasta i szesnasta dynastia królów. Zostali ostatecznie wypędzeni przez książąt Teb, którzy utworzyli siedemnastą i osiemnastą dynastię.

Hypostylowa Sala: Wielka sala przy wejściu do głównych świątyń Nowego Państwa i późniejszych. Termin ten pochodzi od lasu kolumn, często bardzo masywnych, które podtrzymują dach świątyni. Kolumny są symbolem pierwotnych trzcin, które otaczały "Boską Wyłaniającą się Wyspę" podczas stworzenia; są również symbolem nieświadomości w późniejszych interpretacjach.

HIERATYCZNY : Pismo kursywne rozwinęło się z hieroglifów i było regularnie używane w biznesie i w codziennych sprawach, od najwcześniejszych dynastii aż do Nowego Państwa (około dwóch tysięcy lat). Hieratyczny był szczególnie używany do pisania na papirusie: oficjalnych, administracyjnych i prawnych dokumentów, a także prac literackich i naukowych.

HIEROGLIFY : Piktograficzny system pisma używany w języku Egiptu od ok. 3100 r. p.n.e. do IV wieku n.e. Stosowany głównie w inskrypcjach na pomnikach oraz w tekstach sakralnych, formalnych i historycznych.

HYPOSTYLOWA, SALA : W świątyni egipskiej pylon (brama) umożliwiał dostęp do otwartych dziedzińców, za którymi znajdowała się jedna lub dwie zadaszone i kolumnowe sale, które stanowiły drogę procesyjną do sanktuarium. Egiptolodzy używają terminu "sale hipostylowe" od greckiego "hypostylos" ("spoczywający na filarach"); sale były budowane tak, że dach był podtrzymywany przez rzędy kolumn.

haker : Termin pierwotnie używany do opisu zaawansowanego entuzjasty technologii komputerowych, ale obecnie częściej odnosi się do osoby, która wykorzystuje wiedzę techniczną do włamywania się do systemów komputerowych.

hacktivist : Osoba, która uzyskuje nieautoryzowany dostęp do plików lub sieci komputerowych w celu osiągnięcia celów społecznych lub politycznych.

hping3 : Ulepszone narzędzie Ping do tworzenia pakietów TCP i UDP do wykorzystania w działaniach skanowania portów.

HTTP Strict Transport Security (HSTS): Mechanizm polityki stosowany w celu ochrony witryn internetowych przed atakami typu man-the-middle. HSTS umożliwia serwerom internetowym wymuszenie na przeglądarkach internetowych korzystania z połączeń HTTPS zamiast HTTP.

honeypot : Komputer umieszczony na obwodzie sieci, który zawiera informacje lub dane mające na celu zwabienie hakerów i odciągnięcie ich od legalnych zasobów sieciowych.

Handel programowy: Zamiast kupować akcje jako inwestycję, aby trzymać je i pielęgnować przez lata, traderzy programowi starają się wykorzystać rozbieżności na rynkach, kupując duże ilości akcji - lub opcji, obligacji lub kontraktów futures - na rynku, na którym ceny są nieznacznie odbiegające od cen na innych rynkach w innych częściach świata. Traderzy programów używają komputerów do śledzenia cen szerokiej gamy papierów wartościowych na rynkach na całym świecie - i wykorzystują te informacje do kupowania tam, gdzie jest tanio i sprzedawania tam, gdzie ceny są nieco wyższe.

Hiperinflacja : Ceny rosną niekontrolowanie. Hiperinflacja zwykle występuje w krajach z poważnymi problemami gospodarczymi i politycznymi, takimi jak Niemcy w latach 20. XX wieku i Argentyna w latach 90. XX wieku. W niektórych krajach z hiperinflacją ceny mogą wzrosnąć o ponad 1000 procent rocznie.

Handel programowy. Zamiast kupować akcje jako inwestycję, którą należy trzymać i pielęgnować przez lata, traderzy programowi starają się wykorzystać rozbieżności na rynkach, kupując duże ilości akcji - lub opcji, obligacji lub kontraktów terminowych - na rynku, na którym ceny są nieznacznie odbiegające od cen na innych rynkach w innych częściach świata. Traderzy programowi używają komputerów do śledzenia cen szerokiej gamy papierów wartościowych na rynkach na całym świecie - i wykorzystują te informacje, aby kupować tam, gdzie jest tanio, i sprzedawać tam, gdzie ceny są nieznacznie wyższe.

Handel informacjami poufnymi. Insiderzy firmy to osoby, które mają dostęp do sprawozdań finansowych firmy lub innych tajemnic firmy. Zazwyczaj insiderzy to najwyżsi menedżerowie firmy. Działania insiderów są uważnie obserwowane - przez rynki i organy nadzoru finansowego. Handel informacjami poufnymi jest nielegalny w większości krajów. Na przykład gwiazda telewizyjna Martha Stewart musiała odsiedzieć karę więzienia za handel informacjami poufnymi.

Hiperinflacja. Ceny rosną niekontrolowanie. Hiperinflacja występuje zazwyczaj w krajach z poważnymi problemami ekonomicznymi i politycznymi, takich jak Niemcy w latach 20. XX wieku i Argentyna w latach 90. XX wieku. W niektórych krajach z hiperinflacją ceny mogą wzrosnąć o ponad 1000 procent rocznie.

Handel emisjami. Podstawową ideą handlu emisjami jest zapewnienie zachęt ekonomicznych do redukcji emisji dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych - głównej przyczyny globalnego ocieplenia. Idea handlu emisjami opiera się na zasadzie cap and trade, co oznacza ustalenie limitów na ilość gazów cieplarnianych, które mogą być emitowane przez sektor lub całą gospodarkę - a następnie umożliwienie poszczególnym graczom handlu swoimi "prawami do zanieczyszczeń", co pozwala na racjonalne i ekonomicznie opłacalne podejście do redukcji zanieczyszczeń.

Handel algorytmiczny. W ciągu kilku milisekund duże, zaprogramowane komputery wykorzystują algorytmiczne programy handlowe do kupna lub sprzedaży akcji, zanim rynek zdąży zareagować na nowe wydarzenia. Pozwala im to wykorzystać rozbieżności na rynku spowodowane nieoczekiwanymi wydarzeniami na świecie i wahaniami na rynkach. Na początku XXI wieku algorytmiczny handel odpowiadał za 30-50 procent wszystkich transakcji na amerykańskich giełdach papierów wartościowych.

Husajn: Syn Alego, wnuk proroka Mahometa, męczennik szyickiego islamu, postać boskiego królestwa pięciu w Matce Ksiąg.
Hylic: osoba materialna, osoba z materii ziemskiej (gr. hyle). Najniższy z trzech podziałów człowieczeństwa, zwłaszcza w tekstach walentynańskich. Czasem nazywana też osobą cielesną (sarkic, gr. sarkikos) lub osobą ziemską (choic, grec. choikos).
Himeros: Bóg pożądania, powiązany z Erosem w mitologii greckiej. Wspomniane w O pochodzeniu świata.
Homer: grecki poeta, autor, któremu przypisuje się Iliadę i Odyseję. Nazywany "poetą" i cytowany w Egzegezie o duszy i Kazaniu Naassene.
Houris: Młode kobiety o legendarnej urodzie, które żyją w raju. Wspomniane w Matce Ksiąg.
Habshaba: niedziela, uważana za dzień święty w religii mandejskiej.
Hades: Bóg i królestwo umarłych w myśli greckiej.
Harith: Druzyjskie imię diabła, imię Azazi′ila w Matce Ksiąg.
Harmozel: Jeden z luminarzy myśli gnostyckiej.
Hasan: Syn Alego, wnuk proroka Mahometa, męczennik szyickiego islamu, postać boskiego królestwa pięciu w Matce Ksiąg.
Helena: Helena Trojańska, dla której toczono wojnę trojańską, u Homera. Czasami łączona z Heleną, towarzyszką Szymona Maga i wyrazem pierwszej myśli boskości. Wspomniane w Egzegezie o duszy.
Herakles: Herkules, bohater mitologii greckiej, który dokonał dwunastu potężnych prac. Wspomniane w Księdze Barucha.
Hermafrodyta: postać z mitologii greckiej, która jest androgyniczna, to znaczy mężczyzna-kobieta. Wspomniane w O pochodzeniu świata.
Hermes: bóg posłaniec w mitologii greckiej. Hermes Trismegistos jest boskim ojcem religii hermetycznej. Hermes utożsamiany jest z egipskim bogiem Thotem, bogiem mądrości i boskim pisarzem, a także z planetą Merkury w Dyskursie ósmego i dziewiątego.
Herodot: grecki historyk wojen perskich. Wspomniane w Księdze Barucha.
Hewath: prawdopodobnie "wąż", przydomek Ruhy w źródłach mandejskich.
Hibil: Niebiański Abel, posłaniec światła, w myśli Mandaean.

handel przeciwny: Złożona forma handlu wymiennego, w który może być zaangażowanych kilka krajów, z których każdy wymienia towary za towary lub usługi za usługi.

Hetyci: lud zamieszkujący Anatolię (dzisiejsza Turcja) i części Syrii w drugim tysiącleciu p.n.e. Ich mity często odzwierciedlają tradycje huryckie.

Hokmah: Hebrajskie imię przypominające boginię lub uosobienie Mądrości. Po grecku ma na imię Sophia.

Humbaba: akadyjskie imię Huwawy, boskiego opiekuna.

Huryci: lud zamieszkujący północno-wschodnią Mezopotamię i części Syrii na przełomie trzeciego i drugiego tysiąclecia p.n.e.

Huwawa: Potworny strażnik Lasu Cedrowego, zabity przez Gilgamesza i Enkidu. Jego akadyjskie imię to Humbaba.

Herezja Lucyfera: (XI w.) Wyimaginowana herezja, w której heretycy zostali oskarżeni o czczenie Lucyfera, praktykowanie ofiar z dzieci i orgie. Chociaż bulla papieska potępiła lucyferianizm, herezja nigdy nie istniała.
Hymn of the Pearl, czyli Hymn of the Soul: Urocza gnostycka opowieść znaleziona w niektórych kopiach Dziejów Tomasza, w której Tomasz recytuje hymn w więzieniu. Opowiada historię księcia, który zostaje wysłany na misję do Egiptu, aby odzyskać perłę chronioną przez węża. Ale książę zapomina o misji i zasypia. Dopiero gdy otrzymuje list z ojczyzny, przypomina sobie o swojej misji i odzyskuje perłę. Kiedyś Bardaisan był proponowany jako autor Hymnu o Perle, ale pogląd nie jest dłużej popularny. Był szeroko znany i czytany przez gnostyków, chrześcijan, manichejczyków i muzułmanów.
Hyparxis: (z greckiego "egzystencja") W literaturze setyjskiej część pierwszej hipostatycznej triady od bóstwa wraz z Życiem lub Witalnością i Umysłem, a czasami odpowiednik Bycia. Termin ten jest używany podobnie w literaturze neoplatońskiej.
Hypatia: (350/370-415) grecka filozofka, matematyk i astronom z Aleksandrii, którą uczył jej ojciec, Theon, ostatni matematyk związany z Muzeum Aleksandryjskim. Jej filozofia była neoplatońska i była ascetką, wymachując łachmanami menstruacyjnymi, aby odstraszyć zalotnika. Jej śmierć była znanym przykładem chrześcijańskiej nietolerancji. Została zaatakowana przez tłum koptyjskich chrześcijan, rozebrana do naga i zamordowana, obrzucona muszlami ostryg i podpalona. Hypatia jest uważana za bohaterkę, a nawet świętą przez wielu współczesnych gnostyków.
Hypomnemata: (z greckiego "memoranda") Grecka nazwa pism Walentyniana Herakleona. Jedynymi zachowanymi fragmentami są Komentarz Herakleona do Jana, który cytował i krytykował Orygenes.
hipostaza: (z greckiego "to, co stoi poniżej") Aspekt lub emanacja boskości, która ma swój własny charakter i wpływ na świat i może powodować dalsze hipostazy. W gnostycyzmie eony mogą być postrzegane jako hipostazy. Termin ten jest również używany w ortodoksyjnej teologii chrześcijańskiej w odniesieniu do trzech Osób Trójcy Świętej.
Hypsiphron: (z greckiego "kobieta o wysokim umyśle") Kobieca boska postać nieco podobna do Eleleth lub Sophia.
Hypsiphron: (NHC XI,4; IV wiek lub wcześniej) Krótki i niezwykle fragmentaryczny tekst, prawdopodobnie setyjski, w którym Hypsiphron opowiada o swojej wizji tego, co jest "poza miejscem jej dziewictwa". W wizji rozmawia ze swoim bratem Phainopsem, porównując swój stan dziewictwa ze swoim upadłym stanem.
Hugh z Arcis: czołowy krzyżowiec, który oblegał Montségur.
Hupneus/Hypneus: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, eon umieszczony nad wschodem słońca i powiązany z chrztem.
Husayn/Husein: Syn Alego, wnuk Mahometa, męczennik szyickiego islamu, postać w królestwie pięciu w Matce Ksiąg.
hyle: (z greckiego "materia") W systemach gnostyckich materia, zwykle powołana do życia w wyniku upadku i zorganizowana w kosmos przez demiurga.
hylikowie: Ludzie, których życie jest zdeterminowane głównie troską o materię, hyle, i którzy składają się wyłącznie z materialnych impulsów i cielesnych pragnień. Najniższy z trzech podziałów ludzkości w walentynianizmie.
Hormos: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha wielki anioł Hormos przybył, aby przygotować potomstwo * Seta, które miało przyjść na świat.
horos: (z greckiego "granica") Moc lub istota, która oddziela upadłe królestwo od pleromy, a także oddziela dolną Sophię od wyższej Sophie, aby zapobiec infekowaniu pleromy przez niższe namiętności. Horos może mieć formę krzyża.
Hermogenes : (ok. 180 r. n.e.) syryjski malarz i gnostyk z Antiochii, którego nauczanie zawierało elementy gnostyckie, chrześcijańskie i platońskie. Spotkał się z dużą krytyką ze strony chrześcijan: w 180 biskup Antiochii napisał przeciwko niemu polemiczne dzieło, a Tertulian w Adversus Hermogenem (Przeciw Hermogenesowi) oskarżył go o poślubienie większej liczby kobiet niż namalował.
Hesed: Miłość, czwarta sefira Drzewa Życia, zwana także Gedulah, wielkość. Hesed reprezentuje wylanie Bożej dobroci. Równoważy Gewura, moc.
hezychazm: (z greckiego hesychazein, "być spokojnym") Prawosławna praktyka wewnętrznego bezruchu i modlitwy.
Heurumaious: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, eon znajdujący się nad wschodem słońca i powiązany z chrztem.
Hewath: Prawdopodobnie "wąż", imię postaci Mandejczyka Sophii Ruha.
Hibil: Niebiański Abel w mitologii Mandejczyków. Jeden z trzech synów duchowego Adama i Ewy wraz z Anoszem i Sitilem lub jeden z siedmiu synów Ptahila. Mówi się również, że ochrzcił Adama.
Hibil Ziwa: W micie Mandejczyków duch światła czasami utożsamiany z duchem zbawiciela Manda dHayye. Zejście Hibila Ziwy do światów ciemności, jego małżeństwo z Zahriel, córką Qin, i sprowadzenie Ruhy do wyższego świata, gdzie urodziła Ur, wszystko to zostało opisane w Ginza Rabba.
Himereris: W O pochodzeniu świata, męska strona Erosa, zmieniona na Himeros.
Himeros: grecki bóg pożądania; w O powstawaniu świata, męska strona Erosa, ogień ze światła.
Hipolit z Rzymu: (zm. ok. 235) herezjolog, ojciec kościoła, który mógł być uczniem Ireneusza. Jego Odparcie wszystkich herezji atakuje religię pogańską i herezje chrześcijańskie i zawiera kilka ważnych źródeł, takich jak Kazanie Naasene, które w przeciwnym razie zostałyby utracone. Hipolit został uwikłany w kontrowersje, kiedy został mianowany rywalem biskupem Rzymu, rzucając wyzwanie władzy biskupa Kaliksta.
Historia Albigensis: pełna uprzedzeń historia krucjaty albigensów napisana przez Piotra z les-Vaux-de-Cernay.
Hod: Majestat, splendor, ósma sefira Drzewa Życia w Kabale, równoważąca Netsah. Za źródło proroctw uważa się parę Hod i Netsah.
Hoeller, Stephan: (1931-) gnostycki pisarz i wykładowca urodzony w Budapeszcie, ale przez większość dorosłego życia mieszkający w Hollywood w Kalifornii. Hoeller jest emerytowanym profesorem religii porównawczej w College of Oriental Studies w Los Angeles, biskupem regionalnym Ecclesia Gnostica, członkiem wydziału wykładowego Towarzystwa Badań Filozoficznych, krajowym mówcą Amerykańskiego Towarzystwa Teozoficznego oraz dyrektorem Studiów dla Towarzystwo Gnostyckie z siedzibą w Los Angeles. Jego opublikowane prace to Jung and the Lost Gospels, The Gnostic Jung and the Seven Sermons to the Dead, Freedom: Alchemy for a Voluntary Society oraz Gnosticism: New Light on the Ancient Tradition of Inner Knowing.
Hokhmah: Mądrość, druga sefira Drzewa Życia w Kabale.
Hebrajczyków, List do: (60-100) Już w starożytności wielu miało wątpliwości co do przypisania tego listu Pawłowi: Tertulian przypisał go Barnabusowi, a Marcjon nie włączył tego listu do swojego kanonu. Wiele uwagi przywiązuje się do obecności Chrystusa w kapłaństwie Melchizedeka, które omija żydowskie kapłaństwo. Alegoryczne aspekty listu zostały rozszerzone przez Walentynian Herakleona i Teodota.
Hekate: W mitologii greckiej bogini o magicznych i księżycowych właściwościach, dla której na Eginie odbywały się coroczne święta i składano ofiary. Hekate odgrywa również rolę w chaldejskich wyroczniach.
Heimarmene: (z greckiego "los") Astrologiczny los jako zły, powstrzymujący wpływ. Uważano, że na siłę losu mają wpływ gwiazdy i planety, aw kulturze hellenistyczno-rzymskiej była siłą, której nawet bóstwa nie byłyby w stanie pokonać. W gnostycyzmie pneumatyka mogła uwolnić się od wpływu losu.
Hekhaloth: (po hebrajsku "pałace", "sale") Niebiańskie sale, przez które podróżuje dusza w mistycyzmie Merkawy. Przez każdą salę można było przejść tylko podając hasło archaniołowi, który strzegł komnaty, tak jak gnostyckie wejście duszy wymagało podania haseł archontom strzegącym sfer.
Helen/Helena: Według legendy Szymon Mag wykupił prostytutkę o imieniu Helena lub Helen z burdelu w Tyrze, kiedy rozpoznał w niej obecne wcielenie Ennoi, pierwszą myśl, matkę wszystkich. Jako istota podobna do * Sophii upadła i była więziona w jednym kobiecym ciele po drugim, włączając w to inkarnację Heleny Trojańskiej, dopóki nie została odkupiona przez Szymona. Historia ma pewne podobieństwa do podróży duszy w Exegesis on the Soul, gdzie jest również wspomniana Helena.
Hellenizacja: Wpływ języka i kultury greckiej na kraje podbite przez Aleksandra Wielkiego i jego następców w IV wieku pne, w tym na Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę, Egipt, Mezopotamię i Persję. Hellenizacja doprowadziła do powstania sieci miast na Bliskim Wschodzie, których mieszkańcy mówili po grecku, czcili greckich bogów i przyjęli grecką kulturę.
Henosis: (z greckiego "jedność", "jedność", "zjednoczenie") W filozofii neoplatońskiej cel zjednoczenia z monadą, źródłem lub Jednością. Według systemu Walentyniana w Tertuliana Przeciwko Walentynianom, eon emanował z Sermo i Vita, który jest sparowany w syzygii z Ageratosem.
Henryk z Lozanny: (zm. 1148) francuski herezjarcha pierwszej połowy XII wieku, więziony jako heretyk. Odrzucił autorytet Kościoła i Eucharystii, mszy i wszelkich form kultu liturgicznego.
Hefajstos: grecki bóg ognia i kulawego kowala, mąż Afrodyty, jednego z dwunastu olimpijczyków.
Heracleon: (ok. 175) Walentynian z połowy drugiego wieku. Mógł mieszkać w Aleksandrii i Rzymie. Jego Komentarz do Jana, część dzieła znanego jako Hypomnemata, alegorycznie wpisał gnostycką kosmologię i antropologię do Ewangelii Jana. Klemens Aleksandryjski napisał, że Heracleon był najwybitniejszym ze wszystkich Walentynian, ale nie zachowały się żadne znaczące szczegóły z jego życia.
Herakles: grecki bohater i półbóg; w Baruchu Justyna jedna z wielkich postaci odwiedzanych przez anioła Barucha. Herakles zostaje wybrany do walki z dwunastoma złymi aniołami, które są postrzegane jako odpowiednik dwunastu prac Heraklesa. Gdy wydaje się, że wygrał, zostaje uwiedziony przez Omphale (Babel-Afrodyta).
herezjarcha: Założyciel herezji.
herezjolog: Ktoś, kto bada herezje. Powszechnie używany w przypadku polemicznych ojców kościoła polujących na herezję, takich jak Ireneusz, Hipolit, Epifaniusz i Tertulian.
herezja: (z greckiego hairesis, "wybór wierzeń, frakcja wierzących") Formalne zaprzeczenie lub zwątpienie w jakąkolwiek zdefiniowaną doktrynę kościoła. Herezje chrześcijańskie są często definiowane w kategoriach chrystologii lub wiary trynitarnej.
heretyk: ktoś, kto opowiada się za herezją.
Hermafrodyta: postać z mitologii greckiej, która jest zarówno mężczyzną, jak i kobietą; w O pochodzeniu świata, androgyniczny człowiek stworzony przez Sophię.
Hermas: temat Pasterza Hermasa. W Objawieniu Piotra Hermas jest "pierworodnym nieprawości", a Pasterz Hermasa jest uważany za chrześcijańskiego fałszerza.
Hermes: grecki bóg posłaniec, jeden z panteonu dwunastu olimpijczyków, utożsamiany z egipskim Thotem i planetą oraz rzymskim bogiem Merkurym, będący podstawą Hermesa Trismegistusa.
Hermes Trismegistus: podstawowa postać hermetyzmu, legendarny lub półlegendarny odkrywca mądrości, wywodzący się z greckiego boga Hermesa i egipskiego Tota. W Hermetice Hermes jest czasem nauczycielem, a czasem uczniem. Ojciec kościoła Lactantius uważał go za postać historyczną, a jego historyczność entuzjastycznie wierzono podczas hermetycznego odrodzenia renesansu, dopóki Izaak Casaubon nie udowodnił, że jest inaczej. chrześcijanin.Hermetyzm czasami utożsamiał go z przedpotopowym patriarchą Enochem, islam z postacią znaną jako Idris.
Hermetyzm: odrodzenie badań nad hermetyzmem w okresie europejskiego renesansu.
Hermetyzm: ruch z siedzibą w Aleksandrii, który stworzył Corpus Hermeticum i inną literaturę hermetyczną.
hebdomad: (po grecku "grupa siedmiu") Siódma sfera planetarna lub siódme niebo, legowisko archontów. Jeśli chodzi o Głównego archonta lub demiurga ,czasami uważa się, że mieszka w hebdomadzie, a czasami w ogdoad. Hebdomad może również odnosić się do grupy siedmiu istot (na przykład archontów) w tekstach gnostyckich.
Habban: Kupiec w Dziejach Tomasza, który kupuje Tomasza jako niewolnika.
Habsaba / Habshaba: niedziela lub szabat w tygodniu Mandejczyków, także duch zbawiciela Mandejczyków, który uosabia szabat.
Hades: grecki świat podziemny; grecki bóg zmarłych, jeden z dwunastu olimpijczyków. W różnych tekstach z biblioteki Nag Hammadi Hades jest kojarzony z ciemnością i Chaosem. W Sekretnej Księdze Jana ci, którzy jedzą z drzewa życia, są mieszkańcami Hadesu, którym rządzi Belial. W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha niższa lub materialna Sophia panuje nad Hadesem.
Haiasum: (Mandaean) Uthra, często wymieniana w Niania i Ginza Rabba.
Halacha : żydowskie prawo rabiniczne oraz wszelkie praktyki i zakazy z nim związane.
Hamra: Niesfermentowane wino z rodzynkami i daktylami, pite podczas rytuałów Mandejczyków.
Haran Gawaitha: ("Wewnętrzny Harran"; XI wiek lub wcześniej) Mandejski tekst, który obejmuje legendarną historię Mandejczyków aż do nadejścia islamu, a następnie przepowiada koniec świata.
Harmas: Archon stworzony przez Yaldabaotha, opisany jako "zazdrosne oko" w Sekretnej Księdze Jana. W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, drugi z dwunastu archonicznych aniołów zrodzonych przez Sakla i Nebruela.
Harmonius: (II wiek) syn Bardaisana i podobnie jak jego ojciec autor wielu hymnów w języku syryjskim.
Harmoupiael/Harmupiael: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, dziesiąty z dwunastu aniołów stworzonych przez Sakla i Nebruela.
Harmozel: Pierwszy z czterech luminarzy, któremu w Tajemnej Księdze Jana towarzyszą eony łaski, prawdy i formy. Mieszka Adamas w Harmozelu.
Harpokrates: grecka forma egipskiego boga Horusa.
Harpocratians: Według Celsusa w On the Real Logos, grupa chrześcijańska, która wywodzi się z Salome. Jest to prawdopodobnie błędne odczytanie dla Karpokratów.
Hasan: syn Alego i wnuk Mahometa. W Matce Książek Hasan jest jedną z istot w królestwie pięciu.
Hawa / Hawwa: Wigilia Mandejska. Były dwie Ewy: na płaszczyźnie fizycznej (Pagria) i duchowej (Kasia). Hawa to popularne imię wśród kobiet Mandejczyków.
Hazazban: Mandejska uthra, związana z wieńcem z mirtu używanym w mandejskim rytuale. W Ginza Rabba duch o imieniu Iran Hazazban rządzi czyśćcem Mandejczyków.

Holenderska Organizacja Badań Kosmicznych (SRON)

Holenderska Organizacja Badań Kosmicznych (SRON) inicjuje, rozwija i wykorzystuje wybitne instrumenty do badań w kosmosie iz kosmosu. SRON odpowiada za krajowy program badań kosmicznych, który jest realizowany przez dwa laboratoria badań kosmicznych w Utrechcie i Groningen. Działalność obejmuje projektowanie, rozwój i produkcję instrumentów kosmicznych, a także przetwarzanie i interpretację danych. Jego główny wkład w astrofizykę to: Reflection Grating Spectrometer na XMM; Spektrometr siatki transmisyjnej o niskiej energii dla Chandra; Kamery szerokokątne na pokładzie BeppoSAX; Heterodynowy Instrument dla Kosmicznego Teleskopu dalekiej podczerwieni i submilimetrowego ESA; oraz Spektrometr krótkofalowy ISO.

Hubble, Edwin Powell (1889-1953)

Astronom, urodzony w Marshfield, MO, z wykształcenia prawnik, stypendysta Rhodesa na Uniwersytecie Oksfordzkim. Przerzucił się na astronomię na Uniwersytecie w Chicago i został astronomem pracującym w Obserwatorium Mount Wilson, gdzie miał dostęp do najlepszego teleskopu na świecie w tamtym czasie - 100 w teleskopie. Hubble był uważany za naukowca zdystansowanego i, w przeciwieństwie do FREDA HOYLE′A, nie spekulował na temat znaczenia swoich odkryć, ewolucji wszechświata ani jego pochodzenia w "zdarzeniu stworzenia". W rzeczywistości można go było uznać za pozbawionego wyobraźni, ponieważ jego praca charakteryzowała się gromadzeniem informacji, z których wyciągał wnioski, tak jak zrobiłby to Francis Bacon. Być może właśnie z tego powodu cztery odkrycia, których dokonał w latach 1922-1936, nie tylko zmieniły nasz pogląd na wszechświat, ale także przetrwały. W pierwszej części tego okresu zaproponował system klasyfikacji mgławic, zarówno tych, które teraz nazwalibyśmy mgławicami galaktycznymi, jak i pozagalaktycznymi. Rozpoznał zarówno mgławice emisyjne (świecące przez ich wewnętrzną emisję), jak i mgławice refleksyjne (przekierowujące światło powiązanej gwiazdy). Podzielił mgławice pozagalaktyczne na standardowy obecnie system klasyfikacji typów galaktyk Hubble'a - galaktyki eliptyczne, spiralne i nieregularne ułożone w schemacie znanym jako schemat kamertonu Hubble'a. W rzeczywistości, odkrywszy gwiazdy zmienne cefeidy w NGC 6822, M33 i M31, zademonstrował naturę mgławic pozagalaktycznych jako zbiorów gwiazd porównywalnych z naszą własną Drogą Mleczną (które obecnie nazywamy galaktykami) z dużych odległości. To rozstrzygnęło kwestię, która była przedmiotem sporu pomiędzy CURTISEM, Lundmarkiem, SHAPLEY′EM i ÖPIKIEM, by wymienić tylko czterech. Następnie wykazał, że rozmieszczenie galaktyk jest jednorodne i że zajmują one kosmologiczną przestrzeń. Wreszcie, co najważniejsze, współpracując z HUMASONEM, Hubble wykazał w 1929 roku, że galaktyki oddalają się od nas z prędkością proporcjonalną do ich odległości (prawo Hubble'a). Wyjaśnienie to doprowadziło do odkrycia rozszerzającego się Wszechświata. Nachylenie diagramu Hubble'a prędkości galaktyk wykreślonych w funkcji ich odległości jest znane jako stała Hubble'a, a jej odwrotność, czas Hubble'a, jest oszacowaniem wieku wszechświata. Hubble podsumował swoje odkrycia w cieszącej się dużym powodzeniem książce The Realm of the Nebulae. Upamiętnia go nazwa Kosmicznego Teleskopu Hubble′a, który kontynuuje jego badania przy użyciu nowoczesnego sprzętu kosmicznego.

Hydrus

(Mały Wąż Wodny; w skrócie Hyi, gen. Hydri; powierzchnia 243 st. kw.) Południowy konstelacja, która leży między Tucaną a Horologium, a jej kulminacja przypada na północ pod koniec października. Po raz pierwszy został pokazany na globusie niebieskim Petrusa Planciusa z ok. 1598, chociaż zwykle przypisuje się go holenderskim nawigatorom Pieterowi Dirkszoonowi Keyserowi (znanemu również jako Petrus Theodorus) i Frederickowi de Houtmanowi, którzy w latach 1595-1597 sporządzili mapy tej części południowego nieba. Mała, niepozorna konstelacja, która leży między Wielkim a Małym Obłokiem Magellana, najjaśniejszymi gwiazdami w Hydrusie są β Hydri, jasność 2,8mag, która jest najbliższą rzucającą się w oczy gwiazdą południowego bieguna niebieskiego, odległą o około 12°, α Hydri, jasność 2,9mag i γ Hydri, wielkość 3,3. Nie ma innych gwiazd jaśniejszych niż czwartej wielkości. Do interesujących obiektów należą NGC 1466, gromada kulista o jasności jedenastej magnitudo w Wielkim Obłoku Magellana oraz NGC 1511, mała galaktyka spiralna, również o jasności jedenastej magnitudo.

Hygiea

Dziesiąta asteroida odkryta przez Annibale De Gasparis w 1849 roku i oznaczona jako (10) Hygiea. Jest to czwarta co do wielkości asteroida o średnicy 408 km. Obiega Słońce w średniej odległości 3,14 AU (470 milionów km), w zewnętrznej części głównego pasa planetoid, w okresie 5,55 lat. Nachylenie orbity wynosi 4, ekscentryczność 0,12, a okres rotacji szacuje się na 27,6 godziny. Jest to asteroida typu C, o widmie odbicia bardzo podobnym do chondrytów węglowych i ma albedo 0,07.

Hypatia z Aleksandrii (370-415)

Urodzona w Aleksandrii w Egipcie, córka matematyka i filozofa Theona oraz pierwsza znana kobieta matematyk. Jako przewodnicząca szkoły platońskiej w Aleksandrii, symbolizowała naukę, którą pierwsi chrześcijanie identyfikowali z pogaństwem, i stała się ogniskiem zamieszek, podczas których została brutalnie zamordowana, być może na rozkaz Cyryla, fanatycznego chrześcijańskiego patriarchy Aleksandrii. Napisała komentarze do algebry, arytmetyki, stożków i prac astronomicznych PTOLEMEUSZA, wszystkie zaginęły. Opracowała aparaturę, w tym astrolabium (do pomiaru pozycji gwiazd, planet i Słońca).

Hiperbola

Przekrój stożka uzyskany, gdy prawy okrągły stożek zostanie przecięty przez płaszczyznę, która tworzy kąt z podstawą większy niż kąt utworzony przez bok stożka. Jest to krzywa otwarta, tzn. nie zamyka się na sobie jak elipsa.
Hyperion

Średniej wielkości lodowy satelita Saturna, odkryty przez WC Bonda i niezależnie od niego Williama Lassella w 1848 r. Krąży w odległości 1 481 000 km i jest obiektem nieregularnym o wymiarach 330 na 260 na 220 km. Hyperion był prawdopodobnie kiedyś większym obiektem, który uległ wielu niemal katastrofalnym zderzeniom. Większość szczątków po uderzeniu zostałaby zmieciona przez Tytana, ale niektóre z nich zasypałyby Rheę, nadając jej mocno usianą kraterami powierzchnię. Hyperion ma chaotyczną rotację: toczy się po swojej orbicie zamiast obracać się wokół jednej osi; to dodaje wiarygodności hipotezie kolizji. Jego powierzchnia jest usiana kraterami, ze skarpą o długości ponad 200 km nazwaną Bond-Lassell Dorsum na cześć odkrywców satelity.

Herzberg, Gerhard (1904-1999)

Spektroskop molekularny, urodzony w Hamburgu, Niemcy, zdobywca nagrody Nobla w dziedzinie chemii (1971) "za wkład w wiedzę o strukturze elektronowej i geometrii cząsteczek, zwłaszcza wolnych rodników", w szczególności metylenu, cząsteczki zawierającej węgiel z wodorem po obu stronach, ponieważ zidentyfikowano je w mgławicach i innych obiektach międzygwiazdowych. Pierwsze podanie Herzberga o pracę jako astronom, złożone w niemieckim Obserwatorium w Hamburgu, zostało odrzucone z radą, że "nie ma sensu myśleć o karierze w astronomii, jeśli nie ma się prywatnych środków utrzymania", i zwrócił się do inżynierii, oraz fizyki atomowej i molekularnej. W Getyndze Herzberg pracował pod kierunkiem Maxa Borna i Jamesa Francka, aw Bristolu nad mechaniką kwantową cząsteczek, którą kontynuował w Darmstadt. W 1934 roku został tam zwolniony z pracy, ponieważ jego żona była Żydówką, i wyemigrował do Saskatoon w Kanadzie. Po krótkim pobycie na Uniwersytecie w Chicago i Yerkes Observatory wrócił do Kanady, aby założyć laboratorium do badań podstawowych w spektroskopii, znane obecnie jako Instytut Herzberga. Zidentyfikował wodę w Komecie Kohoutek, aw 1980 roku odkrył trójatomowy wodór.

Hezjod (VIII wiek p.n.e.)

Grecki poeta epicki, który opisał swoją kosmologię w Teogenii, narodzinach bogów, które wywodził z mitologii babilońskiej. W swoim drzewie genealogicznym bogów Chaos (ziejąca przepaść między Ziemią a Niebem) stworzył Erebusa (Otchłań) i Noc, który stworzył Eter i Dzień. W tym samym czasie Ziemia stworzyła Niebiosa, Góry i Morze. Niebiosa i Ziemia stworzyły wtedy Cronosa. To drzewo genealogiczne zostało naśladowane przez jego strukturalny model wszechświata, podzielonego na Niebo, Eter, Chaos, Ziemię, Erebus, Tartar i otoczonego Oceanem. Kosmologia jest całkowicie przednaukowa, ale Hezjod jest najwcześniejszą zachowaną wzmianką o Plejadach.

Hess, Harry Hammond (1906-69)

Geofizyk, urodzony w Nowym Jorku, profesor geologii w Princeton, kierował Projektem Mohole, pierwszą ekspedycją mającą na celu przewiercenie skorupy oceanicznej Ziemi do płaszcza pod spodem, teoretyzował, że rozprzestrzenianie się grzbietów śródoceanicznych było źródłem nowego pochodzenia kontynentalnego pochodzącego z płaszcza materiał. Również geolog księżycowy.

Hess, Victor Franz (1883-1964)

Fizyk urodzony w zamku Waldstein niedaleko Peggau w Steiermark w Austrii, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1936, wspólnie z CARL ANDERSONEM) "za odkrycie promieniowania kosmicznego". W swojej wybitnej karierze w fizyce atomowej, jądrowej i atmosferycznej Hess zajmował stanowiska w Wiedniu, Grazu, New Jersey, Waszyngtonie i Innsbrucku. W latach 1911-13 odkrył "ultrapromieniowanie" (promieniowanie kosmiczne), a później założył stację na górze Hafelekar (wysokość 2300 m) w pobliżu Innsbrucku do obserwacji i badania promieni kosmicznych.

Heweliusz, Johannes [Jan Hewelcke] (1611-87)

Niemiecki astronom i konstruktor instrumentów, urodzony w Gdańsku, obecnie Gdańsk, Polska. Heweliusz był znakomitym budowniczym instrumentów i rytownikiem. Pod wpływem tematu i oprzyrządowania TYCHO BRAHE'a wzniósł w Gdańsku prawdopodobnie najwspanialsze wówczas na świecie obserwatorium Stellaburgum (por. Brahe's Uraniborg), zniszczone przez pożar w 1679 roku. Zbudował kilka dużych teleskopów i kilka ostatnich instrumenty, do których wprowadził skalę noniuszową do odczytywania podziałek i określania pozycji gwiazd. Napisał książkę o instrumentach, Machina Coelestis (1673), a wdowa po nim Elisabeth opublikowała pośmiertnie swój katalog pozycji gwiazd, Prodromus Astronomiae i jego atlas nieba Firmamentum Sobiescianum (1687, 1690). Atlas wprowadził konstelacje Canes Venatici, Lacerta, Leo Minor, Lynx i Vulpecula cum Ansere (lis i gęś, obecnie znane po prostu jako Vulpecula) i nazwał Scutum Sobiescianum (obecnie po prostu Scutum, tarcza) na cześć króla Polski, Jana Sobieskiego. Dwie konstelacje wprowadzone przez Heweliusza nie przetrwały - Mons Maenalus i Cerberus. Selenographia, jego atlas Księżyca, nazwał szare, płaskie obszary marią, ale jego nazwy kraterów zostały zastąpione nazwami RICCIOLI. Odkrył cztery komety i jako jeden z pierwszych obserwował tranzyt Merkurego.

Hewish, Antoniusz (1924 - 2021)

Radioastronom, urodzony w Fowey w Kornwalii, laureat nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1974) za pionierskie badania w dziedzinie astrofizyki radiowej i odkrycie pulsarów. Po pracy nad rozwojem radarów w czasie wojny kształcił się i pracował w Cambridge, gdzie został profesorem radioastronomii i kierował Obserwatorium Radioastronomicznym Mullarda w latach 1982-1988. Najpierw pracował nad scyntylacją lub migotaniem "gwiazd" radiowych, które wykorzystywał do badania właściwości chmur plazmy w jonosferze. Rozszerzono to, aby zidentyfikować scyntylację spowodowaną przez wiatr słoneczny i zbudował radioteleskop, aby wykorzystać tę technikę do uzyskania obserwacji źródeł radiowych o bardzo wysokiej rozdzielczości kątowej. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności wymagania obserwacyjne były dokładnie takie, jakie były potrzebne do wykrycia pulsarów i to właśnie za pomocą tego teleskopu zauważyła je doktorantka Hewish, JOCELYN BELL.

Hey, Jamesie Stanleyu (1909-90)

Angielski pionier radioastronomii, dokonał trzech fundamentalnych odkryć w radioastronomii. Pracując nad radarami podczas drugiej wojny światowej, odkrył zakłócenia radiowe spowodowane burzami słonecznymi (początkowo uważano je za "zagłuszanie" radaru przez wroga). Zaskakujące jest, że znalazł tę emisję nieoczekiwanie, ponieważ kilku naukowców bez powodzenia poszukiwało radiowej emisji słonecznej od czasu odkrycia przez Hertza fal radiowych w 1888 roku (Thomas Edison, Oliver Lodge, J Scheiner i C Nordham). Następnie, próbując wykryć i przewidzieć rakiety V-2, zobaczył odbicia radarowe od śladów meteorów. Wreszcie z Richmond Park (rządowe wojskowe laboratorium badawcze) wykrył Łabędzia A jako interferencję za odbiciami śladu meteorów, pierwszym rozpoznanym dyskretnym źródłem fal radiowych. Został głównym oficerem naukowym w Royal Radar Establishment w Malvern i skonstruował jeden z dwóch pierwszych interferometrów radiowych o zmiennej odległości.

Hidalgo

Asteroida odkryta przez Waltera Baade′a w 1920 roku, oznaczona jako (944) Hidalgo. Była to pierwsza znana asteroida przecinająca Jowisza, której orbita wynosi od 2,01 AU, w pobliżu wewnętrznej krawędzi głównego pasa, do 9,69 AU, tuż poza średnią odległością Saturna, w okresie 14,15 lat. Średnia odległość Hidalgo od Słońca wynosi 5,85 AU (875 milionów km); jego średnica jest niepewna, ale wynosi około 40 km. Jej mocno nachylona (42?) i ekscentryczna (0,66) orbita sugeruje, że może to być duże wymarłe jądro kometarne. Jest to obiekt typu D, wskazujący na ciemną powierzchnię.

High Altitude Observatory

Obserwatorium na dużych wysokościach (HAO) w Boulder w stanie Kolorado, założone w 1940 r., zajmuje się badaniami fizyki słonecznej i słoneczno-ziemskiej, z naciskiem na zmienność słoneczną i jej wpływ na Ziemię. HAO jest oddziałem Narodowego Centrum Badań Atmosfery, sponsorowanym przez National Science Foundation i obsługiwanym przez University Corporation for Atmospheric Research, Boulder, CO. Program HAO obejmuje wizytujących naukowców, zaawansowane kształcenie, warsztaty, rozwój instrumentów naziemnych i kosmicznych , obsługa urządzeń obserwacyjnych, dystrybucja danych do społeczności naukowej i modelowanie numeryczne. HAO prowadzi badania w ścisłej współpracy ze społecznością uniwersytecką, NASA i NOAA oraz wieloma ośrodkami badawczymi na całym świecie.

High Energy Astrophysical Observatory (HEAO)

Seria trzech obserwatoriów orbitalnych NASA. HEAO-1, wystrzelony w sierpniu 1977 roku, pomyślnie zakończył najdokładniejszy przegląd całego nieba źródeł promieniowania rentgenowskiego do tego czasu. Odkrył "Cygnus Superbubble" stworzony przez serię supernowych. HEAO-2 (później znany jako EINSTEIN), wystrzelony w 1978 roku, był pierwszym prawdziwym rentgenowskim satelitą astronomicznym. HEAO-3, wystrzelony we wrześniu 1979 roku, był wyposażony w spektrometr promieniowania gamma i dwa detektory promieniowania kosmicznego. Zaobserwował linie widmowe powstałe w wyniku anihilacji elektron-pozyton z kierunku centrum Galaktyki.

High Energy Transient Experiment (HETE) 2

Wystrzelenie satelity amerykańsko-francuskiego w październiku 2000 r. Jego głównym celem jest przeprowadzenie badania rozbłysków gamma na wielu długościach fal za pomocą instrumentów ultrafioletowych, rentgenowskich i gamma. Będzie w stanie zlokalizować wybuchy z dokładnością do kilku sekund łukowych. Pierwszy HETE zaginął z powodu niepowodzenia wystrzelenia Pegasusa w 1996 roku. 21 września 2001 roku HETE wykrył rzadką poświatę optyczną rozbłysku gamma w konstelacji Lacerta. Źródło było stosunkowo blisko, tylko około 5 miliardów lat temu. z ziemi. Możliwość zobaczenia poświaty w świetle optycznym dostarcza kluczowych informacji na temat tego, co wyzwala te tajemnicze rozbłyski, które według naukowców są wybuchami masywnych gwiazd, łączeniem się gwiazd neutronowych i czarnych dziur, a być może jednym i drugim.

Huggins, Margaret Lindsay Murray (1848-1915)

Astronom, której wczesne zainteresowanie astronomią nauczył ją jej dziadek, doprowadziło do spotkania i małżeństwa z WILLIAMEM HUGGINSEM, spektroskopem. Wspólnie stworzyli jedne z najwcześniejszych widm obiektów astronomicznych, zwłaszcza mgławicy Oriona.

Huggins, Sir William (1824-1910)

Astronom urodzony w Stoke Newington w Londynie, bogaty amator, który zbudował obserwatorium, w którym wynalazł spektroskop gwiazdowy. Opierając się na odkryciach KIRCHHOFFA i Bunsena dotyczących ziemskich i słonecznych linii emisyjnych i absorpcyjnych oraz ich wnioskach, że spektroskopia może ujawnić skład źródła światła, Huggins porównał widma laboratoryjne z widmami gwiazd. Najpierw wizualnie zbadał widma źródeł astronomicznych. W 1875 roku, po wielu eksperymentach udaremnionych przez słabość gwiazd i nieczułość dostępnego materiału fotograficznego, zarejestrował widmo Wegi na suchej płytce żelatynowej. Badał spektroskopową naturę gwiazd, mgławic i komet. Pokazał, że niektóre mgławice, w tym mgławica Oriona, mają czyste widma linii emisyjnych, a zatem muszą być naprawdę gazowe, podczas gdy inne, takie jak mgławica w Andromedzie, mają ciągłe widma charakterystyczne dla gwiazd. Obserwował widmo nowej i odkrył, że komety emitują światło luminescencyjnego gazu węglowego. Zobrazował protuberancje słoneczne w monochromatycznej emisji H?, ustawiając szczelinę spektrografu o wysokiej dyspersji stycznie do dysku Słońca i stopniowo otwierając szczelinę. Wraz z Millerem w 1868 roku dokonał pierwszego pomiaru przesunięcia Dopplera w gwieździe.

Hulse, Russell A (1950-)

Radioastronom i fizyk plazmy, urodzony w Nowym Jorku, laureat nagrody Nobla w dziedzinie fizyki wraz z JOSEPHEM H TAYLOREM (1993) "za odkrycie nowego typu pulsara, odkrycie, które otworzyło nowe możliwości badania grawitacji". Korzystając z 300-metrowego radioteleskopu w Arecibo w Puerto Rico, Taylor i jego student naukowy Hulse systematycznie szukali pulsarów, odkrywając jeden znany obecnie jako PSR 1913 + 16 i pulsar Hulse-Taylor. Okazało się, że pulsar krąży wokół innej gwiazdy neutronowej. Każda gwiazda ma masę Słońca, ale jest bardzo mała (dziesięć kilometrów w wymiarze) i znajduje się w niewielkiej odległości od siebie, zaledwie kilka razy większej niż odległość Księżyca od Ziemi. Ponieważ ich wzajemne przyciąganie grawitacyjne jest duże, ich orbita wykazuje odchylenia od praw grawitacji Newtona. W szczególności stwierdzono, że okres obiegu orbity zmniejsza się w tempie około 75 milionowych części sekundy na rok, ponieważ układ pulsarów traci energię emitując fale grawitacyjne. Szybkość jest w pełni zgodna z przewidywaniami ogólnej teorii względności. Był to pierwszy, choć pośredni, dowód na istnienie fal grawitacyjnych.

Hulst, Hendrik van de (1918-2000)

Holenderski astronom, urodzony w Utrechcie, został profesorem w Leiden. W czasie II wojny światowej, z powodu braku sprzętu, holenderscy astronomowie byli ograniczeni do pracy nad zagadnieniami teoretycznymi. JAN OORT (Leiden Observatory) zdał sobie sprawę, że fale radiowe będą w stanie przeniknąć pył przestrzeni międzygwiezdnej i ujawnią strukturę Galaktyki. Zlecił więc studentowi, van de Hulstowi, teoretyczne określenie, jaka emisja radiowa będzie pochodzić z wodoru, najbardziej rozpowszechnionego pierwiastka w przestrzeni międzygwiezdnej, a nawet we wszechświecie. Van de Hulst wykazał, że najsilniejsza emisja wodoru w obszarze widma radiowego powstałaby w wyniku spontanicznej zmiany kierunku wirowania elektronu krążącego wokół obojętnego atomu wodoru. W dowolnym atomie zmiana zachodziłaby raz na miliony lat, ale w kosmosie jest tak wiele neutralnych atomów wodoru, że skumulowany efekt jest bardzo znaczący. Przewidywanie emisji radiowej na długości fali 21 cm zostało potwierdzone przez van der Hulsta, Jana Oorta i C. Alexa Mullera w 1951 r., a odkrycie spełniło oczekiwania Oorta.

Humason, Milton La Salle (1891-1972)

Amerykański astronom urodzony w Dodge Center w stanie Minnesota, który rozpoczął karierę astronomiczną jako poganiacz mułów i woźny w Obserwatorium Mount Wilson, a następnie został nocnym asystentem. Nauczył się fotografii i został asystentem badawczym HUBBLE′a, a następnie samodzielnym astronomem, mierzącym prędkości słabych galaktyk i właściwości znajdujących się w nich supernowych.

Humboldt, Aleksander von (1769-1859)

Przyrodnik, geograf, odkrywca, urodzony w Pałacu Tegel w Berlinie. Jego imieniem nazwano prąd Humboldta u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej. Nazwał gegenschein. Rozpoczął międzynarodowy projekt zorganizowany przez GAUSS w celu zbadania ziemskiego magnetyzmu. Jego główna praca, Kosmos, oparta na wykładach na Uniwersytecie Berlińskim, starała się przedstawić wszechstronny fizyczny obraz wszechświata. Opisał w nim wyniki badań magnetyzmu ziemskiego, aw szczególnie wpływowej części zwrócił uwagę na obserwacje Słońca dokonane przez HEINRICHA SCHWABE na temat cyklu plam słonecznych. Humboldtowski opis pracy Schwabego wywołał liczne dalsze badania

Huygens, Christiaan (1629-95)

Urodzony w Hadze w Holandii, w wybitnej holenderskiej rodzinie, uczył się w domu i znalazł się pod wpływem DESCARTESA, który był okazjonalnym gościem w domu Huygensów. Studiował prawo i matematykę w Lejdzie, zajął się naukowymi badaniami przyrody. Skonstruował mikroskopy i teleskopy, aw 1655 roku, używając jednej ze swoich własnych soczewek, Huygens wykrył Tytana, pierwszego księżyca Saturna. Prawdziwy kształt pierścieni Saturna odkrył za pomocą jednego ze swoich teleskopów o ogniskowej 7 m, aw Systema Saturnium (1659) wyjaśnił zmiany widocznego kształtu pierścieni. Jego teleskopy o ogromnej ogniskowej, z soczewkami obiektywowymi wspartymi na masztach, były tak daleko przed resztą pola, że początkowo nie wierzono w jego obserwacje. W 1656 roku Huygens opatentował pierwszy zegar wahadłowy, testując modele na morzu w celu określenia długości geograficznej. Wyprowadził również prawo siły odśrodkowej dla ruchu jednostajnego po okręgu, które w połączeniu z trzecim prawem Keplera doprowadziło WRENA, HALLEYA i innych do prawa grawitacji odwrotnego do kwadratu. Huygens udowodnił eksperymentalnie zasadę zachowania pędu, taki, że pęd przed zderzeniem dwóch ciał jest równy pędowi po zderzeniu. W Trait´e de la Lumiere Huygens opowiadał się za falową teorią światła, stwierdzając, że rozszerzająca się kula światła zachowuje się tak, jakby każdy punkt czoła fali był nowym źródłem promieniowania o tej samej częstotliwości i fazie. W ostatnich latach życia Huygens skomponował swoją książkę Cosmotheoros, wydaną pośmiertnie, najwyraźniej traktując ją jako bardziej naukową wersję rozważań FONTENELLE′a na temat życia pozaziemskiego. Jest to dyskusja, z którą ogólnie współczesny astronom może się identyfikować. Jego imieniem nazwano sondę Huygens, która zostanie wyrzucona ze statku kosmicznego Cassini i spadochronowa na powierzchnię Tytana w 2004 roku.

Hydra

(Wąż Wodny; w skrócie Hya, gen. Hydrae; powierzchnia 1303 stopnie kwadratowe) Konstelacja głównie południowa, która wije się wokół prawie jednej trzeciej nieba między Małym Psem a Wagą. Centrum konstelacji kończy się o północy w połowie marca, choć część konstelacji znajduje się na południku od końca stycznia do początku maja. W mitologii greckiej przedstawia albo wielogłową Hydrę Lernejską, którą Herkules zabił podczas drugiej z jego 12 prac, albo węża wodnego, który uniemożliwia Corvusowi, Krukowi, wypicie z Krateru, kielicha boga Apolla. Najjaśniejsze gwiazdy Hydry zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Ze względu na jej duży zasięg niektórzy wczesni kartografowie nieba podzielili Hydrę na cztery dywizje: Hydra, Hydra et Crater, Hydra et Corvus i Continuatio Hydrae. Hydra jest największym z 88 konstelacji, ale nie jest szczególnie widoczna. Jego najjaśniejsze gwiazdy to α Hydrae (Alphard) o jasności 2,0 magnitudo, γ Hydrae o jasności 3,0 oraz ζ Hydrae i ? Hydrae, obie o jasności 3,1 magnitudo. Istnieje osiem innych gwiazd jaśniejszych niż czwartej wielkości. Do interesujących gwiazd należy ε Hydrae, układ wielokrotny, składający się z żółtych składników (G5 i F7), jasności 3,8 i 7,8 magnitudo, separacja 3″ , z których pierwsza ma bliskiego (białego, A8) towarzysza, jasność 4,7 magnitudo, separacja 0,2″, okres 15 lat, z których druga ma niewidzialnego towarzysza, okres 9,9 dnia, i piąty składnik, jasność 12,7 magnitudo, separacja 19″ ; i R Hydrae, zmienna typu Mira (zakres 3,5-10,9, okres około 389 dni). Inne interesujące obiekty na Hydrze to M48 (NGC 2548), gromada otwarta kilkudziesięciu gwiazd między dziewiątą a trzynastą wielkością oraz M68 (NGC 4590), gromada kulista NGC3242 ("Duch Jowisza"), niebieskawa mgławica planetarna , oraz M83 (NGC 5236), galaktyka spiralna, wszystkie o ósmej wielkości.

Houzeau de Lehaie, Jean-Charles-Hippolyte-Joseph (1820-88)

Belgijski astronom, został dyrektorem Królewskiego Obserwatorium Belgii. Wraz z Albertem Lancesterem Houzeau napisał Bibliographie Generale de L′astronomie (1887), wymieniając wszystkie publikacje astronomiczne od czasu wynalezienia pisma.

Hoyle, Sir Fred (1915-2001)

Astrofizyk, kontrowersyjny i pisarz science fiction, urodzony w Bingley, West Yorkshire, Anglia, został profesorem astronomii w Cambridge, gdzie założył Instytut Astronomii Teoretycznej (IOTA), później połączony z Obserwatorium Cambridge jako Instytut Astronomii. Motywowany nastrojami antyreligijnymi i chcąc uniknąć kwestii przyczyny początku wszechświata, Hoyle dołączył do HERMANNA BONDIEGO i THOMASA GOLDA w rozwoju kosmologii stanu ustalonego, dostarczając ogólnego relatywistycznego sformułowania teorii. Stał się najbardziej widocznym orędownikiem nowej teorii i to on ukuł termin "Wielki Wybuch" na określenie wybuchu na początku wszechświata, mając na celu szyderstwo z ewolucyjnych teorii kosmologii. Ponieważ przestrzeń się rozszerzała, ale chcąc utrzymać ogólną gęstość wszechświata w stanie ustalonym, konieczne było postawienie hipotezy o zjawisku ciągłego tworzenia materii w przestrzeni. Stwierdzając, że wbrew intencjom zostało to uznane za dowód istnienia stwórcy w działaniu, Hoyle opublikował polemiczną Naturę Wszechświata na temat teorii stanu ustalonego. Teoria stanu stacjonarnego jest ogólnie uważana za obaloną (przez istnienie kosmicznego mikrofalowego tła), chociaż przetrwała w wersji, w której duży wszechświat w stanie ustalonym, w którym występuje ciągła sekwencja losowo występujących Wielkich Wybuchów. Nie ulega jednak wątpliwości, że rozwój teorii stanu ustalonego doprowadził do epokowego odkrycia. Uważano, że Wielki Wybuch stworzył wszystkie pierwiastki chemiczne (teoria alfa-beta-gamma), a jeśli Wielkiego Wybuchu nie było, to pierwiastki musiały powstać gdzie indziej iw innym czasie. To skłoniło Hoyle′a do pracy nad pochodzeniem pierwiastków chemicznych w gwiazdach. Współpracował podczas wizyt w California Institute of Technology oraz Mount Wilson i Palomar Observatories z MARGARET BURBIDGE, Geoffreyem Burbidge i WILLIAMEM FOWLEREM, pracując nad syntezą pierwiastków i stał się autorem przełomowej pracy na ten temat, znanej z inicjały autorów jako B2FH. Hoyle był również, wraz z N Wickramasinghe, współczesnym orędownikiem hipotezy panspermii ARRHENIUSA, według której życie na Ziemi pochodzi z kosmosu, w szczególności w postaci wirusów dostarczanych przez komety. Hoyle opublikował czternaście powieści, sztukę i liczne prace popularyzatorskie.

Hooke, Robert (1635-1703)

Naukowiec urodzony w Freshwater, Isle of Wight w Anglii, wykształcony w Christ Church College w Oksfordzie, gdzie poznał Boyle′a i został przez niego zatrudniony przy konstruowaniu pompy powietrza, został profesorem geometrii w Gresham College w Londynie. Odkrył prawo sprężystości Hooke'a. Pracował nad optyką, prostym ruchem harmonicznym i elastycznością strun. Opublikował monografię zatytułowaną Micrographia, zawierającą piękne zdjęcia obiektów, które Hooke badał pod mikroskopem, który sam wykonał. Ukuł użycie słowa "komórka" (oznaczającego mały pusty pokój) dla struktur w korku i innych żywych organizmach. Hooke wynalazł wahadło stożkowe i jest uznawany za HADLEYa jako pierwszego, który zbudował teleskop zwierciadlany według projektu GREGORY'EGO. Dokonał ważnych obserwacji astronomicznych, w tym faktu, że Jowisz obraca się wokół własnej osi. Ustalił to na podstawie Wielkiej Czerwonej Plamy, którą jako pierwszy zaobserwował. Jego rysunki Marsa zostały później wykorzystane do określenia jego okresu rotacji, ponieważ wyraźnie pokazywały Syrtis Major i były najwcześniejszymi rysunkami ustalającymi fazę Marsa. Napisał książkę o kometach, którą przeczytał NEWTON. W 1672 Hooke próbował wykazać, że Ziemia porusza się po orbicie eliptycznej, aw 1678, że prawo grawitacji odwrotne do kwadratów wyjaśnia ruchy planet, ale wydawało się, że nie jest w stanie podać rygorystycznego dowodu. Przekazał te idee Newtonowi i w zaciekłym sporze, toczącym się do dziś przez jego potomków, zażądał pierwszeństwa w odkryciu prawa odwrotnych kwadratów. W wyniku sporu Newton usunął wszelkie odniesienia do Hooke′a z Principia.

Horyzont

Płaszczyzna prostopadła do linii od obserwatora do zenitu. Horyzont astronomiczny to wielkie koło utworzone przez przecięcie płaszczyzny horyzontu ze sferą niebieską.

Horologium

(zegar; w skrócie Hor, gen. Horologii; powierzchnia 249 st. kw.) Południowy konstelacja, która leży między Erydanem a Retikulum i kończy się o północy na początku listopada. Został wprowadzony przez francuskiego astronoma Nicolasa L. de Lacaille (1713-1762), który sporządził mapę południowego nieba w latach 1751-2. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejszą gwiazdą Horologium jest ? Horologii o jasności 3,9mag. Nie ma innych gwiazd jaśniejszych niż czwartej wielkości. Do ciekawych obiektów należą R Horologii, gwiazda zmienna typu Mira (zakres 4,7-14,3, okres około 408 dni) oraz NGC 1261, gromada kulista 8 mag.

Horrocks, Jeremiasz (1619-41)

Nauczyciel (?) i astronom, urodzony w Toxteth koło Liverpoolu, wykształcony w Cambridge, żył zaledwie 22 lata. Jego kolega WILLIAM CRABTREE mieszkał niedaleko Manchesteru, a grupa, która się wokół nich utworzyła, stanowiła pierwszych brytyjskich Keplarian, nos Keplari, jak sami siebie nazywali. Kiedy odkrył, że przewidywania Ptolemeusza dotyczące pozycji planet były błędne, Horrocks opracował dynamikę nieba, podobną do dynamiki Keplera, ale nie identyczną z nią, która wykorzystywała koncepcje dynamiki ziemskiej. Horrocks przewidział tranzyt Wenus i wraz z Crabtree obserwował go metodą projekcji teleskopowej. Na podstawie obserwacji Horrocks obliczył paralaksę słoneczną, znajdując znacznie większą odległość od Słońca niż ktokolwiek przed nim. Keplari byli pierwszymi ludźmi, którzy zdali sobie sprawę z wielkości Układu Słonecznego, a ich liczba była niewiarygodna dla niektórych współczesnych. Kiedy w 1662 roku holenderski astronom Helvetius opublikował materiał Horrocksa (Venus in Sole Visa), zmniejszył szacunki Horrocka dotyczące wielkości Układu Słonecznego. Za pomocą swojej teorii mechaniki nieba Horrocks obliczył ruch Księżyca, który FLAMSTEED podziwiał jako " &helip; bez wątpienia najwspanialszy z jego pomników". Według jednego z historyków teoria ruchu Księżyca NEWTONA była "Newtonowską interpretacją wariacji HALLEYa na temat wersji Flamsteeda dotyczącej teorii Księżyca Horrocka autorstwa Crabtree". Najwyraźniej Horrocks stworzył własny teleskop i opracował techniki projekcji, aby oglądać Słońce.

Hiten (Muzy-A)

Pierwsza japońska misja na Księżyc. Wprowadzony na rynek w styczniu 1990 r. Nazwany Hiten na cześć buddyjskiego anioła, który gra muzykę w niebie. Służy do weryfikacji techniki swingby poprzez wykorzystanie księżycowej grawitacji. Zwrócił dane inżynieryjne, wykrył kosmiczny pył i wypuścił 12-kilogramowy orbiter o nazwie Haroromo.

Hoba meteoryt

Największa znana pojedyncza masa meteorytu, ważąca około 60 ton; czasami nazywany jest meteorytem Hoba West. Nadal leży tam, gdzie został odkryty w 1920 roku, na farmie Hoba, niedaleko Grootfontein w Namibii. Nie wytworzył krateru uderzeniowego, ale jest częściowo osadzony w zagłębieniu w ziemi. Meteoryt Hoba jest ataksytem, odmianą meteorytu żelaznego i mierzy około 2,7 m w najdłuższym wymiarze. Jest znacznie zwietrzały, a otaczająca go powierzchnia pokryta jest rdzawym nalotem, którego ilość sugeruje, że w momencie lądowania meteoryt mógł ważyć 75 ton

Hoffman, Jeffrey A (1944-)

Astronom i astronom rentgenowski, urodzony na Brooklynie w Nowym Jorku, z wykształcenia astrofizyk. Badał kosmiczne promieniowanie gamma i astronomię rentgenowską, latając balonowym, niskoenergetycznym teleskopem gammaray jako projekt doktorancki, pracował na Uniwersytecie w Leicester nad ładunkiem rakiety do astronomii rentgenowskiej i był naukowcem w projekcie średnioenergetycznego promieniowania rentgenowskiego eksperyment na satelicie EXOSAT. W MIT pracował nad HEAO-1. Został astronautą w 1979 roku i wykonał pięć lotów, podczas czwartego z nich w 1993 roku na promie Endeavour serwisował i przywracał do pełnej sprawności Kosmiczny Teleskop Hubble′a.

Hoffmeister, Cuno (1892-1968)

Niemiecki astronom, założyciel Obserwatorium Sonnenberg. Odkrył tysiące gwiazd zmiennych poprzez wielokrotne fotografowanie nieba i swoją technikę "klapsów na muchy", porównując rozmiary obrazów gwiazd w celu zidentyfikowania zmian.

Hogg [Sawyer Hogg, Hogg-Priestley, Sawyer-Hogg-Priestley], Helen, z domu Battles (1905-93)

Astronom, urodzony w Lowell, MA, planował karierę jako chemik. Jednak całkowite zaćmienie Słońca w 1925 roku, jak powiedziała, "związało mnie z astronomią na całe życie". Po spotkaniu z ANNIE CANNON z HarvardCollege Observatory pracowała na Harvardzie z HARLOW SHAPLEY nad gromadami gwiazd. Przeniosła się do Victorii w Kolumbii Brytyjskiej i rozpoczęła program obserwacyjny z teleskopem 72 w celu badania gwiazd zmiennych w gromadach kulistych, z opiekunem jej męża astronoma i nocą w towarzystwie jej nowo narodzonej dziewczynki w koszyku na kopułę. Kontynuowała pracę w Obserwatorium Davida Dunlapa w Toronto, gdzie została profesorem na Uniwersytecie w Toronto. Zrobiła ponad 2000 zdjęć podczas swoich badań nad gwiazdami zmiennymi w gromadach kulistych, odkrywając ich setki i łącząc swoje prace i inne w Katalogi gwiazd zmiennych w gromadach kulistych.

Hogg, Arthur Robert (1903-66)

Australijski fizyk atmosferyczny, później astronom, urodzony w Creswick w stanie Wiktoria. Hogg dołączył do Obserwatorium Mount Stromlo i został astronomem po drugiej wojnie światowej, przeprowadzając fotometrię fotoelektryczną zmiennych zaćmieniowych. Najważniejszym systemem, który zaobserwował, był zeta Phoenicis, jeden z 13, dla których można określić masy i promienie "pierwszego rzędu". Określił standardowe jasności i zmierzył zintegrowane jasności i kolory Obłoków Magellana, stwierdzając, że Mały Obłok był znacznie bardziej niebieski w swoich jasnych regionach jądrowych niż na obrzeżach. Pracował nad gromadami galaktycznymi (zmierzył diagramy barw i jasności dla pięciu gromad galaktycznych i opublikował fotograficzny atlas południowych gromad galaktyk). Odegrał wiodącą rolę w tworzeniu i testowaniu nowego teleskopu 74. Kierowany przez BART BOK, badał australijskie pustkowia w poszukiwaniu alternatywnych miejsc astronomicznych, kiedy jakość nieba na Mount Stromlo została zagrożona przez rozwój Canberry, w wyniku czego wybrano Siding Spring Mountain w pobliżu Coonabarabran, stając się miejscem dla Anglo-Australian 150 w teleskop.

Holden, Edwarda Singletona (1846-1914)

Astronom, urodzony w St Louis, MO, zaprojektował i kierował Obserwatorium Licka w Kalifornii.

Holmberg, Erik [Eric] Bertil (1908-2000)

Szwedzki astronom, który badał właściwości fotometryczne galaktyk. Zidentyfikował charakterystyczny rozmiar galaktyki pod względem jej jasności (promień Holmberga) i porównując galaktyki eliptyczne nachylone pod różnymi kątami do linii wzroku, stwierdził, że galaktyki nie różnią się znacząco jasnością, dochodząc do wniosku, że są stosunkowo wolne od pyłu zaciemnienie.

Hill, George William (1838-1914)

Mechanik nieba, pracownik Nautical Almanac Office, wówczas w Cambridge, MA, obliczył orbitę Księżyca i pod kierunkiem SIMONA NEWCOMBA rozwiązał trudny problem orbit Jowisza i Saturna.

Hind, John R. (1823-1895)

Angielski astronom odkrył w 1852 roku małą mgławicę w Byku, która w 1861 roku, jak stwierdził HEINRICH D'ARREST, zniknęła. Do końca roku odzyskali go D'Arrest i OTTO WILHELM STRUVE. Mgławica zmienna Hinda, jak ją zaczęto nazywać, wykazała, że przynajmniej niektóre mgławice były małe, ponieważ nic, co ma rozmiar większy niż rok świetlny, nie może zniknąć w ciągu roku. Mgławica jest mgławicą refleksyjną, która pojawia się i znika, gdy ciemne chmury przechwytują światło jej oświetlającej gwiazdy. Hind odkrył 11 asteroid, Nova Ophiuchus 1848, i został kierownikiem Biura Almanachu Nautycznego.

Hinotori (Astro-A)

Japoński satelita wystrzelony w lutym 1981 roku w celu obserwacji Słońca w szczytowym okresie 11-letniego cyklu. Nosił instrumenty do obrazowania promieni rentgenowskich z rozbłysków słonecznych i wykrywania linii emisji promieniowania rentgenowskiego z silnie zjonizowanego żelaza w rozbłyskach słonecznych. Hinotori oznacza "ognistego ptaka".

Hermes

Asteroida Apollo odkryta przez Karla Reinmutha w 1937 roku, tymczasowo oznaczona jako 1937 UB. Hermes jest jedyną asteroidą, której nadano nazwę bez uprzedniego otrzymania stałego numeru i dokładnego obliczenia jej orbity. 30 października 1937 r. minął Ziemię w odległości 733 000 km, co stanowi rekord zbliżenia, który utrzymywał się przez ponad 50 lat. Parametry jej orbity są jedynie przybliżone: średnia odległość od Słońca 1,64 AU (245 mln km), peryhelium 0,62 AU, aphelium 2,66 AU, okres 2,11 roku, nachylenie 16?, ekscentryczność 0,62. Nigdy więcej jej nie widziano, ale z szacowaną średnicą 900 m i potencjalną odległością największego zbliżenia 0,003 AU (450 000 km) pozostaje blisko szczytu listy potencjalnie niebezpiecznych asteroid.


Herrick, Edward Klaudiusz (1811-62)

Księgarz i bibliotekarz, urodzony w New Haven, Connecticut, samouk dzięki współpracy z pracownikami naukowymi Uniwersytetu Yale i obserwatorem deszczu meteorytów z 9 sierpnia 1837 r., który zidentyfikował jako Perseidy. Pamiętając o Leonidach (po znakomitym pokazie w listopadzie 1833 roku, okazali się pierwszym zidentyfikowanym corocznym deszczem), Herrick znalazł inne sierpniowe zapisy roju meteorytów. W 1839 roku potwierdził, że promienistość deszczu pochodzi od Perseusza. W wyniku swoich badań bibliotecznych zidentyfikował również trzeci roczny deszcz meteorytów około 30 kwietnia (obecnie nazywany Lirydami), a później czwarty roczny deszcz, w grudniu, Andromedidów (lub Bielidów, nazwany tak od ich związku z Kometą Bieli). . W rzeczywistości Herrick został poprzedzony identyfikacją Perseidów jako corocznego deszczu meteorytów przez ADOLPHE QUETELET. Tych dwóch poprzedzili anonimowi angielscy i niemieccy rolnicy, którzy od pokoleń nazywali Perseidy Łzami św. Wawrzyńca (zmarł śmiercią męczeńską 10 sierpnia 258 r.). Czczony lokalnie za swoje odkrycia, Herrick został bibliotekarzem Uniwersytetu Yale, gdzie pisał nekrologi absolwentów i wykładowców, w tym swoje własne, które ukończył na kilka dni przed śmiercią w 1862 roku.

Herrick, Samuel (1911-74)

Profesor astronomii i inżynierii na UCLA, twórca dziedziny astrodynamiki, która zastosowała dyscypliny mechaniki nieba i matematyki do problemów lotów kosmicznych.

Hertzsprung, Ejnar (1873-1967)

Duński astronom, studiował inżynierię chemiczną i pracował jako chemik w Sankt Petersburgu, zanim wrócił do Danii, aby zająć się astronomią, pracował w Getyndze i Poczdamie z KARLEM SCHWARZSCHILDEM, a następnie w Obserwatorium Leiden (Holandia), gdzie został dyrektorem. Hertzsprung określił ruchy własne gwiazd i około miliona pozycji gwiazd podwójnych, a także jasności gwiazd, określając fotograficznie nie tylko ich jasność, ale także ich kolory (wyrażone jako stosunek jasności gwiazdy do dwóch różnych barw kawałki szkła). Kolor gwiazdy jest powiązany z jej temperaturą, a jej jasność w stosunku do innych w gromadzie w tej samej odległości jest powiązana z jej wielkością bezwzględną. W 1911 roku wykreślił te wielkości w tak zwanym diagramie barwa-jasność dla gromady gwiazd Hiady i odkrył rozróżnienie między gwiazdami olbrzymami a gwiazdami "ciągu głównego". Dwa lata później HENRYNORRIS RUSSELL wykreślił równoważny diagram dla gwiazd, których klasy widmowe były znane i które nie znajdowały się w gromadach, ale tak blisko, że ich odległości, a tym samym można było określić ich bezwzględne wielkości. Klasa widmowa gwiazdy jest, podobnie jak kolor, powiązana z jej temperaturą. Diagram klasy widmowej i jasności bezwzględnej pokazał również rozróżnienie między olbrzymami a gwiazdami ciągu głównego, takie jak diagram kolor-jasność. Te dwa diagramy mają tę samą topografię i razem są znane jako diagram Hertzsprunga-Russella. (Dzięki przypadkowi historii pozornie niezależne równoległe badanie "związku między jasnością a typem widmowym w Plejadach" zostało podjęte przez Hansa Rosenberga (1879-1940) z Getyngi, którego przeoczona praca zawierała pierwszą opublikowaną książkę Hertzsprunga-Russella diagram (czerwiec 1910).) Hertzsprung określił również odległość do Małego Obłoku Magellana, wykorzystując statystyczną paralaksę grupy gwiazd cefeid (triangulacja do gwiazd na linii podstawowej podróży Słońca w przestrzeni na przestrzeni kilku lat). Chociaż popełnił błąd, umieszczając gwiazdy dziesięciokrotnie za blisko, być może przez poślizgnięcie się pióra, interesujące jest to, że odległość, największa ze wszystkich znanych wówczas odległości, była tak duża, że nawet dziesięciokrotnie mały nie od razu się wyróżniał.

Hell [Höll], Maksymilian [Miksa] (1720-92)

Urodzony w Schemnitz na Węgrzech, został jezuitą, pracował w Leutschau, Klausenburgu iw Wiedniu, gdzie założył i kierował obserwatorium Marii Teresy z Austrii i Węgier. Nieco ku swojemu zdziwieniu, Hell został zaproszony przez Christiana VII, króla Danii, do obserwowania tranzytu Wenus w 1769 roku z ówczesnej duńskiej wyspy Vardø w obrębie koła podbiegunowego u wybrzeży Laponii, wszystkie koszty zostały opłacone. Lokalizacja miała duże znaczenie dla dokładności ostatecznego celu obserwacji, ponieważ Vard? znajdowało się na skraju rozmieszczenia innych miejsc obserwacyjnych w Manili, Batavii, Kalifornii, Pekinie i Tahiti. J LALANDE zbierał obserwacje, aby połączyć je wszystkie w jedną dokładną wartość odległości Słońca i poprosił o dane piekła, ale piekło zarezerwowało ich publikację do czasu, gdy zobaczy je jego sponsorujący królewski patron. LALANDE wzbudził podejrzenia, a kiedy obserwacje Hella okazały się niespójne z innymi, oskarżył Hella o fałszowanie danych. Krążyły pogłoski, że piekło nawet nie widziało tranzytu i uzupełnił dane podczas pobytu w Kopenhadze. Naukowa reputacja piekła została zniszczona, chociaż przed śmiercią w 1792 roku zbudował obserwatorium w Erlau i pracował nad (wyimaginowanymi) leczniczymi właściwościami magnetyzmu z Franzem Mesmerem (od którego imienia pochodzi słowo mesmeryzm). Ta historia wpisuje się w wydarzenia związane ze stłumieniem Towarzystwa Jezuickiego, w walce o władzę w Europie w XVIII wieku między siłami cywilnymi, królewskimi i religijnymi. W 1835 roku CL Littrow odkrył fragmenty oryginalnego dziennika, który Hell napisał podczas wydarzenia na Vardø, i zauważył, że piekło rzeczywiście zmieniło zapisy dotyczące czasu, zgodnie z tym, że Littrow napisał nowe czasy atramentem innego koloru. Najwyraźniej potwierdzono niską reputację piekła w historii nauki. Jednakże w roku 1883 SIMON NEWCOMB odwiedził Wiedeń, gdzie przechowywano manuskrypty Piekła, i doszedł do innego wniosku. Czasy rzeczywiście zostały zmienione, nie po wydarzeniu, ale w trakcie dokonywania obserwacji, poprawiania rozmazanego atramentu i trudności w pisaniu wadliwym piórem w arktycznym zimnie. Newcomb nie widział też zmian koloru, a jedynie zmianę odcienia podczas suszenia. Newcomb zauważył, że wrażliwość na kolory Littrowa była słaba i że nie był w stanie odróżnić koloru Aldebarana. Newcomb w pełni zrehabilitował piekło w artykule zatytułowanym "O domniemanym fałszerstwie piekła"*hellip; w Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. Na Księżycu znajduje się krater nazwany na cześć piekła; nie jest szczególnie głęboka.

Hellas Planitia

Oficjalna nazwa Basenu Hellas, największego miejsca uderzenia na Marsie i rzeczywiście największego w Układzie Słonecznym, którego środek znajduje się na 44,3°S, 66,2°W. Wewnętrzna część Hellas Planitia ma około 2100 km średnicy i jest otoczona wysokim na 2 km obrzeżem. W najgłębszym miejscu znajduje się 9 km poniżej średniego poziomu powierzchni Marsa - największej głębokości na planecie. Zewnętrzna część basenu rozciąga się na około 4000 km. Uderzenie, które utworzyło Hellas, było prawdopodobnie ostatnim dużym uderzeniem na Marsie i mogło spowodować wypiętrzenie Tharsis Bulge po przeciwnej stronie planety.

Helmholtz, Hermann Ludwig Ferdinand von (1821-94)

Urodzony w Poczdamie w Niemczech, miał zróżnicowaną karierę jako lekarz wojskowy, profesor anatomii i fizjologii oraz profesor fizyki w Berlinie. W tym samym czasie, ale niezależnie od Lorda Kelvina, studiował (1854) źródło energii Słońca. Zasugerował, że zamiast promieniować zużywając energię chemiczną, która zostałaby zużyta w ciągu życia kilku tysięcy lat, Słońce stopniowo osiada pod wpływem grawitacji, tak że źródłem jego promieniowania jest grawitacyjna energia potencjalna. W Słońcu było wystarczająco dużo energii potencjalnej, aby dostarczać jego promieniowanie przez kilka milionów lat. Nawet to było krótsze niż wiek Ziemi wywnioskowany z dowodów geologicznych, a problem został rozwiązany dopiero po odkryciu słonecznej energii jądrowej. Jednak hipoteza Helmholtza o źródle energii gwiazdowej okazała się mieć zastosowanie w czasie, gdy gwiazdy po raz pierwszy osadzają się z obłoków międzygwiazdowych - energia potencjalna grawitacji obłoku ogrzewa gwiazdę, którą tworzy, i zapala jej reakcje jądrowe. Czas trwania tego procesu osadzania nazywa się skalą czasu Kelvina-Helmholtza.

Henderson, Thomas (1798-1844)

Urodzony w Dundee, po karierze prawnika, mianowany HMAstronomem na Przylądku Dobrej Nadziei, ale wkrótce odszedł z powodu złego stanu zdrowia. Henderson wrócił do Szkocji jako pierwszy szkocki astronom królewski i na podstawie obserwacji przeprowadzonych w Afryce Południowej był pierwszą osobą, która zmierzyła odległość gwiazdy, a mianowicie Alfa Centauri, członka najbliższego Słońcu układu gwiezdnego, przy 4,5 świetle -lata Niezależne pomiary BESSEL gwiazdy 61 Cygni zostały jednak opublikowane trzy miesiące wcześniej.

Henry, Paul (1848-1905) i Henry, Prosper (1849-1903) [znany jako Frères Henry]

Urodzeni w Nancy bracia pracowali razem w Obserwatorium Paryskim, poszukując mniejszych planet. Postanowił wykorzystać fotografię do ułatwienia poszukiwań iw tym celu zbudował w domu teleskopy. Za namową ówczesnego dyrektora obserwatorium (admirała Moucheza) zbudował (1885) refraktor fotograficzny 34 cm; ta praca była podstawą projektu Carte du Ciel, mającego na celu sfotografowanie nieba w całości. Frères Henry wykonali połowę teleskopów używanych w międzynarodowym projekcie kierowanym przez Francję. Projektem interesowała się francuska astronomia przez dziesięciolecia, w czasie gdy astrofizyka rozwijała się w Ameryce, Wielkiej Brytanii i Niemczech. Dwaj bracia i ich wspólna praca są upamiętnieni przez jedną nazwę, Frères Henry, dla bliskiej pary kraterów na Księżycu.

Heracleitus z Efezu (ok. 540 - ok. 475 p.n.e.)

Grecki filozof, urodzony w Efezie, uważał wszechświat za miejsce nieustannych zmian ("stawania się"), posuwając się nawet do sugestii, że Słońce każdego dnia jest stwarzane na nowo. Uważał, że podstawowym elementem jest ogień, ponieważ zawsze się zmienia, a Słońce i Księżyc są misami ognia. Podobnie było z gwiazdami w dużych odległościach. Zaćmienia występowały, gdy dno miski było skierowane w naszą stronę.

Heraklides z Pontu (ok. 388-315 p.n.e.)

Filozof grecki, urodzony w Heraklei, Pontu, Heraklides był uczonym przez PLATONA i ARYSTOTELESA oraz pitagorejczyków w Atenach. Chociaż jego prace pisemne zaginęły, mówi się, że uważał planety za indywidualne światy. Był pierwszym filozofem, który zasugerował, że obrót Ziemi wyjaśnia pozorny obrót gwiazd, rozróżniając nawet słoneczny dzień obrotu od dnia gwiezdnego.

Herbig, George Howard (1920-2013)

Amerykański astrofizyk Herbig kształcił się i pracował w Kalifornii, głównie w Obserwatorium Licka i na Hawajach. Znany jest ze swoich spektroskopowych badań niedawno powstałych gwiazd i ośrodka międzygwiazdowego, z których badał wciąż tajemnicze, rozproszone linie międzygwiazdowe. Odkrył i zbadał wiele gwiazd emisyjnych H?, gwiazd T Tauri i osobliwych gwiazd, z których wszystkie znajdowały się na różnych etapach wczesnej historii gwiazd. On i GUILLERMO HARO niezależnie odkryli tytułowe obiekty Herbiga-Haro, obłoki gazu, które obecnie uważa się za wynik wstrząsów w ośrodku międzygwiazdowym spowodowanych przez wyrzuconą materię z niestabilnych młodych gwiazd. Herbig wykazał, że obfitość litu jest skorelowana z wiekiem młodych gwiazd i badał prędkości rotacji gwiazd z różnych klas widmowych. Na podstawie jego danych wysunięto hipotezę, że powolna rotacja liczniejszych, mniej masywnych gwiazd jest związana z niemal powszechnym istnieniem wokół nich układów planetarnych.

Herkules

(w skrócie Her, gen. Herculis; powierzchnia 1225 st. kw.) Inna konstelacja północna, która leży między Draco i Ophiuchus, a kulminuje o północy w połowie czerwca. Pochodzenie postaci konstelacji jest niepewne, chociaż jej nazwa pochodzi ze starożytnej Grecji, gdzie utożsamiano ją z silnym mężczyzną i bohaterem z mitologii greckiej. Jego najjaśniejsze gwiazdy zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Duża, ale raczej niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Herkulesie to α Herculis (Rasalgethi), układ wielokrotny, składający się z czerwonego (M5) głównego zmiennego, który jest półregularną zmienną, zakres jasności 2,7-4,0 i żółtego ( G5) drugorzędna, jasność 5,4 magnitudo, separacja 4,8″, obie mają znacznie słabszego towarzysza, β Herculis (Kornephoros), jasność 2,8, która również ma niewidocznego towarzysza, oraz ζ Herculis, bliski układ podwójny z żółtym (F9 i G7 ) składniki, wielkości 3,0 i 5,7, separacja 1,55″, okres 34,5 lat. Istnieje 12 innych gwiazd jaśniejszych niż czwartej wielkości. Inne interesujące gwiazdy to zmienna S Herculis typu Mira (zakres 6,4-13,8, okres około 307 dni) oraz układ podwójny zaćmieniowy DQ Herculis (Nova Herculis 1934), jedna z najjaśniejszych nowych XX wieku, która przed zanikanie do wielkości 14-15. Inne interesujące obiekty to Wielka Gromada w Herkulesie (M13, NGC 6205), najjaśniejsza gromada kulista na północnym niebie, która leży między ? a ? Herculis i przy jasności 5,9 magnitudo jest widoczna gołym okiem jako słaba mglista plama , M92 (NGC 6341), kolejna drobna gromada kulista, o jasności 6,5 magnitudo, oraz NGC 6210, mgławica planetarna o jasności dziewiątej magnitudo. W Herkulesie znajdują się również Hercules X-1, rentgenowski układ podwójny oraz Hercules A, potężne pozagalaktyczne źródło radiowe.

Hektor

Asteroida trojańska odkryta przez Augusta Kopffa w 1907 roku, oznaczona jako (624) Hektor. Należy do największej grupy trojanów, krążących przed Jowiszem wokół punktu Lagrange′a L⁴. Hektor okrąża Słońce w odległości 5,17 AU (774 mln km) w okresie 11,76 lat; nachylenie wynosi 18°, a mimośród 0,02. Jej okres rotacji, określony na podstawie jej krzywej blasku, wynosi 6,92 godziny. Hektor jest największym i najjaśniejszym z trojanów. Różnice w jego krzywej blasku sugerują, że jest wydłużony i mierzy około 300 × 150 km; alternatywnie może mieć kształt hantli lub kontaktowej lub bliskiej planetoidy podwójnej. Podobnie jak większość trojanów, Hektor jest typu D, z czerwonawym widmem odbicia wskazującym na bogatą w węgiel powierzchnię.

Heliocentryczny układ współrzędnych

Współrzędne określające położenie obiektu widzianego ze środka Słońca. Współrzędne heliocentryczne są zwykle odnoszone do płaszczyzny ekliptyki - dlatego położenie planety na jej orbicie w dowolnym momencie jest często określane za pomocą heliocentrycznych współrzędnych ekliptyki.

Helios

Dwa niemiecko-amerykańskie satelity przeznaczone do badania wiatru słonecznego, pyłu międzyplanetarnego i galaktycznego promieniowania kosmicznego w wewnętrznym Układzie Słonecznym. Helios 1, wystrzelony w grudniu 1974 roku, przeleciał w odległości 48 milionów kilometrów od Słońca. Helios 2, wystrzelony w styczniu 1976 roku, zbliżył się do Słońca na odległość 45 milionów km.

Heliosejsmologia

Badanie wewnętrznej struktury i dynamiki Słońca poprzez analizę oscylacji Słońca. Słońce wibruje jak gong z okresami od minut do godzin, ale głównie w zakresie od 3 do 20 minut. Oscylacje te można wykryć jako małe okresowe przesunięcia Dopplera w długościach fal linii widmowych emitowanych przez zlokalizowane obszary powierzchni Słońca, gdy wznoszą się one w kierunku obserwatora i od niego odchodzą. Oscylacje są wytwarzane przez fale dźwiękowe (fale ciśnienia), które rozchodzą się po kuli słonecznej. Prędkość dźwięku zależy od różnych czynników, w tym temperatury i gęstości, które rosną wraz ze wzrostem głębokości pod powierzchnią Słońca. W konsekwencji fala poruszająca się w dół od punktu na powierzchni jest załamywana i ostatecznie zakrzywia się z powrotem, by spotkać się z powierzchnią w innym punkcie. Gwałtowna zmiana gęstości na powierzchni odbija następnie falę z powrotem w dół do wnętrza Słońca, umożliwiając jej wielokrotne odbijanie się wokół Słońca, a tym samym wytwarzanie fal stojących, które powodują wibracje różnych części powierzchni Słońca w górę iw dół w systematyczny sposób. Im głębiej fala wnika, tym mniej punktów styka się z powierzchnią. Analizując miliony różnych trybów oscylacji i oddzielając te, które wnikają na różne głębokości, fizycy zajmujący się Słońcem mogą badać strukturę wnętrza Słońca w taki sam sposób, w jaki geofizycy wykorzystują fale sejsmiczne do badania wnętrza Ziemi. Co więcej, porównując prędkości, z jakimi fale poruszają się w tym samym kierunku, co obrót samego Słońca, iw kierunku przeciwnym do obrotu samego Słońca, można określić, w jaki sposób prędkość obrotu wnętrza Słońca zmienia się wraz z głębokością i szerokością geograficzną. Heliosejsmologia dostarcza informacji o zmianach wraz z głębokością temperatury, gęstości, ciśnienia, składu chemicznego i prędkości obrotowej. Obserwacje przeprowadzone w ramach projektów naziemnych, takich jak Global Oscillation Network Group (GONG) oraz instrumenty znajdujące się na statkach kosmicznych, takich jak SOHO, wykazały na przykład, że granica między strefami radiacyjną i konwekcyjną występuje na 71,3% drogi od centrum do powierzchni i że różnicowa rotacja obserwowana w fotosferze rozciąga się do podstawy strefy konwekcyjnej.

Hel (On)

Drugi najlżejszy pierwiastek, który po wodorze jest drugim najliczniej występującym we wszechświecie. Najobficiej występujący izotop obojętnego atomu helu składa się z jądra złożonego z dwóch protonów i dwóch neutronów, wokół których krążą dwa elektrony. Masa atomowa wynosi 4, a liczba atomowa (tj. ładunek na jądrze) wynosi 2. Jądro takiego atomu helu jest również znane jako cząstka alfa. Jądra helu z tylko jednym neutronem również istnieją, ale są rzadsze. Pod względem liczby atomów prawie 8% i pod względem masy około 25% całej bezpośrednio obserwowanej materii we wszechświecie to hel. Jeśli, jak się ogólnie przyjmuje, cięższe pierwiastki powstały z lżejszych (począwszy od wodoru) w łańcuchu reakcji jądrowych, problemem jest wyjaśnienie obserwowanej obfitości helu. Hel jest wytwarzany z wodoru za pomocą reakcji jądrowych wewnątrz gwiazd, ale proces ten nie jest wystarczający, aby uwzględnić faktycznie zaobserwowaną ilość helu. Jeśli teoria Wielkiego Wybuchu dotycząca powstania wszechświata jest poprawna, to obserwowana ilość helu mogła powstać w ciągu pierwszych kilku minut istnienia wszechświata, podczas gdy temperatura wynosiła około 109 kelwinów. Obserwowana obfitość helu jest jednym z wielu czynników przemawiających za teorią Wielkiego Wybuchu.

Heckmann, Otto Hermann Leopold (1901-83)

Astrometrysta i kosmolog, został dyrektorem Obserwatorium w Hamburgu i Europejskiego Obserwatorium Południowego w Chile. Określając ruchy gwiazd w kierunku kilku gromad gwiazd (w tym gromady Praesepe lub Ula), był w stanie zobaczyć, które gwiazdy poruszają się razem w gromadzie, a które, choć w tym samym kierunku, poruszają się inaczej . Eliminując te ostatnie z rozważań, był w stanie zidentyfikować prawdziwych członków każdego klastra i wyjaśnić ich diagramy H-R. Zorganizował międzynarodowe wysiłki w celu stworzenia trzeciego Astronomische Gesellschaft, aby pokazać ruchy własne 180 000 gwiazd. Jako kosmolog rygorystycznie stosował ogólną teorię względności, aby znaleźć otwarte i płaskie rozwiązania równań pola EINSTEINA dla jednorodnego, izotropowy, prawdopodobnie obracający się wszechświat.

Hartmann, Johannes Franz (1865-1936)

Urodzony w Erfurcie w Niemczech, został profesorem w Poczdamie, gdzie rozwinął astrofizykę. W tym czasie w obserwatorium zainstalowano 80-centymetrowy teleskop refrakcyjny do użytku fotograficznego. Jego działanie było rozczarowujące, a Hartmann opracował metodę testowania optyki nazwaną dziś jego imieniem. Test Hartmanna polega na częściowym zasłonięciu obiektywu migawką Hartmanna i ujawnieniu różnic ogniskowania optycznego w różnych strefach obiektywu. Hartmann przekonfigurował soczewkę teleskopu i był w stanie wykorzystać ją do spektroskopii. Po pobycie w Getyndze jako dyrektor obserwatorium, udał się do La Plata w Argentynie, gdzie rozwinął teorię nowych i odkrył na podstawie krzywej jasności, że mniejsza planeta Eros jest wirującym, niekulistym ciałem.

Harvard-Smithsonian Centrum Astrofizyki

Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA) jest wspólną placówką Smithsonian Institution i Harvard University, która łączy personel i zasoby Smithsonian Astrophysical Observatory i Harvard College Observatory pod jednym dyrektorem w celu prowadzenia badań w niemal każdej gałęzi współczesnej astrofizyka - od laboratoryjnych pomiarów struktury atomów i cząsteczek po obserwacje wielkoskalowej struktury wszechświata. Badania są zorganizowane ogólnie w siedmiu działach: fizyka atomowa i molekularna, astrofizyka wysokich energii, astronomia optyczna i podczerwona, nauki planetarne, radio i geoastronomia, fizyka Słońca i gwiazd oraz astrofizyka teoretyczna. Obiekty obserwacyjne obejmują wielofunkcyjne Obserwatorium Freda Lawrence′a Whipple′a (FLWO) na Mount Hopkins w Arizonie i Obserwatorium Oak Ridge w Massachusetts, a także 1,2-metrowy radioteleskop w siedzibie CfA w Cambridge, MA. Główny instrument na Mount Hopkins, Multiple Mirror Telescope (MMT), jest obsługiwany wspólnie z University of Arizona. W FLWO znajduje się również reflektor o średnicy 10 m do wykrywania promieni gamma; teleskop optyczny/podczerwony o średnicy 1,2 m; teleskop spektroskopowy 1,5 m; interferometr optyczny i na podczerwień działający we współpracy z University of Massachusetts, Obserwatorium Paryskim w Meudon, NASAAmes i Lincoln Laboratory na MIT; oraz 1,3-metrowy teleskop na podczerwień obsługiwany przez konsorcjum do 2-mikronowego przeglądu całego nieba. Główne placówki wsparcia w Cambridge oferują wiele komputerów połączonych siecią lokalną. Utrzymywane są specjalne laboratoria do badań petrologicznych i mineralogicznych meteorytów i próbek księżycowych, do spektroskopii atomów i cząsteczek oraz do opracowywania oprzyrządowania (np. Zaawansowanych detektorów optycznych i rentgenowskich). Do głównych projektów należą rozwój submilimetrowej sieci teleskopów na Hawajach, przekształcenie MMT w teleskop z pojedynczym zwierciadłem o średnicy 6,5 minuty oraz udział w Projekcie Magellan mającym na celu zbudowanie dwóch teleskopów o średnicy 6,5 m w Las Campanas w Chile. Oprzyrządowanie CfA działające w kosmosie obejmuje kamerę o wysokiej rozdzielczości na Obserwatorium Rentgenowskim Chandra, spektrometry koronograficzne w ultrafiolecie na statku kosmicznym Spartan i Solar and Heliospheric Observatory (SOHO), specjalne lustra na Regionie Przejściowym i Eksploratorze Korony (TRACE) oraz detektory na satelicie Submillimeter Wave Astronomy Satellite (SWAS). Trwają prace nad nowym oprzyrządowaniem dla Space Infrared Telescope Facilit (SIRTF). W CfA znajdują się liczne obiekty obsługujące ogólną społeczność astronomiczną: Instytut Teoretycznej Fizyki Atomowej i Molekularnej; Centralne Biuro Telegramów Astronomicznych Międzynarodowej Unii Astronomicznej i Centrum Mniejszych Planet; amerykańska brama SIMBAD, międzynarodowej astronomicznej komputerowej bazy danych; oraz obszerna kolekcja astronomicznych płyt fotograficznych Harvardu. Ponadto ma tu swoją siedzibę Centrum Kontroli Systemu Danych Astrofizycznych (ADS), obsługiwanego w imieniu Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA).

Obserwatorium radiowe Hat Creek

Znajduje się 400 km na północ od Berkeley w Kalifornii. Jest to miejsce, w którym znajduje się BIMA Millimeter Array, 10-antenowy teleskop z syntezą apertury, który działa na długościach fal 3 mm (70-116 GHz) i 1 mm (210-270 GHz). Macierz jest obsługiwana przez konsorcjum BIMA, składające się z Laboratorium Radioastronomicznego Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley, Laboratorium Obrazowania Astronomicznego Uniwersytetu Illinois oraz Laboratorium Astronomii Milimetrowej Uniwersytetu Maryland, przy wsparciu ze strony Narodowa Fundacja Naukowa. Teleskopy BIMA mają średnicę 6,1 m. Anteny mogą być umieszczone na różnych stacjach wzdłuż toru w przybliżeniu w kształcie litery T, aby umożliwić separację anten w zakresie od 7 m do 2 km. Zwykle anteny są rozmieszczone w jednej z czterech standardowych konfiguracji, które zapewniają rozdzielczość kątową około 0,4, 2, 6 lub 14″ przy 100 GHz.

Hawking, Stephen W. (1942-2018)

Kosmolog i astrofizyk teoretyczny, urodzony w Oksfordzie w Anglii, gdzie studiował fizykę na University College. Przeniósł się do Cambridge, by zająć się badaniami z ogólnej teorii względności i kosmologii, został profesorem Lucasa (mianowanie to zajmował wcześniej ISAAC NEWTON, z którym porównuje się Hawkinga). Hawking pracował nad opracowaniem poprawnego matematycznego traktowania "osobliwości" w ogólnej teorii względności, czyli centralnych obszarów czarnych dziur, w których zawodzi konwencjonalna matematyka. Łącząc teorię kwantową i ogólną teorię względności, wykazał, że czarne dziury mogą emitować energię, znaną obecnie jako promieniowanie Hawkinga. Zbadał warunki energii uwolnionej w Wielkim Wybuchu podczas tworzenia wszechświata i przewidział, że powstanie wiele miniczarnych dziur, być może o masie 10 ton, ale tylko wielkości protonu. Hawking odkrył, że czarne dziury o mniejszej masie traciłyby energię pod wpływem promieniowania Hawkinga i wyparowałyby w ciągu życia wszechświata. W związku z tym miały wpływ na formowanie się struktury we wczesnej historii wszechświata, ale teraz zniknęły. Inną godną uwagi propozycją Hawkinga jest jego "propozycja bez granic", którą wyjaśnił jako znaczenie ". . . że zarówno czas, jak i przestrzeń mają skończony zasięg, ale nie mają żadnej granicy ani krawędzi. . Nie byłoby osobliwości, a prawa nauki obowiązywałyby wszędzie, nawet na początku wszechświata". Hawking cierpi na chorobę neuronu ruchowego i przykuty do wózka inwalidzkiego mówi przez syntezator głosu. Niemniej jednak podjął żmudną i odnoszącą sukcesy karierę jako popularyzator nauki poprzez wykłady, telewizję i inne wystąpienia publiczne oraz bestsellerową popularną książkę o kosmologii Krótka historia czasu.

Hawkins, Gerald

Urodzony w Wielkiej Brytanii astronom, profesor na Uniwersytecie Bostońskim, twierdził, że "rozszyfrował" Stonehenge. Znalazł wzór wyrównania z 12 głównymi wydarzeniami księżycowymi i słonecznymi, znajdując sposób na przewidywanie zaćmień Księżyca, przesilenia letniego i zimowego, używając 56 otworów Aubrey, Kamienia Pięty i czterech Kamieni Stacji. Jego prace były wspierane przez astronoma FREDA HOYLE'a i ostro krytykowane przez archeologów (np. "Moonshine on Stonehenge" autorstwa RJC Atkinsona). Niezrażony, zwrócił się do podobnego problemu w Peru, możliwego astronomicznego wyrównania i skojarzeń znalezionych w tajemniczych liniach i gigantycznych figurach geometrycznych w Nazca, sporządzonych na mapie przez MARIĘ REICHE.

Hay, William Thompson [Will Hay] (1888-1949)

Brytyjski komik i astronom-amator, odkrył białą plamę na Saturnie w 1933 roku.

Hartmann, Johannes Franz (1865-1936)

Urodzony w Erfurcie w Niemczech, został profesorem w Poczdamie, gdzie rozwinął astrofizykę. W tym czasie w obserwatorium zainstalowano 80-centymetrowy teleskop refrakcyjny do użytku fotograficznego. Jego działanie było rozczarowujące, a Hartmann opracował metodę testowania optyki nazwaną dziś jego imieniem. Test Hartmanna polega na częściowym zasłonięciu obiektywu migawką Hartmanna i ujawnieniu różnic ogniskowania optycznego w różnych strefach obiektywu. Hartmann przekonfigurował soczewkę teleskopu i był w stanie wykorzystać ją do spektroskopii. Po pobycie w Getyndze jako dyrektor obserwatorium, udał się do La Plata w Argentynie, gdzie rozwinął teorię nowych i odkrył na podstawie krzywej jasności, że mniejsza planeta Eros jest wirującym, niekulistym ciałem.

Harvard-Smithsonian Centrum Astrofizyki

Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics (CfA) jest wspólną placówką Smithsonian Institution i Harvard University, która łączy personel i zasoby Smithsonian Astrophysical Observatory i Harvard College Observatory pod jednym dyrektorem w celu prowadzenia badań w niemal każdej gałęzi współczesnej astrofizyka - od laboratoryjnych pomiarów struktury atomów i cząsteczek po obserwacje wielkoskalowej struktury wszechświata. Badania są zorganizowane ogólnie w siedmiu działach: fizyka atomowa i molekularna, astrofizyka wysokich energii, astronomia optyczna i podczerwona, nauki planetarne, radio i geoastronomia, fizyka Słońca i gwiazd oraz astrofizyka teoretyczna. Obiekty obserwacyjne obejmują wielofunkcyjne Obserwatorium Freda Lawrence′a Whipple′a (FLWO) na Mount Hopkins w Arizonie i Obserwatorium Oak Ridge w Massachusetts, a także 1,2-metrowy radioteleskop w siedzibie CfA w Cambridge, MA. Główny instrument na Mount Hopkins, Multiple Mirror Telescope (MMT), jest obsługiwany wspólnie z University of Arizona. W FLWO znajduje się również reflektor o średnicy 10 m do wykrywania promieni gamma; teleskop optyczny/podczerwony o średnicy 1,2 m; teleskop spektroskopowy 1,5 m; interferometr optyczny i na podczerwień działający we współpracy z University of Massachusetts, Obserwatorium Paryskim w Meudon, NASAAmes i Lincoln Laboratory na MIT; oraz 1,3-metrowy teleskop na podczerwień obsługiwany przez konsorcjum do 2-mikronowego przeglądu całego nieba. Główne placówki wsparcia w Cambridge oferują wiele komputerów połączonych siecią lokalną. Utrzymywane są specjalne laboratoria do badań petrologicznych i mineralogicznych meteorytów i próbek księżycowych, do spektroskopii atomów i cząsteczek oraz do opracowywania oprzyrządowania (np. Zaawansowanych detektorów optycznych i rentgenowskich). Do głównych projektów należą rozwój submilimetrowej sieci teleskopów na Hawajach, przekształcenie MMT w teleskop z pojedynczym zwierciadłem o średnicy 6,5 minuty oraz udział w Projekcie Magellan mającym na celu zbudowanie dwóch teleskopów o średnicy 6,5 m w Las Campanas w Chile. Oprzyrządowanie CfA działające w kosmosie obejmuje kamerę o wysokiej rozdzielczości na Obserwatorium Rentgenowskim Chandra, spektrometry koronograficzne w ultrafiolecie na statku kosmicznym Spartan i Solar and Heliospheric Observatory (SOHO), specjalne lustra na Regionie Przejściowym i Eksploratorze Korony (TRACE) oraz detektory na satelicie Submillimeter Wave Astronomy Satellite (SWAS). Trwają prace nad nowym oprzyrządowaniem dla Space Infrared Telescope Facilit (SIRTF). W CfA znajdują się liczne obiekty obsługujące ogólną społeczność astronomiczną: Instytut Teoretycznej Fizyki Atomowej i Molekularnej; Centralne Biuro Telegramów Astronomicznych Międzynarodowej Unii Astronomicznej i Centrum Mniejszych Planet; amerykańska brama SIMBAD, międzynarodowej astronomicznej komputerowej bazy danych; oraz obszerna kolekcja astronomicznych płyt fotograficznych Harvardu. Ponadto ma tu swoją siedzibę Centrum Kontroli Systemu Danych Astrofizycznych (ADS), obsługiwanego w imieniu Narodowej Agencji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej (NASA).

Högbom, Jan (XX w.)

Szwedzki astronom, pionier radioastronomii i interferometrii, wynalazł algorytm Högbom CLEAN do dekonwolucji obrazu interferometrycznego z efektów niepełnego próbkowania. Ogólnie rzecz biorąc, surowa mapa wytworzona przez interferometr jest zbyt brudna do analizy naukowej. CLEAN wykorzystuje funkcję próbkowania interferometru radioteleskopu ("brudna wiązka"), aby dopasować najjaśniejsze szczyty obserwowanego rozkładu jasności ("brudna mapa") źródła radiowego. Odejmuje (rozkłada) efekt jasnych źródeł radiowych widzianych przez brudną wiązkę z mapy i szuka na mapie pozostałości mniej jasnych pików. Pozycja każdego źródła jest zapisywana w tabeli "Komponent CLEAN" w pliku mapy CLEAN, a algorytm zatrzymuje się, gdy rozkład jasności szczątkowej składa się głównie z szumu. Mapa radiowa ACLEAN jest następnie rekonstruowana z komponentów CLEAN. Istnieje wiele wariantów podstawowego algorytmu CLEAN Högboma (powiązanych z nazwiskami Clarka, Cornwella, Cottona-Schwaba, Gerchberga-Saxtona, Steera, Steera-Dewdneya-Ito i van Citterta).

Hadley, Jan (1682-1744)

Matematyk i projektant przyrządów, urodzony w Enfield Chase, Hertfordshire (obecnie w Wielkim Londynie), wraz z ROBERTEM HOOKE'm przypisuje się zbudowanie pierwszego gregoriańskiego teleskopu zwierciadlanego, dzięki czemu stał się on dokładnym instrumentem do użytku w astronomii. Wynalazł podwójnie odbijający kwadrant z poziomicą do pomiaru wysokości Słońca lub gwiazdy. Był używany do określania pozycji na morzu i ewoluował w sekstans.

Hadrony

Cząstki subatomowe zbudowane z kwarków, na które działa silne oddziaływanie jądrowe. Hadrony można podzielić na mezony i bariony, mezon składający się z pary kwark-antykwark i barionu złożonego z trzech kwarków. Większość hadronów, z wyjątkiem protonów i neutronów (które są barionami), ma bardzo krótki czas życia.

Hagen, Johann Georg (1847-1930)

Został jezuitą. Dyrektor Georgetown College Observatory w Waszyngtonie i Roman College Observatory. Hagen jest znany ze swoich obserwacji jasnych i ciemnych mgławic oraz ze swoich niesprawdzonych teorii na ich temat.

HALCA (Highly Advanced Laboratory for Communications and Astronomy/Muses-B).

Japońsko-amerykańskie obserwatorium radioastronomiczne, pierwszy satelita interferometryczny o bardzo długiej linii bazowej. Wystrzelony w lutym 1997 r. na wysoce eliptyczną (1000 × 10 000 km) orbitę ziemską. Wyposażony w 8-metrową antenę pracującą na częstotliwościach bliskich 1,6, 4,8 i 22 GHz. Zwrócone obrazy kwazarów i odległych aktywnych galaktyk w wysokiej rozdzielczości. Alternatywną nazwą jest Haruka, japońska wymowa akronimu HALCA. Haruka to po japońsku "daleko".

Hale, George Ellery (1868-1938)

Amerykański astrofizyk, urodzony w Chicago, IL, jako student MIT wynalazł spektroheliograf, który umożliwił fotografowanie protuberancji Słońca w świetle dziennym. Na Uniwersytecie w Chicago wykorzystał soczewkę 40 cali jako podstawę teleskopu Obserwatorium Yerkes, ukończonego w 1897 r. Założył Obserwatorium Mount Wilson, gdzie odkrył pola magnetyczne w plamach słonecznych. Zaplanował i ukończył 60, 100 i 200 w reflektorach, ostatni na górze Palomar, nazwanej jego imieniem po jego śmierci. Był pierwszym astronomem, który został oficjalnie nazwany astrofizykiem i założył Astrophysical Journal.

Hall, Asaf (1829-1907)

Stolarz, informatyk i astronom; urodzony w Goshen, CT. Podczas pobytu w Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie odkrył dwa satelity Marsa, nazywając je Deimos i Phobos.

Halley, Edmond (1656-1742)

Astronom i naukowiec, urodzony w Hagerston, Shoreditch (niedaleko Londynu), został profesorem w Oksfordzie i drugim Królewskim Astronomem w Królewskim Obserwatorium w Greenwich. Z wyspy św. Heleny skatalogował pozycje około 350 gwiazd półkuli południowej (Catalogus Stellarum Australium), w tym własne odkrycie gromady kulistej Omega Centauri; odkrył także gromadę kulistą M13. Poświęcił planisferę gwiazd południowej półkuli królowi Karolowi II. Planisfera pochlebnie obejmowała obecnie nieużywaną konstelację (w Carina), którą Halley nazwał "Robur Carolinum", dąb, w którym Karol ukrył się po klęsce z Cromwellem po bitwie pod Worcester. Obserwował tranzyt Merkurego i wpadł na pomysł wykorzystania tranzytów Merkurego i Wenus do określenia odległości Słońca. Korzystając z katalogu PTOLEMY, wydedukował, że gwiazdy poruszały się względem siebie i wykrył ten "ruch własny" w trzech. Oprócz własnego wkładu naukowego Halley był przyjacielem NEWTONA. Wspierał NEWTONA w sporze z Leibnizem o to, kto wynalazł rachunek różniczkowy, przekonując go do rozpowszechniania jego pracy w Principia, za którą Halley zapłacił, i pomagając mu uzyskać dostęp do obserwacji Księżyca FLAMSTEEDa, zanim zostały one ukończone ku zadowoleniu Flamsteeda. Dwaj przyjaciele uważali, że to ostatnie było konieczne, aby Newton mógł przetestować swoją teorię grawitacji, ale to Halley dostarczył bardziej udanego i dramatycznego dowodu. Korzystając z teorii orbit komet Newtona, Halley obliczył, że kometa z 1682 roku była okresowa i przewidział (A Synopsis of the Astronomy of Comets), że powróci za 76 lat. Tak się stało (po śmierci Halleya) i teraz nazywa się Kometa Halleya. Halley jest uważany za twórcę geofizyki, zwłaszcza ze względu na swoje prace nad pasatami, pływami i magnetyzmem Ziemi, a dzięki Breslau Table of Mortality położył podwaliny aktuarialne pod ubezpieczenia na życie i renty.

Halo, galaktyczne

Sferyczne lub sferoidalne rozmieszczenie gromad kulistych gwiazd i starych gwiazd, które otacza galaktykę spiralną. Średnica galaktycznego halo jest porównywalna lub większa od całkowitej średnicy dysku, w którym znajdują się ramiona spiralne (około 100 000 lat świetlnych w przypadku Drogi Mlecznej, galaktyki, w której znajduje się Słońce). Członek). Gromady kuliste składają się z gwiazd "populacji II" - starych, ubogich w metale gwiazd, które powstały na wczesnym etapie ewolucji galaktyk z obłoków wodoru i helu, które zawierały bardzo mało cięższych pierwiastków. Halo naszej Galaktyki zawiera również pojedyncze gwiazdy Populacji II, które krążą wokół centrum Galaktyki po orbitach nachylonych pod przypadkowymi kątami do płaszczyzny Galaktyki. Ponieważ gwiazdy te nie uczestniczą w uporządkowanym ruchu gwiazd w dysku galaktycznym (z których wszystkie poruszają się w tym samym kierunku wokół centrum galaktyki, w tej samej płaszczyźnie), ich prędkości względem Słońca są znacznie większe niż prędkości gwiazd w populacji dysku. W związku z tym są one znane jako gwiazdy "o dużej prędkości". Badania ruchów odległych gromad kulistych oraz szybkości, z jaką gwiazdy i obłoki gazu w dysku galaktycznym krążą wokół centrum galaktyki, pokazują, że całkowita masa Galaktyki Drogi Mlecznej wynosi około 1012 mas Słońca, około dziesięć razy więcej niż łączna masa wszystkie gwiazdy, gaz i pył, które można wykryć bezpośrednio, i że większość tej masy jest zawarta w halo. Podobne wyniki uzyskano również dla innych galaktyk spiralnych. Obserwacje te sugerują, że do 90% masy typowej galaktyki spiralnej składa się z ciemnej materii. Chociaż część tej sumy mogą pochodzić z obiektów o ekstremalnie niskiej jasności, takich jak brązowe karły (gwiazdy o masie zbyt małej, aby umożliwić wytwarzanie energii jądrowej w ich jądrach) lub czarne dziury, znaczna ich część może istnieć w postaci egzotycznych cząstki elementarne.

Hamilton, James Archibald (1748-1815)

Irlandzki astronom, urodzony w Athlone, z rekomendacji NEVILA MASKELYNEGO został pierwszym dyrektorem Armagh Observatory, gdzie nadzorował montaż teleskopu równikowego przez EDWARDA TROUGHTONA. Korzyści z jego wysiłków zostały zebrane w nauce nie przez niego samego, ale przez trzeciego dyrektora Armagh Observatory ROMNEY ROBINSON.

Harding, Karol Ludwig (1765-1834)

Niemiecki astronom, został profesorem astronomii w Getyndze, gdzie doradzał HEINRICHOWI SCHWABE′owi w sprawie obserwacji energii słonecznej. Odkrył Juno, trzecią asteroidę, z obserwatorium JH SCHRO¨TER w Liliethal, gdzie był asystentem.

Haro, Guillermo (1913-88)

Meksykański astronom, dyrektor Meksykańskiego Instytutu Astronomii i Obserwatorium Tonantzintla. Niezależnie od George′a Herbiga zidentyfikował małe mgławice linii emisyjnych w mgławicy Oriona, związane z gwiazdami T Tauri, ale różniące się od nich. Uważa się, że obiekty te, obecnie znane jako obiekty Herbiga-Haro, są obszarami uderzeniowymi wzbudzonymi wstrząsami, a ich energia pochodzi z dżetów wypływających z młodych gwiazd.

Harriot, Thomas (ok. 1560-1621)

Nauczyciel, prawdopodobnie urodzony w Oxfordshire, Harriot podróżował z Sir Walterem Raleigh do Wirginii jako kartograf i nawigator, pisząc po powrocie A Briefe and True Report of the New Found Land of Virginia. Był korepetytorem i nauczycielem matematyki Ralegha i wprowadził uproszczoną notację algebry, wymyślając symbole < dla "mniej niż" i > dla "większego niż", a także . do mnożenia. Kiedy umarł, pozostawił po sobie ogromną liczbę rękopisów i objawił się jego naukowy geniusz. Korespondował z JOHANNESEM KEPLEREM na temat optyki i odkrył to, co jest obecnie znane jako prawo załamania światła Snella przed Snellem. Obserwował kometę Halleya w 1607 r. (Kepler odkrył ją sześć dni wcześniej), a drugą kometę w 1618 r. Od 1609 do 1613 r. przeprowadził liczne teleskopowe obserwacje astronomiczne. Obserwował księżyce Jowisza, nieświadomy odkrycia Galileusza. Jego rysunek Księżyca, pierwszy zarejestrowany, poprzedzający Galileusza o kilka miesięcy, był także pierwszym, który zarejestrował plamy słoneczne. Nie były to odosobnione zdarzenia - wykonał 199 obserwacji Słońca w ciągu trzech lat i wydedukował okres obrotu Słońca. W przeciwieństwie do Galileusza, który opublikował swoją książkę o swoich teleskopowych odkryciach w ciągu kilku tygodni od ich dokonania, Harriot nie opublikował żadnego ze swoich odkryć i dlatego nie miał wpływu na rozwój optyki czy astronomii (opublikuj albo idee zginą), chociaż jego wpływ jako nauczyciel o rozwoju matematyki w Anglii był głęboki.

Harrison, John (1693-1776)

Zegarmistrz, urodzony w Foulby, West Yorkshire, Anglia. W 1713 r. rząd brytyjski wyznaczył cenną nagrodę za wynalezienie metody dokładnego określania długości geograficznej. Harrison opracował serię zegarów na podstawie drewnianych modeli, aw 1726 r. Wynalazł wahadło bimetaliczne, które kompensowało rozszerzalność cieplną w wyniku zmian klimatu spodziewanych podczas długich podróży morskich, a także kilka innych urządzeń mechanicznych minimalizujących tarcie. Wykonał trzy chronometry sprężynowo-wahadłowe (H1, H2, H3), które pracowały regularnie nawet podczas kołysania statku. W końcu przewyższył ich dokładność podobny do zegarka chronometr morski (H4), który podczas podróży na Jamajkę (1761-1762) określał długość geograficzną z dokładnością do dwóch mil geograficznych. Został haniebnie potraktowany przez Zarząd Długości Geograficznej, który postawił warunki do zwłoki w przyznaniu mu nagrody, i ostatecznie otrzymał ją na starość dzięki interwencji króla Jerzego III. Odrestaurowane chronometry Harrisona są wystawione w Królewskim Obserwatorium w Greenwich.

Hipoteza Bircha i Swinnertona-Dyera

Hipoteza Bircha i Swinnertona-Dyera to nieudowodnione stwierdzenie, które jest jednym z Millennium Problems Instytutu Matematyki Claya. W ten sam sposób, w jaki funkcja zeta Riemanna zlicza liczby pierwsze, przypuszczenie stwierdza, że powinien istnieć podobny szereg potęgowy, który zlicza wymierne punkty krzywej eliptycznej. Dokładniej, biorąc pod uwagę krzywą eliptyczną, Bryan Birch i Peter Swinnerton-Dyer pokazali, jak zdefiniować szereg potęgowy ze współczynnikami a_n / n^s , których zachowanie przy s = 1, jak przypuszczali, określa, czy istnieje nieskończenie wiele punktów wymiernych, czy liczba skończona. Chociaż do tej pory ogólnie nie zostało to udowodnione, wiadomo, że przypuszczenie to jest prawdziwe w kilku szczególnych przypadkach. Ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia, w jakim stopniu takie funkcje można wykorzystać do określenia właściwości teorii liczb.

Hipoteza Riemanna

Hipoteza Riemanna to przypuszczenie dotyczące okoliczności, w których funkcja zeta Riemanna jest równa zeru. Niemiecki matematyk Bernhard Riemann początkowo ustalił, że istnieją trywialne zera dla ujemnych parzystych liczb całkowitych ?2, ?4, ?6 itd., które nie wnoszą wiele do ogólnego szeregu. Następnie zaproponował hipotezę, że wszystkie pozostałe wartości zerowe obejmują część rzeczywistą równą 1/2 . Oznacza to, że powinny leżeć na linii wyrażonej jako 1/2 + ix, gdzie x jest liczbą rzeczywistą, a i jest to √-1 . Wykres obok pokazuje, że pierwsze nietrywialne zera powstają dla wartości x równych -14,135 i +14,135. Hipoteza Riemanna jest jednym z Millennium Problems Clay Mathematics Institute, a także pojawia się na liście 23 głównych nierozwiązanych problemów matematycznych Davida Hilberta. Chociaż udowodniono, że pierwsze 10 bilionów zer pojawia się wzdłuż linii 1/2 + ix, ogólne przypuszczenie nie zostało jeszcze udowodnione.



Hipoteza Poincarégo

Hipoteza Poincarégo jest jednym z Millennium Problems Clay Institute i jako pierwsza została rozwiązana przez Grigorija Perelmana w 2003 roku. Mówiąc prościej, sugeruje ona, że wszystkie trójwymiarowe zamknięte rozmaitości bez dziur są topologicznie równoważne trójwymiarowej kuli. Przestrzeń nie ma dziur (znanych jako po prostu połączona), jeśli każdą pętlę można skrócić do punktu, więc podstawowa grupa jest trywialna. W dwóch wymiarach jedyną powierzchnią o tej właściwości jest powierzchnia sfery topologicznej. W 1904 roku Henri Poincaré przypuszczał, że jest to również prawdą w trzech wymiarach. Problem polegał na tym, czy może istnieć jakaś skandaliczna i zaskakująca trójwymiarowa rozmaitość, która jest po prostu połączona, ale nie jest kulą. Perelman udowodnił, że twierdzenie Thurstona o geometryzacji wyklucza taką możliwość, choć do tej pory odmówił odebrania milionowej nagrody związanej z tym wynikiem. Odpowiednik hipotezy Poincarégo dla wyższych wymiarów został faktycznie rozwiązany wcześniej. Problem pięciu wymiarów został rozwiązany w latach 60. przez Stephena Smale′a, a później został ulepszony przez Maxa Newmana. Czterowymiarowa sytuacja została omówiona przez Michaela Freedmana w 1982 roku.

Homologia

Homologia to sposób pomiaru dziur w przestrzeniach topologicznych. Polega na spojrzeniu na te zbiory w przestrzeni, które nie mają granic, ale nie są granicą czegoś innego, identyfikując w ten sposób dziury. Grupy homologii przestrzeni można obliczyć, wykonując triangulację zbioru: przekształcając go w wierzchołki, krawędzie, trójkątne ściany, objętości czworościenne i tak dalej, aż do wyższych wymiarów. Można je zorganizować w celu utworzenia struktury grupowej za pomocą operatorów granicznych, które rozkładają ściany na krawędzie itd., oraz określony kierunek. Inne podejście, zwane kohomologią, buduje części o wyższych wymiarach z części o niższych wymiarach. W zależności od problemu, jedno z podejść może okazać się łatwiejsze lub dać wyraźniejsze wyniki. Grupy homologii są znacznie łatwiejsze w obsłudze niż grupy homotopii. Ponieważ jednak istnieją pewne subtelne dziury, których homologia się nie liczy, homotopia może być nadal wymagana.

Homotopia

Mówi się, że dwie powierzchnie lub przedmioty są homotopijne, jeśli jedną można zdeformować w drugą bez jej przecinania lub rozdzierania. Na przykład filiżanka kawy i torus, z których oba mają jedną powierzchnię i jeden otwór, są homotopijne, ponieważ każdy z nich może być w sposób ciągły przekształcany w drugi. Formalnie homotopia między dwiema funkcjami ciągłymi f i g jest ciągłą rodziną przekształceń z jednej funkcji do drugiej, a przestrzenie X i Y są uważane za równoważne homotopii, jeśli istnieją ciągłe odwzorowania f i g , takie, że zastosowanie g wtedy ? jest homotopijne względem tożsamości w Y i zastosowanie f wtedy g jest homotopijne wobec tożsamości w X. W pewnym sensie wtedy f i g można postrzegać jako swoje odwrotności, płynnie łącząc dwie przestrzenie X i Y. Niektóre przypadki, takie jak jak rogata kula odkryta w 1924 roku przez JW Alexandra i pokazana obok, są dość zaskakujące - ten obiekt jest homotopijny ze standardową dwuwymiarową kulą!


Hieroglify

•  Hieroglify to forma pisania przy użyciu obrazów i symboli. W systemie było około 700 symboli, które po raz pierwszy zostały użyte w IV tysiącleciu p.n.e.
•  Słowo "hieroglif" jest greckie i oznacza "świętą rzeźbę". Starożytni Egipcjanie nazywali swoje pismo "boskimi słowami".
•  Hieroglify były często pisane na papierze zwanym papirusem. Został nazwany na cześć rośliny, z której został wykonany, a po raz pierwszy został wyprodukowany około 3100 r. p.n.e.
•  Obrazy symboli hieroglifów były zwykle obrazami z naturalnego świata Egiptu. Na przykład litera "M" była reprezentowana przez płomykówkę, podczas gdy inne znaki zawierały wizerunki piskląt przepiórczych i bochenków chleba.
•  Niektóre hieroglify reprezentują dźwięki, podczas gdy inne oznaczają idee. Jeden symbol pokazywał dźwięk słowa, po którym następował inny symbol, aby wyjaśnić, jakiego rodzaju było to słowo. Dźwięki samogłosek były nie zapisane.
•  Hieroglify można pisać od lewej do prawej, od prawej do lewej lub od góry do dołu. Jeśli symbole zwierząt lub ludzi były skierowane w lewo, odczytywano je od lewej do prawej. Jeśli zwracały się w prawo, czytano je od prawej do lewej.
•  Hieratyczny był uproszczoną formą hieroglifów. Ten skrypt był używany do transakcji biznesowych i dokumentów religijnych. Był zwykle pisany na papirusie lub kawałkach kamienia lub ceramiki, zwanych ostrakami.
•  W pierwszym tysiącleciu p.n.e. skrypt zwany demotycznym zaczął zastępować hieratyczny. Demotic oznacza "popularny skrypt". Następnie w I wieku p.n.e. pojawiła się forma zwana Koptyjskim Skryptem.
•  Pismo koptyjskie zawierało 24 litery alfabetu greckiego i sześć znaków z pisma demotycznego. Dźwięki samogłosek zostały zapisane po raz pierwszy. Znajomość tego pisma okazała się kluczowa w odszyfrowaniu Kamienia z Rosetty.
•  Do VI wieku naszej ery, kiedy ostatnia świątynia egipska została zamknięta po upadku Cesarstwa Rzymskiego, sztuka odczytywania hieroglifów została utracona do 1799 roku.


Hotel Hilberta

Hotel Hilberta to analogia wymyślona przez matematyka Davida Hilberta w celu wizualizacji dziwnej idei policzalnych nieskończoności. Ten wyimaginowany hotel ma niezliczoną ilość pokoi o numerach 1, 2, 3,… i jest w pełni zajęty, gdy spóźnialski przybywa i błaga o pokój. Po namyśle konsjerż używa systemu nagłośnieniowego, aby poprosić każdego gościa o przejście do następnego pokoju w kolejności numerycznej. Zatem mieszkaniec pokoju 1 przenosi się do pokoju 2, pokój 2 przenosi się do pokoju 3 i tak dalej. Dla każdego z licznie nieskończonych gości w pokoju N zawsze jest pokój N + 1, do którego mogą się wprowadzić, więc zanim wszyscy się przeprowadzą, pokój 1 będzie mógł zajmować nowy gość. Hotel Hilberta pokazuje, że wynikiem dodania elementu do policzalnie nieskończonego zbioru jest nadal policzalnie nieskończony zbiór, więc muszą istnieć różne policzalne nieskończoności.


Homer

•  Homer jest starożytnym greckim poetą, o którym mówi się, że napisał dwie największe epopeje starożytnego świata: Iliadę i Odyseję.
•  Homer prawdopodobnie mieszkał w IX wieku p.n.e. w Ionii, na dzisiejszym wybrzeżu Morza Egejskiego w Turcji lub na wyspie Chios.
•  Nikt nie wie na pewno, czy Homer istniał, czy też skomponował wszystkie oba wiersze. Większość ekspertów uważa, że tak.
•  W czasach Homera istniała wielka tradycja bardów. Byli to poeci, którzy recytowali na głos wielkie opowieści o bohaterskich czynach. Znali te wiersze na pamięć, więc nigdy ich nie zapisywali.
•  Iliada i Odyseja to jedyne wiersze z czasów bardów, które zostały spisane i dzięki temu przetrwały. Być może zostały spisane w tym czasie lub później.
•  Po czasach Homera dwa wielkie wiersze były używane podczas świąt religijnych w Grecji.
•  Przez wieki po czasach Homera greckie dzieci uczyły się czytać i poznawały legendy z przeszłości, studiując dwa wielkie wiersze Homera.
•  W II wieku p.n.e. uczeni z Biblioteki Aleksandryjskiej w Egipcie studiowali wiersze. Kilku uczonych doszło do wniosku, że były one tak różne w stylu, że musiały być napisane przez dwóch różnych poetów.
•  Iliada to długi wiersz we wzniosłym języku o wojnach trojańskich, w których Grecy oblegają Troję, aby odzyskać porwaną Helenę.
•  Odyseja opowiada o niesamowitych przygodach bohatera Odyseusza w wielkiej podróży.


Harun al-Raszid

•  Najbardziej znanym ze wszystkich kalifów był Harun al-Rashid (766-809)
•  W czasach Haruna Bagdad stał się najbardziej czarującym miastem na świecie, słynącym z luksusu, a także z poezji, muzyki i nauki.
•  Harun był sławny daleko i szeroko. Wysłał ambasadorów do chińskiego cesarza i słonia do Karola Wielkiego.
•  Żona Haruna, Zubaydah, piła tylko ze srebrnych i złotych kubków wysadzanych klejnotami.
•  Harun był wielkim mecenasem sztuki i dawał hojne prezenty poetom i muzykom. Lubił też oglądać walki psów - i często kazał zabijać ludzi.
•  Historie opowiadają, jak Harun wędrował w świetle księżyca ze swoim przyjacielem Abu Nuwasem, genialnym poetą, a także katem Masrurthe.
•  Harun stał się sławny dzięki temu, że występuje w słynnym zbiorze 200 dziwnych opowieści z Tysiąca i jednej nocy lub Arabskich nocy. Zawiera takie znane postacie jak Aladyn i jego dżin, Ali Baba i Sindbad Żeglarz. Opowieść zaczyna się od króla Shahriyara z Samarkandy, zrozpaczonego niewiernością swojej żony. Przysięga, że każdej nocy poślubi nową dziewczynę i zetnie jej głowę rano. Urocza księżniczka Szeherezada nalega na poślubienie króla, a potem w nocy opowiada mu historię tak zabawną, że pozwala jej przeżyć kolejny dzień, by ją dokończyć. Jedna historia prowadzi do drugiej przez 1001 nocy, kiedy to król całkowicie się w niej zakochał.

---

[ 442 ]

---