MOJŻESZ

I. W patrystyce - II. Ikonografia.

I. W patrystyce. Mojżesz, postać o pierwszorzędnym znaczeniu w ST, zwłaszcza w odniesieniu do konstytucji ludu Izraela i daru prawa, był rozumiany przez starożytnych pisarzy chrześcijańskich, podobnie jak wiele innych postaci pierwszej ekonomii, w kategoriach zasadniczo chrystologicznych. W szczególności był rozumiany jako prorok i typ Chrystusa. W tym kontekście Ojcowie musieli znaleźć równowagę między pozytywną oceną Mojżesza i wszystkiego, co z nim związane - w szczególności prawa w świetle kontrowersji z gnostykami, marcjonitami i manichejczykami - a gloryfikacją , która mogłaby zagrozić przyćmieniem zwycięstwa osiągniętego przez Chrystusa . Dlatego ich stałą troską jest pokazanie, że przez całe swoje życie Mojżesz nie robił nic innego, jak tylko zapowiadał Chrystusa . Pokazali również, że dary, które zostały mu dane przez Boga, przede wszystkim prawo, nie były przeznaczone tylko dla Izraela, ale dla wszystkich ludzi . Wszechobecna polemika antyżydowska miała tendencję do porównywania Mojżesza z innymi postaciami uważanymi za wyższe i bardziej uniwersalne w naturze: przede wszystkim z Chrystusem, który otrzymał przymierze jako dziedzic, podczas gdy Mojżesz otrzymał je jako sługa ; Abraham, który w przeciwieństwie do Mojżesza (Wj 3:5) nie musiał zdejmować butów, gdy wchodził na górę, nie przybywając z Egiptu, a zatem nie mając "więzów śmiertelności przywiązanych do swoich stóp" ; Jozue, który w przeciwieństwie do Mojżesza mógł wejść do Ziemi Obiecanej ; Jan Chrzciciel, według słów samego Chrystusa ; apostołowie, którzy w Pięćdziesiątnicy otrzymali nie tablice kamienne, lecz samego Ducha Świętego ). Wiedza Mojżesza o egipskiej mądrości jest przypomniana w Dziejach Apostolskich 7:22, na których fundamencie Orygenes oferuje historyczno-dosłowną interpretację budowy Arki Noego , podczas gdy Bazyli podkreśla jej niższość w porównaniu z prawdą. Wszystkie epizody z życia Mojżesza otrzymują interpretację zgodną z wyjątkowością chrześcijaństwa: przemiana laski (virga) (Wj 4:2) jest uważana za symbol mocy Boga do wskrzeszania umarłych lub nawet symbol śmierci i zmartwychwstania Chrystusa ; epizod z miedzianym wężem interpretowany jest typologicznie w odniesieniu do Chrystusa; jego modlitwa z rozpostartymi ramionami jest figurą krzyża , ale także modelem dla czcicieli ; odmowa Boga przebaczenia ludowi pomimo wstawiennictwa Mojżesza (Wj 32,31) tłumaczona jest jako znak niemożności przebaczenia dla bałwochwalców . Mojżesz jest samym prawem , które przechodząc z synagogi do kościoła traci swoją dosłowną powłokę, aby zyskać siłę i wielkość ducha. Jego śmierć poza Ziemią Obiecaną jest interpretowana jako konsekwencja jego braku wiary zademonstrowanego w Meriba lub jako motywowana boską wolą, aby uniknąć przypisywania wejścia do Ziemi Obiecanej Mojżeszowi, a nie Bogu . Jako umarły został On powołany z piekła w chwili przemienienia Chrystusa, ponieważ nawet piekło uznało Jezusa za Boga . Oprócz tego, że jest typem Chrystusa, Mojżesz jest również, dla Ojców, którzy podążają za typologią obecną już u Filona, typem każdego wierzącego, który aspiruje do spotkania z Bogiem: jest to główny temat dzieła Grzegorza z Nyssy De vita Moysis, a występuje on obficie również u innych autorów . Jest on nauczycielem wzorcowym, ponieważ potrafi skalibrować swoje nauczanie wg. do możliwości jego słuchaczy , uprzywilejowany przykład dla biskupów i mnichów (Sewer z Antiochii, Hom. 41). Zdjęcie butów rozpoczęło to obnażanie-oczyszczenie, które miało stać się całkowite dla każdego chrześcijanina przy chrzcie . Wreszcie Mojżesz jest wskazany jako autor Pięcioksięgu , a na podstawie 2 Kor 3:15 jego imię jest używane jako synonim całego Pisma ST

II. Ikonografia. Najstarsze przedstawienia Mojżesza należą do ikonografii cmentarnej: Mojżesz uratowany z wód, przy gorejącym krzewie, rozmowa z faraonem i opuszczenie Egiptu, przejście przez Morze Czerwone, cud przepiórek, cud manny, cud wody tryskającej ze skały i otrzymanie prawa. 1. Mojżesz uratowany z wód (Wj 2,1-6). Scena ta pojawia się po raz pierwszy na fresku w Rzymie (325-350) w katakumbach Via Dino Compagni . Po lewej, ukryta za trzcinami, siostra Mojżesza; po prawej, córka faraona, za nią dwie służące; pośród wód Mojżesz w czymś w rodzaju kołyski. 2. Mojżesz przy gorejącym krzewie (Wj 3,1-6). Przedstawiony zdejmując sandały (Wj 3:5) lewą lub prawą nogą na niewielkim wzniesieniu, Mojżesz patrzy w miejsce, z którego dochodzi boski głos. Pojawia się w ten sposób zarówno na obrazach (np. Rzym, Coemeterium Maius: Wp 168; Domitilla: Wp 230,1), jak i na rzymskich (np. Ws 206,1; 86,3) lub prowincjonalnych (np. Ws 206,2) sarkofagach. Czasami ręka Boga jest przedstawiona powyżej . W Wat. 178 (Ws 86,3) Mojżesz zdejmuje sandały przed czterema postaciami. 3. Mojżesz rozmawia z faraonem i opuszcza Egipt (Wj 12:31-34). Po lewej stronie sarkofagu w Arles (Ws 97,3), oprócz konfrontacji Mojżesza z faraonem, przedstawiono przygotowania do wyjścia z Egiptu i otrzymanie przez Mojżesza prawa. Grób pochodzi z końca IV w. 4. Przejście przez Morze Czerwone (Wj 14,21-31). Pod koniec IV w. pojawia się to na 20 sarkofagach i 3 malowidłach. Najstarsze przykłady zdobią pokrywy sarkofagów (np. Ws 216,2; 209,1; 210,2), a następnie fronty, zwykle zajmujące całą przestrzeń (np. Ws 210,1; 209,3). W kompozycji, oprócz Mojżesza z virgą, która dzieli wody, pojawia się, razem lub częściowo, słup ognia (Wj 13,21-22); Żydzi uciekający przed Miriam, siostrą Mojżesza, grającą na tamburynie; Faraon, który wychodzi z bramy miasta na rydwanie, za którym podążają rycerze; Egipcjanie z Faraonem porwani przez wody. Pod końmi pojawiają się czasami personifikacje ziemi lub Morza Czerwonego. Przedstawienie w tzw. Kaplicy Wyjścia w El-Bagawat (połowa IV w.) ma szczególne znaczenie symboliczne w kontekście innych freskowych scen. Na dwóch rzymskich freskach słup ognia jest przedstawiony niezależnie (katakumby Via Dino Compagni) i jest związany z otrzymaniem prawa przez Mojżesza. Scena symbolicznie nawiązuje do zbawienia i przypomina kompozycją relief Łuku Konstantyna z Bitwą o Most Mulwijski. 5. Cud skały (Wj 17:5-6). W najwcześniejszym okresie (Rzym, Pryscylla, grecka kaplica: Wp 73) Mojżesz jest przedstawiany bez brody w tunice i paliuszu, podczas gdy z virgą uderza w skałę Horeb, z której wypływa woda gasząca pragnienie Hebrajczyków, czasami przedstawiana jako bibentes. Często bibentes są ubrani w wojskowe ubrania, w którym to przypadku Mojżesz jest utożsamiany z Piotrem, który uderza w skałę i kończy, przyjmując ikonograficzne cechy apostoła. Połączenie Mojżesza i Piotra znajduje się z reguły w tzw. trylogii Piotrowej (Źródło-Aresztowanie-Kogut), której najwcześniejszym przykładem jest prawdopodobnie , datowany między końcem III a początkiem IV w. Scena ta jasno nawiązuje do konieczności chrztu, który uwalnia nas od grzechu pierworodnego. 6. Mojżesz otrzymuje prawo (Wj 24,12-18). Jest to częsta scena w rzeźbie, ale rzadka w malarstwie (Rzym, Giordani; katakumby Via Dino Compagni). Głównymi elementami są Mojżesz i ręka Boga wystająca z niektórych chmur; Synaj jest przedstawiany jako małe wzgórze, czasami z drzewem identyfikowanym jako drzewo oliwne (Ws 205,3). Epizod ten często znajduje się po lewej stronie, rzadko po prawej (Ws 195,4), na sarkofagach z centralnym clipeusem. Czasami obecna jest trzecia postać w tunice i paliuszu, zidentyfikowana przez Wilperta jako anioł wspomniany w mowie Szczepana (Dz 7,38) (Ws 91; 205,5). Na sarkofagu Servannesa (Ws 15) scena jest bardzo bogata w szczegóły; oprócz Mojżesza, Aaron i ludzie, zarówno mężczyźni, jak i kobiety, pojawiają się. Czasami Mojżesz trzyma zwój w lewej ręce (Ws180,2), co według Wilperta wskazuje na jego wiedzę. Repertuar przedstawień Mojżesza jest bogatszy w sztuce niespoczynkowej: oprócz przedstawień już wspomnianych, mozaiki prawej nawy bazyliki Santa Maria Maggiore w Rzymie (połowa V w.) zawierają przedstawienia Mojżesza z córką faraona (Wj 2,10), zaślubiny Mojżesza z Seforą (Wj 2,16-21), wody Mara (Wj 15,22-23), walkę z Amalekitami (Wj 17,8-13) i śmierć Mojżesza (Pwt 32,48-50); wszystkie te sceny są nowe w sztuce paleochrześcijańskiej. Szczególnie interesujące w tych mozaikach są przejście przez Morze Czerwone, gorejący krzew, które zostały już zbadane, oraz Mojżesz wśród filozofów, których źródłem nie jest ST, ale prawdopodobnie mowa św. Szczepana (Dz 7,22) lub Józefa Flawiusza (J.A. 2,9,7). Również w Rzymie należy wspomnieć o drewnianych drzwiach św. Sabiny z V w. (Jeremias pls. 15; 20; 30), gdzie wiele scen przedstawia życie Mojżesza (np. woda Mara, przejście przez Morze Czerwone, Mojżesz otrzymujący prawo). Poza Rzymem, w S. Vitale w Rawennie (połowa VI w.), scena przedstawia Mojżesza przy płonącym krzewie i otrzymywanie prawa. Wśród kości słoniowych cenny relikwiarz z Brescii (połowa IV w.) ma dobrze znane sceny (np. Mojżesz zdejmujący sandały) i nowe, takie jak zabicie Egipcjanina przez Mojżesza (Wj 2:11-12) i incydent ze złotym cielcem (Wj 32:4-5). Przedstawienia Mojżesza pojawiają się również na innych przedmiotach z kości słoniowej lub ze srebra (relikwiarz w Salonikach), w miniaturach (Pięcioksiąg Ashburnhama, z VII w; kodeks Cosmasa Indicopleustesa (IX w., ale z prototypu z VI w.: Stornaiolo, pl. 25). Świadectwo samo w sobie stanowi synagoga w Dura Europos: tutaj freski z Mojżeszem uratowanym z wód, Mojżeszem wyprowadzającym Żydów z miasta i przejściem przez Morze Czerwone są najstarsze (przed 256 r. n.e.) i interesujące pod względem ikonografii Mojżesza.

MOJŻESZ z Khorene (Movsēs Xorenac′i). Autor Historii Ormian, która przedstawia się wyraźnie jako napisana w V w., ale przekazany tekst korzysta ze źródeł i form nie wcześniejszych niż VIII w. W niektórych przypadkach ta rozbieżność wynika z późniejszych interwencji redakcyjnych. Mojżeszowi z Khorene przypisuje się również traktat o retoryce (De tropis) i Geografię (Asxarhac′oyc′), z których drugi przypisuje się obecnie Ananiaszowi z Shirak (VII w.).

MOJŻESZ Saracen : Pustelnik z egipskiej pustyni pochodzenia arabskiego, którego święto przypada na 7 lutego. Według Sokratesa, Sozomena i Teodoreta, został wezwany przez Mawię, królową Fojnikonu, wdowę po królu Saracenów, aby nawrócić jej królestwo, pozwalając się wyświęcić na biskupa Saracenów w zamian za pokój z rzymskim cesarzem Walensem (373-378): wcześniej Saraceni byli sprzymierzeni z Rzymianami, następnie zbuntowali się pod wodzą Mawii i "spustoszyli wszystkie regiony Wschodu". Mojżesz zgodził się wbrew jego woli, ponieważ Rzymianie byli za pokojem. Został zabrany do Aleksandrii, gdzie biskup ariański, Łukasz lub Lucjusz, miał go wyświęcić. Ale Mojżesz odmówił narzucenia mu ręki "pełnej krwi", która sprowadziła wielu ludzi na wygnanie lub na śmierć przez dzikie zwierzęta lub ogień. Te działania przeciwko jego braciom, jak twierdził Mojżesz, dowodziły, że doktryny biskupa nie były chrześcijańskie. Zamiast tego Mojżesz został konsekrowany przez biskupów, którzy byli na wygnaniu "w górach", a po zawarciu pokoju z Rzymianami Mawia wydała swoją córkę za mąż za Wiktora, generała armii rzymskiej. Według Devreesse, Phoinikon można by utożsamić z an-Nakhla, w połowie drogi między Suezem a Akabą: po nawróceniu Saracenów wspomaganym przez Mojżesza, chrześcijaństwo zaczęło się rozprzestrzeniać w Negebie. "Saracen", gr. Sarakhno,j, być może z arabskiego Sharkeen, "Wschodni", było używane przez greckich pisarzy wczesnych wieków do określenia Beduinów z Arabii Wschodniej, przez innych do wskazania plemion arabskich z Palestyny i Syrii (takich jak określenie Osroene King Abgar z Edessy przez Tacyta jako rex Arabum Acbarus), przez jeszcze innych do Berberów z północno-wschodniej Afryki.

MTSKHETA-SVETI TSKHOVELI Miasto o starożytnym pochodzeniu, które było stolicą Gruzji do VII w. (kiedy stolicę przeniesiono do Tbilisi) i, począwszy od 471 r., siedzibą katolikosa. Zgodnie z tradycją przekazaną przez Rufina , nawrócenie Iberii na chrześcijaństwo miało miejsce w Mcchecie-Sveti Cchoweli, w wyniku pracy św. Nino, która zbudowała tam miejsce kultu. (Sveti Cchoweli oznacza "żywą kolumnę", kolumnę w relacji Rufina). Był to prawdopodobnie budynek o niewielkich rozmiarach, o ile pozwalają nam na to badania pozostałości budynków z IV w. w Gruzji. Katedra Świętego Krzyża została zbudowana w latach 586-604 na zlecenie księcia Stefana, który został przedstawiony jako darczyńca na zewnątrz budynku. Katedra z czterema kopułami, czterema kanciastymi obszarami i jedną dużą kopułą stanowiła historyczny krok naprzód w rozwoju architektury gruzińskiej, ponieważ stała się prototypem niektórych z najważniejszych budowli w regionie (np. Syjonu Ateńskiego, VII w.).

MUIRCHÚ (zm. po 697): Irlandzki autor, zwany Moccu Machténi. Czerpiąc inspirację od Cogitosusa (autora Żywotu św. Brygidy z Kildare), którą nazywa swoim pater, Muirch? na zaproszenie Aeda, biskupa Sletty (680-700), napisał Życie św. Patryka, z okazji agregacji Sletty do paruchii Patryka, gdy był opatem Armagh Ségííne (662-688). Życie napisane przez Muirchu, do którego sięgają wszystkie inne biografie Patryka, jest przesiąknięte legendarnymi elementami, często inspirowanymi sytuacjami polityczno-religijnymi VII wieku. Znajduje się w Księdze Armagh (Dublin, Trinity College, 52, skopiowana w 807 przez Ferdomnacha) wraz z Kolektanią z Tírechán i innymi tekstami. Jest lokalnie upamiętniany jako święty 8 czerwca.

MUSANUS, polemista : Według Euzebiusza (HE IV, 28), Musanus napisał bardzo rygorystyczną księgę dla niektórych chrześcijan skłaniających się ku enkratyzmowi. Księga ta nie przetrwała, ale wydaje się, że Euzebiusz miał nadal możliwość z niej skorzystać. Datowanie jego działalności pozostaje niepewne, czy w czasach Marka Aureliusza czy Septymiusza Sewera. Jego miejsce pochodzenia (Egipt lub Azja Mniejsza) również jest niepewne.

MUSEUS z Marsylii (zm. ok. 461)Kapłan Marsylii, który żył w V w. i zmarł około 461 r., wykształcony i znawca Pisma Świętego.edług Gennadiusza (De vir. Ill. 79 [80]), na prośbę biskupa Weneriusa, a następnie jego następcy Eustacjusza, skomponował lekcjonarz (Lectiones totius anni), responsorium (Responsoria psalmorum capitula), sakramentarz i prawdopodobnie zbiór homilii. Niestety dzieła liturgiczne Museus są trudne do prześledzenia, a historycy mają trudności z ich rekonstrukcją. Dwa fragmenty responsorium znajdują się w Bibliotece Narodowej w Paryżu (Nowe nabytki 1628).

MUZYKA: Jeśli śpiew kościelny był szeroko praktykowany od pierwszych kilku stuleci rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa, nigdy nie doprowadził, przynajmniej w epoce patrystycznej, do powstania odpowiedniej literatury muzykologicznej, której celem było poinformowanie nas o technice i realizacji jego teoretycznych założeń. Wśród greckich Ojców można uchwycić tu i ówdzie rozproszone odniesienia do szczególnych cech śpiewu kościelnego i osądy wartościujące dotyczące użycia tego czy innego instrumentu, ale są to nadal odosobnione spostrzeżenia, nigdy nie ujęte w systematyczne opracowanie, ponieważ są krótkie i zwięzłe. Nie można też znaleźć żadnej wzmianki o śpiewie z pierwotnego kościoła w licznych traktatach muzykologicznych w języku greckim autorstwa takich autorów jak Nikomachus, Gaudentius, Ptolemeusz i wielu innych, rozkwitających we wczesnych wiekach tej epoki. Na łacińskim Zachodzie można mówić o prawdziwej i autentycznej chrześcijańskiej literaturze muzykologicznej: dzieła takie jak De musica św. Augustyna, De institutionse musica Boecjusza, sekcje muzykologiczne Institutiones Kasjodora i Etymologiae Izydora z Sewilli. Są to jednak dzieła, idące w ślad za tradycją encyklopedyczną zapoczątkowaną w Rzymie przez Warrona, w której muzyka jest traktowana głównie jako dyscyplina matematyczna i oderwana, jako taka, od jej aspektu artystycznego. Tak więc np. De musica św. Augustyna, podczas gdy oferuje nam w swojej 6. księdze prestiżowy esej o estetyce muzycznej o fundamentalnym znaczeniu dla rekonstrukcji pierwszej fazy myśli przyszłego biskupa Hippony, nie mówi nam niczego konkretnego w pierwszych pięciu księgach (wszystkie skupiają się na arytmetycznym rozważaniu różnych metrum) dotyczących muzyki jego czasów. To samo dotyczy De institutionse musica Boecjusza, które, choć jest stałym punktem odniesienia dla teoretycznych spekulacji średniowiecznych muzykologów, nie jest w swej istocie niczym innym, jak tylko dziełem zwykłej naukowej kompilacji oderwanej od współczesnej praktyki. Nie inaczej jest w charakterze późniejszych kompilacji Kasjodora i Izydora, nawet jeśli w tej ostatniej - pomimo pewnych unikalnych sprzeczności - można tu i ówdzie zauważyć większe ustępstwo na rzecz aspektu praktycznego. Na zakończenie należy zauważyć, że liczni świadkowie potwierdzają zainteresowanie Czcigodnego Bedy sztuką dźwięków, nawet jeśli mało prawdopodobne jest, aby tak zwana Musica theorica, systematyczny zbiór scholii na temat traktatów muzycznych Boecjusza, została napisana przez niego.

MUZIANUS (Mutianus) z Antiochii (VI w.): Zwany także scholastykiem ("nauczycielem") i doskonałym tłumaczem z greki na łacinę, opisywanym przez Cassiodorusa jako disertissimus. Na jego prośbę w Wiwarium w Kalabrii przetłumaczył 34 Homiliae Hebraeos Jana Chryzostoma). Inne tłumaczenia, których przypisanie Muzianusowi jest niepewne, zaginęły, jak np. Homiliae Chryzostoma w Acta Apostolorum i De musica Gaudentiusa). Generalnie utożsamia się go z Mocianusem scholasticusem, przeciwko któremu pisał Facundus z Hermiany.

MISTAGOGIA : W greckiej literaturze patrystycznej termin mustagwgi,a, z pokrewnymi formami mustagwge,w i mustagwgo,j, ma związek z rozwojem semantycznym terminu musth,rion. Początkowo miał on pierwotne znaczenie inicjacji w misteria (tajemnicze rzeczy lub nauk). Z czasem zaczęto odnosić to do pogańskich obrzędów i mitów , które były czasami traktowane jako demoniczna imitacja obrzędów chrześcijańskich . W teologii aleksandryjskiej jednak język dla misterium służy do opisu zarówno początkowego nawrócenia, jak i esp. wznoszenie się gnostycznego wierzącego ku zjednoczeniu z Bogiem). Logos został przedstawiony jako hierofant, który prowadzi mu,sthj do światła Boga . Ten duchowy temat, już wyartykułowany w Filonie z Aleksandrii , zawsze można znaleźć u późniejszych autorów. Grzegorz z Nyssy jest w tym względzie najbardziej znanym przykładem. Rozszerzające się horyzonty kulturowe IV w. dodatkowo przyczyniły się do orientacji sakramentalnej, sugerowanej już przez chrzcielne obrazy niektóre wcześniejsze teksty o duchowości . W tym sensie kaznodzieje, zwł. Cyryl Jerozolimski i Jan Chryzostom przedstawiają katechetyczne lekcje o chrzcie i Eucharystii jako mistagogię , czyniąc to samo w odniesieniu do samych sakramentów lub nawet słów ustanowienia w Eucharystii . Jest dość niezwykłe, jak głęboko to sakramentalne znaczenie jest powiązane ze znaczeniem duchowym. Według Bazylego z Cezarei zatem mistagogia w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego przynosi nam wiedzę o Bogu . Łacińska literatura patrystyczna, choć przyjęła temat mysterium (musth,rion), nie zachowała, jak się wydaje, terminu mustagwgi,a. Niemniej jednak, Ambroży z Mediolanu w swoich katechetycznych pismach o sakramentach używa języka tajemnicy . Godny uwagi jest również fakt, że Augustyn z Hippony w swojej teologii paschalnej (Ep. 55) mówi o boskiej wymowie, która wyraża się poprzez sacramenta ("symbole, święte znaki"), czy to w Biblii, czy w liturgii , jako wyraz najgłębszej miłości Boga .

MISTYCYZM - TEOLOGIA MISTYCZNA: terminy mysterion i mystikos oznaczają coś z "ukrytej" jakości i "tajemnicy", jak to miało miejsce w klasycznej Grecji. Zjawisko mistyczne wskazuje przede wszystkim na ruch przez obiekt, wykraczający poza granice doświadczenia empirycznego. Chrześcijańska literatura mistyczna charakteryzuje się związkiem z "tajemnicą" Chrystusa, z boskim zamysłem "zjednoczenia wszystkiego w Chrystusie". Odpowiada to ukrytemu w umyśle Boga zamiarowi, który w dniach ostatnich został objawiony poprzez historyczne wydarzenie wcielonego Logosu, nawet jeśli nadal przewyższa ludzkie pojmowanie. W analizie porównawczej jednak elementy "tajemnicy" są już widoczne u Platona, jak w Uczcie, która mówi o doskonałych i inicjacyjnych naukach oraz w Fajdrosie, który opisuje kontemplację świata nadniebiańskiego . Tradycja platońska ożywiła ten element "tajemnicy". Plutarch zdefiniował najwyższy poziom filozofii, mianowicie teologię, jako "inicjacyjny", a wiedzę o najwyższym bóstwie jako "inicjację" (Izyda i Ozyrys 382D; Rozmowy przy stole VIII, 2,718CD). Według Alkinoosa, niektóre nauki Platona, jak pokazuje słynny fragment Timaiosa 28c, były zarezerwowane dla nielicznych , a termin "do inicjacji" odnosi się do studiowania najwyższego poziomu filozofii . To samo napięcie pojawia się u Maksyma z Tyru i u Apulejusza, który oświadcza, że jest oddany wielu religiom . Oczywiście, to i jeszcze większe napięcie można znaleźć w gnostycyzmie, który rutynowo używa terminu tajemnica, aby wskazać na wiedzę o najwyższej rzeczywistości w sercu religii. W konsekwencji, czy chrześcijańska theoria wywodzi się z Biblii, czy jest to dziedzictwo filozoficzne? Już na samym początku stajemy przed problemem, czy doświadczenie Boga jest zjawiskiem czysto intelektualnym w duchu filozofii (a dokładniej w duchu platońskim), czy też konieczne jest postulowanie bezpośredniego kontaktu z Bogiem, wykraczającego poza jakąkolwiek formę mediacji. W myśli chrześcijańskiej, a przede wszystkim w mieście Aleksandrii w Egipcie z jego recepcją wielu wpływów religijnych, synkretyzm wprowadził silne zainteresowanie formami ekspresji religijnej. Klemens Aleksandryjski bada tę kwestię w 5. i 6. księdze Stromata. W przeciwnym razie egzegeci próbowali już znaleźć coś "sugestywnego" w słowie, liczbie lub przedmiocie. Justin Męczennik znajduje typologiczne znaczenie w użyciu słów "pręt" i "drewno" ; dla Klemensa biblijne imiona są otwarte na interpretację etymologiczną (Eclogae propheticae 32). Orygenes, na końcu Homilii o Księdze Liczb, wiąże każdą "stację" na pustyni z analizą etymologiczną, która ujawnia jej prawdziwe znaczenie dla wznoszenia się duszy. Broni swojej analizy, twierdząc, że nazwa każdej stacji wędrówki Izraelitów po pustyni i etap między jedną a drugą stacją wskazuje na postęp inteligencji i oznacza wzrost cnót. Klemens posługuje się symboliką tajemnicy, aby zademonstrować swoim czytelnikom w Aleksandrii, którzy z pewnością byli świadomi misteriów pogańskich i związanych z nimi obrzędów, że istnieje nowa i chrześcijańska inicjacja. Zamierza przedstawić chrześcijaństwo, mocno podkreślając mistyczną formułę, wyprzedzając argument Orygenesa. Podstawą tego zadania jest napomnienie, które kończy Protreptyk . Tutaj Klemens chce zademonstrować poganom nową, prawdziwą tajemnicę, chrześcijańską tajemnicę, jedyną, która może przynieść im oczyszczenie i zbawienie, w przeciwieństwie do znacznie bardziej znanych tajemnic eleuzyjskich. W tym tekście modyfikuje pogańskie "misteria" w sensie chrześcijańskim: teraz prawdziwym Zbawicielem jest Logos Boga, podczas gdy chrześcijanin jest nowym wtajemniczonym, który jest odróżniany i przeciwstawiany profanum, w tym przypadku poganinowi. Jednak Justyn ustanowił precedens, jak zauważono. W rzeczywistości, wdał się w polemikę z pogańskimi misteriami, które w jego czasach były bardzo rozpowszechnione i zagrażały chrześcijańskiemu przesłaniu, znacznie bardziej niż tradycyjna religia. Według Justyna kult Mitry był pogańskim fałszerstwem Eucharystii; tę samą ideę można znaleźć w traktacie Tertuliana zatytułowanym De corona militis. Zamiast tego prawdziwą tajemnicą jest ta zawarta w Piśmie Świętym. Klemens zatem widzi aspekt mistyczny jako obecny w poznaniu Boga: dotarcie do Boga jest oświeceniem. Jest to szczególnie podkreślane przez Völkera, który podkreśla, że według Klemensa święty nie widzi już przez lustro, ale z absolutną jasnością i czystą wizją i dąży do stania się podobnym do Boga, pozostając w stanie zjednoczenia z Bogiem. Prawdziwą nauką jest zatem nauka poznania Boga , a zatem nauka o Bogu jest zjawiskiem mistycznym, w przeciwieństwie do myślenia greckich filozofów. "Prawdziwy gnostyk", przeszedłszy przez wszystkie stany doświadczenia mistycznego, staje twarzą w twarz z Bogiem . Jednak według Lilli koncepcja ta nie jest unikalna dla Klemensa. Twierdzi on, że nie tylko rozprzestrzeniła się ona w egipskim kontekście kulturowym II i III w. ale także, że zawsze była cechą gnostycyzmu. Ponadto gnoza ma silny komponent ezoteryczny, zgodnie z którym najgłębsze nauki nie mają być objawione każdemu, ale są zarezerwowane dla nielicznych, a dokładnie dla tych, którzy okazali się ich godni. Tę ideę można znaleźć u Klemensa , który cytuje nawet Platona z fragmentami z Państwa , Teajteta i Epinomis , interpretując je w sensie tajemnicy. Znajduje potwierdzenie w powiedzeniu Mt 22:14 ("Wielu jest powołanych, ale mało wybranych"), do którego łączy powiedzenie Sokratesa w Fedonie ("Wielu jest tych, którzy niosą święty kosz do Bachusa, ale niewielu jest wtajemniczonych"). Interpretuje on Mt 10:26 w ten sam sposób: "Nie ma nic ukrytego przed wami, co by nie miało być ujawnione, i nic ukrytego, co by nie miało być ujawnione". Klemens często uparcie twierdzi, że gnoza jest czymś ukrytym, do czego dotrzeć mogą tylko nieliczni. Ukryta jakość tych nauk wyjaśnia, dlaczego odnosi się do nich terminem "tajemnice". W innych kontekstach termin ten występuje w trzech fragmentach ewangelii synoptycznych . Jednak żydowska tradycja mądrościowa podkreślała już jakość tajemnicy w najwyższych naukach, a mianowicie tych, które dotyczą Boga. Ponadto taka koncepcja stale pojawia się u Filona z Aleksandrii. Jest prawdopodobne, że Klemens był pod wpływem tradycji aleksandryjskiej. Ponadto Orygenes utrzymuje w Przeciw Celsusowi (VII, 10), że objawienie, otulone materialnym opakowaniem, jest "tajemnicą", której zewnętrznymi cechami są "znaki", "typy", "obrazy" i "symbole". Użycie terminów i pojęć dla tajemnicy w definiowaniu chrześcijańskiego objawienia jest najwyraźniej widoczne w Przeciw Celsusowi, dziele, w którym Orygenes musi przyjąć odpowiadające pogańskie koncepcje tajemnicy i przeciwstawić je chrześcijańskim koncepcjom. Zauważa, że istnienie tajemnic było również znane pogańskim filozofom, w tym pitagorejczykom , a także było znane w całym świecie greckim . Jednak chrześcijanie są również zdolni, a z pewnością nie mniej niż poganie, do badania i wyjaśniania proroczych zagadek, ewangelicznych przypowieści i niezliczonych innych rzeczy, które zostały podane w symbolicznych terminach, nawet jeśli zdecydowana większość wiernych nie jest w stanie pojąć tego wszystkiego w sposób racjonalny. W innych kontekstach mędrcy Egiptu i Persji również osiągnęli ten sam poziom zrozumienia. Inicjacje były obecne wśród mędrców; są one interpretowane "racjonalnie" przez zebranych członków, podczas gdy popularne uroczystości są odgrywane w symbolach. Jak zauważa Sfameni, sprawa nie dotyczy tak bardzo kultów perskich, wśród których nie było ezoteryczn ych praktyk inicjacji, ale przede wszystkim misteriów mitraickich, które były znane Celsusowi. Zatem dla Orygenesa obrzędy tajemnicy i mityczne narracje, które się do nich odnoszą, wraz z całym korpusem tekstów dotyczących tradycji religijnych, zawierają ukrytą lekcję, zrozumiałą jedynie poprzez pewnego rodzaju "racjonalną" lekturę, która wymaga skrupulatnego stosowania reguł alegorii. Dlatego też używa on również różnych terminów języka pogańskiego dotyczących tajemnicy, takich jak epopteia ("oświecenie") i mystagōgia ("inicjacja"). Chrzest jest traktowany jako symbol oczyszczenia i w sensie symbolicznym nie różni się od wstępnych oczyszczeń, które istnieją w pogańskich obrzędach. Orygenes rozróżnia osoby, które "postępują" i te, które "rozpoczynają" drogę zbawienia i wiedzy. Obrazowanie oświecenia i światła pozwala mu wyjaśnić proces pogłębiania wzrostu w prawdzie chrześcijańskiej, w sposób oświecenia odnajdywany w kultach misteryjnych. Te same platońskie i pitagorejskie nauki o nieśmiertelności duszy zawierają tajemnicę, którą chrześcijaństwo najpierw akceptuje, a następnie stawia na nowo, ale z nowym i większym stopniem autorytetu (Przeciw Celsusowi III, 81). W fragmencie swojego Komentarza do Jana (VI, 3,15.16) ucieka się do używania szeregu terminów, które posiadają donośne echo tajemnicy, takich jak "doskonała gnoza", "demonstracja", "inicjacja" i "kontemplacja". Jednak w tej koncepcji musimy uznać intensywne zainteresowanie Orygenesa biblijną egzegezą, uważaną za jedyny instrument do osiągnięcia zrozumienia boskiego objawienia. W rzeczywistości powtarza się to nie tylko w jego pismach przeciwko Celsusowi, ale także w jego homiliach. Tak więc w Homiliach o Księdze Rodzaju powtarza: "przeniknąć tak ogromne morze tajemnic" (IX, 1); "zobacz, jak tak wielka chmura tajemnic nas prześladuje" (X, 5); "wszystko, co zostało napisane, jest tajemnicą" (X, 2); "nie są opowiadane poprzez historie, ale są wplecione w tajemnice" (X, 4); "ponieważ wszystkie te wielkie tajemnice są ukryte w boskich Pismach" (XIII, 4). A w Homiliach o Księdze Kapłańskiej mówi: "Jestem pewien, że w mojej egzegezie wielkość tajemnic przewyższa moje zdolności. Jednak nawet jeśli nie jestem w stanie omówić wszystkiego, niemniej jednak zdajemy sobie sprawę, że wszystko jest pełne tajemnic" (III, 8). Tymi słowami Orygenes rozwija i akcentuje, nawet zgodnie z ideami swoich czasów, słynną deklarację Pawłową (1 Kor 2, 6-3, 4). Logos jest tym, który odsłania chrześcijańską tajemnicę i pozwala, aby osoby ludzkie zostały zainicjowane przez to odnawiające doświadczenie . Doktryna tajemnicy, zaproponowana w ogólnych terminach przez Orygenesa dla religii chrześcijańskiej, jest ponownie rozważana i rozszerzana, ale ograniczona do osobistego doświadczenia wiedzy o Bogu przez Grzegorza z Nyssy, naśladowcę Orygenesa. Jego adaptacja jest żywo opisana przez wyrażenie "wyciąganie się do przodu" (epektasis), zaczerpnięte z Flp 3:13. Mistyczne wznoszenie się jest nieprzerwane, z powodu ograniczoności duszy w napięciu z nieograniczonością obiektu, do którego dusza pragnie dotrzeć. Ta progresja, gdy jest rozpatrywana w kontekście wiedzy intelektualnej, pojawiła się już u Plotyna, który umieścił wiedzę o Jednym na szczycie wznoszenia się. Doświadczenie mistyczne reprezentuje zatem najwyższy poziom wiedzy o Bogu, szczyt gnozy. Taka wiedza jest jednak ciemnym cieniem. Potwierdza to Życie Mojżesza, gdzie ten sam sens interpretacji nadano ciemności otaczającej Mojżesza, który wspiął się na górę (Wj 26 i 27), oraz fragment Homilii o Pieśni nad pieśniami (XI, s. 322 i nast.). Ciemny cień oznacza niejasność otaczającą zmysły i zdolność rozumu, które nie są zdolne do poznania Boga, ponieważ wiedza ta jest całkowicie nieosiągalna. Jednak po przekroczeniu tego pierwszego poziomu ciemności nie uzyska się oświecenia rzeczywistości Boga: osoba ludzka zawsze wchodzi w ciemność, ale nigdy nie może z niej wyjść. Ta nauka znajduje precedens u Filona z Aleksandrii i w jego koncepcji "trzeźwego upojenia". Osoba, która jest zdolna do kontemplacji Boga, wychodzi poza ziemskie zmysły, jakby pijana, ale takie upojenie jest w rzeczywistości trzeźwe, ponieważ pozwala na stan poznania. Koncepcja, że słowo Boże stanowi tajemnicę, została rozszerzona na samo sformułowanie Pisma Świętego przez wielkiego filologa biblijnego Hierome′a. Jest to bardziej znaczące, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. W tłumaczeniu Pisma Świętego nawet ordo verborum jest mysterium . W tym schemacie przesłanka, że tłumaczenie w ogólności nie musi być verbum de verbo, ale ad sensum, nie jest już ważna dla Pisma Świętego, gdzie stosuje się normę tajemnicy. Ostatnim z wielkich teologów patrystycznych, którzy zajmują się doktryną tajemnicy i mistycyzmu, jest Dionizy Areopagita w swojej Teologii mistycznej. Zjednoczenie z Bogiem jest doświadczeniem, które wycofuje się z wszelkiej aktywności zmysłowej lub intelektualnej, umieszczając najwyższą boskość ponad i poza wszelkim potwierdzeniem lub negacją, jakimkolwiek słowem lub myślą. Bóg pojawia się jako ten, do którego zbliża się w mrocznym cieniu niepoznawalnego, jak w doświadczeniu Mojżesza na Synaju; wiedza, jaką można mieć o Bogu, jest doświadczeniem niewiedzy. Mistyczna ciemność jest wyrazem tej rzeczywistości; wejście w ciemność jest reprezentowane przez całkowity brak słowa i myśli. Pierwszy List również łączy wiedzę o Bogu z doświadczeniem niewiedzy, a piąty powtarza argument boskiego cienia, w który musi wejść osoba, która chce osiągnąć wiedzę o Bogu. Droga negacji, zgodnie z którą nie wie się, czym jest Bóg, ale tylko to, czym nie jest, ostatecznie znajduje rozwiązanie w niewiedzy i w milczeniu. Człowiek musi stać się podobny do Boga, wykraczając poza ludzki intelekt i sprowadzając się do całkowitej jedności. W mistycznym zjednoczeniu ludzki umysł traci własną tożsamość i nie należy już do siebie, ale tylko do pożądanego obiektu, który go przyciągnął. Tematy kontemplacji, ekstazy i cieni zostały rozwinięte i wykorzystane przez ścieżkę ps.- Dionizego w okresie średniowiecza i przez karmelitańską naukę mistyczną. Szczególnie ważnym składnikiem chrześcijańskiej tradycji mistycznej jest ten zwany "mistycznym światłem". Dla chrześcijan pewne jest, że boska tajemnica staje się znana poprzez objawienie Ducha, które ma miejsce na różnych poziomach. Mówi się o ekstazie w uświadomieniu sobie zawieszenia ludzkich zdolności. Pierwszym krokiem ekstazy, zgodnie z definicją modlitwy podaną przez Nilusa z Ancyry, jest "całkowite zachwycenie ducha, poza sferą zmysłów". W stanie ekstazy ludzki intelekt może zapomnieć o wszystkim, co nie jest Bogiem. Filoksenos z Mabbug (Napomnienie do żydowskiego nawróconego) identyfikuje ekstazę jako stan duszy, która została całkowicie oderwana od wszystkiego, co mogłoby ją rozpraszać. Ekstaza u Ewagriusza jest bardziej radykalna; wywodzi się z teologii apofazy. Jest to "nieskończona ignorancja" we wszystkich cząstkowych pojęciach lub koncepcjach, stan "czystej intelektualności". Intelekt, obraz Boga, staje się czystym światłem: osiągnąwszy ten szczyt, intelekt "odbija światło Świętej Trójcy". Ale nie wychodzi poza siebie: nie jest rodzajem "ekstazy", ale raczej "katastazy". Wejście w życie gnozy konstruuje obraz mistycznego światła.

MITOLOGIA : W NT termin mu/qoj jest zawsze używany w sensie negatywnym ; w 2 Tm 4:4 jest on ostro przeciwstawiony avlh,qeia. Antyteza mu/qoj-avlh,qeia, szeroko obecna w myśli greckiej, a nawet u Filon , znajduje się również u autorów chrześcijańskich i w ich polemikach z pogańskimi koncepcjami mitologicznymi; np. Orygenes twierdzi, że należy uciekać od mitów w poszukiwaniu prawdy . Chrześcijanie często podkreślali niemoralność, bezbożność, fałsz i absurdalność pogańskich mitów. Augustyn zauważył, że są one czysto ludzkimi wynalazkami i mają negatywny wpływ na edukację młodych ludzi . Antymitologiczna polemika była już w toku z pogańskimi pisarzami, takimi jak Euhemerus z Messene i Lukian z Samosaty. Nawet Platon otwarcie krytykował tradycyjne mity , jak zauważa Orygenes . Teoria Euhemera głosiła, że bogowie byli jedynie ubóstwionymi zmarłymi ludźmi i była często używana w kontekstach chrześcijańskich . W swoim obalaniu mitów chrześcijańscy apologeci odrzucali również ich alegoryczną interpretację , kwestionując niemoralność tych opowieści, które pozwalały poganom ukrywać obsceniczne rzeczy, jakby byli uczciwi, poprzez stosowanie alegorii ; Nawet nie na tych warunkach mity zostały zaakceptowane ; przeciwstawiono im zupełnie inne narracje chrześcijańskie . Musimy jednak zauważyć, że apologeta taki jak Justin wyraził wyraźne potępienie pogańskich mitów, ale również starał się ustanowić paralelę między niektórymi ich aspektami a koncepcjami chrześcijańskimi. Jak zauważa H. Rahner w odniesieniu do 1 Apol. 22, "Justin [zostaje doprowadzony do] śmiałego wyczynu apologetycznego, w którym faktycznie stawia Hermesa-Logosa [Greków] i chrześcijańskiego Jezusa-Logosa mniej więcej obok siebie, mówiąc: "W tym jesteśmy jednością z wami" pisze "obaj uważamy Logosa, którego nazywacie Hermesem, za posłańca Boga"" . W tym samym fragmencie, który właśnie zacytowano, apologeta, zawsze odnosząc się do Jezusa, kontynuuje: "Twierdząc, że narodził się z Dziewicy, porównujemy go do Perseusza. Twierdząc, że przywrócił zdrowie kalekim, chromym i tym z wadami wrodzonymi oraz wskrzesił zmarłych, ustanawiamy podobieństwo do cudownych atrybutów waszego Asklepiosa" . Naturalnie, nie przeszkadza to Justynowi w stanowczym stwierdzeniu, że doktryna chrześcijańska jest jedyną prawdą, wcześniejszą niż każdy pogański pisarz, i że przed wcieleniem Syna Bożego niektórzy, podjudzani przez demony, wyprzedzili go, sprzedając swoje fantastyczne mity jako historię (1 Apol. 23). Reinterpretacja niektórych mitycznych tematów w protochrześcijańskiej literaturze i sztuce jest bardzo interesująca - np. motyw Odyseusza przywiązanego do masztu statku. Ta scena była przedstawiana na chrześcijańskich sarkofagach i zaczęła oznaczać to, co przywiązywało wierzącego do drewna krzyża, drzwi, przez które wchodzi się do zbawienia. Ta chrześcijańska reinterpretacja mitu Odyseusza i Syren przenika pisma ojców Kościoła, jak jasno wyjaśnił Rahner (328 i nast.). Sztuka protochrześcijańska reinterpretuje i wykorzystuje w ikonografii rozmaite motywy mityczne, takie jak słońce na rydwanie ognia, głowa Meduzy, Eros i Psyche, Orfeusz jako przewodnik dusz, Hermes, w którym ponownie ukazano Dobrego Pasterza.

MONTANUS - MONTANIZM (II w.): Montan, prorok, który nagle objawił się w Frygii ok. 155-160 r. n.e., twierdził, że jest ustnikiem Ducha Świętego i Parakleta wcielonego, jak obiecano w J 14:26; 16:7. Założył montanizm. Motywy jego twierdzeń są nieznane, ale jego droga została utorowana przez szeroko rozpowszechniony niepokój wśród chrześcijan jego czasów, których oczekiwanie czasów ostatecznych zmalało, a których duchowy zapał osłabł, tj. wśród tych, którzy byli świadomi, że stają się letni w porównaniu z chrześcijańskim życiem dawnych czasów. Liczne pisma Montanusa i jego dwóch najważniejszych naśladowczyń, prorokie Maksymilli i Prys(illii), zaginęły; zachowało się tylko kilka bezpośrednio przekazanych wyroczni. To, co wiemy o Montanusie i ruchu, który założył, pochodzi z pośrednich źródeł . Montanus jest nierozerwalnie związany z ruchem "nowego proroctwa" (który później jego przeciwnicy pejoratywnie nazywali "montanizmem"). Cechy i nauki montanizmu. Przede wszystkim najbardziej charakterystycznymi cechami są mówienie językami i duchowy język zmierzający w kierunku ekstazy i entuzjazmu. Montanus, a także Prys(illa)a i Maksymilla (ale nikt inny), twierdzili, że są głosem Chrystusa i Ducha Świętego. Tak więc przemawiają z autorytetem tego Ducha i wywołują bezwarunkową wiarę i absolutne posłuszeństwo u swoich zwolenników. Zaprzeczali wszelkiemu kościelnemu autorytetowi. W swoim proroctwie ogłosili rychły koniec świata, który według Maksymilii miał nastąpić natychmiast po jej śmierci. Wojny, które wybuchły za Marka Aureliusza, interpretowano jako znaki ostrzegawcze. Jako przygotowanie do końca wymagana była rygorystyczna ascetyczna moralność, z zakazem zawierania małżeństw (później tylko ponownych małżeństw), surowymi postami, znaczną jałmużną wszelkiego rodzaju; zachęcano do męczeństwa, zakazano ucieczki przed prześladowaniami. Nowe Jerozolima z Obj 21:1-10, zstępujące z nieba, miałoby znajdować się w Pepuzie lub Timione (Frygia). Wierzący muszą się tam znaleźć w chwili przyjścia Pana. Nie przyjęto żadnego heretyckiego stanowiska na poziomie dogmatycznym: pozostali na terytorium ortodoksyjnym. Dopiero później twierdzono inaczej. To, że montaniści również wyznawali cielesne zmartwychwstanie, jest wyraźnie poświadczone. Ruch ten był restauratorski, a nawet reakcyjny, nie tyle zainteresowany sprawami teologicznymi, co raczej naiwny. Wychowywał się na starożytnych tradycjach prorockich i apokaliptycznych. Z odwołaniem się do autorytetu Parakleta, celem było ponowne przebudzenie i przywrócenie starożytnej sytuacji Kościoła: skuteczności Ducha, mówienia językami, przewidywania czasów ostatecznych, rygorystycznej etyki. Historia ruchu. Nauki montanizmu były trudne do dogmatycznej krytyki i stwarzały problemy dla Kościoła, któremu trudno było skutecznie z nimi walczyć. Kilka synodów zebrało się w Azji Mniejszej (prawdopodobnie pierwszy w historii Kościoła; Anonimowy Antymontanista), aby powstrzymać niebezpiecznie szybką ekspansję ruchu, który był również dobrze zorganizowany. Sednem całej sprawy było to, czy powinni uważać "nowe proroctwo" za prawdziwy przejaw Ducha, czy za opętanie przez demona. Tradycyjne sposoby demaskowania fałszywych proroków (patrz znaki w Didache) nie były wystarczające lub nie miały wpływu na ruch. Nie wystarczyło ani pragnienie jaśniejszej dyskusji, ani twierdzenie, że montantyści niesłusznie wpłynęli na "zgadzających się" biskupów, aby do nich dołączyli . Nie byli też w stanie uzyskać rezultatów, odwołując się do ST i NT. W rzeczywistości Montanus twierdził, że Paraklet przemawiał przez niego i że był ponad autorytetem Świętych Pism. Ruch ten został jednak ekskomunikowany z kościoła na tych synodach Azji Mniejszej i w ten sposób został siłą zredukowany do sekty. To, co ich zrujnowało, to ich własne roszczenie, które było sprzeczne z pragnieniem kościoła, aby chronić tradycję (kanoniczne zasady, wyznanie wiary, urząd). Mimo to sekta rozprzestrzeniła się dalej na Zachodzie. W Rzymie wydaje się, że jego uznanie rozważano przez długi czas (ok. 177-178), ale później zostało powstrzymane przez Prakseasa . W Gali zwolennicy Montanusa byli dobrze znani w tym samym okresie, a ich talenty prorockie zrobiły wielkie wrażenie. Męczennicy z Lyonu napisali listy na rzecz montanistów (oczywiście wbrew opinii innych sektorów społeczności) do społeczności Azji i Frygii oraz do biskupa Eleuterosa z Rzymu, wzywając ich do pojednania. Wraz ze śmiercią Maksymilli (179) koniec świata nie nastąpił, jak przepowiedziała, ale ruch nie został całkowicie porzucony, a ich gorączkowe oczekiwanie na koniec stopniowo osłabło (patrz list od Firmiliana do Cypriana, Ep. 75,10). Rozpoczęła się nowa faza montanizmu (ok. 200), charakteryzująca się zwiększoną rygorem moralnym. Wraz z tym przygotowano rozwój, dzięki któremu montanizm stopniowo rozpadał się w kościele. W tej sytuacji ruch zdał sobie sprawę, że duch proroczy, którego doświadczył wcześniej wczesny kościół, nie mógł odnieść sukcesu. Najważniejszym przedstawicielem montanizmu drugiej generacji był Tertulian, który w 207 r. przyłączył się do montanistów ze względu na ich silną i rygorystyczną etykę. Liczne pisma ascetyczne i dogmatyczne z jego późniejszego okresu bardziej rzucają światło na montanistę Tertuliana niż na portret ruchu. Jednak nawet Tertulian wyraźnie uznał zbawczo-historyczną funkcję, którą twierdził Montanus. Z nim jako Parakletem, nowa faza boskiego objawienia miała zostać otwarta poza tą z NT. Naturalnie, późniejsza historia ruchu jest mniej znacząca. Montaniści są ponownie wspominani przez późniejszych pisarzy kościelnych, pojawiając się na listach heretyków, a regularne wzmianki pojawiają się w cesarskich prawach przeciwko heretykom, aż do VI w. Jednak nie wskazuje to koniecznie na przetrwanie ruchu w jakikolwiek znaczący sposób. Tylko we Frygii, a zwłaszcza w Pepuzie, wydaje się, że kościół montanistyczny nadal się rozwijał. Pepuza była główną siedzibą sekty o międzywspólnotowej strukturze organizacyjnej (Jerome., Ep. 41,3-4). W IV w. Epifaniusz (Haer. 49,1,2-4) mówi o niektórych montanistach, którzy spali w świątyni, aby otrzymać objawienia Chrystusa (patrz incubatio). Pod koniec IV w. w Dialogu między montanistą a prawosławnym dwie anonimowe postacie dyskutują na temat szeregu problemów związanych z "nowym proroctwem", a w szczególności z istnieniem proroctwa po Chrystusie, doktryną Trójcy, Parakleta i proroczą mocą kobiet.

MONTANUS z Toledo : Biskup 522-531; pierwszy spośród biskupów Toledo, który pełnił funkcję metropolity. Przewodniczył Drugiemu Soborowi w Toledo (ok. 527). W liście do wiernych kościoła w Palencji i innym do mnicha Turybiusza wziął udział w walce z pryscylianizmem i regulacją uprawnień nadanych kapłanom. Oba listy były najwyraźniej bardzo cenione przez współczesnych, ponieważ zachowały się w kolekcji kanonicznej Hispana jako dodatek do Drugiego Soboru w Toledo. Montanus był elokwentnym i ostrożnym administratorem. Ildefonsus podziwiał go za znaczący prestiż, jaki diecezja Toledo zyskała po jego pracy.

MONTANUS, LUCIUS I TOWARZYSZE. Cal : Carth. umieszcza egzekucję Montanusa i Lucjusza na 23 maja, a Flawiana na 25 maja, protagonistów pasji BHL 6009. Daty zgadzają się z pasją i są potwierdzone przez Mart. hier.; pasja podaje rok 259. Passio Montani należy do literackiej grupy pasji afrykańskich, na które z pewnością wpłynęła Passio Perpetuae (dokumenty autobiograficzne, wizje męczenników), których istotna autentyczność jest pewna. Jednak Passio Montani w pełni zgadza się ze wszystkim, co wiemy z innych źródeł o prześladowaniach Waleriana. Mart. rom., który przypisuje ich święto 24 lutego, myli się co do znaczenia jednego z licznych błędów Mart. hier.

MONTIBUS SINA ET SION, De : Traktat napisany w łacinie ludowej, błędnie przypisywany Cyprianowi. Miejsce powstania jest nieznane. Jeśli przyjmiemy hipotezę datowania przed rokiem 240 zaproponowaną przez Altanera (Patrologia, 181), wówczas sugestia, że autor mógł znać Cypriana i że był w jakiś sposób od niego zależny, jest nietrafiona. Alternatywnie, J. Daniélou (La littérature latine, 369) i C. Burini (I due monti Sinai e Sion, 14-17) utrzymują, że żydowsko-chrześcijańskie pochodzenie autora nie jest wystarczająco udowodnione i nie możemy wykluczyć możliwości, że mógł być poganinem nawróconym na chrześcijaństwo. Pełny tytuł brzmi De duobus montibus Sina et Sion adversus Iudaeos. Autor wyjaśnia ogólną zasadę hermeneutyczną: ST jest figurą NT, ponieważ Jezus Chrystus wypełnia w rzeczywistości to, co zostało zapowiedziane w ST (Quae in vetere testamento figuraliter scripta sunt, per novo testament spiritaliter intelligenda sunt, quae per Christum in veritate adimpleta sunt). Góra Syjon reprezentuje NT; Synaj, ST. Poprzez tę metodę alegoryczną, dyskurs przedstawia i przeprowadza zupełnie nieprzewidywalny zakres alegorycznych spekulacji na najróżniejsze tematy.

MOPSUESTIA, Sobór : W klimacie polemicznym, który doprowadził do zwołania V soboru powszechnego - Konstantynopola II (5 maja-2 czerwca 553) - i potępienia Trzech rozdziałów, cesarz Justynian (528-565) wydał rozkaz synodowi biskupów Cylicji Drugiej, aby przeprowadził dochodzenie w Mopsuestii w sprawie czci biskupa Teodora (ur. ok. 350, biskup Mopsuestii 392-428), aby odpowiedzieć na zakłopotanie tych, którzy uważali za nieregularne potępienie zmarłego biskupa we wspólnocie Kościoła. Na soborze w Mopsuestii (17 czerwca 550 r.), któremu przewodniczył metropolita Justinianopolis (prowincja Galatia) w obecności ośmiu biskupów i przedstawiciela cesarskiego Marthamisa, niektórzy świadkowie, najwyraźniej sfałszowani, oświadczyli, że imię Teodora nigdy nie zostało umieszczone w dyptykach: w ten sposób furor theologicus nie tylko podążał za Teodorem po jego śmierci, ale także przygotowywał się do jego potępienia na soborze w Konstantynopolu w 553 r.

MOS MAIORUM : Od samego początku do zmierzchu Cesarstwa Rzymskiego mos mairoum stanowił jeden z fundamentów życia politycznego i społecznego. Koncepcja ta nie straciła na znaczeniu nawet po tym, jak prawodawstwo pisane rozwinęło się w większym stopniu, pozostając zarówno źródłem zbioru prawa, jak i zasadą interpretacji praw. Tak więc, gdy weźmiemy pod uwagę zarówno rolę tradycji w judaizmie, jak i wzrost tradycji ojców Kościoła pod koniec IV w. , nie jest zaskakujące, że Tertulian , Augustyn z Hippony, Leon Wielki i Vincenty z Lérins traktują koncepcję kościelnego consuetudo w sposób przywołujący łacińską retorykę, zwł. Cycerona (Mores sunt tacitus konsensus populi larga consuetudine inveteratus). Augustyn i Leon łączą consuetudo universae Ecclesiae i mos traditum (ecclesiasticum) z autorytetem Biblii i kanonów synodalnych, odnosząc się do trylogii, która była podstawą życia rzymskiego: religii, senatu i samego mos maiorum (patrz Ehrhardt, Metaphysik 1, 276). W pismach Leona pojawia się ta sama triada: prawo synodalne, prawo dekretalne i zwyczaj. Ważne jest, aby pamiętać, że koncepcja consuetudo różni się od "tradycji" jako "przekazu" ewangelii i że zawiera w sobie sens

MOZAIKA

I. Techniki i materiały - II. Mozaika podłogowa - III. Mozaika ścienna.

I. Techniki i materiały. W epoce późnej starożytności techniki mozaikowe stosowane do dekoracji podłóg (opus tessellatum) i dekoracji ścian (opus musivum) nadal się rozwijały, szeroko eksplorowane już w epoce grecko-rzymskiej. Na ścianach układanie mozaiki odbywało się bezpośrednio: szkicowanie wzoru figuralnego (w sinopit) wykonywano na pierwszych warstwach, a następnie pokrywano u podstawy większymi tesserami, na których umieszczano wzór kolorystyczny, który służył jako przewodnik do umieszczania mniejszych tesseli na miejscu. Teksturowanie powierzchni wydaje się teraz drobniejsze niż w przeszłości, a wymiary tesserów są różne, co zapewnia lepsze dopasowanie do wzoru i oddanie szczegółów. Barwione szkło staje się najpopularniejszym materiałem: produkcja pasta vitrea wytwarza płaskie arkusze, z których wycinane są tessery o pożądanym rozmiarze. W użyciu są również tessera z marmuru do oddawania odcienia skóry, tessera z terakoty (w epoce Konstantyna) i tessera z masy perłowej. Ze sporadycznymi przykładami w epoce cesarskiej, użycie złotych i srebrnych tessera ostatecznie nabiera fundamentalnego znaczenia. Folia złota lub srebra jest umieszczana na klinie przezroczystego szkła, który jest zamknięty cienką warstwą pasty vitrea, bardzo przejrzystej i wciąż stopionej, która jest poddawana wypalaniu. Zastosowanie i dyfuzja materiałów ujawniają różnicę w funkcji przypisanej mozaice na Zachodzie i Wschodzie. Pasta vitrea i kamień naturalny uzupełniają rzymską tradycję iluzjonistyczną na Zachodzie. Złote i srebrne tessera są stosowane na Wschodzie, aby uzyskać efekt jednolitego tła, które ma tendencję do wyrażania hierarchii i nieziemskiego otoczenia. Tessery umieszczane są w zaprawie wiążącej i ustawione pod kątem do podstawy, a mianowicie w stronę obserwatora, w taki sposób, aby dostosować intensywność światła i uniknąć efektu jednolitego i rozpraszającego lustra. Chrześcijańska przestrzeń rytualna wywyższa mozaikę jako "obraz ku wieczności", a system dekoracyjny wykorzystuje symbolikę struktury murowanej, która od czasu nadejścia pokoju religijnego stała się trofeum zwycięstwa i oficjalnym, publicznym pomnikiem wspólnoty chrześcijańskiej.

II. Mozaika podłogowa. 1. Zachód. W okresie późnego cesarstwa konieczność pokrywania coraz większych powierzchni mozaikami, zwłaszcza powierzchni podłogowych, skutkuje wzmożeniem chromatyki z dużym skutkiem. Wraz ze zmniejszeniem repertuaru figuralnego, nastąpiła większa przewaga mozaiki geometrycznej naśladującej dywan. W rzeczywistości w okresie cesarstwa wstawienie emblematu w splot geometryczny przewyższyło powierzchnię podłogi i jej dwuwymiarową jakość. Począwszy od IV w. nastąpił rozwój techniki geometrycznej mozaiki dywanowej, która podkreśla jedność i solidność podłogi. Jednocześnie styl tego systemu dekoracyjnego ewoluuje w bardzo różnych kierunkach na Zachodzie i Wschodzie. W sensie ikonograficznym ewolucja przyczynia się do transformacji pogańskiego repertuaru. W niektórych przypadkach symbole światowe są reinterpretowane w świetle doktryny chrześcijańskiej i są wykorzystywane jako środek jej propagowania, podczas gdy inne symbole są redukowane do prostych elementów dekoracyjnych wstawianych w geometryczne mozaiki dywanowe. Jako ilustrację tej idei zwróć uwagę na ewolucję geometrycznej mozaiki w Akwilei. W kompleksie teodoriańskim sal N i S (około 2. dekady IV w.) mamy pierwszą próbę zajęcia się wielkim cyklem podłogowym elementów figuralnych i symbolicznych. Osnowa geometrycznego dywanu zestawia sceny, jakby były wersetami w narracji, i przeciwstawia koncepcje wraz z symbolicznymi zwierzętami (sala N, być może sala modlitewna). Te dwa środki wzmacniają dydaktyczną funkcję przedstawienia mozaiki. Anikoniczny ton i całkowity brak jakiegokolwiek odniesienia do trójwymiarowości są charakterystyczne dla mozaik geometrycznych, które pojawiały się coraz częściej od V w. w Akwilei; zwróć uwagę na niektóre mozaiki tzw. oratoriów, być może tylko przestrzeni prywatnych, z 1. połowy IV w., takie jak mozaika Dobrego Pasterza w bazylice postteodoriańskiej, która została nałożona na salę N w roku 370, lub absyda bazyliki Beligna, datowana na 390. Mozaika geometryczna pojawiła się również na całym obszarze wpływów akwilejskich, zwłaszcza w IV w. i później, aż do VII w.; należy zwrócić uwagę na kościoły w Grado, w tym S. Maria delle Grazie (pierwsza faza datowana na lata 420-440) i S. Eufemia (pierwsza część V w.), a także na różne przykłady w Wenecji, w Histrii, w tym bazylikę Eufrazjana (druga połowa VI w.) w Parentium (współczesny Poreč) oraz w starożytnych prowincjach Recji, Noricum i Pannonii. W przedstawieniu figuralnym, zwłaszcza w Akwilei, portret jest skonfigurowany za pomocą uderzającej ciemnej linii, która przedstawia profil twarzy, podkreślając ekspresjonistyczne poczucie patosu. Na szczególną uwagę zasługuje 14 donatorów na podłodze bazyliki S. Teodorian (początek IV w.). Przewaga linii nad objętością odpowiada precyzyjnej tendencji, która zaczyna się w V w., z coraz bardziej uproszczonymi i zredukowanymi figurami, które sprzyjają dekoracyjnej geometryzacji. W ewolucji geometrycznej mozaiki podłogowej produkcja w Rawennie nabiera szczególnego znaczenia. Oprócz większej wrażliwości na kolor, zauważa się tutaj, przede wszystkim w epoce po Justynianie, związek między artykulacją otoczenia a rygorystycznym oddzieleniem przestrzeni kościelnej od strefy dekoracji geometrycznej, z podobieństwem do afrykańskich i palestyńskich schematów kompozycyjnych. Afrykańskie warsztaty odgrywają szczególnie aktywną rolę i szeroko wpływają na świat zachodniorzymski i świat hellenistyczno-rzymski. Już od końca III w. typowe tematy północnoafrykańskiej produkcji są importowane do Włoch, zwłaszcza w związku z cyklami latyfundiów. Szerokie zastosowanie polichromii i realizmu przeważa w przedstawieniach scen myśliwskich i rozrywkowych, skonfigurowanych w większej liczbie rejestrów, z postaciami swobodnie malowanymi w tle. W tym kontekście Sycylia przyjmuje szczególnie strategiczną pozycję, w której mozaiki dokumentują zbieżność i współistnienie różnych doświadczeń i tradycji kulturowych. Najbardziej znaczącymi przykładami są mozaiki z willi Piazza Armerina (najpewniej z pierwszych dekad IV w.). Tradycja italska żyje w ciągłej narracji i rotacji scen drugorzędnych wokół dwóch scen głównych, jak w tak zwanym małym polowaniu. Z drugiej strony istnieją elementy, które antycypują schematy kompozycyjne należące do afrykańskiej produkcji mozaikowej tematu łowieckiego, takie jak brak widocznej sekwencji narracyjnej i tendencja do nakładania się scen w "wielkim polowaniu". Ostatnio nowe wkłady do wiedzy o sycylijskiej produkcji pochodzą z odkrycia innych willi o znacznych rozmiarach i bogatej dekoracji, takich jak wille Tellaro i Patti (2. połowa V w.), które nawiązują do tych samych cech stylistycznych Piazza Armerina, a także do geometrycznych mozaik znalezionych w Carini (prowincja Palermo, datowana na lata 320-360). Wspólnym elementem różnych mozaik wyspiarskich są geometryczne wzory dywanów. Podobnie jak przykłady figuralne, wzmacniają one poczucie ekspresjonizmu i chromatyki i wynikają z bezpośredniego wpływu lub obecności afrykańskich pracowników na miejscu. Ten wzór potwierdza dekoracja podłóg w miejscach rytualnych, takich jak kościoły dzielnicy Pirrera w mieście S. Croce Camerina i kościół S. Michele w mieście Salemi (koniec V-początek VI w.). W innych obszarach charakterystyczne cechy afrykańskiej produkcji są przyswajane przez lokalną tradycję. W sali Teodoryka w Akwilei scena Jonasza na morzu wśród amorków i rybaków, przedstawiona z ożywieniem i spontanicznością w rozmieszczeniu elementów, jest wyjątkowym przykładem przedstawienia figuralnego na podłogach scenerii religijnych. Zwłaszcza w IV w. takie scenerie unikają realistycznych tematów. W tak zwanym pałacu Teodoryka w Rawennie (koniec V-początek VI w.) sceny cyrkowe lub amfiteatralne są wstawiane w określoną przestrzeń architektoniczną. Scena polowania jest wchłonięta przez krajobraz. Scena mitologiczna z przedstawieniem pór roku nawiązuje do płodności natury, a dekoracja dobrze pasuje do funkcji triclinium. Realistyczne tematy importowane z Afryki są również powszechne w Galii. Na Półwyspie Iberyjskim produkcja jest bardziej złożona. Tutaj widzimy wpływ zarówno tradycji rzymskiej (wzory emblematyczne i mozaiki w czerni i bieli), jak i galijskiej (mozaiki polichromowane podzielone na panele), ta ostatnia była powiązana na początku III w. z tradycją afrykańską. W Afryce, opierając się na zapotrzebowaniu przywódców kościelnych na dekorację podłóg w miejscach kultu, w IV i V w. dominowały ornamenty geometryczne i kwiatowe (bazyliki w Hippo, Dermech w Kartaginie, Timgad, Tebessa itd.), wraz z bardzo prostymi mozaikami grobowymi (Sétif) .Ponadto, w bazylikach i przestrzeniach pomocniczych, takich jak baptysteria i kaplice, często można znaleźć typową mozaikę grobową, zróżnicowaną według lokalizacji. Chrześcijańska tradycja symboliczna pojawia się w panelach niefiguralnych w postaci ukoronowanego monogramu lub epitafium otoczonego elementami kwiatowymi. Ten ostatni pojawia się w kościele księdza Feliksa w pobliżu Kélibii (Cap Bon), wyłożonym pięćdziesięcioma panelami w dwóch seriach, datowanymi na koniec IV i cały V wiek. Z jednej strony widzimy, że wykorzystanie paneli nie sprzyjało tworzeniu kompozycji na dużą skalę. Z drugiej strony, silna niechęć do przedstawiania postaci świętych na powierzchni ziemi doprowadziła do bogatego wachlarza wzorów anikonicznych. Po bizantyjskiej rekonkwiście abstrakcyjna dekoracja nadal się utrzymuje. Jednak figuralne tematy zwierząt, kwiatów i roślin zaczynają pojawiać się nawet w sceneriach religijnych. Bardzo ważnym przykładem jest podłoga bazyliki w Sabracie, z czasów Justyniana, ozdobiona rozległym obszarem wąsów, które wyrastają z centralnego kantharos i owijają się wokół ptaków. Symetryczny schemat dekoracyjny jest bezpośrednio związany ze stylami Konstantynopola i hellenistycznego Wschodu. Widzimy odbicie tej bardzo typowej afrykańskiej pracy w pobliskiej Hiszpanii, gdzie pojawiają się rzadkie przykłady mozaik grobowych, być może zamawianych bezpośrednio przez afrykańskich imigrantów. W kościołach na Balearach pojawiają się mozaiki podłogowe, które niektórzy uważają za wzorowane na pracach afrykańskich, z motywami kwiatowymi i zwierzęcymi, które otaczają duże centralne panele zawierające tematy raju lub sceny mitologiczne. Mozaiki są datowane na VI w. i później i odpowiadają na znaczny wzrost nowych tematów w otoczeniu religijnym. 2. Wschód. Innowacje, które rozpoczęły się w III w. z mozaikami Afryki Północnej kontynuowane są w mozaikach Antiochii, miasta, które wydaje się być środkiem przekazu i miejscem wymiany między Zachodem, Wschodem i Afryką. Z pewnością tradycja hellenistyczna jest tu o wiele bardziej zakorzeniona i trwa dłużej niż na Zachodzie. Niemniej jednak zmiany, które nastąpiły po raz pierwszy w IV w., wyraźnie pojawiają się w połowie V w., zwłaszcza w mozaice z willi Konstantyna Wielkiego. Sceny polowań są umieszczone w rejestrach wokół centralnego jądra, a kompozycja postaci jest swobodna. Abstrakcja geometrycznych wzorów naśladująca dywan podkreśla brak głębi przestrzennej; w tym sensie istnieją powiązania z tradycją "wschodnią", w szczególności tradycją irańską. W przeciwieństwie do produkcji afrykańskiej, dobrze znana mozaika myśliwska w Apamei demonstruje trwałość tradycji hellenistycznej w plastyczności i trójwymiarowości postaci. W tym samym czasie, ale w Syrii i Jordanii, mozaiki imitujące dywan o tematyce geometrycznej i kwiatowej są bardzo powszechne, a zwierzęta są skonfigurowane w ramach schematu heraldycznego. Aby zrozumieć transmisję pewnych motywów figuralnych ze Wschodu na rzymski Zachód, należy wziąć pod uwagę różne formy patronatu. Klasa rządząca na Wschodzie jest całkowicie podobna do tej na Zachodzie: nic dziwnego, że jej członkowie preferują motywy takie jak te przedstawione na mozaice łowieckiej Megalopsychia z Antiochii. Tutaj centralny medalion przedstawia popiersie kobiety, które prawdopodobnie upamiętnia hojność właściciela, patrona amfiteatru przedstawionego na mozaice; na granicy przedstawiono miasto Antiochię z wyraźną aluzją do obywatelskiego patriotyzmu patrona. Tymczasem dekoracja mozaikowa w perystylu w Wielkim Pałacu w Konstantynopolu jest przykładem cesarskiego wkładu. Tutaj znajdujemy hellenistyczne schematy, jak również nowsze innowacje: grupy postaci są umieszczone w różnych rejestrach na jednolitym i białym tle, a tematyką jest mitologia i fantazja. Istnieją różne przypuszczenia na temat datowania tych mozaik (450-550, a także 530-700), ale najbardziej prawdopodobne przypisanie wydaje się należeć do epoki Justyniana. Z pewnością można powiedzieć, że od V w. dekoracja mozaikowa na Wschodzie (Syria, Palestyna, Grecja, wyspy Morza Egejskiego, Bałkany) rozwija się ze wzrastającym powiązaniem między tematami figuralnymi a wzorami geometrycznymi i botanicznymi. Tymczasem epoka Justyniana zapowiada wyraźny powrót do trójwymiarowości, podkreślając obramowania wokół centralnej intarsji i poszukując dynamicznej równowagi między tłem a postaciami w nim zawartymi. Znajdujemy dowody na wpływy bizantyjskie w dekoracji podłóg kościołów, do tego czasu przeważnie anikoniczne. Od IV do VII w. często pojawiają się elementy kwiatowe, zwierzęta i panele figuralne, przerabiające już znane tematy. W kościele Rozmnożenia Chleba i Ryb w Tabgha (V w.?) w Galilei znajdujemy szerokie panele ze scenami nilotyckimi w transepcie. W innych przypadkach te same tematy przedstawiają krajobraz raju, zgodnie z tym, co sugerują święte teksty. Przykładem jest mozaika mapy w Madaba (2. połowa VI w.): zwierzęta, umieszczone wzdłuż boków powierzchni i oddzielone od drzew, otaczają żeńskie popiersie Megalopsychii. Dodatkowe sceny polowania znajdują się w nawie kaplicy Theotokos (VII w.) na Górze Nebo, a także w martyriach Seleucji i Mopsuestii, gdzie przedstawiona jest arka Noego. Również proste sceny wiejskie lub pasterskie są reinterpretowane jako chrześcijańskie (np. w klasztorze w Beit She′an [Scytopolis], w kaplicy grobowej z VI w.). Wreszcie, klasyczne mity są transponowane, takie jak mit o Orfeuszu, w kaplicy w Jerozolimie. Również w kościołach znajdujemy elementy topograficzne i kosmograficzne opracowane w perspektywie polityki kościelnej: kościół jest mikrokosmosem. W przypadku bazyliki poświęconej świętemu Demetriuszowi w Nikopolis w Epirze, krajobraz z drzewami i ptakami, otoczony wodą, przedstawia ziemię otoczoną oceanem. W prostszy sposób w Gerazie, w kościołach św. Jana Chrzciciela i świętych Piotra i Pawła, znajomy krajobraz nilotycki (1. połowa VI w.) nawiązuje do miast Egiptu. W Madabie podłoga jest nawet pokryta mapą Palestyny i przyległych ziem. Współczesna mozaikowa dekoracja synagog Palestyny zapewnia interesujący kontrast: symbole i sceny odnoszące się do judaizmu są wprowadzane razem z chrześcijańskim i klasycznym repertuarem. W synagodze w Gerazie scena Noego ożywa dzięki ożywionej procesji zwierząt (VI w.); w synagodze w Gazie przedstawiony jest mit Orfeusza; a w synagodze w Beth Alpha cykl Zodiaku jest powiązany z porami roku, z rydwanem Słońca w centrum.

III. Mozaika ścienna. Istnieje spór, czy kościoły przed pokojem religijnym zawierały dekoracje ikoniczne: freski z Dura Europos pozostają obecnie unicum o tematyce chrzcielnej. Dlatego rozumiemy, dlaczego do końca III w. przykłady mozaik ściennych o tematyce chrześcijańskiej są rzadkie i ograniczają się do kontekstów pogrzebowych. Najbardziej znaczącym przykładem w Rzymie jest mozaika sklepienia mauzoleum M (Julii) w nekropolii watykańskiej (datowana nie wcześniej niż na drugą połowę III w.). Pędy winorośli, wyrastające z czterech kanciastych kęp, obramowują centralny obraz kwadrygi, prowadzonej przez Christus-Helios, nowe Sol iustitiae lub Sol salutis. Na ścianach zachowane szkice zachowują sceny rybaka i Jonasza. Tessery są małe i wykonane z emalii; żywy styl jest związany z tradycją hellenistyczną. Po pokoju konstantyniańskim nastąpił gwałtowny wzrost układania mozaik jako ozdoby apsyd i ścian, w kościołach chrześcijańskich (bazylikach i baptysteriach) oraz w budynkach wzniesionych nad grobami męczenników lub obok nich (martyria). W mauzoleum Konstantyna w Rzymie (datowanym na połowę IV w.) repertuar zachowanych mozaik sklepienia pierścieniowego przedstawia punkt przejścia od dekoracji podłogi do dekoracji ściany. Naprzemienne sekcje z ornamentem geometrycznym, z winoroślami i z fragmentami winobrania tworzą tzw. asar?ton, czyli nieuporządkowaną podłogę, która jest typowa dla repertuaru hellenistycznego. Dzięki renesansowym akwarelom i opisom pisemnym wiemy również o dekoracji kopuły, niezbędnej do zrozumienia relacji między funkcją dekoracyjnego komponentu architektonicznego a symboliką dekoracji. Sklepienie sferyczne podzielone jest na dwanaście sekcji przez kariatydowe świeczniki, ozdobione scenami ze ST i NT osadzonymi w pejzażach morskich i widokach rzek, zgodnie z żywym stylem hellenistycznym. Ten sam schemat dekoracyjny znajdujemy w sklepieniu sferycznym mauzoleum Centcelles w Hiszpanii (2. połowa IV w.), z dodatkiem personifikacji pór roku, a teraz towarzyszą mu sceny myśliwskie rozsiane po całej dolnej części tego samego sklepienia sferycznego. Zupełnie inaczej znajdujemy przedstawienie triumfu Chrystusa w kopule baptysterium S. Giovanni in Fonte w Neapolu (koniec IV w.-początek V w.). Na ciemnoniebieskim tle ze złotymi gwiazdami, otoczonym bogatą ramą ptaków otaczających feniksa i grona owoców, ręka Wiecznego wieńczy Chrystogram i aureolę flankowanymi apokaliptycznymi literami A i W. Te same elementy powtarzają się w dekoracji baptysterium w Albendze (środek V w.). Jednak w dekoracji bazyliki w Casaranello (położonej między Gallipoli i Leuca; V w.) złoty krzyż zastępuje Chrystogram. W słynnym mauzoleum Galli Placydii w Rawennie (2. ćwierć V w.) półkulista kopuła, ozdobiona pełnymi 800 gwiazdami, których światło świeci w kierunku centralnie umieszczonego łacińskiego krzyża, prezentuje teraz charakterystyczny styl warsztatów w Rawennie. Współistnienie różnych tradycji charakteryzuje ten styl: tradycja dworska wyrażona scenami Dobrego Pasterza i męczeństwem św. Wawrzyńca, tradycja, która jest bardziej skuteczna w oferowaniu impresjonistycznego przedstawienia ciał i twarzy apostołów. Jednocześnie umieszczony frontalnie jeleń zapowiada heraldyczne schematy sztuki bizantyjskiej. W IV i V wieku dekoracja budynku kościoła, coraz bardziej upodabniana do sali cesarskiej, naśladuje kontrowersje teologiczne lub zawiera przesłania polityki religijnej. W tym kontekście ikonograficznym do tradycyjnego repertuaru wkraczają nowe zespoły: hetoimasia reprezentowana przez Solium regale, z suppedaneum (podnóżkiem), poduszką i zasłoną (sudarium Christi) oraz insygniami Christi umieszczonymi na poduszce. Tutaj trofea triumfu Jezusa nad śmiercią wzmacniają eschatologiczne znaczenie soteriologiczne Secundus Adventus lub Parousia Sędziego świata. Obraz teantropiczny zastępuje księga ewangelii, umieszczona na poduszce po raz pierwszy w centrum zgromadzenia na Soborze Efeskim (431). W Rzymie obraz Chrystusa na tronie pośród apostołów, Magister et Rex, powinien zostać umieszczony w najstarszych kompozycjach mozaikowych apsydalnych epoki Konstantyna. Zacznijmy od mozaiki bazyliki watykańskiej św. Piotra, z jej podziałem na dwie strefy: w górnej strefie, na pozłacanym i gwiaździstym tle, Chrystus zasiadający na tronie między Piotrem i Pawłem, który go wita; w dolnej strefie, królewski tron niosący krzyż, a poniżej mistyczny Baranek. Najprawdopodobniej nawet oryginalna dekoracja mozaikowa w absydzie ecclesia Salvatoris z czasów Konstantyna (później znanej jako św. Jan na Lateranie) miała przedstawiać teofanię. W układzie pionowym clipeus z popiersiem brodatego Chrystusa wznosi się nad krzyżem na górze raju. Twarz Chrystusa została zaadaptowana ze sceny potrójnej (Chrystus-Piotr-Paweł) w lunecie katakumb S. Domitilli (2. połowa IV w.), błędnie uważanej za heterodoksyjną na podstawie nałożonego napisu, QUI FILIUS DICERIS ET PATER INVENIRIS. W Mediolanie znajdujemy ten sam schemat przedstawieniowy w apsydalnej mozaice kaplicy S. Aquilino (koniec IV w.), być może mauzoleum, które zostało dołączone do bazyliki S. Lorenzo. Potwierdzenie hipotez rekonstrukcyjnych dla obecnie zaginionych figur mozaikowych znajdujemy w absydalnej mozaice bazyliki S. Pudenziana, gdzie istnieje ścisły związek między obrazem teantropicznym a krzyżem, victoriae et iudicii signum (hetoimasia). Oryginalnymi elementami tego kościoła są personifikacje, umieszczone przy ramionach apostołów, dwóch ecclesiae (ex-circumcisione, ex-gentibus), reprezentujące ciągłość i jedność starego i nowego prawa boskiego. Pod względem stylistycznym są one porównywalne z personifikacjami bazyliki S. Sabina (432-440) w charakterystyce i żywotności cech twarzy. Te ostatnie elementy, wraz z głębią przestrzenną nadaną scenie, wskazują na związek dzieł ze stylem dworu rzymskiego epoki cesarzy Teodozjusza i Honoriusza. Jednakże kulminacją połączenia krzyża i tronu jest wybitne osiągnięcie bazyliki S. Maria Maggiore (432-440). Przedstawienie w centrum łuku triumfalnego jednoczy motywy Expositio Evangelii i Paruzji. Spośród scen Infantia Salvatoris, które rozwijają się na łuku triumfalnym i które wszystkie prowadzą do wywyższenia Dziewicy Theotokos, najbardziej znaczące są z pewnością sceny Królowej Marii zaadaptowane z Protoewangelii Jakuba i bardzo uroczyste Epifania z całkowicie królewskimi komponentami symbolicznymi. Tak więc dekoracja łuku triumfalnego przyjmuje znaczenie oficjalnego pomnika (poświęconego przez papieża Sykstusa III) po Soborze Efeskim i duchowym świadectwie. Podwójny szereg kwadratów, zdobiący ściany centralnej nawy scenami z życia Abrahama i Jakuba, Mojżesza i Jezusa, ujawnia, że schematy kompozycyjne pochodzą z iluminacji MS. Poprzez swoją żywotność i chromatyczność kontynuują hellenistyczno-rzymską tradycję narracji. Dekoracja kaplicy S. Matrona w kościele S. Prisco w S. Maria Capua Vetere (koniec V-początek VI w.) prawdopodobnie wywodzi się z rzymskiego pierwowzoru. Obserwujemy najnowszy rozwój sceny hetoimazji: jako symbol Ducha Świętego, gołębica jest dodawana do głowy tronu, podczas gdy krzyż umieszczony na górze raju jest otoczony dwunastoma gołębiami, nawiązując do towarzystwa apostołów. Mozaikowa dekoracja baptysterium prawosławnego i znacznie późniejszego baptysterium arian w Rawennie, wraz z oratorium św. Jana Ewangelisty w Rzymie (obok baptysterium laterańskiego, 461-468), potwierdza system podziału kopuły na sekcje, które kulminują w postaci Chrystusa w centrum jako imago mundi, emanacji Logosu. W przypadku oratorium Chrystus pojawia się zamiast tego w formie mistycznego Baranka. Pod względem stylu obrazy baptysterium prawosławnego nie mają głębi, ale nadal zachowują pewną żywotność, podczas gdy obrazy baptysterium arian wyraźniej zdradzają spłaszczenie i stylizację obrazu. Chociaż oratorium stoi w obliczu podobnego problemu, podział sekcyjny jego kopuły jest podtrzymywany przez bujność bukietów kwiatów i chromatyczną żywotność wczesnochrześcijańskich sklepień. Temat Expositio Evangelii w końcu osiąga swój decydujący moment w mozaice kopuły rotundy św. Jerzego w Salonikach. Pośród struktur architektonicznych, wyłaniający się obraz zawiera "mebel", interpretowany jako stół lub tron, który niesie poduszkę, na której położona jest księga (porównaj prawosławne baptysterium). Chronologiczne przypisanie mozaiki do połowy V w. dobrze pasowałoby do indywidualizacji Maryi w niedokończonej postaci wśród apostołów. Jak już zauważyliśmy w S. Maria Maggiore, Dziewica zaczyna rościć sobie prawo do prestiżu w mozaikowych przedstawieniach tego stulecia. W kontekście bizantyjskim kościół Hagia Sophia w Konstantynopolu (VI w.) dostarcza znacznie późniejszego potwierdzenia integracji obrazu mozaikowego i przestrzeni architektonicznej. Kopuła zmienia położenie Chrystusa Pantokratora w centralnym clipeus, a w drugiej strefie apostołów i Dziewicy pomiędzy dwoma aniołami. Wpływ definitywnie bizantyjskiego stylu, wyartykułowany w V w., a nawet później w VI w., jest szczególnie widoczny w produkcji w Rawennie. Miasto nad Adriatykiem twórczo przekształca zagraniczne wpływy uzyskane dzięki kosmopolitycznym powiązaniom dworu cesarskiego, nawet tymczasowo pozycjonując się jako pomost między Wschodem a Zachodem. W najbardziej godnym uwagi zabytku Justyniana, kościele S. Vitale, widzimy dotyk hellenistyczno-rzymskich mistrzów rzemiosła w mozaikach medalionów i lunet prezbiterium, gdzie sceny ST są animowane i przedstawiane w otoczeniu charakteryzującym się naturalizmem. Łuk triumfalny, absyda i ściany boczne stanowią cykl obrazów opartych na dziedzińcach niebiańskich i ziemskich. W absydzie przedstawienie teofanii przedstawia bezbrodego Odkupiciela na turkusowo-niebieskim globusie między dwoma aniołami, z różnymi majestatycznymi figurami umieszczonymi na wspólnym poziomie i na jednolitym złotym tle. Ściany przeciwstawiają dziedziniec Justyniana po lewej stronie dziedzińcowi Teodory po prawej stronie, zaangażowanej w rytualny akt ofiarowania naczyń liturgicznych z figurami w ścisłym widoku frontalnym, statycznym i bezcielesnym. Wybitną wartość stylistyczną ma portret biskupa Maksymiana, umieszczony obok cesarza. Schematyzm konstrukcji figuralnej jest zaakcentowany w realizacji bazyliki S. Apollinare in Classe (około połowy VI w.). Podstawowy szkic ujawnił, że dekoracja absydy podążała za odmianą pierwotnej figuracji. Najciekawszą częścią jest kopuła: na górze, wysadzany klejnotami dysk zawiera krzyż, w centrum którego stoi Chrystus flankowany przez Eliasza i Mojżesza, nawiązanie do Przemienienia Pańskiego na Górze Tabor; na dole, w centrum ukwieconej doliny raju, stoi uroczysta i hieratyczna figura św. Apolinarego, wczesny przykład przedstawienia świętego w półkuli absydy. Bazylika Eufrazjana w Parentium (535-543) dostarcza znaczącego porównania tematycznego. W absydzie dominują Matka Boska z Dzieciątkiem, pośrodku, z różnymi figurami po bokach, ułożonymi zgodnie z hierarchicznym porządkiem; na górze, nad Matką Boską, Chrystus na kuli ziemskiej. Bazylika S. Apollinare Nuovo oferuje dalsze potwierdzenie roli, jaką przyjęła Maryja w zgromadzeniu liturgicznym, a następnie w repertuarze figuralnym. W drugiej fazie dekoracji bazylika zdradza zarówno usztywnienie wcześniejszego stylu, jak i pewien prowincjonalizm, widoczny w ideach świętych i męczenników (przypisywanych epoce Justyniana lub latom następującym po 560 r.), najpierw w zespole Chrystusa między aniołami, a następnie w zespole Maryi z Dzieciątkiem. Stałość i spłaszczenie opróżniają figury na jednolitym i pozłacanym tle pozbawionym głębi. Wiele osiągnięć w zakresie mozaik apsydalnych w Rzymie zdecydowanie potwierdza bizantyjskie elementy stylistyczne. Z jednej strony jest to schemat dekoracyjny, który uprzywilejowuje postać Maryi lub świętego, punkt podparcia akcji liturgicznej; z drugiej strony jest to dostosowanie do modelu bizantyjskiego, nawet w technikach stosowanych w mozaikach. Apsydy kościołów S. Lorenzo i S. Agnese ukazują spłaszczone postacie, monochromatyczne i abstrakcyjne tło na ścianach, pozę posągową, obfitość szat, atrybutów i klejnotów oraz obecność patrona. Bazylika św. Kosmy i Damiana ze swoim rzymskim wigorem ekspresyjnym stanowi częściowy wyjątek od tej reguły. W kopule apsydy, z Chrystusem jako niebiańskim cesarzem, który uroczyście przechadza się przez chmury, dwaj główni apostołowie przedstawiają dwóch świętych tytularnych wraz z papieżem Feliksem, który ofiarowuje kościół św. Teodora. A jednak w centralnym clipeusie łuku triumfalnego można dostrzec bizantyjski schemat i język w figuralnym umieszczeniu Agnus Dei na wysadzanym klejnotami tronie, na którym spoczywa krzyż; stanowi to dalszy rozwój przedstawienia tronu Sedes Dei et Agni. W kościele św. Teodora mozaika absydalna (datowana na drugą połowę VI w.) przedstawia w centrum Odkupiciela udzielającego błogosławieństwa, siedzącego na gwiaździstym globie, otoczonego przez Piotra i Pawła, którzy przedstawiają różnych świętych, w tym żołnierza św. Teodora. Nieco później mozaikowa dekoracja pelagijskiej bazyliki S. Lorenzo (578-590) po raz pierwszy ukazuje teofanię na łuku triumfalnym: Chrystus na tronie niesie krzyż, a po jego bokach Piotr i Paweł, którzy są wyraźnie oddzieleni od świętych ofiarujących. Postać ta przypomina Pantokratorów z kościołów S. Teodoro i S. Vitale oraz bazyliki Eufrazjana w Parentium. Niemniej jednak protagonistą apsydalnej mozaiki musiał być męczennik św. Wawrzyniec, w pozycji orana, zgodnie z ikonografią, która rozprzestrzeniała się na Wschodzie (np. św. Demetriusz w Tesalonikach, z panelami przedstawiającymi różnych świętych, VI-VII w.) i w Rawennie. W przeciwnym razie w apsydalnej mozaice kościoła S. Agnese (625-638) posąg orans w wystawnych szatach "bazyliski" stoi odizolowany na abstrakcyjnym złotym tle. W apsydzie oratorium S. Venanzio (642-649) znajdujemy pionową sekwencję, podążającą za schematem już przyjętym w Parentium. Na górze widzimy popiersie brodatego Zbawiciela i orans dziewicy, którą otaczają liczni święci w pozycji obok siebie, połączeni z konstrukcją kościoła; ściany boczne przedłużają procesję męczenników, którzy są umieszczeni na poziomych fasadach. Jako potwierdzenie ścisłych związków z bizantyjskim światem artystycznym, właśnie w tej mozaice wykrywamy szczególną metodę podziału tesser przywiezionych z Konstantynopola: drobne tessery dla postaci, większe tessery dla podłoża i szerokie przestrzenie międzywęzłowe, które pozwalają na wyłonienie się bieli stiuku. Zgodnie ze zmieniającą się koncepcją budynku kościoła, w kompozycjach mozaikowych w kolejnych stuleciach coraz częściej pojawiało się złoto i coraz odważniejsze odcienie.

MONAZONTES : Od greckiego czasownika mona,zw, oznaczającego osoby żyjące samotnie, czyli mnichów. Według Dom Toutée , monazontes było używane przez Cyryla Jerozolimskiego w odniesieniu do mnichów mieszkających w mieście, a monachi odnosiło się do mnichów, którzy wycofali się na pustynię, ale być może rozróżnienie to nie było aż tak jasne. Egeria używa obu terminów monazontes i monachi obojętnie . Kasjan używa monazontes synonimicznie z monachi, aby wskazać na starożytny rodzaj życia pustelniczego oddzielonego od świata . W encyklice Atanazy zachował w motto, że mnisi nieariańscy Aleksandrii nazywali siebie mona,zontej i monacoi/j

MONIKA (331-387): Szczegóły jej życia pochodzą z pism jej syna Augustyna, zw. Wyznania i Dialogi Cassiciacum (teksty zebrano w: S. Agostino, Mia madre). Urodziła się w 331 r. w Thagaste (obecnie Souk Ahras) w Afryce, na wyżynach Numidii. Wychowywała się ściśle w pobożnej katolickiej rodzinie. Poślubiła Patriciusa, który był poganinem i członkiem rady miejskiej. Miała dwadzieścia trzy lata, gdy urodził się Augustyn; najwyraźniej był pierworodnym. Miała co najmniej jeszcze jednego syna, Navigiusa, i córkę, której imienia nie znamy. Była młodą, inteligentną i silną kobietą, pobożną w wierze i modliła się pilnie - była wzorową chrześcijańską żoną i matką. Owdowiała około czterdziestego roku życia po tym, jak pomogła w nawróceniu męża; całkowicie poświęciła się wychowaniu swoich dzieci i służbie "sługom Bożym" . Jej dyskretna ciężka praca zasługuje na szczególny podziw, kobieta niewielu słów i wielu modlitw, dla nawrócenia jej syna Augustyna, który stał się zaciekłym manichejczykiem po byciu katolickim katechumenem. Poszła za nim do Kartaginy, Rzymu i Mediolanu. Pomagała mu tam w jego wewnętrznych zmaganiach, nawróceniu i chrzcie. Niedługo potem wrócili do Afryki. W starożytnej Ostii, podczas odpoczynku od podróży, została dotknięta gorączką i zmarła pobożnie około października 387 roku. Miała pięćdziesiąt sześć lat. Została tam pochowana zgodnie z jej wolą, a jej relikwie przewieziono do kościoła św. Augustyna w Rzymie, za papieża Marcina V (9 kwietnia 1430), gdzie są czczone. Oprócz jej wielu naturalnych darów, Monika miała również mistyczne doświadczenia . Na szczególną uwagę zasługuje ekstaza w Ostii, szczegółowo i dobitnie opisana w Wyznaniach jej syna .

MONOENERGIZM - MONOTELETYZM : Nauki te pojawiły się w VI i VII w. w kontekście prób na Wschodzie zmierzających do osiągnięcia kompromisu między monofizytyzmem a dyofizytyzmem. Już na początku VII w., za panowania Herakliusza, patriarcha Sergiusz z Konstantynopola (zm. 638) zmierzył się z problemem chrystologicznym, kładąc nacisk na koncepcję energii (energeia) zamiast natury - tj. energię i aktywność Chrystusa pochodzące wyłącznie z jego osoby (hipostaza), a nie z jego dwóch natur. W ten sposób Sergiusz mógł mówić o jednej energii Chrystusa, nie odnosząc się tylko do jednej natury, jak chcieli monofizyci. Zaczął ostrożnie popularyzować tę naukę, zyskując zwolenników ze wschodniego episkopatu i zwolenników nie tylko ze strony chalcedońskich dyofizytów, ale także monofizytów. Cyrus, melkicki (chalcedoński) patriarcha z Aleksandrii, narzucił naukę w Egipcie (633). Pomimo sprzeciwu Sofroniusza, patriarchy Jerozolimy w latach 634-638, i mnicha o imieniu Maksymus, który później został nazwany Wyznawcą, Sergiusz postanowił osiągnąć porozumienie z Rzymem i napisał do papieża Honoriusza, chwaląc wszystko, co osiągnął na Wschodzie i pytając, czy w celu uniknięcia sporu semantycznego mógłby znieść terminy "jedna energia" i "dwie energie" i potwierdzić, że Jednorodzony działał (energein) w sposób boski i ludzki, a każda energia, boska i ludzka, nierozerwalnie pochodzi z jednego i tego samego wcielonego Logosu. Honoriusz zaaprobował radę Sergiusza, aby znieść te terminy, ponieważ wystarczyło to, aby potwierdzić, że wszystkie czyny Chrystusa, boskie i ludzkie, były dziełem jednego podmiotu i z tego powodu tylko jedna wola. W liście synodalnym Sofroniusz wyjaśnił koncepcje energii i aktywności w kategoriach natury, a nie osoby, i potwierdził, że tak jak Chrystus ma dwie natury, tak musi mieć dwie energie. Odniósł niewielki sukces po swoim edykcie (634/635), który ratyfikował zakaz mówienia o jednej lub dwóch energiach Chrystusa. W 638 r. Herakliusz rozesłał odpowiedź na list Honoriusza zwaną Ekthesis, nowy edykt zainspirowany przez Sergiusza, który odrzucił pojęcia natury i energii i potwierdził doskonałą harmonię woli ludzkiej i boskiej w Chrystusie jako jedną jedyną wolę, pozostawiając dwie natury niezmieszane w jedynej osobie wcielonego Logosu. Pragnienie osiągnięcia porozumienia z monofizytami zostało udaremnione przez arabski podbój Syrii i Egiptu, regionów, w których byli liczniejsi. Pomimo tego i sprzeciwu Maksyma - który nalegał, że jeśli dwie odrębne wole w Chrystusie, boska i ludzka, nie zostaną potwierdzone, to dwie odrębne natury zostaną również zniesione - Ekthesis była energicznie podtrzymywana również przez następców Herakliusza, aż Konstans opublikował Typos (648), w którym zakazał omawiania jednego lub dwóch działań i woli Chrystusa. Rzym zajął już stanowisko ścisłego przestrzegania chalcedońskiego w latach 640-641 z Janem IV przeciwko monoteletyzmowi. Kiedy Konstans opublikował Typos, Marcin I zwołał sobór głównie włoskich biskupów na Lateranie (649), który potępił zarówno monoteletyzm, jak i Typos. Konstans zareagował gwałtownie i aresztował Marcina, gdy nadarzyła się okazja. Marcin został deportowany do Konstantynopola, postawiony przed sądem, maltretowany i zesłany na Krym (653-655). Nawet Maksyma poddano torturom i zesłano na wygnanie (662). Biorąc pod uwagę sytuację polityczną ukształtowaną przez inwazję arabską, konflikt zdawał się tracić rację bytu, trwał jednak przez wiele lat, aż do pojednania Konstantyna IV z Rzymem po Trzecim Soborze Konstantynopolitańskim (680-681), który potępił monoenergizm i monoteletyzm, a także znaczną liczbę ich zwolenników, żywych i zmarłych, i zrozumiał, że w Chrystusie nierozerwalnie istnieją dwie wole i dwie energie.

MONOGRAM : Szczególny znak wynikający ze spójnika i częściowego przeplatania się liter w jednym lub kilku słowach. Nie jest to jednak łącznik ani skrót podsumowujący ich cechy. Monogramy występują w różnych kontekstach, zwłaszcza w inskrypcjach chrześcijańskich odnoszących się do pogrzebów, wotywnych i liturgicznych akcesoriów (wielkie litery, dosserets, plutei), a często w pierścieniach i pieczęciach. Oprócz wielu form monogramów z imieniem Chrystusa (patrz epigrafia, chrześcijańska), znane przykłady odnoszą się do bardziej męskich antroponimów (żeńskie antroponimy pojawiają się częściej na biżuterii) i, w pomniejszych przypadkach, aklamacji (in pace i tym podobne). Prostsze, ale mniej powszechne monogramy obejmują przykłady, w których pierwsza litera słowa otacza lub jest otoczona przez inne litery zmniejszone. Bardziej popularne monogramy opierają się na przeplataniu liter, wykorzystując wspólne elementy, takie jak pionowe lub poziome kreski, dzięki czemu jeden element można odczytać wiele razy i na różne sposoby. Z tego wynika, że ponieważ nie przestrzega się żadnych określonych reguł przy formułowaniu monogramów, ich badanie i interpretowanie może okazać się trudne, z różnymi wątpliwymi i niejednoznacznymi wynikami. Należy pamiętać o przypadku rzymskiej płyty z cmentarza Pryscylli, obecnie w Muzeum Watykańskim , gdzie monogram można rozwiązać na dowolny z trzydziestu różnych sposobów. Lub monogram wygrawerowany na progu czworobocznego portyku Memoria Apostolorum w Rzymie ), który można różnie odczytać Constantinus, Constans lub Constantius. (Druga opcja wydaje mi się lepsza.) Monogram kwadratowy lub czworokątny, zdefiniowany przez regularność jego elementów składowych, został już odnotowany w okresie klasycznym, ale znajduje szersze zastosowanie od IV do V w. Oprócz licznych przykładów na płytach cmentarnych i bazylikach rzymskich (patrz słynny monogram Jana II na plutei in schola cantorum św. Klemensa, ok. 533-535), można pomyśleć o monogramach biskupa Frugiferusa w św. Justusie w Trieście (V w.), Neona w św. Witalisie w Rawennie (V w.), biskupa Eufrazjasza w Parenzium (VI w.), Eliasza i donatora Jana w św. Eufemii w Grado (VI w.). Nie brakuje monogramów na Wschodzie - szczególnie w Grecji, Syrii i Palestynie.

MONOGRAMMA CHRISTI, De : Niniejsza praca jest krótkim opisem monogramu Chrystusa w jego greckiej formie. Należy wykreślić trzy splecione litery: X (600) + Í (10) + Ś (6) = 616. Autor deklaruje bowiem, że w tej figurze istnieje numeryczny projekt, z którego można wyprowadzić imię Chrystusa (Redactus autem in monogramma, id est, quasi in unam litteram, et notam et nomem et numerum facit hoc signo). Morin, redaktor małej broszurki , przypisuje interpretację Hieronimowi, nawet jeśli to, co jest napisane, nie może ukryć pewnej tendencji kabalistycznej (Hieronymi de monogramm). Haussleiter zaprzecza temu odczytaniu (124, przypis 4) i odrzuca również datowanie broszury jako współczesne Hieronimowi. Incipit: Hic est sapientia et intellectus…

MONOIMUS, gnostyk:Arab żyjący w II w. (ok. 150-ok. 210), którego imię jest prawdopodobnie zhellenizowaną formą semickiego Menahema. Monoimus jest wymieniony przez Teodoreta w Haereticarum Fabularum Compendium (I, 18) i w Philosophumena (VIII, 5-8) jako zwolennik Tacjana Asyryjczyka. W liście do Teofrasta zapisanym przez Hipolita napisał, że nie powinieneś szukać Boga w stworzeniu, ale w sobie - ponieważ ludzie są mikrokosmosem wszechświata - w swoim umyśle, w swoim rozumieniu, w swojej duszy i ciele, a zaczynając od siebie, znajdziesz drogę wyjścia z siebie. Stoicki język używany przez Monoimusa jest widoczny w liście, szczególnie. w swoim wspomnieniu doktryny oikeiōsis ("przywłaszczanie, oswajanie się z czymś"), gdzie stwierdza, że Bóg "absolutnie przywłaszcza sobie każdą rzecz, która jest w tobie". Monoimos, którego kosmologiczne koncepcje wydają się być pitagorejskie, wprowadził użycie terminu monada do gnostycznego kontekstu: świat zaczął się od Monady lub Joty, z której wyłoniła się Diada, Triada itd. aż do Dekady - stadiów już ukonstytuowanych w Monadzie, która jest absolutnie prosta i nieskończenie się rozwija i jest identyfikowana przez Monoimosa, z jednej strony, jako gnostyczne eony, a z drugiej strony, jako fazy stworzenia w Księdze Rodzaju. Plagi egipskie są interpretowane alegorycznie jako symbole materialnego stworzenia, ale nie są postrzegane jako zło: "Cały świat i wszystkie przyczyny stworzenia stanowią Paschę, tj. święto Pana, ponieważ Pan raduje się z nawrócenia stworzenia" (Ref. VIII, 7). Każdy element - jak w tradycji pitagorejsko-platońskiej, wg Monoimusa - jest powiązany z figurą geometryczną, z których każda pochodzi z liczby pochodzącej z Monady. Istnieje nakładanie się greckiego schematu dziesięciokrotnego - do którego Monoimus łączy również dziesięć kategorii arystotelesowskich - i hebrajskiego schematu siedmiokrotnego. Raport Hipolita wydaje się odpowiadać dwóm wersjom tekstu gnostyckiego znalezionego w Bibliotece Nag Hammadi zwanego Listem Eugnostosa, gdzie opisano tę samą sekwencję monad do dekad. Eugnostos ma pokrewieństwo z innym tekstem gnostyckim, Sofią Jezusa Chrystusa, w której pojawia się również Monada. Monoimus odnosi się do Nowego Testamentu w wielu miejscach, jak Kolosan i do Prologu w Ewangelii Jana, gdzie Monoimus rozważa stworzenie Syna-Logosa. Jego użycie wyrażenia "człowiek" i "Syn Człowieczy", które również znajduje się w Ewangeliach, może sugerować związek z Naassenes (patrz Ophites - Naassenes). W rzeczywistości Monoimus opisuje pierwszą zasadę jako zarówno Ojca, jak i Matkę, a jego fraza "Ojciec i Matka, dwa nieśmiertelne imiona", wydaje się pochodzić z hymnu Naassene. Możliwym wspólnym przodkiem tej terminologii jest Apophasis Megale Simona Maga. Dla Monoimusa nawet sześć mocy odpowiedzialnych za stworzenie przypomina sześć "korzeni" Szymona. Co więcej, kontrast, jaki Monoimus czyni między "Synem Człowieczym" a tymi "narodzonymi z niewiasty", można odnaleźć także w ps.-Homilie Klementyńskie, II, 17.

MONOFIZYTYZM - MONOFIZYCI:Od mo,noj oznaczającego "tylko jeden" i fu,sij oznaczającego "natura". Słowo to odnosi się do tych, którzy twierdzą, że w Chrystusie jest tylko jedna natura, zamiast dwóch (ludzkiej i boskiej), jak zatwierdził Sobór Chalcedoński (451). Chociaż termin ten został ukuty bardzo późno, jest niejasny, ponieważ stwierdzenie, że Chrystus ma tylko jedną naturę, zostało wyjaśnione w sposób zarówno zgodny, jak i niezgodny z ortodoksją. Pod koniec IV w. pierwszymi monofizytami byli Apolinary z Laodycei i jego uczniowie. Twierdzili, że Chrystus ma tylko jedną naturę - w sensie natury materialnej jako źródła aktywności - i że człowieczeństwo przyjęte przez boski Logos nie miałoby duszy (lub nous, siedziby racjonalności). To twierdzenie zostało wysunięte w celu ponownego potwierdzenia jedności Chrystusa, która została zakwestionowana przez niektórych antyariańskich polemistów (głównie w kontekście antiocheńskim), którzy nadmiernie podkreślali rozróżnienie między ludzką i boską naturą Chrystusa. Nauka Apolinarego została potępiona przez katolików, ale jej forma, "Jedna Wcielona Natura Boga Logosu", została przekazana przez jego uczniów Atanazego i została przyjęta przez Cyryla w sporze z Nestoriuszem i stanowiła podstawę słynnych 12 anatem. Użył natury (physis) w odniesieniu do konkretnie samoistnej jednostki (hypostasis, persona) i wyjaśnił formułę w taki sposób, że jeśli można sobie wyobrazić dwie natury Chrystusa (ludzką i boską) przed zjednoczeniem, to można sobie wyobrazić tylko jedną samoistną naturę będącą wynikiem zjednoczenia - innymi słowy, tylko jedną hipostazę, Logos. Pozwoliło mu to przypisać wszystkie ludzkie cechy jako zjednoczone, ale nie wymieszane z cechami boskimi, tak aby potwierdzić, że Chrystus jest w pełni człowiekiem i w pełni Bogiem w jednym podmiocie, boskim Logosie. Nauka opierała się na sformułowaniu Cyryla, ale najwyraźniej nie została wyjaśniona z precyzją Cyryla i rozprzestrzeniła się w Konstantynopolu w 445 r. przez starszego i wpływowego mnicha Eutychesa. Bez wymieniania nazwisk, nauka ta została już obalona przez Teodoreta z Cyrru w jego Eranistes (447), jako czyniąca człowieczeństwo Chrystusa bezużytecznym - oskarżenie skierowane do Eutychesa w 448 r. przez Euzebiusza z Dorylaeum. 22 listopada Eutyches został postawiony przed małą radą biskupów w Konstantynopolu, której przewodniczył lokalny biskup Flawian. Eutyches zaprzeczył doketyzmowi Apolinarego i Walentyna, który umniejszał człowieczeństwo Chrystusa, ale potwierdził, że Chrystus nie jest homoousios ("współistotny") z nami i że dwie natury przed zjednoczeniem skutkowały tylko jedną naturą po zjednoczeniu. Myślenie Eutychesa było bardziej zagmatwane niż błędne, ale sobór potępił go, ponieważ on, podobnie jak Apolinarego i Walentynus, zaprzeczał prawdziwemu człowieczeństwu Chrystusa. Potępienie wywołało gwałtowne reakcje w kontekstach cyryliańskich, gdzie postrzegali je jako potępienie monofizyckiej chrystologii ich nauczyciela. Reakcja ta ostatecznie doprowadziła do Soboru Efeskiego (449) zainicjowanego przez Dioskora z Aleksandrii i popartego przez cesarza Teodozjusza II, który zrehabilitował Eutychesa i potępił jego przeciwników, Flawiana i Teodoreta. Dioskor użył tej samej formuły co Cyryl, "Jedna Wcielona Natura Boga Logosu", aby nie umniejszać rzeczywistości człowieczeństwa Chrystusa i jego współistotności z nami. Ale jego język stał się niezrozumiały dla wschodnich dyofizytów (Antiochene) i dla Zachodu (Leon Wielki), a przemoc, której użył wobec swoich rywali, stworzyła bardzo złą reputację. Nagła śmierć Teodozjusza, po której władzę objęli Marcjan i Pulcheria, pozwoliła im poprzeć dyofizycką kontrreakcję: Sobór Chalcedoński (451) potępił Dioskora i zatwierdził formułę, która mówiła, że w Chrystusie natura ludzka i natura boska współistnieją, bez mieszania się lub zmiany, zjednoczone w jednej hipostazie (Logosu). Ta formuła opiera się na innej koncepcji natury niż ta Cyryla. Dwie natury Chrystusa są konkretne i indywidualne, ale rozpatruje się je osobno, w oderwaniu od podmiotu, na którym się opierają - a tym podmiotem jest wyłącznie Logos. Chalcedon stanowił kompromis między antiocheńskim dyofizytyzmem a aleksandryjskim monofizytyzmem, ale w żaden sposób nie zadowolił monofizytów, którzy silnie zareagowali na decyzje soboru. W rzeczywistości byli oni głównie w Egipcie, ale liczni w Syrii i w wielu regionach Wschodu. Podstawą ich sprzeciwu, często wszczynanego przez ignoranckich i nietolerancyjnych mnichów z najgłębszym poczuciem pobożności ludowej, było sprowokowanie postaci religijnych do wrogości wobec uciskających sił politycznych i promowanie odrodzenia rodzimego elementu syryjskiego i koptyjskiego w opozycji do greckiej hegemonii kulturowej. W Egipcie ich opór był nie do zatrzymania. W 457 roku katolicki biskup Proteriusz został zamordowany w Aleksandrii przez rozwścieczony tłum, a jego miejsce zajął monofizyta o imieniu Timothy Aelurus, który dwukrotnie zajmował tron biskupi, chociaż jego panowanie zostało przerwane przez długie wygnanie, a jego następcą został inny monofizyta o imieniu Peter Mongus (477). Monofizyci zaznaczyli swoją obecność gdzie indziej, nawet w centrum chrystologii diofizyckiej (Antiochia), i udało im się narzucić swoją wolę z pomocą Piotra Fullera, który wstawił wyrażenie "zostałeś ukrzyżowany za nas" do hymnu Trisagion, który ma wyraźne monofizyckie znaczenie (ok. 485). Cesarz nie mógł zignorować tych konfliktów, ponieważ wywołały one publiczne zamieszki i osłabiły jedność imperium. Po początkowej propozycji uzurpatora Bazyliskosa (475), którego Enkyklion potępił Chalcedon i Tomus ad Flavianum Leona Wielkiego, Zenon opublikował Henoticon (482) z błogosławieństwem patriarchy Konstantynopola Akacjusza, który wymagał podpisów wszystkich biskupów: ta sprytna formuła kompromisowa potwierdziła ważność symbolu nicejskiego - potwierdzona w Konstantynopolu (381), Efezie (431) i w 12 anatemach Cyryla - ku wielkiemu niezadowoleniu Antiochenesów. Unikając terminu natura, potwierdziła, że Chrystus jest współistotny Ojcu według swojej boskości i nam według swojego człowieczeństwa, podkreślając integralność i rzeczywistość Chrystusa. Potępiła również Nestoriusza i Eutychesa, a nawet tych, którzy bronili autorytetu Chalcedonu. Chrystologia przedstawiona w dokumencie była ortodoksyjna i uwzględniała fakt, że wielu monofizytów nie podzielało radykalnych stanowisk Eutychesa, a ich celem stał się Sobór Chalcedoński. Henoticon podpisało wielu biskupów na Wschodzie, od Piotra Mongusa w Aleksandrii, po Piotra Fullera w Antiochii i Martyriusza w Jerozolimie. Ale sprzeciwiali się mu wszyscy dyofizyci, ponieważ nie chcieli odrzucić decyzji Chalcedonu. Został potępiony z tego samego powodu w Rzymie przez Feliksa III (484), co oznaczało początek schizmy akakijskiej. Sprzeciwiali się mu również radykalni monofizyci w Egipcie powiązani z Piotrem Mongusem, których nazywano acephali, co oznacza "bez głowy lub przywódcy", co później miało być używane do definiowania, podobnie jak Eutychianie, monofizytów w ogóle. Polityka Zenona była kontynuowana przez Anastazjusza (491), pomimo oporu dyofizytów, którzy byli silni w Konstantynopolu i w Azji Mniejszej, a także w zachodnich regionach imperium i byli wspierani przez Rzym. Właśnie za ich sympatie do Chalcedonu biskupi Konstantynopola Eufemiusz (496) i Macedoniusz (511) zostali zdetronizowani. Monofizyci wzmocnili swoje pozycje podczas nieudanych prób pojednania z Rzymem w czasach Gelaziusza (ok. 495) i Hormisdasa (515). Bezkonkurencyjni w Egipcie, podbili wiele obszarów w Syrii i Palestynie dzięki działalności Filoksenosa z Mabbug, Syryjczyka, który nie znał greki, i Severusa, który był najważniejszym monofizyckim teoretykiem i polemistą. Podczas pobytu w Konstantynopolu (508-511) Sewer spopularyzował idee monofizyckie i ostatecznie został wybrany na biskupa Antiochii w 512 r., podczas gdy Eliasz z Jerozolimy został zdetronizowany za odmowę przyjęcia Komunii. Po śmierci Anastazjusza (518 r.) sytuacja religijna pozostała niespokojna, pomimo pozornej harmonii przedstawionej w Henoticonie: Egipt był monofizycki, a w Syrii monofizyci byli powszechni, chociaż Chalcedończycy nadal pozostawali tam aktywni, pozostając jednocześnie dominującymi w innych regionach imperium. W drugiej połowie V wieku monofizytyzm nie tylko się rozprzestrzenił, ale także ewoluował doktrynalnie, czego rezultatem było rozdzielenie się na różne odgałęzienia, które dla naszych celów zidentyfikujemy jako dwie główne grupy: realny monofizytyzm i werbalny monofizytyzm. Realny monofizytyzm uważał, że zjednoczenie dwóch natur Chrystusa w jedną dokonało się poprzez zmianę części składowych. Niektórzy z nich uważali, że ciało Chrystusa było tylko pozorne lub pochodziło z nieba, inni uważali, że jego ciało zostało wchłonięte przez boskość jak kropla miodu w morzu, inni uważali, że boskość Logosu została unieważniona w człowieczeństwie Chrystusa, jeszcze inni uważali, że człowieczeństwo i boskość zostały zmieszane, tworząc jeden kompozyt składający się z części ludzkiej i boskiej. Wszystkie te formy realnego monofizytyzmu zostały nazwane eutychiańskimi, ponieważ Eutyches, bardziej w karykaturze niż w rzeczywistości, był uważany za tego, który twierdził, że natura ludzka została zmieniona w zjednoczeniu. Z tego samego powodu Eutyches został potępiony przez przedstawicieli monofizytyzmu werbalnego, zwanego także Seweryjskim, ponieważ jego najważniejszym przedstawicielem był Sewer (innymi byli Tymoteusz Aelurus i Filoksenos z Mabbug). W rzeczywistości Seweryjczycy byli technicznie monofizytami, o ile używali cyrylijskiego sloganu "Jedna Wcielona Natura Boga Logosu", aby wskazać, że natura Chrystusa, która wynika ze zjednoczenia, jest jedną konkretną i indywidualną subsystentną naturą, innymi słowy, jedną hipostazą (personą). Ale z drugiej strony ci werbalni monofizyci wierzyli, że w tej naturze (hipostazie) wszystkie ludzkie i boskie właściwości nadal istniały, nierozłącznie, ale także bez mieszania się i zmiany, tak że Chrystus był w pełni człowiekiem i w pełni Bogiem w jednym unikalnym podmiocie, w ten sposób współistotnym z Ojcem jako Bogiem i z nami jako ludźmi. Skupieni na wyłącznym znaczeniu, jakie przypisywali naturze, wierzyli, że Chrystus pochodził z dwóch natur, ale że nie istniał w dwóch naturach, jak głosi wyrażenie chalcedońskie, ponieważ uważali to twierdzenie za równoważne stwierdzeniu dwóch osób lub hipostaz, a zatem nestoriańskie. Z tego powodu odrzucili Sobór Chalcedoński i Tome Leona. W tej formie monofizytyzmu byli tak zwani aftartodoceci, zwolennicy Juliana z Halikarnasu w jego sporze z Sewerem, którzy wyróżniali się przekonaniem, że ciało Chrystusa było niepodatne na cierpienie i nieśmiertelne z naturyi cierpiało tylko z woli Zbawiciela. Następnie, na podstawie równoważności natury i hipostazy, Jan Filoponus twierdził, że w Trójcy musimy wyróżnić trzy natury, tak jak wyróżniamy trzy hipostazy. Ta idea była jednak czysto nominalnym triteizmem, ponieważ Filoponus twierdził również, że Trójca składa się tylko z jednego Boga. Inne drobne różnice wśród Sewerów nie wymagają tutaj wspominania. Wraz z dojściem Justyna do władzy (518), a następnie jego bratanka Justyniana (527), polityka cesarska uległa radykalnej zmianie. Konflikt polityczny, który wybuchł z Henoticonem, przyniósł korzyści tylko monofizytom, nie zapewniając pokoju religijnego. Uświadomienie sobie tego faktu zachęciło Justyna, Iliryjczyka, a zatem Chalcedończyka, do ponownego ustanowienia wiary chalcedońskiej wszędzie i do zawarcia porozumienia z Rzymem w celu położenia kresu schizmie akacjańskiej; dlatego podporządkował się poważnym warunkom narzuconym przez papieża Hormisdasa (519). Tylko w Egipcie monofizyci byli zbyt silni, aby ich niepokoić, a Sewer i Julian z Halikarnasu, między innymi zmuszeni do opuszczenia swoich biskupstw, znaleźli tam schronienie. Ale Justynian był przekonany, że możliwe jest osiągnięcie porozumienia z monofizytami, tym bardziej teraz, gdy uważał za niezbędne udoskonalenie, w antynestoriańskim sensie, wiary chalcedońskiej. W tym kierunku myślenia on i inni teologowie (jak Leoncjusz z Jerozolimy) szerzyli naukę, którą współcześni uczeni nazywają neochalcedonianizmem, który integrował doktrynę chalcedońską z 12 anatemami Cyryla, podczas gdy chrystologiczna formuła unus de Trinitate crucifixus została narzucona i nauczana przez kilka lat z niewielkim powodzeniem przez mnichów scytyjskich. Niepowodzenie konferencji, która odbyła się w Konstantynopolu w 533 r. między monofizytami a chalcedończykami, nie zmieniło orientacji cesarza, który posunął się tak daleko, że doprowadził do potępienia mnichów akoemetycznych jako nestorian (534) i sprowadził Sewera do Konstantynopola (535). Nieuchronnie w 536 r., pod naciskiem papieża Agapita, Justynian został zmuszony do podjęcia radykalnych środków przeciwko monofizytom, wysyłając ich przywódców na wygnanie. Nawet w Aleksandrii ustanowiono biskupa chalcedońskiego, Pawła z Kanopu, który był zaciekły wobec swoich przeciwników (537). Jednak próba odgrodzenia monofizytyzmu od episkopatu została częściowo udaremniona przez biskupa Edessy, Jakuba Baradeusa, który uciekając przed władzami publicznymi, podróżował po wszystkich regionach wschodnich, konsekrując grupę biskupów monofizyckich, aby konkurowali z episkopatem katolickim . Od jego imienia monofizytów nazywano Jakobitami, podczas gdy Chalcedończycy byli nazywani Melkitami, co oznacza imperialistów. Inna próba podjęta przez Justyniana wobec monofizytów doprowadziła do sporu Trzech rozdziałów (Sobór Konstantynopolitański 533), który był pośmiertnym potępieniem Teodora z Mopsuestii, Teodoreta z Cyrus i Ibasa z Edessy, którzy byli znienawidzeni przez monofizytów, ponieważ inspirowali i wspierali Nestoriusza. Kolejny poważny kryzys wybuchł wraz ze śmiercią cesarza (565), a pokój religijny stał się jedynie niejasnym mirażem. Justin II, siostrzeniec i następca Justyniana, powrócił do politycznego projektu otwartości wobec monofizytów i opublikował pierwszy (567) i drugi (571) Henoticon, w którym poczynił duże ustępstwa, nie odrzucając wprost dyofizyckiej nauki Chalcedonu. Ale konferencja przywódców monofizyckich, która odbyła się w Callinicum w 567 r., odmówiła podpisania pierwszego Henoticonu, a próba siłowego narzucenia drugiego zakończyła się niejednoznacznymi rezultatami. Tyberiusz (576-582) i Maurycy (582-602) zachowali bardzo umiarkowane podejście do monofizytów, pozostawiając sprawy mniej więcej takimi, jakie były, w wyniku czego, mimo że cierpieli z powodu głębokich schizm i wewnętrznej rywalizacji, zostali zachowani i awansowani. W 616 r., za Herakliusza, doszło do pojednania między kościołami monofizyckimi w Egipcie a tymi w Syrii. Kiedy to pojednanie nastąpiło, inwazja perska była już w toku. Zanim zostali wypędzeni przez Herakliusza, rządzili Syrią przez osiemnaście lat (611-629) i Egiptem przez jedenaście lat (618-629). Administracja perska pozostawiła chrześcijan w pokoju ze wszystkimi ich różnorodnymi wyznaniami, jednocześnie wspierając monofizytów, ponieważ słusznie uważano ich za wrogich wobec cesarza. Kiedy więc Herakliusz odzyskał te tereny, przekonał się, że monofizytyzm jest silny jak nigdy. Ponownie zaproponował kompromis z nimi, publikując Ekthesis (638) na wniosek i przy pomocy patriarchy Sergiusza z Konstantynopola, który głosił, że w Chrystusie jest jedna wola, dwie odrębne natury w jedynej osobie wcielonego Logosu (patrz monoenergizm - monoteletyzm). Jednak kiedy dokument został opublikowany, inwazja Arabów trwała już w Syrii i Egipcie i obie zakończyły się w 639 roku. Arabowie wykorzystali stan nieporządku i wewnętrznej niezgody spowodowanej przez kontrowersje religijne, które radykalnie osłabiły lojalność ludności monofizyckiej. Nie brakowało przypadków prawdziwej i całkowitej zdrady, zwłaszcza w Egipcie, gdzie byli tacy, którzy uważali, że lepiej być rządzonym przez najeźdźców niż przez cesarza. Arabowie byli zasadniczo tolerancyjni wobec chrześcijan, dzięki czemu monofizyci mogli żyć w pokoju, przeznaczeni do długiego życia, nawet jeśli było ono trudne i ponure. Ale ci monofizyci w regionach pod panowaniem cesarza istnieli w małych liczbach i gdy tylko zostali oddzieleni od siły ruchu, szybko stracili swoją witalność.

MONOTEIZM : W przeciwieństwie do politeizmu, monoteizm potwierdza tylko jednego Boga z wykluczeniem każdego innego, naukę, którą można znaleźć w judaizmie, podczas gdy henoteizm dopuszcza również wiarę w jednego Boga, ale godzi tę wiarę z istnieniem innych bóstw niższej rangi, jak można znaleźć w różnych klasycznych filozofiach pogańskich. Podstawowe kategorie badań monoteizmu i henoteizmu w klasycznej starożytności, zarówno żydowskiej, jak i chrześcijańskiej, zdefiniowali już uczeni tacy jak A. De Broglie , historyk religii R. Pettazzoni i E. Peterson. Teoretyczne omówienie tych koncepcji zaproponował B. Gladigow . Stając w obliczu pogańskiej religii politeistycznej, wyrażonej w jej mitach i obrzędach sakralnych, filozofia grecka zaczęła bardzo wcześnie, wraz z Ksenofanesem, mówić o theos w liczbie pojedynczej, aby przedstawić krytykę greckiej religii mitologicznej ; później, wraz z Arystotelesem, zaczęła identyfikować Boga, o` qeo,j, z Jednym, to. e[n, chociaż Ksenofanes wydaje się również uwzględniać współczesnych, jak i tradycyjnych bogów, jak wskazano, widząc to być może anachronistycznie jako sprzeczność . Istnieje zatem powinowactwo z myślą henoteistyczną, która została wyrażona szczególnie w filozofii platońskiej lub stoickiej, gdzie bóstwo narzuca się jako summus deus, a inne są często uważane alegorycznie za jedynie częściowe manifestacje : jest to weryfikowane w rozwoju pogaństwa, czy to w platońskim transcendentalizmie, czy w stoickim immanentyzmie, choć na różne sposoby, jak np. w hinduizmie. Pomimo głębokich różnic między metafizyką platońską a stoickim odrzuceniem transcendencji, pokrewieństwo sugeruje również, z perspektywy monoteizmu i opatrzności, że stoickie nauki dotyczące Boga i pronoia mają swoje korzenie w Platonie, szczególnie w Timajosie, a nie w koncepcjach Arystotelesa - tak przypuszcza D. Sedley. Biorąc pod uwagę, że myśl pogańska nigdy nie osiągnęła doktryny stworzenia z niczego, pozostała ona zasadniczo obca monoteizmowi w ścisłym sensie, ponieważ jej koncepcja boskości (qei/on, która wchłania osobistą qeo,j jako jedną ze swoich manifestacji) jest strukturalnie bardziej otwarta na pluralizm, nawet gdy w szczytowym okresie wysuwała najwyższe bóstwo. Według Dziejów Apostolskich 17:16-34, św. Paweł był pierwszym chrześcijaninem, który pogodził filozoficzną teologię w Atenach - nie bez cytowania stoików - głosząc chrześcijańskiego Boga jako agnostos theos. Choć wydaje się, że jest to bóg wśród bogów, Paweł ogłosił go wyjątkowym i Stwórcą . Był to trudny dialog w Atenach, w połowie I w., który został przerwany przez proklamację zmartwychwstania, ponieważ nie tylko pogodził on jedynego chrześcijańskiego Boga z summus deus filozofów - co Filon uczynił już dla judaizmu, co Sterling sugeruje jako wpływ Filona na teologię Pawła - ale także ogłosił zmartwychwstanie i boskość Chrystusa, nawet jeśli Paweł nie utożsamia go bezpośrednio z Bogiem w tym przypadku, co rzeczywiście skomplikowało dyskurs. Jednakże zaangażowanie w filozofię grecką kontynuowano w apologetyce, gdzie znajdujemy zdecydowanie potwierdzony monoteizm, obok bardziej inkluzywnego henoteizmu filozofii pogańskiej. Terminy e`no,thj i e]nwsij są już używane przez Ojców Apostolskich, zwłaszcza u Ignacego z Antiochii, jako wyrazy monoteizmu, wraz z czasownikiem e`nou/n, i znajdują się u apologetów, szczególnie u Atenagorasa, aby wskazać na nierozłączność trzech bytów, które tworzą unikalną naturę boską . A w polemikach z poganami, Tertulian wielokrotnie podkreśla w Apologeticum absolutną jedyność Boga, która wyklucza każde inne bóstwo, nawet niższe (17,1; 18,2; 23,11; 24,1), podobnie jak Minucjusz Feliks, 10 października 193, który definiuje chrześcijańskiego Boga jako "jedynego i samotnego". Jednocześnie w pismach pogańskich, zwłaszcza w Średnim platonizmie, gdzie Idee Platona mają tendencję do postrzegania jako Idee Boga, rozwija się główny nacisk na henoteizm: jak Apulejusz, De Plat. I, 5, przypisując Platonowi doktrynę jedyności Boga, lub przynajmniej doktrynę supremacji Boga, który panuje nad każdym innym niższym bóstwem; u Plutarcha Jedyny najwyższy Bóg (ei= e[n, De E, 393AB) zostaje pojednany z niższymi bóstwami, podążając za wskazówkami swojego nauczyciela Ammoniusza, który widział Boga jako Jedynego, Stwórcę, doskonałego Dobrego i Pięknego - a następnie Eudorius utożsamił Jedynego lub ei-j z Najwyższym Bogiem, o` u`pera,nw qeo,j .Szczególnym literackim rozwojem henoteizmu w epoce Aureliana i Konstantyna jest teologia solarna i panegiryki. Na przykład w Firmicus Maternus, Słońce optimus maximus, które zamyka pierwszą księgę Mathesis, jest summus deus, wyższym od innych bogów (I, 10,14); również ten najwyższy bóg jest nienazywalny (V pr. 3), zgodnie z tradycją średnio- i neoplatońską, która mniej lub bardziej wprowadziła apofatyzm. Podobne koncepcje summus deus wyższego od wszystkich innych są wyrażone w pogańskich panegirykach na cześć Konstantyna (np. IX, 26; X, 7), zapewniając względne pojednanie między henoteizmem a chrześcijaństwem na tyle niejasne, że nawet strona chrześcijańska została skuszona, w szczególności przez Laktancjusza, choć w dość powierzchowny sposób z teologicznego punktu widzenia. Zwłaszcza w późnej starożytności, wraz z neoplatonizmem i jego rozwojem - jeśli pojęcie boskości, ściśle związane z Dobrem już powiązanym przez Platona, zostanie wzbogacone o wprowadzenie nieskończoności, ostatecznie rozumianej w pozytywnym sensie - myśl pogańska została zabarwiona henoteistyczną religijnością .Niektórzy uczeni,mówili o dwóch antytetycznych religiach, chrześcijańskiej i neoplatońskiej; a inni uczeni, jak G. Stroumsa, wprost kwestionowali, czy w późnej starożytności, w porównaniu pogan i chrześcijan, rzeczywiście słuszne jest przeciwstawianie politeizmu i monoteizmu. W rzeczywistości istotne jest przywołanie kategorii henoteizmu. W szczególności neoplatoński henoteizm coraz bardziej podkreślał absolutną transcendencję Jednego, a jednocześnie stopniowo strukturyzował boskość w coraz bardziej złożone hierarchie, jak u Proklosa , często zorganizowanego w triady, które miały swoje korzenie w boskiej triadzie średnioplatońskiego pitagorejczyka Numeniusza. (Hierarchia pierwszych i drugich bogów w środkowym platonizmie II i III w. n.e.). Frede, w wyżej wymienionym Monotheism and Pagan Philosophy, nie widzi sprzeczności w triadach platońskich w odniesieniu do monoteizmu, ponieważ można je uważać za złożoną hipostazę jednego Boga. W rzeczywistości chrześcijaństwo nie wywodzi swojego absolutnego monoteizmu przede wszystkim ze świata pogańskiego, lecz raczej z hebrajskiej tradycji biblijnej, gdzie - po wyłonieniu się Jahwe z Elohim - przykazania Mojżeszowe zaczynają się właśnie od wyjątkowości Boga z wykluczeniem wszystkich innych bóstw, co powtarza się w Szema, syntezie teologii żydowskiej: Adonai Elohenu, Adonai Echad, "Pan nasz Bóg, Pan jest Jeden". Monoteizm ten pojawił się po tym, co wielu uczonych słusznie nazywa monolatrią, która nie zaprzecza istnieniu bogów wśród innych ludów, ale zastrzega cześć tylko dla ich Boga: do takiej wyłącznej czci dodano wiarę, że ich Bóg był Stwórcą nieba i ziemi i był największym i najpotężniejszym, suwerennym Bogiem (H. Ringgren, Israelite Religion, Philadelphia 1966, 67 i 99). Filon pogodził żydowski monoteizm z myślą platońską w syntezie, której filozofia patrystyczna jeszcze nie przeprowadziła, która była dość wymagająca - zwłaszcza w odniesieniu do stworzenia - i zasadniczo zdefiniował żydowski monoteizm za pomocą koncepcji monarchii, przez co "monarchia" u Filona zwykle oznacza monoteizm, słownictwo przekazane chrześcijańskim apologetom, takim jak Justyn , Tacjan i Teofil ; rzeczywiście, Justyn i Ireneusz napisali traktaty O monarchii. Niektóre kierunki rozwoju żydowskiej myśli religijnej, takie jak kabała, zawierają jednak elementy napięcia w odniesieniu do ścisłego monoteizmu, jak Sefirot, w którym ukrycie Boga objawia się zgodnie z XIII-wiecznym Zoharem i na mocy którego istnieją wszystkie rzeczy: pierwszą z nich jest Nicość lub Otchłań, z której wypływa Mądrość i Intelekt. Chociaż rabini tacy jak Azriel z Gerony w tym samym okresie lub Mosze Chaim Luzzatto w XVIII wieku odczuwają potrzebę próby pogodzenia doktryny Sefirot z żydowskim monoteizmem. Inna trudność w odniesieniu do absolutnego monoteizmu pojawia się w XIII wieku wraz z ps.-Hai, który ustanowił triadę wewnątrz tego samego ukrytego kabalistycznego bóstwa, ale nie bez chrześcijańskiego wpływu trynitarnego . Wracając do decydującego monoteizmu ery żydowskiej, a szczególnie do tego z I w. n.e. Aby utrzymać żydowski monoteizm, chrześcijaństwo , uznając boskość Mesjasza, jak również Ducha Świętego, musiało zmierzyć się z ogromnymi dogmatycznymi problemami trynitarnymi i chrystologicznymi, prowadzącymi do zdefiniowania Boga jako jednej natury w trzech Osobach, a Chrystusa jako jednej Osoby o dwóch naturach, boskiej i ludzkiej. Tak więc herezje takie jak monarchianizm i arianizm można uznać za fundamentalnie inspirowane pragnieniem zachowania absolutnego monoteizmu, takiego jak ten, który można znaleźć w judaizmie . W rzeczywistości Ariusz uważał, że podstawową koniecznością jest zachowanie absolutnej jedności i transcendencji Boga, jak to znajdujemy w Ep. 2,1,3. Jedność Boga była, jego zdaniem, zagrożona przez pojawienie się postaci Syna i, podobnie jak monarchianie, chciał przywrócić jej absolutność. Jednak w przeciwieństwie do nich, Ariusz uważał, że potwierdzenie rzeczywistej różnicy trzech boskich u`posta,seij w teologii orygenistyczno-aleksandryjskiej powstrzymywało go od przyjęcia rozwiązania modalistycznego, które uważało Syna za sposób manifestacji Ojca. Musiał wtedy tylko wykluczyć Syna z królestwa boskości, aby zachować całkowitą jedność w Bogu. W ten sposób lekki subordynacjonizm Orygenesa (ale wydaje się, że Orygenes był pierwszym, który użył o`moou,sioj w odniesieniu do Syna) osiągnął o wiele większą głębię. Arianie nie mogli uznać zrodzenia Syna z substancji Ojca, ponieważ wprowadziłoby to schizmę do boskiej substancji, która musi pozostać absolutnie prosta i jedna; dlatego Syn nie jest zrodzony, ale - nie bez aluzji do Fajdrosa Platona) przez Ojca avge,nhton. Używając pojęcia średnioplatońskiego, Ariusz potwierdził preegzystencję i absolutną supremację prostej boskiej Monady w stosunku do stworzonej Diady (Syna), jak widać w fragmencie 2 Talii: "Monada istniała zawsze, podczas gdy Diada nie istniała przed powstaniem". Neo-arianie, tacy jak Aetius i Eunomius, byli skłonni uznać wraz z Nicenesem, że Syn został zrodzony (gennhto,n), ale uważali również, że jeśli ktoś chce zachować absolutną jedność Boga, musi uznać, że Bóg, niezrodzony, nie może dzielić tej samej substancji zrodzonego Syna. Jest to stanowisko inne od stanowiska Ariusza i charakteryzuje się anomoianizmem (różnicą natury między Ojcem i Synem, która skutkuje avno,moioi), ale zawsze motywowane pragnieniem zachowania monoteizmu, pojmowanego przez arian i neo-arian w bardzo sztywny sposób . W tej polemice z neo-arianizmem, a zwłaszcza Eunomiusza, Kapadocjanie przyjęli lepszą definicję doktryny trynitarnej, która chroniła monoteizm, uznając jednocześnie boskość Syna i Ducha Świętego: Grzegorz z Nyssy wyjaśnił ortodoksyjną doktrynę trynitarną w Ad Graecos de communibus notionibus i w Ad Ablabium quod non sint tres dii , oficjalnie ogłoszoną przez Grzegorza z Nazjanzu na Soborze Konstantynopolitańskim w 381 r.: uznanie trzech Osób boskich nie oznacza uznania trzech bogów, ponieważ Bóg jest jeden w substancji, w bóstwie, w mocy i woli, podczas gdy jest trójjedyny w Osobach lub hipostazach . W ten sposób Grzegorz kończy swój traktat Ad Ablabium quod non sint tres dii: "Ponieważ idea przyczyny różnicuje Hipostazy Świętej Trójcy, uznając z szacunkiem różnicę między istnieniem bez przyczyny a byciem spowodowanym, i ponieważ... natura Boska jest niezmienna i niepodzielna, słusznie ogłaszamy, że tylko Bóstwo jest jedno i tylko Bóg jest jeden wraz ze wszystkimi innymi imionami, które można by przypisać Bogu" .

MINUCIUS FELIX : Apologeta, aktywny w ostatnich dekadach II w. lub w III w. Wiele wskazówek prowadzi do wniosku, że Minucjusz był pochodzenia afrykańskiego. Pochodzący z rodziny pogańskiej, nawrócił się na chrześcijaństwo i jest oczywiste, że w Rzymie podjął zawód prawnika (Lactantius i Hieronim i odnoszą się do niego jako do causidicus), a nie urzędnika (patrz Octavius [2,3], fragment, który nie wyklucza tej drugiej hipotezy). Pojedyncze dzieło apologetyczne, Octavius, przetrwało do dziś jako 8. księga Adversus nationes Arnobiusza Starszego (przez pomyłkę kopisty między oryginalnym tytułem a liczbą porządkową). Podobnie jak w przypadku tekstu arnobijskiego, jedynym przykładem jest kodeks z IX w., w którym był przekazywany przez wieki (chociaż cod. Bruxellensis 10847 jest kopią poprzedniego rękopisu, to zawiera pewne godne uwagi poprawki). Parisinus latinus 1661, napisany minuskułą, jest tak pełen błędów, że często jest niezrozumiały. Pomimo skrajnej nędzy tradycji rękopisów, krytyczni redaktorzy Octaviusa podjęli się trudnego zadania. Od czasu publikacji w Rzymie w 1542 r. przez Fausto Sabeo Editio princeps, ponownie na końcu 7 ksiąg dzieł arnobijskich, wprowadzono wiele poprawek. Do tych poprawek, poprzez liczne krytyczne edycje, które niedawno się ukazały, dodano długą listę przypuszczeń. Tekst zawiera dialog między trzema przyjaciółmi, którzy wyruszają do Ostii, dzięki przerwie jesiennej: Cecyliuszem, poganinem, oraz Oktawiuszem i Minucjuszem, obaj chrześcijanami. Sam Minucjusz szczegółowo wspomina, jak Oktawiusz, za pomocą tej rozmowy, pozyskał Cecyliusza dla wiary chrześcijańskiej. Dialog rozpoczyna się śmiercią Oktawiusza, a Minucjusz szkicuje w rozdz. 2 pełen uczuć i wzruszeń portret Oktawiusza. Łącznie, 40 rozdz., dialog najpierw przedstawia deklamację pogańskiego charakteru w obronie własnej religii (rozdz. 5-15), a następnie odpowiedź Oktawiusza, który demonstruje istnienie i opatrzność Boga, broni wierzeń chrześcijan (szczególnie wierzeń dotyczących eschatologii) i obala politeizm. Tak więc wątek polemiczny podąża za wątkiem apologetycznym, czasami w nowy sposób w kontekście analogicznych dzieł pisarzy z II i III w. Minucjusz zwraca uwagę na argumenty moralne, a nie doktrynalne; nie podaje cytatów z Pisma Świętego, a nawet Chrystus nie jest wymieniony w sposób wyraźny. Wpływy Cycerona i Seneki są godne uwagi. Taka metoda apologetyczna wydaje się być świadomym wyborem autora, który zamierza zwrócić się do kulturalnej pogańskiej publiczności (której przedstawicielem jest Cecyliusz) i przekonać do siebie za pomocą argumentów, które są znane i dobrze znane tej grupie. Potwierdza to również aspekt literacki, rozpoczynając od gatunku dialogu, który oferuje "pisarzowi cenne zasoby formalne, w strukturyzacji sceny, prowadzonej przez Minucjusza z wykwintną sztuką, w prezentacji postaci, w zdolności tych zasobów do zilustrowania i podtrzymania zasadniczej tezy, ze wszystkimi korzyściami elokwencji" . Praca ta ma istotne znaczenie dla dokumentacji historycznej: jest żywym przykładem starcia dwóch różnych światów, które ostatecznie miały się spotkać i połączyć w jeden. W niezwykły sposób obrona pogaństwa i atak na chrześcijaństwo, oba przeprowadzone przez Cecyliusza, funkcjonują jako cenne świadectwa. Rzeczywiście, niezwykłe jest, że słowa te wiernie odzwierciedlają argumenty, których poganie używali w swoich konfrontacjach z nowym ruchem, który został zainspirowany przez Jezusa. Określenie daty Oktawiusza jest trudnym i kontrowersyjnym problemem. Zdecydowana większość krytyków zgadza się, że jego kompozycję umiejscawia się między drugą połową II w. a pierwszą połową III w., między panowaniem Marka Aureliusza a panowaniem Aleksandra Sewera. (Nieliczni uczeni twierdzą, że dzieło jest późniejsze od Quod idola dii non sint, umieszczając je obok dzieł Cypriana.) W stopniu, w jakim niektóre z wcześniej omawianych kwestii są bardziej istotne dla rozwiązania tej sprawy, należy położyć nacisk na związki między Minucjuszem a Tertulianem, a konkretniej na związki między Oktawiuszem z jednej strony a Apologeticum i Ad nationes z drugiej. Liczne pokrewieństwa argumentacji i formy (wspólne cechy wykluczyły różne hipotezy wspólnego źródła) były różnie uznawane za potwierdzające zależność Tertuliana od Minucjusza lub odwrotnie. Nawet dzisiaj spór pozostaje nierozstrzygnięty. W XIX wieku całkiem sporo uczonych podtrzymywało pierwszeństwo Minucjusza; w XX wieku być może zwyciężyli zwolennicy pierwszeństwa Tertuliana, chociaż nie brakowało głosów uczonych popierających przeciwny argument. Należy wziąć pod uwagę wiele kwestii. Ponieważ żadna z nich nie okazała się decydująca, trudno jest wydać osąd. Niemniej jednak, pośród wielu czynników niepewności lub różnych interpretacji, konieczne jest podkreślenie jednego na rzecz pierwszeństwa Tertuliana: chrześcijańskiej tradycji literackiej. Hieronim, w szczególności, jasno stwierdza w De viris illustribus (53), że Tertulian jest pierwszym z pisarzy łacińskich, po Wiktorze i Apolloniuszu, podczas gdy w szeregu innych fragmentów wspomina Tertuliana przed Minucjuszem . Laktancjusz najpierw cytuje Minucjusza, następnie Tertuliana i Cypriana. Jego rozprawa, wstawiona w swego rodzaju szereg łacińskich apologetów, nie wydaje się mieć na celu nakreślenia porządku chronologicznego, ponieważ formułuje sądy o zasługach i wydaje się, że umieszcza je w rosnącej skali. Z pewnością nie potwierdza to chronologicznego precedensu jednego autora nad drugim. Z fragmentu Oktawiusza (36,2) wiemy, że Minucjusz planował napisać dzieło na temat przeznaczenia. Hieronim skutecznie opowiada nam o książce zatytułowanej De fato vel contra mathematicos, która krążyła pod nazwiskiem Minucjusza, jednak poddaje w wątpliwość jej autentyczność, ponieważ jej styl został uznany za gorszy od stylu znanych dzieł. Jeśli chodzi o biblię, istotne jest, że w ostatnich dekadach poziom zainteresowania Minucjuszem Feliksem znacznie wzrósł, co widać w następujących odniesieniach.

MIRACULIS S. STEPHANI, De: Odkrycie relikwii św. Szczepana (w Kefar Gamala w 415 r.) i ich rozpowszechnienie w Afryce po 418 r. przyspieszyło cuda w różnych miejscach. Possidius skompilował libelli miraculorum dla Calama, a Augustyn skompilował je dla Hippony; pisma te opowiadają o uzdrowieniach dokonanych za wstawiennictwem Szczepana. Augustyn mówi o około siedemdziesięciu, które zostały skompilowane w Hipponie około 427 r., i o wielu więcej w Calama. Zachowało się tylko jedno z tych sprawozdań; zostało ono zredagowane przez Pawła z Kapadocji, który został uzdrowiony w Hipponie . Libelli Uzali w Africa Proconsularis zostały najpierw zignorowane. Gdy tylko miejscowy biskup Ewodiusz wyraził zgodę, a Augustyn interweniował , zostały one oficjalnie zatwierdzone. Te "Cuda św. Szczepana" stanowią doskonałe pisemne świadectwo nie tylko afrykańskiego kultu pierwszych męczenników, ale także kultu relikwii, który bardzo szybko rozwijał się w Afryce.

MISAEL (Misahel) (zm. po 537) monofizyta z VI w : Około 518 r. został cubiculariusem na wschodnim dworze cesarskim (Jordanes, Romana 360). Był przyjacielem i korespondentem Sewera z Antiochii, który nawet pomógł przywrócić finanse jego kościoła . Zacharias Scholasticus poświęcił mu szereg biografii, w tym jedną o Piotrze Iberyjczyku (Vita Isaiae). Razem z Amantiusem był przeciwnikiem cesarza Justyna w 518 r., dlatego został wygnany do Serdica (Jordanes, Romana). Następnie został diakonem i mieszkał w Konstantynopolu, jak można wywnioskować z listów Sewera z Antiochii . Zmarł po 537 r., dacie listu Sewera

MITRA - MITRAIZM : Jako część wspólnego indoirańskiego dziedzictwa religijnego (wedyjski Mitra, powszechnie łączony z Waruną), bóg Mitra nadal zajmował ważne miejsce w irańskiej religii po jej monoteistycznej reformie przez Zoroastra, w formie Jazaty, jednej z dobroczynnych istot w sferze Ahura Mazdy. Czczony w 10. Hymnie (Yasht) Awesty jako obrońca sprawiedliwości i umów, Mitra, którego imię oznacza "przymierze", pojawia się tam jako niebiańskie i świetliste bóstwo związane ze słońcem; obrońca bydła, który gwarantuje dobre pastwisko, i sprawiedliwych ludzi; wróg niegodziwych i mściciel ich przewinień. Kult Mitry rozprzestrzenił się w wielu regionach podległych Imperium Achemenidów, zwłaszcza Azja Mniejsza, dzięki pracy Mędrców, czyli Magusei, kapłanów religii zoroastryjskiej głęboko zanurzonych w babilońskiej astrologii. To otoczenie, przeniknięte również przez hellenizm, jest prawdopodobnie miejscem ważnej fazy rozwoju, która doprowadziła od starożytnego irańskiego kultu Mitry do powstania W. Mitraizmu jako religii misteryjnej. W rzeczywistości, począwszy od końca I do początku II w., jesteśmy świadkami rozprzestrzeniania się w Cesarstwie Rzymskim kultu, inicjacyjnego i ezoterycznego w charakterze, a skupiającego się na Mitrze, który zachowuje pewne aspekty swojej pierwotnej formy (połączenia z niebem i słońcem, skojarzenie z pojęciem sprawiedliwości), ale przyjmuje nowe funkcje, zarówno kosmogoniczne, jak i soteriologiczne. Dokumenty, które ujawniają rzymski mitraizm i jego tajemnice, mają w większości charakter archeologiczny, epigraficzny i artystyczno-monumentalny, podczas gdy nieliczne źródła literackie składają się głównie z krótkich i aluzyjnych wzmianek w dziełach autorów chrześcijańskich, dla których kult Mitry wydaje się diabolicznym "podróbką" chrześcijańskich obrzędów i pojęć. Podstawowe zadanie boga, zilustrowane licznymi figuralnymi pomnikami (posągami, płaskorzeźbami, malowidłami), które zdobiły tylne ściany miejsca kultu (Mitreum, powszechnie podziemne lub przynajmniej imitujące grotę za pomocą różnych urządzeń, dlatego też nazywane jest również spelaeum), polega na zabiciu byka (tauroktonia), co przybiera charakter kosmogoniczny lub w każdym razie służy promowaniu życia i płodności kosmosu. Rzeczywiście, często z ogona zabitego zwierzęcia wyłaniają się kłosy pszenicy, podczas gdy wiele zwierząt (psy, skorpiony, węże) uczestniczy w scenie i wydaje się cieszyć dobroczynnymi efektami krwi byka. Tauroktona jest przedstawiana jako pozytywny akt, zwykle umiejscowiony w dużym kosmicznym otoczeniu (słońce, księżyc, siedem planet i dwanaście znaków zodiaku są obecne na wydarzeniu), które rozpoznaje inne boskie rzeczywistości, w różny sposób powiązane z samym Mitrą (Słońce, Niebo i Ocean, Tellus, Saturn). Jedną bardzo ważną postacią na religijnym horyzoncie Mitry jest tak zwany Leontocefal, ludzka postać z głową lwa, owinięta (siedmioma) wężowymi zwojami, której atrybuty (berło, klucze, niebiańska kula) charakteryzują go jako kosmiczną siłę, nie wroga, ale groźna, i w każdym razie wymagająca przewyższenia w obliczu wniebowstąpienia do wyższej sfery niebieskiej. W tym sensie interpretacja ideologii Mitry wydaje się wskazywać na schemat "drabiny" do siedmiu drzwi poświadczony przez Celsusa-Orygenesa . Drzwi te w rzeczywistości odpowiadają siedmiu planetarnym niebiosom, przywoływanym w wielu figuralnych monumentach i sugerowanym przez sam system siedmiu poziomów inicjacyjnych. Wspólnota Mitry, która była ograniczona do mężczyzn, w rzeczywistości przewidywała siedem postępowych porządków (corax "kruk", nymphus "oblubieniec", miles "żołnierz", leo "lew", perses "Pers", heliodromus "kurier słońca"), kulminujących na najwyższym poziomie, Pater, z funkcjami kapłańskimi i w bliskiej relacji z Mitrą. Każdy poziom inicjacyjny odnosił się do planetarnego nieba i odpowiedniego opiekuńczego bóstwa. Ponadto przejście z jednego poziomu na drugi było w pewnym stopniu skonfigurowane jako odpowiadające ruchowi w niebiańskim ascensusie. Rytuał inicjacyjny przewidywał liczne oczyszczenia i testy wytrzymałości, nawet okrutne, podczas gdy liturgia wspólnotowa składała się z bankietu, na którym Pater i Heliodromus odgrywali rolę gości, reprezentujących Mitrę i Słońce, podczas gdy inni inicjowani odgrywali rolę sług. Justyn (1 Apol. 66) opowiada o chlebie i wodzie ofiarowanych inicjowanym, podczas gdy Tertulian opisuje obrzęd koronacyjny, który ma miejsce podczas inicjacji mil . Etos religijny mitraizmu składa się z silnego obowiązku etycznego podczas ziemskiego życia poprzez afirmację prawdy i sprawiedliwości, podążanie za bogiem, który wiedział, jak wypełnić misję powierzoną mu przez wyższą moc, aby zagwarantować życie i porządek kosmiczny. Wynikiem tego są przede wszystkim inskrypcje towarzyszące malowidłom rzymskiego Mitreum św. Pryski, w których soteriologiczna perspektywa wydaje się być wyrażona w odniesieniu do przelania krwi. Tajemniczy kult Mitry osiągnął znaczny wzrost w Cesarstwie Rzymskim, będąc szczególnie dobrze przyjętym przez żołnierzy i funkcjonariuszy administracji państwowej, i nie stając się nigdy oficjalną religią państwa, cieszył się przychylnością władz publicznych. Oferował swoim wyznawcom dobrobyt w tym życiu i, najprawdopodobniej, konkretne gwarancje nawet w życiu przyszłym.

MODESTUS (II w.) : Antymarcjonicki pisarz epoki Marka Aureliusza (161-180). Według Euzebiusza z Cezarei "wiedział lepiej niż ktokolwiek inny, jak ujawnić światu błędy hereziarchy", mianowicie Marcjona (HE 4,25). Jego dzieła zaginęły. Jerome informuje nas, że jego popularność była tak duża, że wiele pseudegrafów krążyło pod imieniem Modesta .

MODESTUS z Jerozolimy (zm. ok. 630): Patriarcha Jerozolimy. Modestus był hegumenem słynnego palestyńskiego klasztoru założonego w poprzednim wieku przez św. Teodozjusza (zm. 529) w czasie podboju Syrii i Palestyny przez Chosroesa II i jego generała Romizanesa (lub Shahrbaraz). To Zachariasz, prawosławny patriarcha, wybrał Modesta na misję do Jerycha, której celem było wysłanie bizantyjskich posiłków wojskowych i podjęcie w ten sposób ostatecznej obrony Świętego Miasta. Mimo to armia perska wkroczyła do Jerozolimy (maj 614), paląc kościoły i dokonując masakry części ludności. Sprzedali ocalałych jako niewolników lub wywieźli ich do Persji. Wśród tej ostatniej grupy znajdował się patriarcha Zachariasz. Do 622 roku chrześcijanie w Palestynie byli poddani zarówno tyranii perskiej okupacji, jak i zemście Żydów. Jednak sytuacja zmieniła się wraz z pierwszym zwycięstwem militarnym Herakliusza. Wraz z wolnością wyznania chrześcijanie odzyskali swoje kościoły i klasztory. Uzyskali nawet pozwolenie od Chosroesa na odbudowę, na ile było to możliwe, budynków, które leżały w ruinie. Mimo że wygnał Żydów z Jerozolimy, Chosroes był mimo wszystko bardziej przychylny monofizytom niż prawosławnym. Dlatego też absolutnie konieczne było, aby godną zaufania osobę objęła stery tej wspólnoty, której duchowy przywódca pozostał na wygnaniu. Właśnie w tym momencie Modestus przejął odpowiedzialność. Okazał się doskonale przygotowany do zadania zarówno duchowo, jak i materialnie. Konkretnie, był bardzo mądrym odbudowcą, skupionym na zachowaniu struktur w ich pierwotnej formie, kiedy tylko było to możliwe. Modestusowi w jego działaniach znacznie pomagała pomoc wysłana przez patriarchę Aleksandrii, Jana Jałmużnika. Zdecydowane zwycięstwo Herakliusza zostało zakończone traktatem z Arabissos (lipiec 629). Oprócz ewakuacji wszystkich podbitych ziem, Herakliusz zażądał zwrotu relikwii Świętego Krzyża, które chrześcijanin w orszaku Chosroesa był w stanie uratować przed zniszczeniem i które Herakliusz osobiście przewiózł do Jerozolimy, do której wkroczył 21 marca 630. W międzyczasie Zachariasz zmarł na wygnaniu. W świetle dokonań Modesta, cesarz widział w nim wybranego następcę zmarłego patriarchy. Panowanie Modesta trwało niezwykle krótko, ponieważ zmarł, jak się wydaje, w tym samym roku, w drodze powrotnej z Syrii, lub przynajmniej w trakcie jednej ze swoich licznych podróży po Palestynie. Jego ciało zostało przetransportowane do Jerozolimy. Nawet jeśli grecka biografia Modesta, opublikowana przez Lopareva w 1892 r. , jest czystą fikcją, można uwierzyć w więcej szczegółów dotyczących jego działalności dostarczonych przez Antiocha, współczesnego mnicha z laury św. Sabasa; przez Eustachego z Ancyry ; lub przez Eutychiusza, melchickiego patriarchę Aleksandrii (933-940), w jego Rocznikach, zachowanych w języku arabskim . Według Focjusza, w jego Bibliotece , Modestus jest autorem trzech homilii. Ich autentyczność została poważnie podważona, a jedyna opublikowana w całości dotyczy zaśnięcia Marii . Tutaj można już usłyszeć echa roszczeń Kościoła Jerozolimskiego do posiadania grobu Dziewicy. Homilia jednak przypomina raczej autora z końca VII, jeśli nie początku VIII w., zgodnie z wnioskami M. Jugie (Śmierć i wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, Rzym 1944, 139-150).

: Region Półwyspu Bałkańskiego, graniczący od południa z Tracją i Haemus Mons (obecnie Stara Planina w Bułgarii i Serbii, tj. Góry Bałkańskie), od południowego zachodu z Macedonią, od zachodu z Ilirią i Panonią, od północy z Dunajem, a od wschodu z Morzem Czarnym (Pontus Euxine). Tak więc ogólnie rzecz biorąc, starożytna Mezja pokrywała się z dzisiejszymi terytoriami północno-wschodniej Serbii i północnej Bułgarii. Pod względem etymologicznym nazwa pochodzi od określenia trackiego plemienia etnicznego Moesi (Mysoi). Kiedy Mezja została zorganizowana jako prowincja w epoce dominacji rzymskiej, nazwa ta określała ludność w kategoriach ogólnych, bez względu na jej pierwotne znaczenie etniczne, jak znajdujemy u Pliniusza Starszego : provincia quae Moesia appellatur . . . w Dardani, Celegeri, Triballi, Timachi, Moesi, Thraces..., tak że określenie Moesicae gentes straciło swoje ściśle etniczne znaczenie. Ponadto pisownia samej nazwy etnicznej zmienia się: Moesi, Mysoi, w raczej politycznym i terytorialnym sensie. Po podbiciu Macedonii około połowy II w. p.n.e., w 148 r. Rzymianie zorganizowali terytorium jako prowincję. Tymczasem różne plemiona trackie, które żyły na północ od Haemus Mons, pozostały poza rzymską dominacją. Rzym był zmuszony walczyć z nimi przez długi czas, ostatecznie w 29 r. p.n.e. przezwyciężając ich opór i podporządkowując je swoim rządom. Następnie terytorium między Danbue a Haemus Mons zostało poddane władzy Rzymu, a w roku 15 n.e. region został zorganizowany jako prowincja Mezja. Nowa prowincja nabrała wyjątkowego znaczenia dla Rzymu i jego obrony limes naddunajskich przed najazdami różnych plemion "barbarzyńskich". Roksolanie, Bastarnowie, Scytowie i inni nacierali z północy i północnego wschodu, przekraczając wielką rzekę, aby gwałcić i plądrować lokalne społeczności. Aby wzmocnić tę obronę, około 85 r. n.e. prowincja została podzielona na Mezję Górną (wschodnia Serbia) z miastem Naissus (Nisz) jako centrum administracyjnym i wojskowym oraz Mezję Dolną (obejmującą północną Bułgarię, a także Scythia Minor, dzisiejszy region Dobrudży) ze stolicą w Tomis (dzisiejsza Konstanca/Kjustendza). Linię demarkacyjną między dwiema nowymi prowincjami utworzyła rzeka Ciabrus (dzisiejsza Cibrica), a w szerszym sensie region między Ratiarią (Archar nad Dunajem w Bułgarii) a Almus (Lom nad Dunajem). Region wzdłuż dolnego Dunaju pozostał szczególnie narażony. Między Axiopolis (Cernavodă w pobliżu rzeki w Rumunii) a Tomis zbudowano wielkie vallum, mające na celu utrudnienie inwazji. Prowincja Mezja Dolna zyskała pierwszorzędne znaczenie na początku II w., za panowania Trajana (98-117). Cesarz rozpoczął długą wojnę z Dakami (101-106) za Dunajem. Epizody tej wojny upamiętniono na rzeźbiarskich płaskorzeźbach kolumny Trajana w Rzymie i na Tropaeum Traiani w Adamclissi w Rumunii). Po śmierci dackiego króla Decebala w 106 r. Trajan zorganizował podbite terytorium jako prowincję rzymską, budując fortyfikacje i zakładając rzymskie kolonie, które odegrały znaczącą rolę w romanizacji narodu. Aby lepiej zapewnić fizyczne połączenie z tą nową prowincją Dacji, cesarz prowadził gorliwą kampanię budowlaną w Mezji, w tym fortyfikacje, ulice z rezydencjami i mutacjami oraz mosty z wałami obronnymi. Do dziś te projekty budowlane są często upamiętniane pod imieniem cesarza Trajana; okazuje się, że w niektórych przypadkach nie były jego dziełem. Cesarz Trajan prowadził znaczną działalność na terytoriach znajdujących się pod władzą rzymską. Najpierw zbudowano różne drogi, które były niezbędne do ułatwienia połączeń wojskowych, handlu i podróży agentów rządowych. Główną arterią drogową była tak zwana Via Diagonalis. Biegła ona od Singidunum (Belgrad), przecinając Naissus (Nisz), Serdicę (Sofia), Philippopolis (Płowdiw) i Adrianopolis (Edyn w Turcji, znane jako Odrin w języku bułgarskim), zanim dotarła do Konstantynopola. Przecinała tylko część prowincji Mezji, ale większość prowincji Tracji. Inna droga rzymska biegła wzdłuż limesu naddunajskiego: z Singidunum, przecinając Bononię (Widyń w północno-zachodniej Bułgarii), kierując się na wschód, docierając do regionu delty Dunaju i biegnąc wzdłuż brzegu Morza Czarnego, docierała do Bosforu. Ulice o mniejszym znaczeniu zostały zbudowane we wnętrzu Mezji. Jedna droga wychodziła z kolonii Novae (w pobliżu bułgarskiego miasta Swisztow nad Dunajem), rozciągała się na południe, przecinała Haemus Mons, docierała do Philippopolis i łączyła się z Via Diagonalis. Nawet dzisiaj przełęcz w Bułgarii przez Haemus Mons nosi nazwę Trayanov Prokhod, na wieczną pamiątkę Trajana. Ponieważ te arterie drogowe zostały zbudowane i zorganizowane w solidny i racjonalny sposób, odkrywamy, że nadal istnieją znaczne pozostałości tych arterii widoczne w całkiem wielu miejscowościach, a duża liczba współczesnych dróg podąża za ogólnym układem z czasów rzymskich. Nie mniej ważny niż sieć dróg był proces urbanizacji zapoczątkowany przez Trajana. Miejscowa populacja była rzadka na obszarach, przez które nie przebiegały drogi, a zazwyczaj forma i organizacja małych wiosek były raczej słabo zaprojektowane. Niemniej jednak niektóre wsie zostały ustanowione jako municipia, a zatem miały otwarte place, brukowane drogi, akwedukty i imponujące budowle publiczne i religijne. Z wyjątkiem kilku ośrodków miejskich, które powstały w niedawnych czasach, większość miast we współczesnej Bułgarii zachowała swoje oryginalne centra z epoki dominacji rzymskiej. Możemy dokładnie datować powstanie i rozwój niektórych z tych ośrodków miejskich na czasy Trajana, w tym Nikopolis ad Istrum (ruiny 20 km na północ od miasta Veliko Tarnovo, obok wioski Nikyup, serbskiej deformacji klasycznej nazwy) i Marcianopolis (ruiny na zachód od Warny w pobliżu Reka Devnya; według starożytnych świadków, nazwane na cześć siostry Trajana, Marcii). Miasto Nikopolis rozkwitało aż do jego zniszczenia z rąk Attyli. Na cześć cesarza niektóre z tych ośrodków miejskich otrzymały nawet honory szlacheckie rodziny cesarskiej, jak w Colonia Ulpia Traiana Ratiaria i Colonia Ulpia Oescensium. W rzeczywistości żaden z rzymskich cesarzy kolejnych stuleci nie dorównał sławie Trajana. Sądząc po świadectwach pisanych źródeł średniowiecznych, wnioskujemy, że imię cesarza było jednym z bóstw czczonych przez pogańskich Słowian w średniowieczu. Po dostaniu się pod panowanie Rzymu region Mezji niestety nie cieszył się wiecznym spokojem. Ludność Traków źle znosiła rządy cudzoziemców, a nie raz ich bunt doprowadził do krwawych skutków. Jednak obrona limesu naddunajskiego nie zawsze była dobrze zorganizowana. Niejednokrotnie miejscowa ludność cierpiała podczas najazdów plemion i ludów "barbarzyńskich", które przybyły z północy Dunaju i przeniknęły do regionu na południe. Niektóre z tych najazdów przybyły pokojowo lub nawiązały raczej "przyjazne" stosunki z miejscową ludnością, która czasami traktowała najeźdźców jako sojuszników przeciwko panowaniu Rzymian. Sytuacja ta niewątpliwie doprowadziła do spadku miejscowej ludności, a jednocześnie do pewnej zmiany jej składu etnicznego. Dlatego wydaje się niemożliwe twierdzenie, że już w pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej terytorium Mezji stanowiło "opustoszały region" w wyniku najazdów, a nawet epidemii. (W rzeczywistości zaraza szalała więcej niż raz). Nazwy miejsc i zbiorników wodnych, które pozostały nienaruszone do końca średniowiecza, są wymownym świadectwem przeciwko takiemu twierdzeniu. Wielka zmiana etniczna i administracyjna nastąpiła w 271 r. W obliczu postępu Gotów i innych plemion cesarz Aureliusz postanowił ewakuować prowincję Dacji i przeniósł cywilną ludność rzymską na południe od Dunaju. W tym procesie Mezja została zreorganizowana w dwie nowe prowincje, które nosiły przeniesioną nazwę Dacji: Dacia Ripensis (stolica w Ratiarii) i Dacia Mediterranea (stolica w Serdica). Tylko w przybliżeniu zostały one wyznaczone przez istniejące terytoria Mezji Górnej i Mezji Dolnej. Jednak najbardziej katastrofalna zmiana etniczna nastąpiła w pierwszej połowie V w., w wyniku powtarzających się i bezwzględnych najazdów Hunów. Część miejscowej ludności została albo wymordowana, deportowana jako niewolnicy wojenni, albo zmuszona do opuszczenia swoich domów, szukając schronienia w górach i odległych miejscach. Wielki "kryzys germański" wywołany penetracją znacznej liczby Ostrogotów i Wizygotów (osiedlonych na terenach bałkańskich jako populacja federacyjna i najemna lub po prostu jako niechciani zdobywcy) wcale nie przyniósł korzyści Mezji. W czasach cesarza Walensa (364-378) liczne oddziały żołnierzy wizygockich, przekraczając Dunaj i przechodząc przez Mezję, wkroczyły do Tracji, gdzie w sojuszu z Ostrogotami i Hunami bezlitośnie spustoszyły kraj. Próba cesarza, by przeciwstawić się ich potężnemu oporowi, poniosła żałosną porażkę: w bitwie, która miała miejsce 9 sierpnia 378 r., zginął sam cesarz. W V w. zagrożenie germańskie osiągnęło apogeum, zwłaszcza z powodu obecności dwóch dowódców wojskowych Gotów, Teodoryka Strabona i Teodoryka Amalinga, oraz ich oddziałów. Początkowo przyjęci do służby cesarskiej, dość szybko zademonstrowali wyraźnie wrogą postawę. Jednak rząd Konstantynopola cieszył się wytchnieniem od ich zagrożenia, wraz ze śmiercią Teodoryka Strabona w 481 r. Ze swej strony cesarz wschodni Zenon (474-475, 476-491) zdołał przekonać Teodoryka do opuszczenia Mezji, gdzie przebywał ze swoimi oddziałami wojskowymi, i udania się w 488 r. do Italii, aby walczyć z Odoakerem. Po podbiciu Odoakera w 493 r., Teodoryk stał się znany jako "Wielki", ustanawiając królestwo Ostrogotów, które trwało złoty wiek aż do jego śmierci w 526 r. Jednak po wyzwoleniu spod Gotów ulga Wschodniego Cesarstwa Rzymskiego nie trwała długo. Pod koniec V w. i na początku VI w., za panowania cesarza wschodniego Anastazjusza (491-518), na granicy naddunajskiej pojawili się nowi najeźdźcy - Słowianie - tym razem liczniejsi i bardziej wytrwali. Sytuacja na granicy naddunajskiej przybrała szczególnie tragiczny obrót za panowania Justyniana I (527-565). Kiedy Słowianie prowadzili kampanię cesarza na wschodzie przeciwko Persom, a na zachodzie przeciwko Gotom z Italii, byli zmuszeni opuścić Półwysep Bałkański bez odpowiedniej obrony. Linia umocnień, zbudowana na rozkaz cesarski około połowy VI w., pozostała bez garnizonów i tym samym nie była w stanie zatrzymać masy Słowian, którzy schodzili z północy i północnego wschodu. W drugiej połowie VI w. najeźdźcy nie zadowalali się już penetracją, a następnie odjazdem z niezwykle wystawnymi łupami i niewolnikami, i pozostali tam przez dłuższy czas. W ten sposób rozpoczęła się druga faza ich najazdów i okupacji regionów bałkańskich. Wewnętrzny kryzys polityczny i wojskowy, którego Bizancjum doświadczyło na początku VII w., wraz z zabójstwem cesarza Maurycego i zamachem stanu uzurpatora, cesarza Fokasa, jeszcze bardziej ułatwił proces penetracji i osadnictwa Słowian. Około połowy VII w. skład etniczny większej części Półwyspu Bałkańskiego uległ już radykalnej zmianie. Kilka dekad później, w 681 r., powstał naród bułgarski. Prawdziwym centrum nowego państwa była właśnie Mezja Dolna i Scytia Mniejsza. W nowym kraju Słowianie i pierwsi Bułgarzy przyjęli bogate dziedzictwo przeszłości. Nawet po długich "barbarzyńskich" najazdach pozostałości cywilizacji materialnej były zawsze imponujące. Dziedzictwo cywilizacji duchowej, otrzymane od resztek tradycyjnej populacji, która pozostała podczas najazdów, nabrało pierwszorzędnego znaczenia. Przede wszystkim, to dziedzictwo duchowe obejmowało elementy starożytnych nazw miejsc i nazw zbiorników wodnych; następnie stanowiła tradycję chrześcijańską, która rozwijała się przez wieki. Tak więc osobliwości języka słowiańskiego przekształciły nazwę miasta Serdica (Sofia, stolica Bułgarii) w Sredets. Duża liczba rzek ukrywa nazwę klasyczną w nazwie współczesnej: Margus-Morava, Ciabrus-Tsibritsa, Timacus-Timok, Oescus-Iskŭr (Iskar), Assamus (Asemus)-Osam, Augusta-Ogosta, Utus-Vit (Vid), Ieterus (Iatrus)-Yantra (Jantra), Tondzus-Tundzha itd. Jeśli chodzi o propagowanie chrześcijaństwa, liczne wskazówki dodatkowo świadczą o ciągłości między późnym antykiem a okresem wysokiego średniowiecza. Nie będąc geograficznie odległą od Konstantynopola, Tesaloniki i Filipi - trzech wielkich centrów starożytnego chrześcijaństwa - Mezja nieuchronnie odczuwała ich wpływ, nawet we wczesnej epoce chrześcijańskiej. Dzięki licznym źródłom dowodów z epigraficznych i innych pisemnych źródeł wiemy o istnieniu różnych centrów chrześcijańskich i ich organizacji kościelnej wokół biskupów, księży i diakonów. Dla obecności chrześcijan w Mezji znaczący jest fakt, że Sobór w Serdice odbył się w 343/344 roku. Znajdujemy różne budynki kultu chrześcijańskiego, w tym bazyliki i kościoły w kształcie krzyża, w licznych miejscowościach Mezji, choć często jako ruiny. Melettina poniosła śmierć męczeńską w Marcianopolis. Naliczyliśmy pozostałości ponad 80 kościołów w dzisiejszej Bułgarii, która obejmuje Mezję Dolną, a także Trację. W Tracji dominował język grecki, wraz z językiem Traków. W Mezji łacina dominowała jako język liturgiczny chrześcijan. Informacje dostarczone przez niektórych bizantyjskich autorów prowadzą nas do wniosku, że pewne wspólnoty chrześcijańskie i ich duchowni musieli przetrwać aż do epoki najazdów "barbarzyńców" (VI-VIII w.). Nie powinniśmy traktować oficjalnego nawrócenia narodu bułgarskiego na chrześcijaństwo w 865 r. jako zdarzenia przypadkowego, ale raczej jako wynik długiej ewolucji na przestrzeni wieków, której korzenie odnajdujemy w grecko-rzymskiej późnej starożytności. Pisząc historię chrześcijaństwa w Bułgarii, nie powinniśmy pomijać wytrwałości ariańskiego biskupa Wulfili (ok. 311-383). Przez wiele lat w pierwszej połowie IV w. mieszkał w Nikopolis ad Istrum pośród "mniejszych Gotów".

MONACHIS PERFECTIS, De: Anonimowa homilia skomponowana na Półwyspie Iberyjskim pod koniec VI w. Dotarła do nas wraz z pismami Waleriusza z Bierzo i przez pewien czas była uważana za dzieło Waleriusza z Bierzo (Fernándeza Pousa). Jeśli chodzi o monastycyzm, co do którego nie wszyscy się zgadzają, że był moralnie i fizycznie odizolowany od świata, homilia ta została prawdopodobnie napisana przez dobrze poinformowanego biskupa w tej sprawie i pokazuje, że mnisi w pełni osiągają swoje cnotliwe ideały, mieszkając w mieście, w kontakcie z innymi ludźmi, a zwłaszcza narażeni na pokusy.

MONARCHIANIZM : Tertulian używa tych terminów, odnosząc się do Prakseasa i patripasjan jako zwolenników herezji boskiej monarchii (monoteizmu). Współcześni uczeni wolą używać tego terminu również w odniesieniu do innej gałęzi heretyków zwanej adopcjonistami. Ważne jest jednak, aby jasno powiedzieć, że dla chrześcijan wiara w samego Boga została odziedziczona z judaizmu jako charakterystyczna cecha ich religii od samego początku w przeciwieństwie do pogańskiego politeizmu. Musieli jednak pogodzić tę monoteistyczną wiarę ze swoją wiarą w boskość Chrystusa, Syna Bożego; a teologiczna refleksja nad tym punktem pojawiła się w II w., aby opracować doktrynę boskiego Logosu, która pojmowała Chrystusa jako boskiego Logosu, zjednoczonego z Ojcem, ale nadal odrębnego i podporządkowanego Jemu, interpretatora Jego woli w stworzonym świecie. Ta koncepcja wydaje się wielu skutecznie diteizmem, przyznającym zbyt wiele greckiej filozofii: przeciwko temu poglądowi i przeciwko gnostyckim spekulacjom na temat Logosu rozwinęła się reakcja monarchiczna, która była sztywno monoteistyczna, ale zradykalizowana w dwóch kierunkach: po pierwsze, to, co we współczesnej terminologii nazywa się "adopcjonizmem", który uważa Chrystusa po prostu za charyzmatycznie uzdolnionego człowieka, który został "adoptowany" jako Syn Boży na mocy swoich zasług; i patripasjanizm (modalizm, we współczesnej terminologii), który uważał "Syna" jedynie za imię i sposób, w jaki objawia się Ojciec. Z tych dwóch ruchów, z których oba są uważane za heretyckie z różnych powodów, adopcjanizm początkowo nie był silny: rozpoczął się pod koniec II w. w Rzymie od dzieła Teodota z Bizancjum (zwanego Garbarzem) i był kontynuowany stamtąd przez Artemona (ok. 230-250). Ale energicznie zakorzenił się w Arabii (Beryllus z Bostry) i w Antiochii za sprawą Pawła z Samosaty (ok. 260-270). W połowie IV w. reprezentował go Fotyn z Sirmium. Patrypasjanizm spotkał się z lepszym przyjęciem: zapoczątkowany pod koniec II w. przez Noetusa w Smyrnie, przeniesiony do Rzymu, rozkwitł w pierwszych dekadach III w. (Epigonus, Kleomenes, Praxeas, Sabellius). Pod nazwą sabellianizmu rozprzestrzenił się w Egipcie w połowie III w., a stamtąd do różnych miejsc na Wschodzie. Obok tych radykalnych form monarchianizmu, ale nie należy go z nimi mylić, istniał bardziej ogólny monarchianizm. Intensywnie potwierdzał monoteizm i charakteryzował się podejrzliwością i niechęcią do teologii Logosu, która w polemikach z radykalnym monarchianizmem zawsze rozwijała się. W tym sensie, jeśli radykalny monarchianizm został potępiony w Rzymie, monarchianizm zorientowany generycznie pozostał wiarą wspólnoty. A na Wschodzie ta monarchiczna wrażliwość silnie sprzeciwiała się teologii Orygenesa: wyznawcy monarchii oskarżyli Dionizego z Aleksandrii w Rzymie (ok. 257), ale nie byli heretykami (tj. nie byli sabelianami). Prawdopodobnie w tym kontekście potwierdzono, że Syn jest homoousios z Ojcem, w opozycji do teologii Logosu, która potwierdzała dwa ousai ("substancje") Ojca i Syna. Trudno jest określić dokładny charakter tego monarchianizmu, ponieważ rzadko znajdował sposób na wyrażenie się na poziomie literackim - np. na początku IV w. za sprawą Eustachego z Antiochii (podczas gdy współczesny mu Marcellus z Ancyry był znacznie bardziej radykalnym monarchistą), a także dlatego, że teologowie Logosu łatwo uciszyli swoich monarchistycznych przeciwników herezją sabelianizmu, bez rozróżniania umiarkowanych i radykałów. Jednakże ta potrzeba boskiej monarchii wpłynęła wyraźnie, wbrew radykalizacji teologii Logosu reprezentowanej przez Ariusza, na decyzje Soboru Nicejskiego, a w konsekwencji na ostateczne sformułowanie teologii trynitarnej, kładące nacisk na składnik unitarny

MONASTYCYZM

I. Początki - II. Wschód - III. Zachód.

I. Początki. Na początku IV w., w momencie, w którym kościół pojednał się ze światem, powstał ruch oporu, aby powrócić do starożytnej opozycji, która wyrzekła się świata. Protagonistami byli tak zwani apotaktitai, apotaktitoi, apostolikoi (apostolici). Zjawisko to przejawiało się zwłaszcza w miejscach, w których hellenizm, który był już w zaniku, długo tłumił czczoną rodzimą mądrość, w Syrii i Egipcie. Zamiast tego, N Azja Mniejsza, wciąż słabo zaakulturowana przez hellenizm, uległa wpływom Mezopotamii. Nie można przeoczyć wpływu tych czynników społecznych, zwłaszcza wpływu religii wschodnich lub gnozy. W stopniu, w jakim niektórzy święci nadali ruchowi precyzyjny kierunek, uwolniło to jego ewangeliczną inspirację i uczyniło go jedną z najsilniejszych sił w kościele, nawet jeśli często zbaczał i skłaniał się ku sekciarstwu. Podążał za niezwykle surową ascetyczną koncepcją chrztu, skupioną na wstrzemięźliwości, ubóstwie, życiu modlitwy i żydowsko-chrześcijańskiej tradycji "prorockiej", która w Syrii stała się instytucją "synów przymierza". Z greckim terminem monachos, udokumentowanym w Egipcie (papirus) począwszy od 324 r. i wskazującym na tych należących do klasy (tagma) celibatów, którzy porzucili własne domy i (częściowo) własne aktywa, dzieląc w pewnym stopniu godność duchowieństwa, ruch przyjął dobrze zdefiniowaną formę. Dwie ważne postacie, Antoni i Pachomiusz, zagwarantowały jego sukces i ustanowiły model dla wszystkich kościołów w dwóch wybitnych typach: mnich samotny (anchoreta) i mnich cenobita, który żyje we wspólnocie (koinonia) zorganizowanej grupy. Zależni, jeśli nie zawsze od lokalnego duchowieństwa, to przynajmniej od przyszłościowego autorytetu Atanazego, poddali się dyscyplinie kościoła i znaleźli niezliczonych cennych uczniów. Za pośrednictwem Makarego Egipcjanina, między innymi, Antoni (zm. 356) narzucił swój ideał semianchorizmowi (koloniom pustelniczym) Nitrii i Skete. Jego biografia, napisana przez Atanazego, została wkrótce przetłumaczona na różne języki i miała wpływ normatywny. Walka, którą sam Atanazy toczył z kościołem państwowym i klasami elitarnymi, w szczególności ułatwiła mu sojusz z monastycyzmem i utworzenie w kościele dobrowolnej i popularnej armii, biednej i entuzjastycznej, charyzmatycznej, cieszącej się wielkim szacunkiem w oczach mas. Starożytna historia terminu monachos rzuca światło na początki jego ustanowienia na pustyni. Z żydowskich wersji Akwili i Symmacha oraz apokryficznej Ewangelii Tomasza, wydaje się, że wychodząc od aramejskiego i syryjskiego odpowiednika, musimy uznać, że od II w. miało ono wielki wpływ semantyczny: "wyjątkowy, umiłowany przez Boga w wyjątkowy sposób, porównywany do jedynego Syna". Nie można twierdzić, że w IV w. słownictwo nadal zachowywało takie znaczenie teologiczne. Nawet w Egipcie nie wszyscy mnisi dawali się sprowadzić do modeli pustelniczych i cenobickich. Dowody ciągle mówią o "upadających" typach, które są najprawdopodobniej utrzymywaniem się lub powtarzaniem prymitywnych, anarchistycznych formuł, raczej niestabilnych, zmierzających w kierunku żebractwa i nie bez pozoru narzucania się biskupom i opinii publicznej. Ta duchowa wolność, gdy przerodziła się w odmowę pójścia w ślady bardziej prestiżowych świętych, ewidentnie ryzykowała dewiacją, a w najgorszym wypadku, stawaniem się bandytami (patrz Circumcellions).

II. Wschód. W IV w. Azja Mniejsza i Konstantynopol były świadkami ewolucji, która nie zależała od Egiptu. Już w 340 r. Eustacjusz z Sebasty przewodził ruchowi, który wszedł w konflikt z Euzebiuszem z Nikomedii i oficjalnym kościołem (Sobór w Gangrze). Miało to miejsce w Poncie, a za pośrednictwem diakona Maratoniosa, nawet w stolicy za czasów Macedoniusza. Przynależność Bazylego Wielkiego do tej grupy zapewniła głęboko ewangeliczny i kościelny rozwój, w ramach ścisłej formy cenobitycznej skupionej na służbie biednym, zdyscyplinowanej pracy, regularnym przyjmowaniu posługi kapłańskiej, a nawet episkopatu. Działalność Kapadocjan wykraczała poza ten ruch, sięgając do nicejskiej ortodoksji i filozoficznego humanizmu. Naturalnie nie brakowało ekstremistów, których trudno było monitorować. Poprzez Makarego/Symeona utworzyli oni grupę potępioną jako messalianie przez Sobór w Side (ok. 390), a następnie przez hierarchię antiocheńską. Jednakże Makary pozostał czujny, aby zrobić jak najwięcej, aby utrzymać tę grupę w kościele i zwalczać nadużycia. Normy bazyliańskie rozprzestrzeniły się w całej Syrii i Palestynie; jednakże napotkali oni - jak widzimy w Historii religijnej Teodoreta - o wiele bardziej sztywną ascezę, która, jak się wydaje, nie tolerowała niczego z konwencjonalnego sposobu życia (mieszkanie, gotowanie jedzenia, używanie odzieży) i skłaniała się ku życiu prymitywnemu. Niektóre pisma syryjskie przypisywane Efremowi przedstawiają ten ekstremistyczny ideał. Egipt w 2. połowie IV w. stał się "klasycznym miejscem" monastycyzmu i przyciągał gości, zwłaszcza ze Wschodu (Rufin, Melania, Jerome Ewagriusz z Pontu, Palladiusz, Jan Kasjan), ze względu na sławę świętych mnichów, ich duchowe nauczanie i dobrze prowadzoną propagandę literacką. Chociaż Żywot Antoniego (Atanazego) i pewne apoftegmaty są używane do przedstawienia typowego klasztoru, który byłby surowy, nieuprawny, jeśli nie wprost antyintelektualny, inne wskazówki sugerują zupełnie inną rzeczywistość, bogatą tradycję duchową stworzoną przez połączenie greckich nurtów filozoficznych z interpretacją Pisma Świętego, którą można znaleźć na różne sposoby i w różnym stopniu w każdym kontekście monastycznym w Egipcie. Podstawowe elementy tej tradycji, opartej na interpretacji Pisma Świętego przez wielkich autorów aleksandryjskich (Filon, Orygenes, Didymos), byłyby warunkiem wstępnym możliwości czynienia postępów duchowych, walki z namiętnościami i myślami (logismoi), które blokowały drogę do kontemplacji i zjednoczenia z Bogiem, ideą ask?sis (ćwiczenia duchowe) i w szczególności studiowaniem i interpretacją Pisma Świętego. Listy Antoniego i Ammoniusza, koptyjskie fragmenty Pawła z Tammy (IV w.) i późniejszego Rufa z Shotepu (koniec VI w.) pokazują, że nie były one jedynie tradycją greckich elit (Didymos, Ewagriusz). W literaturze pachomijskiej nie brakuje wskazań tej samej tradycji. Normy należące do Pachomiusza wskazują, że obowiązkowa była nauka czytania. Literatura odwiedzających (Historia monachorum w Aegypto i Historia Lausiaca) pokazuje tę samą tradycję, a także zainteresowanie niesamowitymi cudami, które miały miejsce wśród mnichów. Chociaż znaczna część literatury koptyjskiej zaginęła na przestrzeni wieków, fragmenty należące do bibliotek klasztornych świadczą o intelektualnym i duchowym życiu mnichów. Pod koniec IV w. Ewagriusz z Pontu przywozi do Skete kapadocką i filozoficzną formację i na nowo odkrywa tradycję aleksandryjską. Ale zaraz po swojej śmierci (399) patriarcha Teofil walczył z Orygenizmem, bronią własnego autorytetu i ambicji, co zakończyło się detronizacją Jana Chryzostoma kilka lat później. Kontrowersje Orygenistyczne rzuciły duży cień na egipski monastycyzm. Już w Palestynie w pierwszej połowie IV w. (Hilarion, Chariton), monastycyzm odziedziczył różne monastyczne nurty duchowe. Nie wspominając, na razie, o łacińskich osiedlach w Jerozolimie lub Betlejem, Gazie, gdzie Izajasz został zastąpiony przez Barsanufiusza i Jana, a następnie Doroteusza, podczas gdy pustynia Judei, której mnisi ostatecznie zdecydowanie przyłączyli się do Chalcedonu, również miała własne centrum prestiżowej świętości, wokół Sabasa i Eutymiusza (biografie napisane przez Cyryla ze Scytopolis). Z kolei Góra Synaj przejęła władzę z Janem Klimakiem i innymi. Z Armenii, Gruzji, Persji, Arabii i Etiopii elity monastyczne przybyły tutaj, aby się ukształtować i przywieźć ze sobą do swoich ziem pewne tradycje duchowe, liturgiczne i kulturowe. W międzyczasie prawa cesarskie, a następnie hierarchia (Sobór Chalcedoński) usiłowały uporządkować świat monastyczny i podporządkować go biskupom. Cała dyscyplina (nowicjat, profesja, śluby ubóstwa, ograniczone podróże, separacja od kobiet, posłuszeństwo) również uległaby konsolidacji, nawet gdyby wewnętrzny kryzys monofizytyzmu nie przyczynił się do takiej konsolidacji. W VI w. kryzys orygenistyczny również zakłócił palestyński monastycyzm i pośrednio spowodował regres kulturowy. Aby to zrekompensować, liczni mnisi wstąpili do episkopatu i rozszerzyli swoje życie wewnętrzne dzięki swoim funkcjom pasterskim.

III. Zachód. Jednym z odrębnych aspektów zachodniego monastycyzmu, z jego kulturową zależnością od Wschodu, jest jego kościelny charakter, jego związek z bazylikami i nabożeństwem. Regularne kanony byłyby jego najnowszym przejawem, ale prawie cały monastycyzm był pod jego wpływem. Pierwsze kontakty z monastycyzmem egipskim miały miejsce wraz z wygnaniem Atanazego, wygnaniem Euzebiusza z Vercelli i Hilarego w Azji Mniejszej, następnie z wyborem Wschodu przez Hierome′a i Rufina, ich ascetycznymi listami, ich tłumaczeniami (Żywot Antoniego, Reguły Bazylego): wszystkie dokumentują jego wschodnie pochodzenie. Pierwszym decydującym momentem adaptacji, który rozwijał się spontanicznie, ale nieprzerwanie, był Żywot Marcina, następnie doświadczenie i reguła Augustyna, następnie Leryna i Jana Kasjana, którzy przekazali między innymi teorię Ewagriusza na temat kontemplacji. S Gaul w V w. była żywym ośrodkiem, którego wpływy sięgały aż do Irlandii i wytworzyły sporą liczbę reguł. W VI w. prymat należał do centralnych i S Italii, z Reguli magistri, a następnie z Regułą św. Benedykta, podczas gdy Eugippiusza była niemal dosłownym powtórzeniem już istniejących dokumentów. Z rzymskich klasztorów Benedykt zachował dobrze ustrukturyzowaną liturgię i sprawną organizację wspólnoty, w której opat kierował zarówno prawem gospodarstwa domowego, jak i duchowością. Rola, jaką Reguła Benedykta odgrywa w Dialogach Grzegorza Wielkiego, wraz z wewnętrznymi siłami samej Reguły, przyczyniają się następnie do jej przyjęcia w Galii, Brytanii i Niemczech, zanim powróciła do dominacji we Włoszech. W tej progresji nie ma potrzeby widzieć propagacji narzuconej z góry. Ogólnie rzecz biorąc, fundacje, które powstały autonomicznie, stały się benedyktyńskie, ponieważ widziały w Benedykcie i jego dziele cechy niezbędne do wzorca: i każda z nich była benedyktyńska na swój sposób. Przyjęły pierwszorzędne znaczenie w kościele i społeczeństwie, zyskując przychylność władz, ponieważ w chaosie wywołanym przez inwazje stanowiły aktywne komórki regeneracyjne, które przygotowały kulturę średniowiecza.

METODIOUSZ z Olimpu (pseudo): Metodemu, biskupowi Olimpu w Licji, który prawdopodobnie żył między końcem III a początkiem IV w., przypisuje się Dialog o wierze prawosławnej w pięciu księgach, przekazany nam w greckiej i w łacińskiej wersji Rufina z Akwilei. W tym dziele Adamantius broni ortodoksyjnych doktryn Kościoła przed gnostyckimi i marcjonickimi doktrynami przedstawianymi przez różnych rzeczników. Ponieważ Adamantius był przydomkiem Orygenesa, a te pięć ksiąg szeroko odrzucało gnostyków i marcjonitów, dzieło to przypisywano Orygenesowi i dlatego zostało przetłumaczone przez Rufina. W rzeczywistości autorem nie jest Orygenes, ale raczej myśliciel, który polemizuje z ideami Orygenesa i który w tym celu posługuje się dziełami Metodiusza z Olimpu, który w Aglaofonie e peri tes anastaseos ("O zmartwychwstaniu") i w Sympozjum e peri hagneias ("O dziewictwie") odrzucił tendencje Orygenesa do nadmiernie spirytualistycznej opinii . Historyczne odniesienia zawarte w greckiej wersji nawiązują do czasu po zakończeniu prześladowań, a w greckim odbiegają od odpowiednich fragmentów w wersji Rufina. Kiedyś uważano, że dowodzi to, że kwestionowane fragmenty w greckiej wersji były interpolacjami. Później przypuszczano, że greka była oryginalna i że to w rzeczywistości Rufin zmienił fragmenty zawierające odniesienia do epoki po zakończeniu prześladowań. W końcu, około 690-692 roku anonimowy autor napisał (w syryjskim, jak wykazał Reinink) Apokalipsę pod imieniem Methodius, opisując w niej wydarzenia ze swojej epoki, w szczególności rozprzestrzenianie się islamu, w formie przepowiedni, które miały zostać dokonane przez biskupa Olimpu trzy wieki wcześniej. Ps.-Metodiusz, w reakcji na podbój islamski zapoczątkowany na Bliskim Wschodzie, przedstawia panoramę sytuacji na Morzu Śródziemnym w drugiej połowie VII w.; wywarł on wielki wpływ na średniowieczną chrześcijańską eschatologię. Opisuje nadejście Antychrysta i jego panowanie, wraz z inwazjami Goga i Magoga, przedstawionych tutaj jako potomków Jafeta uwięzionych przez Aleksandra Wielkiego, ale przeznaczonych do ucieczki i zajęcia pozycji przywódców swoich ludów oraz do inwazji na ziemię Izraela, przygotowując koniec świata. Ponadto opisuje ostateczne udręki, wprowadzając nawet nowe elementy, takie jak ostatni cesarz rzymski, który jest postacią mesjańską przeznaczoną do powrotu w epoce apokaliptycznej aż do końca okresu średniowiecza. W syryjskiej przedmowie, której nie ma w greckiej i łacińskiej wersji Apokalipsy, powiedziano, że treść tego dzieła miała zostać objawiona Metodemu na górze Senagar (Singara). Analogicznie, około roku 700, w reakcji na początek inwazji islamskiej, chrześcijanin z Bliskiego Wschodu napisał inne dzieło apokaliptyczne, przypisywane przez tradycję rękopisów wcześniejszemu autorowi: De consumatione mundi ps. Hipolita , dzieło w dużym stopniu oparte na De Antichristo Hipolita.

METRODORUS : W związku z dwoma anonimowymi pisarzami przeciwstawiającymi się kwartodecymanom, Focjusz wspomina pewnego Metrodorusa, autora paschalnego obliczenia opartego na cyklu księżycowym dziewiętnastu lat, tj. cyklu metonicznym (cykl złotych liczb), pomnożonym przez roczny cykl dni tygodnia, a mianowicie cykl dwudziestu ośmiu (7 lat x 4 lata przestępne; po dwudziestu ośmiu latach ten sam roczny cykl dni tygodnia zaczyna się od nowa), tak że obliczenie daje cykl paschalny trwający 532 lata, po którym z rokiem 533 paschalny nów księżyca i niedziela Wielkanocy przypadają w te same dni pierwszego roku cyklu, a zatem następują. Metrodorus spowodował, że cykl rozpoczął się od inauguracji panowania Dioklecjana w 284 r., co było powszechnie stosowane w Egipcie do obliczeń, zwłaszcza w astronomii, i co rozpoczęło się od początku cyklu metonicznego. Według Syncellusa cykl ten został odkryty przez Annianusa, mnicha i chronologa Aleksandrii, który żył między IV a V w. . W rzeczywistości po 235 lunacjach, cyklu metonicznym, paschalny nów powoduje około półtorej godziny różnicy w stosunku do początku poprzedniego cyklu, a zatem po 28 cyklach metonicznych różnica ta przekracza 40 godzin. Ponieważ cykl ten nie był całkowicie precyzyjny, można wysunąć przypuszczenie, że Metrodorus, prawdopodobnie również człowiek z Aleksandrii, żył w czasach, gdy podana różnica między rzeczywistym nowiem księżyca a tym podanym przez obliczenia była już wykrywalna. Tak więc próbowałby on skorygować błąd kalendarza kościelnego, używając własnych obliczeń; Focjusz twierdzi, że jego obliczenia nigdy wcześniej nie były używane. Zgodnie z tą hipotezą Metrodorus żyłby zatem między VI a VII wiekiem. Na Zachodzie cykl paschalny trwający 532 lata został wprowadzony w 462 roku przez Victoriusa z Akwitanii (Gennadiusza z Marsylii).

METROPOLITYCZNY : Choć nie zawsze, zazwyczaj organizacja terytorialna kościoła jest wzorowana na rzymskiej organizacji cywilnej, która była podzielona na prefektury, diecezje i prowincje. Te trzy rozmnożyły się w liczbie za panowania cesarza Dioklecjana. Metropolia była stolicą prowincji (eparchii), gdzie rezydował gubernator (praeses lub iudex). W ciągu III w. biskup stolicy również zyskał na znaczeniu w systemie organizacji kościelnej. Nauczanie pierwszych chrześcijańskich misjonarzy koncentrowało się w większych miastach, które z kolei stawały się ośrodkami ekspansji na okoliczne terytoria. Apostoł Paweł głosił kazania w Efezie; to z Efezu, nadmorskiej stolicy prowincji Asiae, ewangelia dotarła do miast śródlądowych. Listy Pawłowe, Objawienie św. Jana i list Pliniusza Młodszego do cesarza Trajana (Ep. 10,96) pomagają nam rozróżnić środki, za pomocą których chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na okoliczne terytoria. Kanon 58 Soboru w Elwirze mówi już o prima cathedra episcopatus jako narzędziu komunii. Ta cathedra mogła być stolicą metropolitalną, a w Hiszpanii tamtego czasu mogła być również stolicą najstarszego biskupa prowincji. Kanon 4 Soboru Nicejskiego I sygnalizuje pierwsze wystąpienie terminu "biskup metropolita" (mētropolitēs episkopos) . Stanowiło to rzadkie wyrażenie, ponieważ preferowano inne wyrażenie: "biskup metropolii". Jednakże termin rzeczowy "metropolita" kanonu 6 stawał się coraz bardziej powszechny. Łacińskie wersje kanonów naśladują grecki termin: metropolitanus episcopus ; alternatywnie stosują parafrazę lub nawet termin rzeczowy metropolitanus. W obu kanonach 4 i 6 Nicei pojawia się postać metropolity biskupa: w każdym regionie potwierdzenie wyboru biskupa przypada metropolicie (kan. 4); "W Egipcie, w Libii i w Pentapolis [Cyrenajce i Libii] niech będzie utrzymana starożytna praktyka, zgodnie z którą władza nad wszystkimi tymi prowincjami należy się biskupowi Aleksandrii", podczas gdy Rzym zwyciężył w Italii, a miasto Antiochia zwyciężyło w Syrii; kanon 6 stanowi, że nominacja biskupa wymaga zgody metropolity. Kanon 9 Soboru Antiocheńskiego z 341 r. szczegółowo opisuje obowiązki metropolity: "Biskup każdej prowincji musi uznać, że biskup, który przewodniczy metropolii, jest odpowiedzialny za opiekę i nadzór nad całą prowincją, ponieważ wszyscy, którzy mają sprawy do załatwienia, zjeżdżają się do metropolii. Jako taki ustalono, że ten człowiek ma pierwszeństwo honoru, a zgodnie ze starożytną regułą ustanowioną przez naszych ojców, inni biskupi nie mogą nic zrobić bez niego, z wyjątkiem tego, co dotyczy konkretnego okręgu i otaczającej go wsi. . . . Jednak poza tym wszystkim nie można nic zrobić bez zgody metropolity, ani żaden z innych biskupów nie może niczego zdecydować bez zgody wszystkich innych biskupów . Kanony Apostołów potwierdzają, że "konieczne jest, aby biskupi każdego regionu wiedzieli, kto wśród nich jest protos, aby uważali go za głowę i aby nie robili niczego ważnego bez jego zgody (kan. 51). Potwierdzono zasadę "terytorialnego dostosowania", a mianowicie systemu organizacji kościelnej wzorowanego na jego cywilnym odpowiedniku, zgodnie z którym jeśli zmienia się status prawny miasta, zmiana ta nastąpi w takim samym stopniu w otoczeniu kościelnym . Konsekwencją było to, że taka zasada mogła zostać rozszerzona również na system organizacji metropolitalnej: jeśli władza cesarska dzieliła region na wiele prowincji, mogło to nastąpić w takim samym stopniu w systemie organizacji kościelnej, nawet jeśli istniała próba ze strony kościelnej zachowania formy precedensu. Tak próbował uczynić Bazyli przy okazji podziału Kapadocji . Papież Innocenty I napominał biskupa Antiochii, aby zachował starożytny wzór organizacji (Ep. 18). Ponadto niektórzy spiskowali, odwołując się do władz cesarskich, aby podzielić prowincję cywilną w celu uzyskania dwóch odpowiadających sobie prowincji kościelnych. Kanon 12 Soboru Chalcedońskiego wyraźnie potępia tę praktykę, potwierdzając, że ten, komu się to uda, powinien zadowolić się jedynie tytułem honorowym, podczas gdy "oczywiste jest, że przywileje odnoszą się do prawdziwej metropolii". Sobór przyjął, że miasto Chalcedon uhonorowało się tytułem metropolii, ale bez zmiany prerogatyw metropolitalnych Nikomedii ; z drugiej jednak strony odrzuciło utworzenie kościelnej prowincji Berytus kosztem Tyru, zgodnie z zasadą, że powinien być jeden metropolita w granicach cywilnej prowincji Fenicji Prima . W przeciwnym razie ojcowie soborów stwierdzili, że cesarskie regulacje, które były sprzeczne z kanonami, były nieważne ; taką zasadę natychmiast zaakceptował cesarz, który stwierdził, że "wszystkie zwyczajowe sankcje, które były sprzeczne z kanonami kościelnymi", były nieważne . Niemniej jednak w niektórych obszarach istniały różne standardy. Tak było w przypadku rzymskiej Afryki. Stolica Kartaginy była również stolicą metropolity. Tymczasem prymas Numidii był najstarszy wiekiem od czasu święceń, niezależnie od stolicy biskupiej; ten układ powodował spory o starszeństwo. Zastępując zdolności moralne i intelektualne, starszeństwo zmniejszyło wpływ i prestiż urzędu prymasa. Sobór Turyński w 398 r. został zmuszony do rozstrzygnięcia pewnych sporów między biskupami Galii: jednego z udziałem biskupa Proculusa z Marsylii, który ingerował w prowincję Narbonensis, oraz drugiego między biskupstwami Arles i Vienne (kan. 1 i 2). Spory wskazują na fakt, że system organizacyjny nie był dobrze zdefiniowany.

METRUM W GENESIN (440-461): Metrum w Genesin jest retoryczną i dydaktyczną parafrazą pierwszych sześciu rozdziałów biblijnej Genesis. Rękopisy przekazują je pod imieniem Hilariusa, galijskiego poety, którego nie należy mylić ani z Hilarym z Poitiers, ani Hilarym z Arles. Krótki carmen, prawdopodobnie niedokończony w 198 heksametrach, poprzedzony jest proemą w trzech elegijnych wersach, zawierającą dedykację dla antistes Christi (prawdopodobnie papieża Leona I), stwierdzenie tematu (opus Dei) i zdecydowaną deklarację niezdolności poety i ważności tematu. Carmen rozpoczyna się słowami, które nawiązują do eucharystycznego wstępu (w. 7 dignum opus et iustum semper tibi dicere grates), brzmią jak ton uzasadnienia dla ujęcia chrześcijańskiego tematu w poetyckim wierszu i faktycznie opisują poetę jako kapłana. Hilarius bierze wskazówkę wyłącznie z Pisma Świętego, a następnie rozwija niedosłowną i duchową egzegezę, która osiąga punkt kulminacyjny w sugestywnej typologicznej aluzji do Chrystusa i chrztu. Opisując stworzenie, poeta zręcznie wykorzystuje poetycką leksykę Wergiliusza, a także środki retoryczne, zwłaszcza środek apostrofy, i włącza wpływ pojęć starożytnej kosmologii, zwłaszcza tych z pierwszej księgi Metamorfoz Owidiusza. Ostatecznie, według Smolaka, poeta carmen podąża za modelem Lukrecjusza. Stanowiłoby to pewnego rodzaju kontrapunkt do przywoływania Wenus Genitrix w pierwszej księdze De rerum natura: Bóg ST, ojciec ludzkości, zastępuje Wenus, królową świata przyrody i matkę Rzymian.

MICHAŁ ARCHANIOŁ.: Archanioł Michał, którego imię oznacza "ten, który jest jak Bóg", wspomniany po raz pierwszy w Księdze Daniela (10:13-21; 12:1) jako obrońca ludu Izraela, jest obok Gabriela i Rafaela jednym z nielicznych aniołów wymienionych w Biblii. Walczy z Szatanem o ciało Mojżesza (Jdt 5:9); w niebie Michał i jego aniołowie walczą ze smokiem (Ap 12:7). W niektórych tekstach apokryficznych, w tym Wniebowstąpienie Izajasza, Wniebowzięcie Mojżesza i Enoch, pojawia się jako "naczelny wódz". Starożytny kościół uważał go za obrońcę chrześcijan przed poganami i protektora przed szatanem, zwłaszcza w chwili śmierci. Michał, niegdyś obrońca Izraela, staje się obrońcą kościoła, przywódcą niebiańskich armii, uzdrowicielem, przewodnikiem w życiu pozagrobowym itd. (patrz Saxer). Kult świętego Michała rozkwitł we Frygii (Azji Mniejszej), ponieważ był czczony jako uzdrowiciel. Niektóre sanktuaria budowano w pobliżu studni, których woda zaczęła być uważana za cudowną. Znany Michaelion znajdował się w Chairotopa w pobliżu Kolosów, a we Frygii, Pizydii (Teodoret z Cyrus) i Bitynii (Prokopiusz) istniały różne oratoria poświęcone jemu. Kanon 35 tzw. Soboru Laodycejskiego (ok. 363-364) potępia kult aniołów. W Konstantynopolu w VI w. istniało około dziesięciu kościołów poświęconych św. Michałowi . Cesarzowi Konstantynowi I przypisano fundację jednego z tych kościołów, Michaelionu, na północ od miasta w Hestiae, gdzie ukazał się anioł. Było to miejsce cudów i praktykowania incubatio. Sozomen, który wypowiada się na ten temat, znał ten Michaelion . W Egipcie, cześć św. Michała odżyła w IV w. wraz z licznymi miejscami kultu , a następnie obchodzono różne święta. Kult Michała rozprzestrzenił się również na Zachodzie; przed IX w. był on jedynym aniołem, na którego cześć obchodzono święto. Sakramentarze Leonińscy, Gregoriańscy i Gelazjańscy przypisują święto św. Michała 29 września. Papież Bonifacego IV (608-615) poświęcił kaplicę św. Michała inter nubes na kopcu grobowym cesarza Hadriana; miejsce to później nazwano Castel Sant′Angelo. Jego kult rozwinął się szczególnie po "objawieniach" za czasów papieża Gelazjusza I (492-496) na Górze Świętego Anioła na Półwyspie Gargano w Apulii, jeśli nie wcześniej, jak twierdzi Otranto. Pod koniec V w. w Larino i Potenza powstały kościoły poświęcone archaniołowi. Już w VI w. na miejscu pogańskiego kultu zbudowano sanktuarium. Wraz ze zwycięstwem Longobardów (Lombardów) nad Bizantyjczykami pod Siponto w 650 r. jego kult rozprzestrzenił się dalej, a Góra Świętego Anioła stała się jednym z najsłynniejszych miejsc pielgrzymkowych, szczególnie z powodu dwóch ważnych świąt: 8 maja (objawienie i zwycięstwo Longobardów) i 29 września (poświęcenie kościoła). Bazylika S. Michele Arcangelo została zbudowana w Rzymie przy Via Salaria. Na początku VI w. sanktuaria budowano w Galii: w 506 r. w Lyonie, w 512 r. w Arles, około 550 r. w Limoges, między innymi. W VIII w. kult rozwinął się w Mont-Saint-Michel w Normandii i wykazywał zależność od kultu w Apulii.

MICHAŁ ARCHANIOŁ (ikonografia): Razem z Gabrielem i Rafaelem, Michał jest jednym z aniołów konkretnie wymienionych w Pismach Świętych. W Danielu jest wspominany jako "jeden z pierwszych książąt" (10:13), a w Objawieniu jako archanioł, który walczy z demonem i jako ten, który odgrywa wybitną rolę w hierarchii anielskiej (12:7-8). Wracając do najwcześniejszych przykładów reprezentacji wizualnej, Michał odzwierciedla indywidualne cechy, które zostały mu przypisane przez Pismo Święte. W mozaice prezbiterium w bazylice S. Apollinare Nuovo w Rawennie (VI w.), jest przedstawiony jako strażnik kościoła, razem z Gabrielem. Z młodym i uskrzydlonym wyglądem, nosi wojskowy strój wysokiej rangi, chlamys, a w prawej ręce trzyma włócznię z trzykrotnie napisanym AGIO. Współcześnie z mozaiką z Rawenny znajduje się dyptyk w British Museum , na którym Michał jest przedstawiony z kulą w kształcie krzyża i długim pałeczką, atrybutami identyfikującymi go jako boskiego posłańca i przewodnika dusz zmarłych. Według G. de Jerphaniona typ Michała depczącego smoka zostałby wyróżniony przez koptyjską produkcję artystyczną, jednak nie pojawił się przed IX wiekiem, przynajmniej na Zachodzie. Jednym z najstarszych świadków wydaje się być mały stół z kości słoniowej w Kunstgewerbemuseum w Lipsku , na którym Michał, ubrany w strój wojskowy i stojący, miażdży smoka. Jednak najsłynniejszym świadkiem tego typu ikonograficznego są brązowe drzwi sanktuarium Monte Sant′Angelo w Gargano (1076). Na jednym z paneli zdobionych niello archanioł ubrany w szaty cesarskie miażdży demona leżącego u jego stóp. Przez całą epokę średniowiecza ta ikonografia była szeroko rozpowszechniona, połączona z ikonografią przedstawiającą Michała jako ważącego dusze.

MICHAŁ BADOQA, badacz (VI w.) : Egzegeta i nauczyciel w Kościele Wschodu, Michał Badoqa (lub Michał Malpana) studiował w szkole Nisibis; prawdopodobnie odszedł w 596 r., kiedy 300 profesorów i studentów opuściło szkołę w proteście przeciwko nauczaniu jej dyrektora, Henany z Adiabeny. Był szanowanym egzegetą i autorem Pytań dotyczących tekstu Biblii, dzieła, które wypełniło trzy tomy i które miało być cytowane przez późniejszą tradycję hermeneutyczną, w tym wielki syryjsko-arabski słownik Bar Bahlula (X w.), Księgę pszczoły Salomona z Basry (XIII w.) i Ogród rozkoszy (Gannat Bussame; XIII w.). Zachowały się cztery chrystologiczne traktaty Michała, opublikowane w wydaniu krytycznym L. Abramowskiego i A.E. Goodmana: jeden zatytułowany O Maryi Bogurodzicy (IIIa), jeden przeciwko Cyrylowi Aleksandryjskiemu (IIIb), jeden przeciwko Sewerianom (Sewer z Antiochii-IIIc) i jeden przeciwko julianistom (Julian z Halikarnasu-IIId). Tradycja rękopisów przypisuje mu ponadto pismo o snach, traktat o ludzkości jako mikrokosmosie i polemiczne dzieło przeciwko zachodniosyryjskiej teologii.

MEDIOLAN

I. Początki chrześcijańskie i archeologiczne - II. Sobory.

I. Początki chrześcijańskie i archeologiczne. Tradycja średniowieczna opowiada, że św. Barnaba, apostoł, głosił ewangelię w Mediolanie (określa jego chrzcielnicę w fontannie w pobliżu kościoła św. Eustrogiusza) i konsekrował pierwszego biskupa, św. Anatalona. Opowiada również, że niejaki Waleriusz Filip podarował drugiemu biskupowi Caiusowi hortus na budowę cmentarza i domu w pobliżu Via di Vercelli, gdzie trzeci biskup, Castricianus, zbudował pierwszy domus ecclesiae w czasach Galliena lub Aureliana. Ta informacja nie jest pozbawiona wartości historycznej, zwłaszcza jeśli pierwsi męczennicy, których chwalił św. Ambroży, pochodzą z czasów prześladowań Dioklecjana (303-304): Wiktor, Nabor i Feliks, żołnierze mauretańscy zabici w Lodi, których ciała Maternus (siódmy biskup) pochował w Mediolanie tuż przy drodze do Vercelli. I tutaj św. Ambroży zbudował swoją pierwszą bazylikę, konsekrując ją w 386 r. wraz z ciałami dwóch innych męczenników, Gerwazego i Protazego. Tymczasem na drodze do Rzymu zbudowano także bazylikę Apostołów, gdzie około dziesięć lat później złożono relikwie św. Nazariusza. Po bitwie Konstantyna i Licyniusza w Mediolanie wydano słynny reskrypt cesarski, który nazywa się Edyktem Konstantyna lub Edyktem Mediolańskim. Rozszerzył on wolność religijną chrześcijan. Na soborze, który zebrał się w Rzymie w tym samym roku, i na soborze w Arles w 314 r., obecny był Mirokles, siódmy biskup Mediolanu. Musiał być odpowiedzialny za pierwszą katedrę (S. Maria, którą św. Ambroży nazwał basilica vetus) i pierwsze baptysterium, zbudowane w pobliżu starożytnych murów, a obecnie pod katedrą. Po nich, w połowie IV w., powstała wielka bazylika o pięciu nawach (basilica nova), poświęcona Zbawicielowi, a następnie św. Tekli, zbudowana prawdopodobnie przez biskupów Eustrogiusza i Dionizego. Święty Ambroży, biskup, który nastąpił po dwudziestoletnim ariańskim episkopacie Auksencjusza, dodał do tej bazyliki baptysterium, budując je ośmiokątnie, podobnie jak chrzcielnicę do całkowitego zanurzenia. On sam musiał wypełnić historię kościoła mediolańskiego (jak również innych kościołów) swoją apostolską, polityczną i dyplomatyczną działalnością. Był również odpowiedzialny za wiele konstrukcji: cztery podmiejskie bazyliki należy przypisać energicznej akcji biskupiej świętego biskupa, oprócz baptysterium. Pierwsza to taka, jaką widzimy na cmentarzu ad martyres (później nazwanym St. Ambrosy), trójdzielna z 26 kolumnami (najstarsza pobliska kaplica St. Victora zachowuje mozaiki z V w., gdzie znajduje się jedyny pewny obraz św. Ambrożego). Współczesna temu jest bazylika Apostołów (później St. Nazariusz), w otwartym planie krzyża na Via di Roma (pierwsza tego typu w Dolinie Padańskiej; zachowała w relikwiach słynną kaplicę zdobioną srebrem ze scenami ze ST i NT, obecnie w skarbcu Duomo). Następnie nastąpiła bazylika św. Dionizego przy Via di Bergamo, sala z dwoma niszami grobowymi po bokach; i wreszcie bazylika Dziewic (później św. Simplicianusa) na planie krzyża, obszerna i z okrążającym portykiem, przy Via di Como i Via di Rhaetia. Wokół tych bazylik, obszerne przestrzenie cmentarne dostarczyły wielu inskrypcji grobowych (podczas gdy te pomniki są odnotowane przez Silloge z Lorsch). Inne groby i inskrypcje (oraz sarkofag z Cervia Abundantia) pochodziły z cmentarza w pobliżu grobu św. Wiktora w zagrodzie Maksymiana. Bazylika św. Wawrzyńca przy Via di Ticinum (Pawia) ma centralny plan i musiała być uważana za bazylikę palatyńską, wzniesioną prawdopodobnie z woli Teodozjusza wraz z jego rodzinnym mauzoleum (zawiera znakomite mozaiki ścienne przypisywane końcowi IV w. i początkowi V w.): jest to najwspanialsza i najsymetryczniejsza bazylika na chrześcijańskim Zachodzie. W Mediolanie znajduje się jeden duży sarkofag wysokiej jakości - ten z Chrystusem między szeregami apostołów na tle przy drzwiach miasta w bazylice św. Ambrożego (koniec IV w.). Są tam ważne chrześcijańskie kości słoniowe: jeden przedstawia zmartwychwstałego Chrystusa. Pamiątkowe malowane groby można prześledzić do V w. Augustyn, największy duchowy zdobywca Ambrożego, mieszkał w Mediolanie, a w 400 r. Rufin z Akwilei, tłumacz Orygenesa, był również obecny na debacie na temat Orygenizmu z Euzebiuszem z Cremony: Mediolan był stolicą zachodniego imperium i ośrodkiem kultury. Ale inwazja Alaryka, pokonanego pod Pollentią przez Stylichona, przekonała Honoriusza do przeniesienia stolicy do Rawenny, podczas gdy kolejne inwazje (Attyla) zmusiły biskupa Mediolanu do schronienia się w Ligurii. W ten sposób Mediolan stracił prestiż, którym cieszył się przez ponad wiek i który czynny Martinianus, wybrany w 423 r., i Euzebiusz, który zwołał tam sobór, na którym potwierdzono potępienie Eutychesa, szlachetnie starali się zachować.

II. Sobory. 345. Czterech biskupów wschodnich (Demofil Eudoksiusz, Macedoniusz i Martyriusz) zebrało się w Mediolanie, aby przedstawić cesarzowi Konstantynowi i innym biskupom tam zgromadzonym formułę wiary (Ekthesis makrostichos). Była to formuła uzupełniona ośmioma artykułami, które zawierały wyjaśnienia i w których potępiono Marcellusa z Ancyry, Pawła z Samosaty i Fotyna, biskupa Sirmium. Synod zebrał się w bazylice Vetus w obecności cesarza. Biskupi zachodni przyjęli potępienie Fotyna. Niemniej jednak biskupi wschodni, nie chcąc przychylić się do prośby swoich zachodnich odpowiedników o potępienie arianizmu, opuścili spotkanie. 347 (lub 349). Inny sobór, być może zebrany w Mediolanie, odnowił potępienie Fotyna i otrzymał notatkę od Ursacjusza z Singidunum i Walensa z Mursy, którzy poprosili o communio; w związku z tym napisali list do papieża Juliusza. 355. Sobór zwołany przez papieża Liberiusza, po soborze w Arles w 353 r., przychylny arianizmowi; obecnych było wielu biskupów zachodnich i kilku wschodnich, a także proariański cesarz Konstancjusz; z tego powodu Euzebiusz z Vercelli nie chciał uczestniczyć, nie wierząc, że będzie dobry wynik przeciwko arianizmowi. W rzeczywistości sobór zażądał potępienia Atanazego. Wybuchły jednak powstania ludowe, więc spotkania przeniesiono z kościoła do pałacu cesarskiego: potępienie Atanazego podpisali wszyscy, z wyjątkiem Euzebiusza z Vercelli, Lucyfera z Cagliari i Dionizego z Mediolanu, którzy zostali wygnani, podczas gdy ariański Auksencjusz został wybrany na stanowisko tego ostatniego. 380. Sobór odbył się pod przewodnictwem Ambrozja, aby zbadać zarzuty skierowane przeciwko dziewicy Indicia za złamanie zobowiązania do czystości. Ostatecznie uznano jej niewinność. 386. W tym roku Waletynian II wydał prawo sprzyjające zwolennikom Soboru w Rimini, ale w rzeczywistości przeciwstawiające się Ambrożemu. Zebrali oni niewielką grupę biskupów, aby upewnić się, że będą stanowić bazę wsparcia jako moralną siłę do przeciwstawienia się cesarzowi. 390. W Galii istniał silny rozdźwięk między zwolennikami Feliksa, nowego biskupa Trewiru, a antyfelicjanami (Marcin z Tours, Proculus z Marsylii i, jak się wydaje, Simplicius z Vienne). Poprosili oni o pokojową interwencję Ambrożego, który zwołał sobór w Mediolanie. Sobór poniósł żałosną porażkę. Od tego czasu Ambroży nie chciał angażować się w sobory galijskie . 393. Sobór zebrał się, aby potępić Jowiniana - potępionego już w Rzymie w 390 r. - który odrzucił wartość ascezy i dziewictwa, którym się sprzeciwiał. Sobór wysłał list do papieża Syrycjusza: autorem mógł być Ambroży. Ponadto poruszono również kwestię Bonosusa, w której nie wydano wyroku powrotnego, odnosząc się do tego, co ustalono na Soborze w Kapui w 392 r., gdzie obecny był Ambroży i gdzie przekazał sprawę biskupom Macedonii i Tesaloniki. Sobór w Kapui był kolejną niefortunną próbą rozwiązania trudnej kwestii schizmy Antiochii po śmierci Meletiusza (zm. 381) i Paulina (zm. 388), mimo że uczestniczyło w nim wielu biskupów zachodnich. 451. Zgromadzenie prowincjonalne 16 biskupów z północnych Włoch w celu zapoznania się z wynikami ekumenicznego Soboru Chalcedońskiego z 451 r.: odczytano list papieża Leona wraz z jego Tomus ad Flavianum; odnowiono potępienie doktryn eutychiańskich. W liście synodalnym do papieża Leona nie wymieniono nazwisk biskupów Akwilei i Rawenny. 679. Mansuetus, arcybiskup Mediolanu, który piastował to stanowisko aż do wygnania Kościoła mediolańskiego w Genui, zwołał radę swojego duchowieństwa i ich sufraganów, aby odpowiedzieć na zaproszenie cesarza Wschodu, Konstantyna IV, w ramach przygotowań do III Soboru Powszechnego w Konstantynopolu (681-682), w celu zbadania doktryny monotelitów. Przy tej okazji Damian, jeszcze nie biskup Pawii, napisał list w języku greckim skierowany do cesarza Konstantyna IV. Teraz, po raz pierwszy od schizmy Trzech Kapituł, biskupi sufraganowie spotkali się ponownie wokół metropolii.

MILITIA: Terminy i porównania wojskowe znajdują swoje Sitz im Leben nie w literaturze judeo-biblijnej, ale w świecie grecko-rzymskim. Św. Paweł kochał obrazy wojskowe: panoplia (Ef 6:11,13), poczucie służby, mobilizację. Definiuje chrześcijanina jako żołnierza Chrystusa (2 Tm 2:3). Wynika z tego, że chrześcijaństwo jest milicją. Z drugiej strony, jeśli sam termin nie jest używany, porównanie znajduje się już w I i II w. Syn setnika, Tertulian nie tylko używał obrazów wojskowych, ale także korzystał z terminów wojskowych i mil, aby scharakteryzować stan chrześcijański. Tak więc również sacramentum i statio. Mówił czasami o militia, o militia Christiana, o militia Christe i Dei. Obraz wyraża konflikt wiary z wrogimi siłami ciała i demonów z pomocą duchowych broni. Obraz milicji osiągnął swój szczyt w III w. (Mohrmann). W scenach pogrzebowych na sarkofagach żołnierze, którzy składali przysięgę na księgę, w której znajdował się korpus apostolski, symbolizowali wiernych niebiańskiego cesarza (Pietri), sugerując obraz milicji Christi. Po pokoju konstantyńskim termin milicja był używany w środowiskach monastycznych i ascetycznych. Ascetyczne zmagania z użyciem broni modlitwy i pokuty . Obraz ten stał się kliszą w literaturze monastycznej walki mnicha z szatanem, ze światem i ze swoimi własnymi skłonnościami . W Vita Hilarii militia jest terminem technicznym określającym życie monastyczne 3 W Regule św. Benedykta słowo to oznacza służbę w posłuszeństwie Chrystusowi Królowi (prol.). Grecki termin stratei,a występuje rzadziej i wskazuje na chrzest u Cyryla Jerozolimskiego oraz służbę męczennika u Chryzypa z Jerozolimy . Rzeczownik ten często powraca, aby scharakteryzować chrześcijanina, który służy w armii Boga, przede wszystkim począwszy od IV w. , lub w armii Chrystusa . Ponadto jest synonimem bycia mnichem .

MLEKO I MIÓD: Wyrażenie "kraina mlekiem i miodem płynąca" w ST oznacza Ziemię Obiecaną ). Miód był używany w rytuałach egipskich świątyń epoki grecko-rzymskiej, jak można wnioskować ze scen i tekstów wyrytych na ścianach świątyń w Edfu i Denderze. Niektóre kulty misteryjne używały mieszanki mleka i miodu jako napoju. Dla sekty Naassenów mleko i miód oznaczają tajemnice skosztowane przez tych, którzy są doskonali (Philosophumena 5,8). Symbolika picia mleka i miodu przyjmuje różne znaczenia: przede wszystkim spełnienia obietnic mesjańskich, do których dochodzi się przez chrzest; jest to interpretacja eschatologiczna (wejście do ziemi obiecanej odbywa się sakramentalnie). Z tego wywodzi się znaczenie nowego narodzenia w chrzcie, interpretacja chrystologiczna, według różnych autorów i kontekstów, lub może po prostu wskazywać na Eucharystię, w tym sensie, że jest to wyrażone symbolem mleka. Najstarsi pisarze chrześcijańscy porównywali przyjmowanie ciała i krwi Chrystusa w Eucharystii do karmienia dziecka piersią matki. List Barnaby (6,8-19) alegorycznie wyjaśnia mleko i miód oraz nowo ochrzczony napój z kielicha zawierającego miód i mleko, pokarm noworodka, co wskazuje na wiarę w obietnicę i Słowo. Pisma Salomona (4,9-10) sugerują liturgiczne użycie tej mieszanki. W różnych źródłach kielich mleka i miodu jest kojarzony z chrztem i Eucharystią, ponieważ ma miejsce po chrzcie, jak opisano w Traditio Apostolica, która odnotowuje, że nowo ochrzczeni uczestniczą w spożywaniu chleba i wina, a także piją z kielicha zmieszanego mleka i miodu "aby wskazać na wypełnienie obietnicy danej ojcom, którą nazwano "ziemią płynącą mlekiem i miodem", którą Chrystus dał jako swoje ciało, z którego wierni są karmieni, jak dzieci" (rozdz. 21). Teksty zależne od tego dokumentu nadal potwierdzają, że nowo ochrzczeni piją kielich mleka i miodu, ponieważ "odradzają się jako noworodki, ponieważ noworodki biorą mleko i miód (kanony Hippolita 19,15); ale kanony dodają, że później chrześcijanie będą spożywać mleko i miód jako pamiątkę nadchodzącego wieku. Dla Klemensa Aleksandryjskiego mleko wskazuje na Logos , który jest pokarmem nowo ochrzczonych, którym podaje się mleko (które jest albo pierwszym pouczeniem, albo pokarmem stałym): "Jeśli rzeczywiście zostaliśmy odrodzeni w Chrystusie, Ten, który nas odrodził, karmi nas swoim mlekiem, tj. Słowem" ; "Mlekiem zatem, tj. pokarmem Pana, jesteśmy karmieni natychmiast po narodzeniu; a natychmiast po odrodzeniu otrzymujemy nadzieję ostatecznego odpoczynku, zapowiedź niebiańskiego Jeruzalem, gdzie, jak napisano, płynie mleko i miód, a pod materialnym symbolem otrzymujemy obietnicę, że Święty jest tam również . Mleko ma oczyszczającą wartość razem z wodą ; zmieszany z miodem ma działanie oczyszczające . Tertulian poświadcza starożytność i powszechne używanie napoju w związku z chrztem na początku III w. . Użycie w związku z chrztem paschalnym potwierdzone jest także w kanonach soborowych Kościoła afrykańskiego , niosąc ze sobą znaczenie nowego narodzenia. Collectio Hispana, który powtarza afrykańskie teksty soborowe, pomija odniesienie do kielicha, ponieważ pod koniec VI w. w Hiszpanii nie był używany. Hieronymus poświadcza, że był on używany w Rzymie jako symbol duchowego dzieciństwa. Według świadectwa Jana Diakona, najprawdopodobniej przyszłego papieża (523-526), obrzęd picia mleka i miodu był nadal używany w VI wieku w Rzymie. Kielich był dawany nowo ochrzczonym, ponieważ komunikując się z ciałem i krwią Pana, otrzymywali oni "ziemię zmartwychwstania" ; ale symbolizuje on również słodycz nowego narodzenia i poświęcenie się niezniszczalnemu życiu. Na wigilię paschalną Sacramentarium Veronese udziela błogosławieństwa mleka i miodu . Wiemy, że obrzęd picia tego napoju nie był szeroko rozpowszechniony, ponieważ syryjska tradycja nie daje żadnych świadectw na jego temat (Kilmartin s. 260); trzeci kanon Kanonów Apostolskich zabrania komukolwiek "przynoszenia do ołtarza innych rzeczy, takich jak miód lub mleko, albo zamiast wina jakiegokolwiek innego napoju". Kościół etiopski zachował obrzęd picia mleka i miodu do dziś.

MILLENARYZM: Ta wiara (po grecku chiliazm), rozpowszechniona w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, utrzymywała, że przed ostatecznym sądem i końcem świata nastąpi pierwsze zmartwychwstanie tylko sprawiedliwych. W niebiańskiej Jerozolimie zstąpionej na ziemię będą cieszyć się tysiącleciem szczęścia i wielką obfitością wszelkich dobrych rzeczy razem z Chrystusem. Często termin ten łączono z inną wiarą, pierwotnie niezależną, która ustalała czas trwania ziemi na 7000 lat. U podstaw millenaryzmu leżała żydowska wiara w przyszłe panowanie mesjańskie, pomyślane jako polityczne i materialne panowanie. W rzeczywistości millenaryzm rozprzestrzenił się początkowo w środowisku azjatyckim, gdzie chrześcijaństwo było silnie pod wpływem judaizmu i przybrało wyraźnie materialistyczne odcienie. Oprócz różnych proroczych fragmentów opisujących przyszłe panowanie mesjańskie, dokument u podstaw millenaryzmu został sporządzony w Obj. 20-21. Tam mówi się o pierwszym zmartwychwstaniu, sprawiedliwych, o ich tysiącletnim panowaniu z Chrystusem i o zstąpieniu na ziemię niebiańskiej Jerozolimy, całej lśniącej złotem i klejnotami. Na początku II w. millenarystyczni wyznawcy Papiasz z Hierapolis i judaizujący gnostyk Kerinthus poświadczyli: wielka obfitość dóbr ziemskich i płodność ludzi i ziemi; drugi podkreślał również legalność przyjemności cielesnych i kontynuację praktyk żydowskich. Justin Martyr potwierdza millenarystyczną ideę jako ideę chrześcijan, którzy są całkowicie ortodoksyjni, ale nie ukrywa, że wielu ją kwestionowało. Wiemy, że Meliton był również millenarystą, podczas gdy Ireneusz łączył millenaryzm z 7000 lat trwania świata, i w tym sensie, że siódme tysiąclecie byłoby dokładnie tym ziemskiego panowania Chrystusa ze sprawiedliwymi . Tertulian , idąc za Ireneuszem, nalegał przede wszystkim na obfitość dóbr duchowych. W Apokalipsie Janowej idea millenarystyczna weszła w silnie antyrzymski kontekst, który nie pojawia się u autorów wymienionych powyżej. Dla nich temat millenaryzmu jest elementem wiary i kultury, co u Justyna i Ireneusza ma wyraźne implikacje polemiczne przeciwko eschatologicznemu spirytualizmowi gnostyków i wchodzi w organiczną i totaliztyczną wizję historii świata, pozbawioną eschatologicznych oczekiwań i entuzjazmu. Takie entuzjazmy były typowe dla montanistów: ich ruch opierał się na przekonaniu, że era milenaryzmu już się rozpoczęła i że niebiańska Jerozolima zstąpiła do frygijskiej wioski Pepuza. Milenaryzm rozprzestrzenił się w środowisku azjatyckim daleko poza obszarem montanizmu, ale związek między nimi sprawił, że reakcja antymontanizmu zaczęła również dystansować się od millenaryzmu: Hipolit i Cyprian prezentowali kulturowe pozory typu millenaryjnego, ale nie w rzeczywistości temat millenaryzmu. Mimo wszystko zdecydowana reakcja przeciwko millenaryzmowi wyszła od Aleksandryjczyków, którzy zaproponowali o wiele bardziej duchową koncepcję chrześcijańskiej eschatologii: Orygenes odrzuca dosłowną interpretację Ap 20-21 i nadaje jej alegoryczną interpretację, eliminując w ten sposób biblijne podstawy millenaryzmu. W drugiej połowie III w. rozprzestrzenianie się kultury aleksandryjskiej oznaczało koniec idei millenarystycznych na Wschodzie: Dionizy z Aleksandrii stanowczo sprzeciwiał się przekonaniom millenarystycznym w obrębie społeczności egipskiej ; ale pod koniec stulecia takie przekonania były nadal bronione przez Metodiusza , który dokonał ich rewizji w sensie spirytualistycznym. Milenaryzm Apolinarego z Laodycei (2. połowa IV w.), o którym prawie nic nie wiemy, wydaje się być niczym innym, jak tylko reliktem. Millenaryzm zakorzenił się również na terenach zachodnich, na które wpłynął azjatycki materializm. W połowie III w. Komodian odzyskał temat 7000 lat, z których ostatnie 1000 to tysiąclecie, i dostrzegł w nim znak niepowodzeń spowodowanych inwazją Gotów , gdzie król Gotów jest utożsamiany z Apollyonem z Obj. 9:11. Pod koniec III w. Victorinus z Petovium również przedstawia temat 7000 lat w sensie millenarystycznym i daje nam najwcześniejszy komentarz do Apokalipsy. Laktancjusz opisuje tysiąclecie kolorami wieku złota z poezji pogańskiej. Ale na Zachodzie rozprzestrzenianie się spirytualizmu platońskiego oznaczało również koniec millenaryzmu: Ambroży nie przedstawiał już podziału historii świata na siedem tysiącleci; Hieronim argumentował przeciwko millenaryzmowi i zrewidował dosłowną interpretację, którą Wiktoryn dostarczył w Ap 20-21, w alegorycznym i antymillenarystycznym sensie; Augustyn odzyskał temat siedmiu wieków świata, ale odkupił go od trwania 1000 lat na wiek i od wszelkich wpływów millenarystycznych. Jednak nadzieja, wizja przyszłego ziemskiego wieku pokoju i dobrobytu, nie zniknęła całkowicie z umysłów ludzi późnej starożytności i wczesnego średniowiecza, przygotowując podziemne, nagłe chiliastyczne przebudzenia w niskim średniowieczu i epoce nowożytnej.

MILTIADES, apologeta: Jego działalność przypada na drugą połowę II w. i, według anonimowego przeciwnika herezji Artemona, przed biskupstwem Wiktora w Rzymie (ok. 189-198) . Cała jego bogata twórczość w obronie chrześcijaństwa i prawosławia została utracona. Anonimowy antymontanista powiedział, że był autorem pracy streszczonej przez niego, która zasługiwałaby na odpowiedź ze strony montanistów i w której Miltiades wyjaśniłby argument, zgodnie z którym "prorok nie powinien mówić w ekstazie" . Euzebiusz odnotowuje dwie jego księgi Do Greków i dwie Do Żydów, a także apologię na rzecz "filozofii", której wyznawcą był Miltiades, tj. religii chrześcijańskiej; skierowałby ją przeciwko "panom tego świata", w których mogli być rozpoznani cesarze Marek Aureliusz i Lucjusz Werus. Tertulian zaliczył go do odrzucających herezję Walentyniana, podobnych do herezjarchów, umieszczając go po Justynie, a przed Ireneuszem. Uważał go również za przeciwnika montanistycznego Proculusa i określił go, w celu pochwalenia, jako "sofistę kościołów". Jednakże anonimowy przeciwnik herezji Artemona wymienił Miltiadesa po Justynie, a przed Tacjanem i Klemensem Aleksandryjskim wśród tych pisarzy, którzy, występując przeciwko poganom i heretykom, wyznawaliby boskość Chrystusa.

MILITIADES, papież (310-314) Prawdopodobnie pochodzenia rzymskiego. Na synodzie zwołanym na Lateranie (313) w imieniu cesarza podjął decyzję wraz z innymi biskupami przeciwko donatystom na rzecz cecyliusza. Konstantyn z pewnością ustanowił go iudex datus ze względu na tradycyjny prestiż Kościoła rzymskiego. Jednakże gdy donatyści nie zaakceptowali wyroku Miltiadesa, cesarz sam zwołał synod, nie zwracając uwagi na współpracę papieża.

METEMPSYCHOZA

I. W pierwszych trzech w. - II. Na Wschodzie od IV do VIII w. - III. Na Zachodzie od IV do VII w. Przejście pojedynczej duszy do kolejnych i różnych ciał, zarówno ludzkich, jak i zwierzęcych lub roślinnych, w celu ukarania, oczyszczenia, wyzwolenia z łańcuchów świata materialnego (metempsych?sis/ metens?mat?sis) było quaestio omawianym w pismach filozoficznych na temat duszy i zostało zaakceptowane przez orfików; przez Empedoklesa, Pitagorasa i Platona; oraz przez średnioplatoników i neoplatoników . Już Arystoteles odrzucił jako bezsensowne "fantastyczne konstrukcje pitagorejczyków", na podstawie których "dusza przypadkowo wchodzi do ciała przypadkowo", twierdząc, że tak jak każda sztuka musi wykorzystywać właściwe narzędzia, tak "dusza musi posiadać własne ciało" . Satyryk Lukian z Samosaty wyśmiewa wielokrotne reinkarnacje Pitagorasa (Gallus 20). Metempsychozę akceptowali również niektórzy heterodoksyjni chrześcijanie, którzy błędnie reinterpretowali fragmenty biblijne, takie jak Mt 11:14 i 17:12 o Eliaszu/Janie Chrzcicielu, Mt 15:21-28 o kobiecie kananejskiej ("Niedobrze jest zabierać chleb dzieciom, a rzucać szczeniętom") i Rz 7:9 ("Kiedyś żyłem bez Prawa"). Zostało to również zaakceptowane przez innych, którzy błędnie interpretowali zmartwychwstanie, przez zwolenników ezoterycznych nauk żydowskich, przez gnostyków (karpokratów, bazylidianów) i przez manichejczyków. Ojcowie Kościoła zawsze kwestionowali możliwość metempsychozy, powołując się na argumenty oparte na rozumie i Biblii.

I. W pierwszych trzech w. Justyn Męczennik (zm. ok. 165), który przeszedł przez różne szkoły filozoficzne, jest pierwszym ojcem Kościoła, który bezpośrednio zajmuje się metempsychozą, wykazując, że jej założenia są błędne (naturalna nieśmiertelność i powinowactwo duszy z boskością i wizją Boga poprzez współnaturalność) i argumentując, że w ciałach zwierzęcych dusza ludzka nie miałaby świadomości bycia karaną ani nie mogłaby żyć z dynamiczną inklinacją ku Bogu . Podstawowy powód tego odrzucenia opiera się na idei wewnętrznej jedności między elementami konstytutywnymi istoty ludzkiej , zgodnie z którą dusza nie może zmienić swojego ciała bez rozróżnienia. Teofil z Antiochii (zm. 185) przypomina, że Platon (patrz Fajdr. 248d) zaprzecza sam sobie, gdy twierdzi, że dusza jest nieśmiertelna, a następnie że dusze wędrują do innych ciał ludzkich, a nawet zwierzęcych. Dla tych, którzy są inteligentni, takie nauczanie wydaje się straszne i próżne. Hermiasz (ok. 200) w sarkastycznym stylu ujawnia swoje przerażenie nieokreśloną i zmieniającą się istotą: Czy to człowiek? Czy to zwierzę? Czy to krzew? . Ireneusz z Lyonu (zm. 202) wdaje się w polemikę z gnostykiem Karpokratesem, który interpretuje słowa Chrystusa z Mt 5:20 (dłużnik nie opuszcza więzienia, dopóki nie zapłaci ostatniego centa) w sensie sprzyjającym metempsychozie. Święty tekst jest wypaczony do "z góry przyjętej" teorii: "Każdy nieustannie przechodzi z jednego ciała do drugiego", aby wymazać swój dług i uwolnić się od konieczności wchodzenia w ciało . Ireneusz sprzeciwia się, że gnostycy używają świętych tekstów tak, jakby były to mozaikowe płytki, które pochodzą ze wspólnego obrazu, ale są wykonane w inny obraz. Jednak prawdziwy chrześcijanin rozpoznaje mozaikowe płytki i nie myli sylwetki przebiegłego lisa z portretem króla. Ponadto odrzuca on przejście duszy do kolejnych ciał "na podstawie faktu, że dusze nie mają żadnej pamięci poprzednich zdarzeń" , ani nie piły wody zapomnienia za zapomnienie przeszłego życia . Dlatego twierdzenie, że to ciało powoduje zapomnienie, jest nonsensem, ponieważ dusza nie byłaby w stanie zapamiętać niczego. Kiedy w rzeczywistości oko jest odwrócone od przedmiotu, przedmiot byłby całkowicie zapomniany. W rzeczywistości to dusza rządzi ciałem, tak jak artysta opanowuje swój instrument . Ireneusz dowodzi zatem antropologicznej niespójności teorii reinkarnacji . Nawet Pan w historii Łazarza i bogacza (Łk 16,19-31) uczy nas, że "dusze nie przechodzą z ciała do ciała, ale zachowują tę samą formę, do której są przyłączone, i pamiętają dzieła, które wykonały tutaj [na ziemi]" . Głęboki powód odrzucenia metempsychozy leży w naturze ludzkiej, stworzonej przez Boga w jej zasadniczej tożsamości i jedności duszy i ciała: "Jak każdy z nas otrzymuje własne ciało od Boga, tak też każdy z nas ma własną duszę". Dlatego przeciwstawia chrześcijańską wizję zmartwychwstania reinkarnacji: istoty ludzkie, zapisane w księdze życia, "powstaną z martwych, mając własne ciała, własne dusze i własnego ducha, do których Bóg ich zechce" . Dlatego niezbywalna jedność osoby ludzkiej, stworzonej przez Boga z określoną duszą (która ma początek i otrzymuje niezniszczalne życie, trwające tak długo, jak Bóg tego chce), zharmonizowanej z określonym ciałem (przeznaczonym do zmartwychwstania, a potem do życia wiecznego), przeciwstawia się swoją integralną tożsamością wierze w reinkarnację. Klemens Aleksandryjski przypisuje teorię metempsychozy Egipcjanom i wspomina o teorii "tych, którzy wierzą, że dusze są wprowadzane do ciał i są z nimi związane i wlewane do nich [przechodząc z jednego ciała do drugiego]", dodając natychmiast uderzające wskazanie swojego wyraźnego sprzeciwu: "Przeciwko nim będziemy mieli inną okazję, aby przemówić, gdy rozważymy duszę" (nie mamy jednak żadnych dowodów na to, że takie dzieło kiedykolwiek zostało napisane). Klemens nawiązuje także do platońskiego mitu o duszy, która traci skrzydła i spada tutaj w dół, w świat , ale odpowiada: "Dusza nie jest tutaj posłana z nieba w negatywnym sensie, ponieważ Bóg kieruje wszystkim ku lepszemu celowi . Następnie cytuje teorię Bazylidesa, który zakłada, że "dusza, która zgrzeszyła w poprzednim życiu, podlega karze w tym życiu" i w konsekwencji interpretuje tekst biblijny "Bóg karze nieposłusznych aż do trzeciego i czwartego pokolenia" jako odnoszący się do reinkarnacji: ens?mat?seis. W polemice z preegzystencją dusz (prowadzonej przez Bazylidesa i innych) proponuje kreacjonizm dusz i twierdzi, że odpłata za wcześniejsze grzechy na to życie byłaby zaprzeczeniem dydaktycznej roli boskiej opatrzności i zaprzeczeniem wolnej woli, a także unicestwiłaby wiarę i miłość . Tertulian (zm. po 220) jest radykalnie przeciwny metempsychozie, z antropologicznej i moralnej perspektywy. Po skłonieniu się ku tej teorii zaproponowanej przez Platona (w odniesieniu do pamięci), stanowczo ją odrzuca . Pierwszy atak skierowany jest przeciwko osobie jego wynalazcy, Pitagorasa, który przypomina sobie różne reinkarnacje: Aethalidesa, Euforbosa (Pitagoras przypomina sobie swoją tarczę; Tertulian pyta, ale w jaki sposób? sztuczką czy magią?), Pyrrusa i Hermotimusa (An. 28). Następnie obala twierdzenie Platona , że żywi pochodzą ze zmarłych: w rzeczywistości stworzenie dowodzi czegoś przeciwnego, a pierwotne prawo nie ulega zmianie. Ponadto, gdyby metempsychoza była prawdopodobna, całkowita liczba istot ludzkich zawsze byłaby taka sama, ponieważ liczba dusz żywych i umarłych byłaby stale równa. Jednak w toku historii populacja ludzka stale rośnie (An. 30). Jeśli żywi pochodzą ze zmarłych jako jednostki od jednostek, w jaki sposób narodziny bliźniąt byłyby możliwe, zakładając, że dwie lub więcej dusz pochodzi z jednej duszy? Ponadto, jeśli ludzie umierają w różnym wieku, dlaczego nie wracają do tego samego wieku, w którym opuścili ziemię, ale zamiast tego zawsze rodzą się jako niemowlęta? Dlaczego nie odzyskują również dawnych temperamentów i dawnych skłonności? A jednak przykład Pitagorasa dowodzi przeciwieństwa tej tezy: Podobnie jak Euforbus, był duchem walki; podobnie jak Pyrrus jadał ryby; podobnie jak Etalides i Hermotimus jadał fasolę; podczas gdy podobnie jak filozof z Samos preferował pokój, był wegetarianinem i nawet zakazano mu przekraczania pola fasoli. Dlaczego więc inni filozofowie nie pamiętali swoich poprzednich wcieleń? . Ponadto Tertulian odrzuca najbardziej radykalną formę metempsychozy, tę występującą w ciałach zwierząt, odwołując się do Empedoklesa, który zwykł twierdzić, że był młodym drzewkiem i rybą . W rzeczywistości niemożliwe jest, aby dusza ludzka mogła zająć miejsce duszy zwierzęcej bez przechodzenia zmian, ponieważ cechy i właściwości człowieka i zwierzęcia są nie tylko różne, ale często wręcz kontrastujące. Kiedy Pismo Święte porównuje ludzi do zwierząt ziemi, intencją jest podobieństwo cech naturalnych , a nie substancji, która jest absolutnie inna . Ponadto dla Tertuliana odrzucenie metempsychozy jest również konieczne z perspektywy moralności i sprawiedliwości odwetowej. Jeśli dusze nie pozostają takie same, poczucie sprawiedliwości zanika; jeśli człowiek odkrywa, że jest zwierzęciem, jego zasługi zostają umniejszone. Tak więc, gdyby dusze morderców reinkarnowały się w ciałach zwierząt (takich jak zwierzęta ofiarne), otrzymałyby karę łagodniejszą niż kara przewidziana w prawie ludzkim (tortury i śmierć), nie mówiąc już o prawie boskim (An. 33). Na koniec Tertulian wspomina o kilku zwolennikach metempsychozy: Szymonie Magu (który wykupiłby swoją towarzyszkę Elenę) i Karpokratesie . Utożsamienie Eliasza z Janem Chrzcicielem (Mt 17,12) wynika z faktu, że ta druga postać posiada ducha i siłę pierwszego , z których każdy może być przeniesiony przez wolę Boga, ale nie dusza i ciało, które są substancjami właściwymi dla każdego człowieka . Tertulian przeciwstawia reinkarnacji zmartwychwstanie: na wzór Chrystusa, wskrzeszonego z martwych wraz z własnym ziemskim ciałem , każdy człowiek zmartwychwstanie jako własne ciało, które zostanie ponownie zjednoczone z własną duszą. Każdy człowiek powróci, aby żyć w ciele, tym samym ciele, które posiadał podczas życia ziemskiego, a nie w innych ciałach ludzkich lub zwierzęcych , zawsze zachowując tę samą tożsamość . Człowiek odzyskuje pierwotną naturę i zdolność pamięci, ponieważ "nie może istnieć żaden prawdziwy osąd, jeśli nie ma przedstawienia tej samej jednostki, która zasłużyła na poddanie się wyrokowi", bez poddania się reinkarnacji w ciałach zwierzęcych . Aby zostać osądzonym przez Boga, człowiek musi znajdować się w integralnym stanie osoby, która działała na tym świecie. Zjednoczenie duszy i ciała w procesie historii wymaga tego samego zjednoczenia, aby otrzymać zapłatę (lub karę) przy zmartwychwstaniu. Minucjusz Feliks (początek III w.) opowiada, że filozofowie, którzy jednocześnie podtrzymują nieśmiertelność duszy i reinkarnację duszy w różne ciała, przekręcają prawdę. Jeśli zatem proponują również metempsychozę w ciałach zwierzęcych, przedstawiają teorię "niegodną powagi filozofii" (34 października,6-7). Według Hipolita (II-III w.) Karpokratianie nauczają, że dusze przechodzą z ciała do ciała, dopóki nie wyczerpią wszystkich swoich grzechów ; tymczasem nauczyciele mówią, że "od przyjścia Zbawiciela wędrówka dusz ustała" . W jednym fragmencie tekstu autor stwierdza, że chrześcijanie nie czekają na reinkarnację (ensōmatōsis), ale raczej na zmartwychwstanie ich ciał z ich własnymi duszami . Orygenes (zm. 254) był czasami przedstawiany jako "chrześcijański" zwolennik reinkarnacji. Prawda jest odwrotna: wielokrotnie ją obalał i był fałszywie oskarżany o jej wyznawanie. Wyraźnie wymienia wśród zwolenników metempsychozy: Empedoklesa , Pitagorasa i przede wszystkim Platona ; grupy chrześcijan, którzy interpretowali fragmenty biblijne w tym sensie ; gnostyków, takich jak Bazylides ; i Żydzi, którzy przestrzegali tajnych nauk . Dla Orygenesa taka teoria nie jest filozoficznie obronna: ciało, określone specyficznie przez duszę, której jest instrumentem , jest zawsze powiązane z tą duszą i nie może być zmienione. Również z perspektywy logiki i etyki byłoby absurdalne i niesprawiedliwe, aby dusze "zgrzeszyły w jednym ciele i są karane w innym" . Przede wszystkim niemożliwe jest, aby dusza ludzka przeniosła się do ciał zwierząt i roślin, ponieważ człowiek został stworzony ontologicznie jako istota główna i pierwotna pierwszego rzędu w twórczym dziele Boga, podczas gdy zwierzęta są stworzeniami uzupełniającymi, wtórnymi, które powstały w inny, pomocniczy sposób , dla dobra ludzkości . Dlatego istoty ludzkie nie są ani zdeterminowane, ani zależne od stworzeń, które są ukształtowane w sposób uzupełniający. Nawet na końcu świata Bóg będzie wszystkim we wszystkich tylko w stworzeniach rozumnych, a nie w zwierzętach . Dusze ludzkie i zwierzęce nie należą do tego samego gatunku: dusza została stworzona "na obraz" Boga , a zatem "niemożliwe jest, aby natura stworzona "na obraz Boga" całkowicie utraciła swoje własne cechy i przyjęła inne, ukształtowane na obraz nie wiadomo czego, u nierozumnych zwierząt" . Zwierzęta nie uczestniczą w racjonalności należącej do istot ludzkich, ale działają na podstawie naturalnego instynktu . Dusza ludzka nie może cierpieć z powodu utraty wrażliwości lub racjonalności jako kary, transmigrując do ciał roślinnych lub zwierzęcych : w takim przypadku ta sama kara byłaby pozbawiona sensu, a konwersja byłaby nieosiągalna (ponieważ brakuje jej rozumu, niezbędnego narzędzia do uświadomienia sobie błędów i zmiany zachowania). Człowiek musi odbyć karę w swoim własnym ludzkim ciele . Ponadto zachowanie zwierząt jest instynktowne; dlatego nie ma ani znaczenia etycznego, ani przypisywalności moralnej, ani możliwości wznoszenia się lub duchowego doskonalenia. Zamiast tego człowiek cierpi osąd, gdy przekracza naturalne tendencje ; jest w stanie postępować lub cofać się w cnocie .Wreszcie tylko ciało ludzkie jest przeznaczone do zmartwychwstania: dlatego będąc siedzibą rozumnej duszy, w chwili śmierci otrzymuje należne mu honory , podczas gdy ciało zwierząt zostaje odrzucone ; w chwili zmartwychwstania cechy ciała zostają zastąpione: z zniszczalnego i śmiertelnego na niezniszczalne i nieśmiertelne . Tylko w alegorycznym sensie istoty ludzkie, poprzez wady i cnoty, są porównywalne do zwierząt : chodzi o asymilację moralną, a nie fizyczną przemianę. Boski obraz w człowieku może zostać przyćmiony przez grzech i nałożony na niego przez demoniczne lub zwierzęce obrazy, ale nigdy nie może zostać wymazany . Również konkretna dusza ludzka nie przechodzi do innego ludzkiego ciała. Każda dusza jest zharmonizowana ze swoim własnym ciałem ; dusza nie może jednocześnie ożywiać dwóch różnych ciał. Każdemu indywidualnemu ciału musi odpowiadać inne imię . Orygenes sprzeciwiał się teorii metempsychozy również na podstawie argumentów biblijnych. Anioł Gabriel (Łk 1,17) nie mówi o "duszy" Eliasza, ale o jego "duchu" i jego "mocy" (Ko. Io 6,11,66; Ko. Mt 13,2): w nich jest tożsamość misji i charyzmatu prorockiego, a nie transmigracja duszy Eliasza do Chrzciciela . Jeśli według teorii zwolenników metensomatozy, to z powodu grzechu dusza musi przejść transmigrację, za jaki grzech dusza Eliasza musiała przejść do Jana? Dlatego jest to "najbardziej oczywiste kłamstwo", że Eliasz, tak doskonały, że nie doświadczył śmierci wspólnej wszystkim ludziom (ponieważ został wyniesiony do nieba), musiał zadośćuczynić karze metensomatozy. Orygenes interpretuje słowa Jezusa do kobiety kananejskiej: "Niedobrze jest zabierać chleb dzieciom i rzucać szczeniętom" (Mt 15:26) i odpowiedź kobiety: "Nawet szczenięta jedzą okruchy, które spadają ze stołów ich panów" (Mt 15:26-27) w alegoryczny sposób: chleb jest symbolem pożywienia tych, którzy duchowo rozwinęli się, są dziećmi, a okruchy reprezentują pożywienie tych, którzy, ledwie rozwinęli się jak kobieta kananejska, są podobni do psów, a następnie oświadcza: "Inni, obcy nauce Kościoła, wyobrażają sobie nawet, że dusze przechodzą z ciał ludzi do ciał zwierząt, zgodnie z ich różnymi wykroczeniami. Nie znajdujemy tej koncepcji w ogóle w Piśmie Świętym i oświadczamy, że istnieje przejście ze stanu bardziej duchowego do stanu mniej duchowego, i że przechodzi się przez to przejście z powodu tak wielkiej niedbałości i zaniedbania" (Ko. Mt 11,17). Odrzuca on ideę Bazylidesa, opierając się na Rz 7,9 ("Kiedyś żyłem bez Prawa"), aby potwierdzić, że fraza ta odnosiła się do czasu, w którym człowiek żył w ciele zwierzęcym, które nie podpadało ponownie pod Prawo (Ko. Rz 5,1), zauważając, że apostoł Paweł odnosi się do jednego i tego samego życia. Jednocześnie nie akceptuje on idei, że tutaj nie ma innej kary, jak tylko wędrówka duszy po śmierci, ponieważ w ten sposób zbawienny strach przed przyszłymi karami zostaje wyeliminowany u ludzi i rozkwita bezbożność . Ponadto twierdzi, że chrześcijanie praktykują abstynencję nie z powodu mitu metempsychozy, ale w celu umartwienia ciała (C. Cels. 5,49; 8,30). Dzieci są chrzczone nie za zło, którego dusza dopuściła się w innym ciele, ale dlatego, że ta dusza została wydana na świat w ciele podlegającym grzechowi . Chrześcijanie mówią o zmartwychwstaniu, z pewnością nie dlatego, że "błędnie zinterpretowali naukę o metempsychozie", jak argumentuje poganin Celsus. W rzeczywistości ciało nie zmienia się w substancji, ale w atrybutach . Tutaj istnieje tożsamość między ciałem ziemskim a ciałem chwalebnym . Wbrew gnostykom Orygenes zaproponował ideę preegzystencji dusz, aby wyjaśnić różnorodność sytuacji ludzkich . Zawsze jednak wyraźnie odróżniał ensomatosis - tj. zstąpienie duszy do ciała ludzkiego - od metensomatosis . Ensomatosis spełniła się poprzez pierwszy grzech lub aby pomóc istotom ludzkim : ciało jest przyjmowane na podstawie zasług i wad, które poprzedzają ziemskie narodziny. Metensomatoza - przejście pojedynczej duszy ludzkiej do kolejnych i kilku ciał: ludzkiego, zwierzęcego, astralnego - została całkowicie obalona przez Orygenesa i jest uważana za "głupstwo" , "fałszywą naukę" i "obcą kościołowi Bożemu, nie przekazaną przez apostołów, ani nie objawioną przez Pisma" . W rzeczywistości dla Orygenesa ciało - znak stworzenia i rodzaj "kodu genetycznego" - zawsze towarzyszy duszy w różnych epokach od stworzenia do apokatastasis; prezentując się na nowo w kolejnych światach, ciało zawsze pozostaje tym samym ciałem, choć od czasu do czasu przyjmuje cechy (duchowe, eteryczne, fizyczne) dostosowane do światów, w których żyje, na podstawie postępu lub regresu duszy. W zmartwychwstaniu tożsamość ciała ziemskiego i ciała duchowego jest zapewniona przez trwałość substancji cielesnej , przez "formę" (eidos) , przez "zasadę nasienną" (logos spermatikos) . Również teoria "pojazdu duszy" , cielesnego opakowania, które działa jak pomost między duszą a ciałem po śmierci człowieka, wzmacnia tę tożsamość. Podczas kontrowersji orygenistycznych (od IV do VI w.) niektórzy pisarze oskarżali Orygenesa o popieranie metensomatozy lub o wybiórcze stosowanie, błędne interpretowanie lub przekręcanie tekstów biblijnych. Błędnie przedstawiali moralne porównanie grzeszników do zwierząt lub ideę kolejnych światów i przedstawiali Orygenesa jako zwolennika pogańskich nauk, aby go zdyskredytować. Pamphilus i anonimowy autor cytowany przez Focjusza oczyścili już Orygenesa z takich oskarżeń. Jednak z powodów polemicznych zostały one podjęte ponownie przez Hieronima w IV w. i przez Justyniana w VI w. (Ep. ad Menan.).

II. Na Wschodzie od IV do VIII w. Bazyli z Cezarei (zm. 379), stosując egzegezę Rdz 1:24 (w Septuagincie: "ziemia wydaje żywą duszę"), potwierdza różnicę między duszą zwierząt a duszą istot ludzkich. Pierwsza to "nikt inny niż ziemia: nie należy wierzyć, że istniała przed substancją ciała zwierząt, ani że istniała po rozkładzie ich ciała" , podczas gdy druga jest stworzona na obraz Boga. Dlatego też ostro krytykuje filozofów, którzy stawiają swoje dusze i dusze psów na tym samym poziomie i twierdzą, że żyli wcześniej jako zwierzęta. Pisząc takie bzdury, pokazują, że mają mniej rozumu niż ryby . Grzegorz z Nazjanzu (zm. ok. 390), po stwierdzeniu, że dusza ludzka jest "tchnieniem Boga, niebiańskim z natury" , demonstruje różnicę między naturą ciała a nieśmiertelną formą. Zaprzecza, że dusza jest wspólna dla wszystkich i ostatecznie nazywa to "próżnym żartem niemądrych, którzy twierdzą, że dusza, dobra lub zła, emigruje, jako nagroda za cnotę lub kara za grzechy, do innych ciał odpowiednich do poprzedniego życia" . W rzeczywistości nigdy nie zaobserwowano moralnych rozumowań mądrego dzikiego zwierzęcia lub mówiącego drzewa; dusza ludzka nie byłaby w stanie ani odpokutować grzechów, ani ustalić, które ciało miała najpierw, a które później. Innym poważnym błędem jest założenie, że zapomnienie poprzedniego życia pokrywa pamięć istoty ludzkiej Grzegorz z Nyssy (zm. 392) obala zwolenników preegzystencji dusz lub ciała. Twierdzi, że takie osoby nie zostały jeszcze uwolnione od bajek o metempsychozie w ciałach zwierzęcych. Jeśli dusza popada w naturę zwierzęcą, nie może postępować w cnocie - nieobecnej w istotach nierozumnych - i tak będzie spadać coraz niżej. Zostanie przekształcona w niebyt i nie będzie można powrócić do tego, co jest lepsze. Gdyby dusza miała pochodzić z krzewu, trzeba by powiedzieć, że życie drzewa jest bardziej godne niż pierwszy stan duszy . Według Grzegorza z Nyssy zwolennicy metempsychozy obrażają gatunek ludzki, twierdząc, że dusza istoty ludzkiej jest identyczna z duszą istoty nierozumnej, zmienia ciała, wędruje przez zwierzęta, a nawet przez rośliny, a następnie powstaje na nowo aż do natury ludzkiej . Grzegorz twierdzi natomiast, że w zmartwychwstaniu "wraz z duszą to samo ciało odradza się, uporządkowane ponownie przez te same elementy" i nie przechodzi do innych ciał. Ci, którzy "sądzą, że dusza wędruje w różnych naturach, mylą osobliwość natury i mieszają wszystko razem: racjonalność i nieracjonalność, zdolności zmysłowe i brak wrażeń" (tamże). Gdyby tak było, należałoby dojść do wniosku, że "wszystkie rzeczy są tylko jedną rzeczą i że w bytach istnieje tylko jedna jedyna natura, zmieszana w sposób niejasny i niewyraźny, bez żadnej osobliwości wyróżniającej rzecz . Dusza nie może ani preegzystować, ani transmigrować przez inne ciała, ponieważ jest formowana w tym samym czasie, w którym formowane jest jej własne ciało . Jeśli zatem pogańscy filozofowie twierdzą, że "dusza przechodzi z jednego ciała do drugiego, przekształcając się nawet w naturę irracjonalną", nie oferują oni zdrowej nauki. Epifaniusz z Salaminy (zm. 403) identyfikuje jako zwolenników wędrówki dusz pewnych greckich filozofów (stoików, platoników i pitagorejczyków) i różnych heretyków (karpokratów; Walentyna gnostyka, Colorbasus, wszystkich gnostyków i manichejczyków). Uznaje również, że każda osoba obdarzona zdrowym rozsądkiem odrzuca wędrówkę dusz jako absurdalną. Przeciwko manichejczykom, którzy twierdzą, że metempsychoza jest karą i oczyszczeniem , sprzeciwia się, że nie jest prawdopodobne, aby dusza mogła wpłynąć do maleńkiego nasienia i że oczekuje kontaktu z ciałem rodziców poprzez ich pragnienie. Odrzuca także ideę, że jednostki rodzą się z innego gatunku (człowiek nie może pochodzić od psa ani odwrotnie: każdy gatunek odtwarza elementy tego samego gatunku!) lub że dusze, które przeszły do niższych ciał, nabywają świadomości . Jan Chryzostom (zm. 407) odrzuca naukę "absurdalną i obrażającą godność człowieka, aby twierdzić, że dusze ludzi są przemieniane w muchy, komary, krzewy" ; i twierdzi, że dusza jest poniżana przez twierdzenie, że może ona transmigrować do zwierząt . Wyśmiewa tę teorięi uważa za zysk, że w jego czasach takie teorie zanikły. Wieki później Jan z Damaszku (zm. ok. 750) nie wspomina już o hipotezie powrotu do życia ziemskiego. Zamiast tego mówi po prostu, że dla istot ludzkich nie ma możliwości pokuty po śmierci ). Kiedy opuszcza ciało, dusza nie może już mutować ze stanu, w którym się znajdowała .

III. Na Zachodzie od IV do VII w. Laktancjusz (zm. 325) uważa za błędne potwierdzanie nauki o reinkarnacji . Z powodu ignorancji niektórzy twierdzą, że "weszliśmy na światło, aby odsiedzieć wyrok za popełnione zło" (tamże). Pyta: "Jakie zło moglibyśmy popełnić i gdzie moglibyśmy je popełnić, gdybyśmy w ogóle nie istnieli?" (tamże), i obala anegdoty i wyimaginowane opowieści o wcześniejszych życiach, wymyślone przez Pitagorasa (tamże). Tak więc przejście do innych ciał zwierzęcych jest bezużyteczne, ponieważ nie jest konieczne wprowadzanie starych dusz do nowych ciał (w istocie Stwórca może zawsze stworzyć nowe dusze po pierwszych duszach) i jest niemożliwe, ponieważ dusza obdarzona intelektem nie jest w stanie zmienić natury swego stanu, tak jak ogień nie jest w stanie skakać w dół (Div. Inst. 3,19). Poglądy Pitagorasa na temat reinkarnacji, nawet w ciałach zwierzęcych, są z pewnością śmieszne i niegodne poważnego odrzucenia . Czyż nie byłoby lepiej, aby dusze ludzkie zgasły wraz z ciałem, niż zostały skazane na inne ciała zwierząt ? Poeci wymyślili więc rzekę zapomnienia, ponieważ dusze, pamiętające o wcześniejszych udrękach, nigdy nie chciałyby powrócić na ziemię . Ambroży z Mediolanu (zm. 397) nalega, że przemiany istot ludzkich w zwierzęta należy interpretować w sensie symbolicznym lub ironicznym . Takie historie są "niegodne wiary i są sprzeczne" i są niepojęte w prawdziwym sensie. W rzeczywistości stworzenie stworzone na obraz Boga nie może zostać zmienione w postać zwierzęcą, ponieważ zdolność rozumu, a nie wygląd ciała, jest na podobieństwo Boga, a "natura nie pozwala na coś takiego, a gdyby pozwalała, łaska z pewnością by na to nie pozwoliła" (ibid.). Hierome (zm. 419) w swoich pismach wielokrotnie nawiązuje do metempsychozy (często nawet używając odpowiedniego greckiego słowa: patrz np. W Mt. 2,11,14-15 i 2,14,1-2; Ep. 124,4.7.14), zgodnie z którą dusze, które spadły z nieba, na podstawie różnic w zasługach, cierpią w ciałach kary za przeszłe grzechy, przyobleczone w poprzednie ciała , nawet ciała zwierzęce . Przytacza różne reinkarnacje Pitagorasa . Określa jako "próżną i skandaliczną" naukę, że dusze, za pewne przeszłe grzechy, zostały pochowane w ciałach ludzkich w celu pokuty . Udowadnia jej sprzeczności: dusze istot ludzkich i zwierząt nie mogą być tej samej substancji i pochodzić od tego samego stwórcy. W jaki sposób dla zbawienia jednego ludzkiego ciała miałyby zginąć dwa tysiące świń? ; dusze istot ludzkich są o wiele cenniejsze niż dusze zwierząt . Wyjaśnia, że Jan Chrzciciel jest nazywany Eliaszem, nie dlatego, że był jego reinkarnacją, ale dlatego, że miał jego łaskę i moc, żył w ten sam surowy sposób i wypełniał analogiczną misję: Chrzciciel przygotował pierwsze przyjście Chrystusa, tak jak Eliasz przygotuje drugie przyjście . Niestety, nie rozumiejąc dokładnie idei Orygenesa, Hieronim oskarżył go o wyznawanie metempsychozy . Augustyn z Hippony (zm. 430) odrzuca każdą formę metempsychozy bronioną zarówno przez manichejczyków, jak i filozofów (przede wszystkim pitagorejskiej i platońskiej inspiracji). Jeśli chodzi o pierwszą grupę, ostro krytykuje taką teorię, ponieważ opiera się ona na fałszywej koncepcji Boga i duszy, która wg. dla manichejczyków "nie jest niczym innym, jak tą samą substancją Boga, w istocie jest identyczna z tym, co jest Bogiem" i jest uwikłana w różnego rodzaju chwasty i małe robaki, i do nich jest w stanie transmigrować . Jednak Augustyn sprzeciwia się, "Bóg jest absolutnie niezmienny i nieskazitelny" , a dusza nie jest cząstką Boga, ponieważ podlega zmianom . Dlatego taka teoria okazuje się nieracjonalna i odrażająca, ze względu na niezgodność między założeniem boskiej natury duszy (założeniem, które wymagałoby niezmienności) a różnymi zmianami, którym dusza jest poddawana poprzez ciągłe transmigracje do różnych ciał . Ponadto działanie Chrystusa, który traktował ludzi inaczej niż zwierzęta i drzewa, podważa podobne idee . Augustyn demonstruje absurdalność i sprzeczności manichejczyków, jeśli metempsychoza w ciałach zwierząt i roślin miałaby być akceptowana: zabijając zwierzę, popełnia się zabójstwo, jeśli wcielono by w nie duszę ludzką . U zwierząt dusze ludzkie nie mogą ani nabyć prawdy ani mądrości, ani rozwijać się moralnie, ani nawet postrzegać boskich nakazów . Wielką wagę przywiązywano by do rzeczy, a nie do osób (bardziej miłosierny jest kawałek chleba niż biedny człowiek pozostawiony na śmierć głodową: En. Ps. 140,12). W rezultacie, jeśli pewne zasady mają konsekwencje, które prowokują zachowania sprzeczne zarówno z prawem naturalnym, jak i boskim, są fałszywe. Augustyn ma jednak nadzieję, że manichejczycy będą mogli odpokutować swoje nikczemne błędy . Jeśli chodzi o drugą grupę, Augustyn odrzuca nauki różnych filozofów, którzy twierdzą, że metempsychoza występuje w różnych ciałach, czy to ludzkich, czy zwierzęcych; wśród nich wymienia Pitagorasa, Platona, Plotyna i Porfiriusza z Tyru, który akceptuje jedynie transmigrację do różnych ciał ludzkich. Dla Augustyna takie idee wynikają z chęci wyjaśnienia problemu ludzkiego cierpienia i z teoretyzowania cyklów, które powtarzają się bez końca . Podstawowym założeniem każdej teorii metempsychozy jest preegzystencja dusz i ich upadek do ciał za grzechy popełnione w poprzednim życiu. Augustyn kategorycznie stwierdza: "Wcale nie wierzę, nie dopuszczam, całkowicie się nie zgadzam, że dusze grzeszą w poprzednim życiu, z którego miałyby zostać wrzucone do więzienia ciał" . Oświadcza, że chrześcijanin katolicki nie może zaakceptować tego rodzaju hipotezy na podstawie autorytetu Pisma Świętego . Jak mówi św. Paweł (Rz 9,11), ci, którzy jeszcze się tu nie narodzili, nie uczynili niczego dobrego ani niczego złego , nawet jeśli są zarażeni grzechem Adama, przekazanym jego potomkom . Poza tym, całkiem inaczej jest zgrzeszyć w Adamie i "zgrzeszyć nie wiadomo gdzie, ale bez związku z Adamem" i zostać wrzuconym do ciała jak do więzienia (Ep. 166,9,27). Jest zaskoczony, że Orygenes opowiadał się za ideą, że dusze, oddalając się od Boga, spadły z nieba i zostały zamknięte w ciałach jak w więzieniu. W rezultacie świat zostałby stworzony, aby tłumić zło, a nie wytwarzać dobro . Przeciwko teorii preegzystencji dusz Augustyn odpowiada, że "w duszy jest wrodzona pewnego rodzaju naturalna tęsknota do rządzenia ciałem i że "cała natura człowieka z pewnością składa się z ducha, duszy i ciała: więc ktokolwiek chce traktować ciało jako coś obcego naturze ludzkiej, jest szalony. W rzeczywistości Bóg daje nowego ducha każdemu ludzkiemu ciału, aby to samo ciało mogło zostać przemienione w lepszy stan w chwili zmartwychwstania . Co więcej, to samo ludzkie doświadczenie przeczy opinii osoby, która uważa, że dusze muszą być umieszczone w ciałach, które obciążają je proporcjonalnie do zasług lub wad poprzedniego życia (Rdz 1,22,31-32, gdzie również przytacza przykład kogoś, kto był gorliwy w wierze, chociaż miał nędzne ciało). Augustyn odrzuca metempsychozę w ciałach różnych gatunków, od istot ludzkich po zwierzęta i odwrotnie. Substancja duszy rozumnej nie może zmienić się w substancję nierozumnego zwierzęcia . Racjonalność i istota duszy ludzkiej są również niezbywalne, ponieważ istnieje substancjalny i nieprzypadkowy związek między umysłem a wiedzą rozumową . Podobieństwo nawyków i zachowań między istotami ludzkimi i zwierzętami należy interpretować w sensie metaforycznym, a nie dosłownym: istota ludzka pozostaje zawsze człowiekiem, nawet jeśli zachowuje się jak zwierzę . Zwierzęta działają instynktownie, a nie dlatego, że są w nich zdegradowane dusze ludzkie . Tak więc "zwierzęta zawsze zachowują zwyczaje zwierząt" : zachowania zwierząt są bliższe modelowi zwierzęcemu niż modelowi ludzkiemu; podobieństwo charakteru i zachowania między ludźmi a zwierzętami jest tylko na zasadzie analogii. Dlatego jeśli zachowanie człowieka i zachowanie zwierząt mają szczególne i odrębne cechy, to wynika z tego, że natura ludzka i natura zwierzęca zachowują w istocie swoje osobliwości: ani nie są one zamienne, ani nie można ich przekształcić w drugie. Jeśli niektórzy filozofowie przedstawili teorię wędrówki dusz ludzkich do ciał zwierząt, prawdopodobnie zamierzali potwierdzić, że przez swoje złe uczynki niektórzy ludzie stają się podobni do zwierząt w tym ziemskim życiu. Próbowali więc odwrócić złe osoby od ich szalonych namiętności . Jeśli Pismo Święte porównuje ludzi do zwierząt, odnosi się do obecnego życia osób, które postępują w sposób nierozsądny. Jeśli psalmista prosi Boga, aby nie porzucał człowieka na pastwę zwierząt , pragnie, aby jego dusza nie została porzucona w mocy osób gorszących, które są podobne do zwierząt , ani nawet w mocy demona, zdefiniowanego jako lew i smok . Należy zatem wnioskować, że wędrówka duszy ze zwierzęcia do człowieka "jest opinią absolutnie sprzeczną z wiarą katolicką" . Fakt, że ktoś przypomina sobie, że żył w ciele bestii, jest wynikiem albo kłamstwa, albo diabolicznej iluzji. Są to mylące wspomnienia podobne do obrazów halucynacyjnych . Ponadto, kierując się zdrowym rozsądkiem, Augustyn dodaje, że jeśli przeszliśmy przez różne reinkarnacje, pamięć o nich byłaby doświadczeniem wspólnym dla wielu lub prawie dla wszystkich, podobnie jak sny - ale tak nie jest (ibid.). Ponadto ta sama wędrówka do różnych ciał ludzkich nie jest wiarygodna: jeśli niektóre osoby, nawet te, które nie zostały poinstruowane, wiedzą, jak dawać precyzyjne odpowiedzi, powodem nie jest fakt, że w poprzednim życiu znały odpowiedzi, a następnie je zapomniały, ale to, że w tych osobach świeci światło wiecznego rozumu, w którym rozważają niezmienne prawdy. Przeciwko niektórym heretykom, którzy opierają się na Piśmie Świętym, aby poprzeć metempsychozę, twierdząc, że Jan Chrzciciel był reinkarnacją Eliasza, Augustyn sprzeciwia się, że Poprzednik jest nazywany Eliaszem, ponieważ posiada tego samego ducha i realizuje identyczną misję ; i tak jak duch Eliasza przeszedł na Elizeusza (patrz 2 Król. 2:15), który wyraźnie posiadał już własnego ducha, tak też ten sam duch Eliasza zstąpił na Chrzciciela, bez uprzedniej migracji jego ducha do Poprzednika . Augustyn pokazuje również sprzeczności i absurdy teorii metempsychozy i cykli ciągłych (nawet dla tych, którzy podobnie jak Porfiriusz z Tyru ograniczają wcielenia do ciał ludzkich i nie obejmują ciał zwierzęcych). Święci żyliby w stanie rzeczywistego nieszczęścia i fikcyjnego szczęścia; dlatego szczęście dusz w raju nie byłoby niezbywalne: w rzeczywistości życie nie może "być niezmiernie szczęśliwe, jeśli nie żyje w absolutnej pewności własnej wieczności" . Jeśli zamiast tego dusza musi powrócić do świata ziemskiego, "nieustannie porusza się przez fałszywe szczęście i nieustannie powraca do prawdziwego nieszczęścia. W rzeczywistości nie może być prawdziwym szczęściem, ponieważ nie ma pewności własnej wieczności" . Dlatego filozofowie (platonicy) mylą się, twierdząc, że dusze na wysokościach niebios, zapomniawszy o przeszłych złych rzeczach, pragną powrócić, aby przyjąć ciało i cierpieć nędze obecnego wieku : byłoby to "szalone pragnienie" . Ponadto Augustyn krytykuje koncepcję reinkarnacji jako formę kary, przez którą ciało byłoby więzieniem duszy . W tym przypadku taka teoria przeczy nauce platońskiej . gdzie stwierdza się, że istoty śmiertelne i nieśmiertelne są koniecznym warunkiem dobra i piękna świata . Dlatego też, jeśli stworzenie nie może być niczym innym, jak dobrem i mieć istnienie, tak jak osoby śmiertelne, jest to "dar boski" ; także ciało samo w sobie jest dobre i nie może przyjąć funkcji narzędzia do karania duszy. Nawet bogowie, którzy według Platona są architektami ludzkiego ciała , nie byliby dobroczynnymi twórcami, ale "twórcami kajdan i budowniczymi więzień" . Nie można zatem przyznać, że reinkarnacja jest karą za grzechy. Kościół nie może zaakceptować bezcelowej przemiany między stanami błogosławieństwa i kary (Haer. 43). Chrystus zmartwychwstał, a śmierć nie ma już żadnej mocy , a "po zmartwychwstaniu zawsze będziemy z Panem" , przypomina Augustyn . Powinniśmy trzymać się "wzniosłych prawd nauczanych przez świętych", a nie "ogromnych szaleństw wymyślonych przez uczonych", gdy twierdzą, że dusze, oczyszczone i mądre, "wracają w ciele przez miłość do ciała" . Dlatego też, konkluduje Augustyn, o wiele bardziej rozsądne jest wierzyć, że "dusze wracają raz do swoich ciał, niż wracają wiele razy do innych ciał". W przeciwnym razie, gdy życie ziemskie się zakończy, nie można ani szukać tego, czego zaniedbało się zdobyć, ani twierdzić, że zarobiło się przed Bogiem to, czego zaniedbało się dokończyć na tym świecie . Po ostatnim dniu, gdy człowiek umiera, nie naprawia się wyrządzonego zła: wszystko jest skończone . Otrzymuje się tylko zapłatę za własne czyny . Jest to czas sądu, a nie już miłosierdzia . Dlatego dusze będą "dręczone lub uwielbione w tym samym ciele, w którym żyły tutaj", w tych samych ciałach, w których popełniły czyny . Pan zapewnia nas, że "błogosławione dusze będą żyć w wieczności z tym samym ciałem na zawsze" . Chrystus w zmartwychwstaniu, jako głowa ludzkości, pokazał nam, czego muszą oczekiwać sprawiedliwi . W rzeczywistości "aby dusze były szczęśliwe, nie należy porzucać każdego ciała, ale przyjąć ciało odporne na proces stawania się" (Civ. Dei 22,26). Piotr Chryzolog (zm. po 450), po zacytowaniu słów Łk 1:17 (Jan Chrzciciel poprzedzi Chrystusa "duchem mocy Eliasza"), spieszy z podkreśleniem: "Nikt, słysząc te słowa, nie myśli o metempsychozie" i wyjaśnia, że Chrzciciel żyje duchem Eliasza i kroczy z jego mocą, ponieważ w swoim sposobie życia i w swoich cnotach jest doskonałym przedstawieniem tych rzeczywistości . Grzegorz Wielki (zm. 604), choć nie wskazując bezpośrednio na metempsychozę, jasno wyjaśnia, że sprzeczność między tekstami dotyczącymi Eliasza (Mt 17:12-13: Jezus potwierdza, że Eliasz przyszedł, odnosząc się do Jana Chrzciciela; J 1:21: Chrzciciel twierdzi, że nie jest Eliaszem) jest tylko pozorna, a nie rzeczywista. Wyjaśnia się to w świetle Łk 1:17: Chrzciciel "był Eliaszem w duchu, nie był Eliaszem osobiście. To, co Jezus mówi o Duchu, Jan zaprzecza osobie" . Wniosek. Dla ojców Kościoła metempsychoza jest teorią do odrzucenia, ponieważ nie chroni ani specyfiki istoty ludzkiej jako istoty rozumnej (zupełnie różnej od istoty nierozumnej), ani jej wyjątkowej pozycji jako noszącej "obraz Boga". Ponadto, ten sposób zakładania, że świat materialny i ciało mają wartość negatywną, traktowanie ciała jako narzędzia kary, nie oferuje precyzyjnej koncepcji sprawiedliwości odwetowej (w jednym ciele człowiek rozkwita, a w innym jest karany). Wreszcie, w precyzyjnej interpretacji Pisma Świętego nie znajduje się tekstów popierających takie idee. Chrześcijanie przeciwstawiali zmartwychwstanie, którego Chrystus jest pierwocinami, metempsychozie: ciało pozostaje zawsze takie samo, ale przybiera nowe i wyższe cechy i powstaje z ziemi jako ciało duchowe.

METODJUSZ z Olimpu (zm. 311) : Uważa się, że był biskupem Olimpu w Licji, Metody zmarł śmiercią męczeńską w Eubei w 311 r. Niemniej jednak niewiele wiemy o jego życiu. Studiował w szkole egzegetycznej Orygenesa, ale nie przyjął jego teorii o nieokreślonej sukcesji światów, preegzystencji dusz i zmartwychwstaniu ciała. Przyjął ascetyczną i mistyczną typologię, interpretując historię świętą jako postępujące objawienie. Nauka ta została przedstawiona w jego pracach egzegetycznych, które przetrwały w małych fragmentach (np. o Księdze Kapłańskiej i Księdze Przysłów) oraz w jego komentarzach do Księgi Rodzaju i Pieśni nad Pieśniami, które obecnie zaginęły. W jego zachowanych pismach znajdujemy totalizującą antropologię: sprawiedliwy zostanie wskrzeszony na obraz Chrystusa z uwielbionym ciałem identycznym z ciałem śmiertelnym. Ludzkość otrzymała wolność, ponieważ jej czyny były zasługujące. Tematy te pojawiają się w zachowanych słowiańskich wersjach jego dzieł: Aglaofont, czyli O zmartwychwstaniu, O wolnej woli i O życiu i racjonalnym działaniu. Jedynym zachowanym dziełem w oryginale greckim jest Sympozjon, czyli O dziewictwie, dialog, który szeroko zajmuje się tym zagadnieniem i zawiera różne prorocze obrazy o biblijnym tonie. Termin hagneia ("dziewictwo") jest zamierzony w pierwotnym znaczeniu jedności duszy sięgającej po objęcia boskiego Oblubieńca: dziewictwo ducha bardziej niż ciała. Pierwszy akt w trzech scenach koncentruje się na temacie człowieczeństwa. Drugi rozwija tajemnicę teleologiczną. W trzecim Tisiana rzutuje na eschatologiczny okres prawdy symboliczne proroctwa ST, argumentując w ten sposób przeciwko azjatyckiemu millenaryzmowi. W epilogu Domnina śpiewa, że teraz nadeszła era Ducha. Na koniec Tekla powraca na scenę, aby śpiewać o eschatologicznym exodusie, przypominając etapy boskiego nauczania.

MELKICI (od syryjskiego mălkāyā ["cesarski"]).: Termin używany w rejonie Syrii przez ich północnosyryjskich przeciwników, aby wskazać tych chrześcijan, którzy po przyjęciu definicji Chalcedonu (451), pozostali we wspólnocie z patriarchą Antiochii mianowanym przez Konstantynopol. Zależność od stolicy cesarskiej doprowadziła do niemal całkowitego porzucenia obrządku syro-antiocheńskiego. Termin ten obecnie oznacza społeczności obrządku bizantyjskiego, które zjednoczyły się z Rzymem w XVII w., mieszkańców obszaru patriarchatu lub od niego zależnych. Melkici stworzyli wiele tekstów chrześcijańskich w języku arabskim.

MELLITUS (zm. 24 kwietnia 624): Mnich i opat w Rzymie, prawdopodobnie w klasztorze św. Andrzeja na wzgórzu Celius. Mellitus został wyniesiony przez św. Grzegorza Wielkiego (zm. 604) na przywódcę grupy mnichów, którzy mieli ewangelizować Brytanię w latach 596-597. W 604 Mellitus został wyświęcony na pierwszego biskupa Londynu przez św. Augustyna z Canterbury (zm. 604/605). Przybył do Rzymu w 609 z kilkoma mnichami (Justus, Paulinus, Rufinianus itd.), aby zdać papieżowi Bonifacemu IV raport z postępów w ewangelizacji Brytanii i wyjaśnić fakty dotyczące kontrowersji w tym kraju na temat daty Wielkanocy. Brał udział w soborze rzymskim z 27 lutego 610 w sprawie profesji monastycznej. Po nieporozumieniach z królem Kentu Eadbaldem, Mellitus został zmuszony do schronienia się w Galii w 616 z trzema synami zmarłego króla Saberta ze Wschodnich Sasów. Wrócił do swojej diecezji w 619 r. i w tym samym roku został następcą św. Wawrzyńca na arcybiskupstwie Canterbury. Zmarł 24 kwietnia 624 r. i stał się obiektem lokalnego kultu.

MEMNON z Efezu (ok. 428-440): Arcybiskup Efezu, prawdopodobnie w 428 r., kiedy wybuchł spór nestoriański. Szybko broniąc autonomii swojej prowincji (Azji) przed natarczywością Konstantynopola, zawarł sojusz z Aleksandrią, przyjmując sprawę św. Cyryla przy wsparciu 100 biskupów azjatyckich. Trzeci sobór powszechny (431) zebrał się w jego mieście, a druga sesja (10 lipca) odbyła się w jego domu biskupim. Po przybyciu Jana Antiocheńskiego i innych biskupów wschodnich wywołał zamieszki i uniemożliwił im schronienie się w kościołach. Wielka procesja ze świecami zorganizowana przez niego na ulicach miasta na cześć zwycięskiej Theotokos wydawała się być pomysłem Cyryla Aleksandryjskiego. Detronizacja narzucona mu przez synod wschodni i zatwierdzona przez Teodozjusza II nie miała praktycznych skutków. Pozostał w swojej diecezji do 440 r., kiedy pojawiło się imię następcy. W bizantyjskim Synaksarionie upamiętnia się go 16 grudnia razem ze św. Modestem Jerozolimskim. W kontekście soboru w Efezie zachował się jego list wysłany do duchowieństwa Konstantynopola po potępieniu Nestoriusza. Razem ze św. Cyrylem napisał do soboru w Efezie po tym, jak został zdetronizowany.

MEMORIA - MEMORIA APOSTOLORUM: Termin memoria w technicznym języku chrześcijańskim może oznaczać liturgiczne upamiętnienie , pomnik nagrobny (mamy liczne przykłady tego u Augustyna i w afrykańskiej archeologii), relikwie, a także relikwiarz. Najczęstszym znaczeniem jest jednak znaczenie monument: w szczególności monument jako kaplica grobowa o różnym stopniu ważności - kaplica, która może być równie ważna dla zwykłego zmarłego (i jego rodziny), jak i dla męczennika. Istnieje wiele afrykańskich przykładów z tej kategorii. W Rzymie jednak wyrażenie memoria apostolorum oznacza bardziej szczegółowo miejsce kultu w katakumbach św. Sebastiana, poświęcone w połowie III w. pamięci apostołów Piotra i Pawła. Liczne greckie i łacińskie graffiti namalowane na ścianach, datowane na drugą połowę III w., wskazują na rodzaj kultu, jaki tam panował: pisma przywołują apostołów, od których pielgrzymi oczekują pomocy (in mente habete, petite pro). Upamiętniało ich refrigerium (refrigerium feci, refrigeravi). Rzeczywiście, z trzech stron kwadratowego dziedzińca biegnie ganek z ławką wzdłuż ściany; w pobliżu znajduje się studnia. Ganek służy jako schronienie dla pielgrzymów, a nie, jak niektórzy nadal twierdzą, dla przechodniów, którzy przychodziliby uczcić ucztę pogrzebową. W jednym rogu dziedzińca wznosi się mały kamienny stół ku czci apostołów, na którym będą składane dla nich ofiary. Czy stół ten oznacza miejsce, w którym złożono relikwie apostołów? Thümmel zaprzecza, że relikwie zostały przeniesione z Watykanu i Via Ostiensis na Via Appia, ale wątpliwości pozostają. Jaka by nie była odpowiedź, miejsce to pojawia się w Depositio martyrum jako miejsce dorocznego upamiętnienia Piotra (pierwotnie również Pawła), od 29 czerwca 259: Petri in catacumbas... Tusco et Basso cons. Bazylika w kształcie krzyża ku czci apostołów Piotra i Pawła (basilica apostolorum) została zbudowana w czasach Konstantyna, a ich imiona poprzedzają imię św. Sebastiana. Niedługo potem papież Damazy (366-384) uznał bazylikę za miejsce przechowywania ich relikwii (a nie tylko ich pomnika, jak twierdzi Delehaye OC 268): Hic habitásse priús sanctós cognóscere débes, nómina quísque Petrí paritér Paulíque requíris (A. Ferrua, Epigrammata Damasiana, Watykan 1942); tu nomina oznacza corpora. Oczywiście grobowce wewnątrz bazyliki umieszczone są ad sanctos, czyli blisko apostołów. Kiedy Mart się pojawi. (i tylko w dorszu Bernensis) odnotowuje obchody 29 czerwca ad catacumbas, wzmianka ta nie jest niczym więcej niż naukowym zapisem, ponieważ w międzyczasie kult św. Sebastiana zastąpił kult apostołów.

MENANDER (I w.): Mamy ograniczone informacje o gnostycznym Menandrze. Dowiadujemy się od Justina (1 Apol. 26,4), że Menander, urodzony w Caparatei w Samarii, został uczniem Szymona Maga.Po przybyciu do Antiochii, wykorzystał swoje sztuki magiczne, aby zyskać licznych zwolenników, którym obiecał nieśmiertelność. Również Ireneusz potwierdza samarytańskie pochodzenie Menandra, dostarczając dalszych informacji na temat jego nauk.Menander podtrzymywał niepoznawalność Pierwszej Mocy; twierdził, że jest Zbawicielem posłanym przez niewidzialne moce dla zbawienia ludzi. Wiedza przekazana przez niego miała zapewnić sposób na pokonanie aniołów, którzy wysłani przez Myśl stworzyli świat. Ktokolwiek został ochrzczony w imię Menandra, miał uzyskać zmartwychwstanie i nieśmiertelność.

MENAS:Patriarcha Konstantynopola (536-552). Urodzony w Aleksandrii i dyrektor hospicjum św. Sampsona w Konstantynopolu, został wybrany na patriarchę 13 marca 536 r. jako następca Anthima, którego papież Agapit, obecny w bizantyjskiej stolicy, odwołał ze swojego patriarchalnego urzędu. Niezwykły fakt: był to ten sam papież, który nakazał nowo wybranym wysłanie przy tej okazji (13 marca) wyznania wiary, które odnowiło wyznanie Hormisdasa i szczególnie popierało doktrynalny prymat Kościoła w Rzymie. Agapit zmarł w Konstantynopolu (22 kwietnia) wkrótce po zwołaniu, wraz z Menasem, synodu bizantyjskiego w celu rozstrzygnięcia sprawy Anthima i monofizytów. Z udziałem biskupów zachodnich i orszaku papieskiego synod odbył się pod przewodnictwem Menasa i wyklął Anthimusa i jego zwolenników (20 maja-4 czerwca 536). Orygenistyczna agitacja palestyńskich mnichów wywołała reakcję cesarską w postaci dekretu anty-orygenistycznego zatwierdzonego przez synod konstantynopolitański, któremu przewodniczył Menas (czerwiec 543). W 547 r. synod potwierdził na piśmie doktrynalny edykt Justyniana przeciwko tzw. Trzem rozdziałom, prowokującym papieża Wigiliusza do zerwania komunii. Zaprowadzony do Konstantynopola (25 czerwca 547), rzymski papież pojednał się z Menasem w 552 (po 5 lutego) w kościele św. Eufemii Chalcedońskiej po tym, jak Menas złożył mu wyznanie wiary, w którym uznał cztery sobory ekumeniczne i ogłosił pełną zgodę z Kościołem Rzymskim, a także poprosił o przebaczenie za krzywdy niesprawiedliwie wyrządzone Wigiliuszowi. W momencie wyboru, śmierć Menasa nastąpiła, gdy biskup Rzymu przebywał w Konstantynopolu, 24 sierpnia 552, w dniu, w którym jest upamiętniony w bizantyjskim synaxarionie i Mart. rom. Podczas jego pontyfikatu poświęcono największe kościoły Konstantynopola: Hagia Sophia (22 grudnia 538) i Świętych Apostołów (28 czerwca 550).

MENNAS, męczennik (zm. ok. 295): Według Chronicon Paschale, Mennas został zamęczony w 295 r. (w Egipcie lub we Frygii). Najstarszy dowód na świętego pochodzi z martyrium z epoki Konstantyna, zbudowanego na grobowcu i zastąpionego w czasach Atanazego (328-373) bazyliką. Sanktuarium zostało rozbudowane przez Arkadiusza (395-408), a w jego pobliżu Zenona (474-491) zbudował miasto, którego ruiny noszą nazwę Karm Abu Mina (Egipt). Wielkie sanktuarium na pustyni Mareotis w pobliżu Aleksandrii było jednym z najsłynniejszych miejsc pielgrzymkowych po inwazji arabskiej, o czym świadczy zebranie cudów świętego ; niestety podaje ono niewiele szczegółów na temat jego lokalnego kultu i opiera się na hagiograficznych i folklorystycznych kliszach. Jan III z Aleksandrii, patriarcha Koptów od 677 r., mógł napisać koptyjskie pochwały świętego, w których zalecał pielgrzymkę . O powszechnym rozprzestrzenianiu się kultu świadczą przede wszystkim "beczki św. Mennasa" (z pyłem, olejem?), wykonane w pobliżu sanktuarium, ale znalezione w całym świecie śródziemnomorskim: często święty pojawia się na nich w postawie modlitwy, w tunice i płaszczu, w towarzystwie dwóch wielbłądów. Najstarsza pasja ma pochodzenie frygijskie: rozwinęła się w Kotiais w prowincji Frygia Salutaris, na wzór panegiryku św. Gordiusza (Gordiana) napisanego przez Bazylego Wielkiego. Przedstawia ona Mennasa, egipskiego żołnierza, który przybył do Frygii, wiódł samotne życie i poniósł śmierć męczeńską za Dioklecjana. Mnisi z Karm Abu Mina zadowolili się wyjaśnieniem, jak mimo wszystko jego relikwie spoczęły u nich, korzystając z cudownej historii, która z kolei znała liczne wydarzenia. Święto świętego jest ustalone na 11 listopada w Mart. hier., w Kalendarzu Oxyrhynchusa, w marmurowym Kalendarzu Neapolu oraz w Aleksandryjskiej i bizantyjskiej Synaksaria. Historyczne martyrologie odzwierciedlają frygijską legendę męczennika. W czasach Grzegorza Wielkiego istniał w Rzymie, niedaleko Ostii, kościół na cześć Mennasa, w którym Grzegorz wygłosił Hom. in Evang. 2,35. W XIV w. relikwie przeniesiono do kościoła św. Mennasa w Kairze.

MENSA: Poza powszechnym znaczeniem "stołu", w kontekście starożytności termin mensa zawierał różne znaczenia kultowe. 1. Mensa pogrzebowa. Mensa to przede wszystkim konstrukcja z cegły w formie stołu, wzniesiona nad grobowcem, która służyła do serwowania posiłków na cześć zmarłych. Goście kładli się na leżakach ustawionych wokół stołu. Ta struktura jest szczególnie dobrze znana dzięki tekstom i afrykańskim pomnikom. Wśród pomników tego typu należy wskazać mensę Cypriani, która oznaczała Kartaginę jako miejsce męczeństwa Cypriana. Możliwe jednak, że podobne mensy istniały na grobie dowolnej zmarłej osoby, ozdobione figurami i inskrypcjami odnoszącymi się do posiłku. Często zawierały one system do czerpania i puszczania wody nad grobem lub nawet wewnątrz niego, ponieważ uważano, że wewnątrz zmarły brał udział w refrigerium żywych. Ten typ kultu był wspólny zarówno dla wiernych zmarłych, jak i dla męczenników. Z czasem uczty pogrzebowe zostały wyłączone z kultu męczenników (Ambroży, Augustyn, Zenon z Werony). 2. Mensa eucharystyczna. Rzeczywiście, Eucharystia miała swój początek w posiłku. Przez długi czas była celebrowana na szczycie stołu, podobnego prawdopodobnie do małego okrągłego stołu trójnożnego przedstawionego na obrazie sali sakramentów w katakumbach św. Kallista . Przez długi czas ołtarzebyły drewniane, jak dowodzą świadkowie literaccy ; żaden z nich nie zachował się, ale na podłodze nadal można dostrzec otwory, w których zamontowano nogi . Ołtarze kamienne pojawiły się dość szybko. W Prowansji zachowało się wiele mens z marmuru, każdy z zagłębioną powierzchnią i ozdobną krawędzią, z jedną lub czterema nogami: Marsylia, Abbaye Saint Victor, V w.; Auriol (departament Bouches-du-Rhône), zachowany w Marsylii, Musée Borély, V w.; Vaison-la-Romaine (departament Vaucluse), Cathédrale Notre-Dame de Nazareth, VI w. Podobny ołtarz znajduje się w Jerozolimie na Górze Oliwnej, gdzie pełni funkcję pokrywy komory z relikwiami, wykopanej pod podłogą. Inne ołtarze mają formę blocco (z nogą z cegły), albo z sarkofagiem, albo trumną. Wszystkie z nich zakładają, że relikwie są zamknięte w środku. 3. Inne mensae. Biografia papieża Sylwestra I w Liber pontificalis wskazuje, że cesarz Konstantyn I podarował bazylice św. Jana na Lateranie siedem srebrnych ołtarzy. Ponieważ we wczesnochrześcijańskiej bazylice znajdował się jeden ołtarz eucharystyczny, wysunięto hipotezę, że siedem ołtarzy nie stanowiło prawdziwych i właściwych ołtarzy, ale raczej stoły przeznaczone do przyjmowania ofiar wiernych. Możliwe, że niektóre mensae w formie sigmat (znalezione w Egipcie, Afryce i gdzie indziej) zostały zaprojektowane w tym samym celu.

MENSURIUSZ: Biskup Kartaginy od ok. 303 do 308/309. Podczas prześladowań Dioklecjana, Mensurius utrzymywał umiarkowane stanowisko, powstrzymując entuzjazm dla męczeństwa, który wybuchał spontanicznymi denuncjacjami, a także fanatyzmem wobec uwięzionych wiernych, zwłaszcza jeśli byli to ludzie o nieudowodnionym życiu chrześcijańskim. Oskarżony o traditio przez wrogie kręgi, które znajdowały poparcie u biskupów Numidii, którzy mieli niewielką tolerancję dla rosnącego autorytetu biskupa Kartaginy, Mensurius wyjaśnił swoje postępowanie w liście do Secundusa, biskupa Tygizydy i prymasa Numidii. Przyznał się do ukrycia świętych ksiąg i przekazania władzom ksiąg heretyków . W dacie, która jest z pewnością wcześniejsza niż tradycyjne liczenie 311/312, a którą uczeni umieszczają na 305/306 lub 308/309, został wezwany do Rzymu w celu wyjaśnienia, dlaczego nie wydał władzom diakona Feliksa, uważanego za autora antyimperialnego dzieła. Mensurius zmarł w czasie podróży powrotnej do Kartaginy. Jego następcą był Caecylian, którego wybór dostarczył pretekstu do donatystycznej schizmy.

MÉRIDA

I. Miasto i chrześcijaństwo - II. Sobór w Meridzie (666) - III. Archeologia.

I. Miasto i chrześcijaństwo. Merida odziedziczyła rzymską Augusta Emerita, stolicę prowincji Luzytania, odkąd cesarz August założył ją w 25 r. p.n.e., aby wynagrodzić swoich żołnierzy walczących w regionie Asturii. Według Auzoniusza było to dziewiąte miasto imperium. Miasto emitowało monety przez cały okres rzymski. W 360 r. konsul Vettius Agorius Praetextatus był gubernatorem Luzytanii. W okresie najazdów miasto zostało zajęte najpierw przez Wandalów w 429 r., następnie przez Swebów (Suebi, Swebowie) w 439 r. i ostatecznie przez Wizygotów w 469 r. Po zaciętym oporze miasto poddało się muzułmanom w 713 r. Dokumentacja chrześcijańskiej wiary w Meridzie pochodzi dopiero z 254 r., chociaż z pewnością pojawiła się ona wcześniej: w swoim liście 67, Cyprian mówi o kwitnącej i zorganizowanej wspólnocie z biskupem liberała Marcjalisem, który został zdetronizowany i zastąpiony przez Feliksa. Podczas prześladowań Dioklecjana zginęła tu męczeńska słynna Eulalia. Biskup Liberiusz z Meridy uczestniczył w Soborze w Elwirze (ok. 303 r.). W towarzystwie diakona Florentiusa wziął udział w Soborze w Arles (314), na który Mérida była jedynym miastem Hispaniae, które wysłało swojego biskupa jako przedstawiciela. Jako biskup, ten sam Florentius miał później wziąć udział w Soborze w Serdica (343) z Ossiusem z Kordoby. Ukształtowana przez stanowczą opozycję swojego biskupa Hydatiusa, Mérida zajmuje centralne miejsce we wczesnej historii Pryscylianizmu. Jej biskup Patruinus przewodniczył Pierwszemu Soborowi w Toledo (397-400), zwołanemu w celu potępienia praktyk Pryscylianistów, a być może nawet niektórych ich sympatyków. Gdy weźmiemy pod uwagę, że nawet biskupi Hydatius i Turybiusz z Astorgi (Asturica) zwrócili się do biskupa Antoninusa z Meridy, prosząc go o interwencję przeciwko sekcie manichejskiej (445), możliwe jest, że w połowie V w. Merida stała się już metropolią. W każdym razie biskup Masona z Meridy podpisał się jako metropolita Luzytanii na Trzecim Soborze w Toledo w 589 r. W drugiej połowie VI w. kościół w Meridzie był sławny i bogaty, słynął z działalności charytatywnej i pomocowej, niezależnie od różnic religijnych. Jego prestiż był wielki, zwłaszcza w okresie biskupstwa słynnego Masony. Wyjaśnia to, dlaczego wizygocki król Leowigild starał się pozyskać go dla sprawy ariańskiej, wierząc, że taki prestiż będzie promował sprawę zjednoczenia jego królestwa pod wiarą ariańską. W wyniku ekspansji Swebów na południe metropolia Merida utraciła część północnych terytoriów Luzytanii; odzyskała je później za rządów metropolity Oroncjusza i wizygockiego króla Rekceswinty. Biskupi: Marcjalis (ok. 252); Feliks; Liberiusz (ok. 303); Florentiusz (zm. 343 lub prawdopodobnie 357); Hydacjusz (379- ok. 385); Patruinus (400); Gregoriusz (402 lub 403); Antoninus (445); Zenon (za panowania wizygockiego króla Euryka: 466-486); Paweł (zm. 554); Fidelis (ok. 571); Masona (573-606); Nepopis (objął stolicę podczas wygnania swojego poprzednika); Innocenty (610); Renovatus (jego następca); Stefan (633-638); Oroncjusz (638-653); Proficjusz (zm. 666); Festus (ok. 673); Stefan (681-683); Zenon (ok. 687); Maksym (688-693).

II. Sobór w Meridzie (666). Był to sobór prowincjonalny, któremu przewodniczył biskup Proficius z Meridy. Obecnych było jedenastu innych biskupów. Jego 23 kanony miały regulować życie kościoła. Wśród nich znajdują się kanony szczegółowe traktujące o relacjach między różnymi stanami duchowieństwa. Z kanonu 8 wnioskujemy o istnieniu kolejnego soboru w Meridzie (ok. 650), słynącego z przywrócenia granic prowincji kościelnej i innych diecezji, tak jak wyglądały przed podbojem Swebów. Kanon Pierwszego Soboru Toledańskiego (400) wspomina o jeszcze jednym soborze, ale nic o nim nie wiemy.

III. Archeologia. Chrystianizacja była powolna i postępowa, sięgając czasów pierwszego chrześcijańskiego epigrafu, datowanego na 381 r. . W epoce wizygockiej biskup Merydy przyjął świecki patronat (ICERV, n. 363), dzięki ogromnemu bogactwu biskupstwa (Vitae patrum Emeretensium [dalej VPE] 4,2) i biskupiemu monopolowi na kult Eulalii . VPE wskazuje, że Merida była wypełniona kościołami i klasztorami w V-VI w., zwłaszcza pod przewodnictwem Masony (VPE 5,3). W strefie intramuros wyraźnie widać kompleks biskupi w pobliżu obszaru dzisiejszej katedry. Zorganizowany wokół atrium, otoczony był przez następujące obiekty: katedrę S. Jerusalén (VPE 4,9; 5,6; 5,11; 5,13), znaną jako katedra S. María de Jerusalénod 2. ćwierci VII w. (VPE 4,9); baptysterium, znajdujące się w przyłączonej kaplicy San Juan (VPE 4,9), istniejącej od czasów biskupa Fidelisa; i okazały pałac biskupi (VPE 4,6), wystawnie przebudowany przez Fidelisa. Do listy możemy prawdopodobnie dodać kościoły San Andrés (obecnie Convento de Santo Domingo) i San Jacobo (integralny składnik Parador de Turismo połączony z Łukiem Trajana). Chociaż w tej samej strefie nie ma bazylik ariańskich, VPE (5,10-11) informuje nas, że Sunna, ariański biskup Meridy, zachował je w połączeniu z pałacem. W 587 r. król Wizygotów Recared przekazał je Masonie (VPE 5,11). Z punktu widzenia archeologicznego przypuszczamy istnienie trzech innych bazylik. Tymczasem w strefie extramuros znajdowały się basilicae martyrum (VPE 4,8 i 5,14) z epoki Fidelisa: S. Lucrecia (VPE 4,7); S. Fausta (VPE 4,7); S. Lorenzo (VPE 4,10) i S. Cipriano (VPE 4,10). Możemy dodać basilicae martyrum S. María de Quintisina Quintilina (Quintilina), czasami nazywanej S. María de Ureña, z VII w., pięć mil od Meridy (VPE 1); S. Lucía (być może S. Fabián i S. Sebastián, połączone z S. Eulalia). Jednak najważniejszą bazyliką podmiejską była ta, która zawierała relikwie męczennicy Eulalii, które z pewnością zostały najpierw pochowane w rodzinnym mauzoleum. Na początku IV w. zbudowano martyrium w planie prostokątnej absydy (13 x 9 metrów ); została zniszczona przez wodza wojskowego Heremigariusa w 429 r. (Hydatius z Aquae Flaviae, Chronicon w 429 r.). Niedługo potem wzniesiono nową bazylikę (o szerokości 30 m), która włączyła wcześniejszą budowlę do centralnej absydy z trójdzielną fasadą. Fidelis odrestaurował ją i dodał dwie wieże. Nowa bazylika służyła jako mauzoleum biskupów Merydy. Do bazyliki tej przylegały dwa klasztory (jeden męski i jeden żeński), xenodochium i różne budynki. Klasztor męski, istniejący od czasów biskupa Pawła , był szkołą biskupią ; klasztor żeński został udokumentowany w roku 661 . Xenodochium zostało zbudowane przez Masona między 571 a 605 rokiem ; położone w odległości 200 m od bazyliki, składało się z patio flankowanego korytarzami, które łączyły się z klasztorem. Po zdobyciu Meridy przez muzułmanów (713) w użyciu były nadal tylko cztery kościoły: katedra, kościół S. Andrés i basilicae martyrum św. Eulalii (do IX w.) i Łucji. Merida stanowiła wiodący iberyjski ośrodek produkcji dekoracyjnej rzeźby w późnej epoce rzymskiej i wizygockiej. W VII w. biskupstwo Meridy posiadało dziedzictwo terytorialne utworzone przez wiele kościołów wiejskich, z których niektóre miały prywatne fundacje na prawie cesarskim (Concilium Emeritense [666], kanony 19 i 11). Casa Herrera (nad willą) i kościół S. Pedro de Mérida są szczególnie istotne. Casa Herrera (7 km na północ od Meridy) ma prostokątny plan z trzema nawami, chórem, antechoir, dwoma bocznymi przedsionkami i zwróconymi ku sobie absydami. Została zbudowana w dwóch fazach. Pierwszy projekt budowlany datuje się na ok. 500 r. lub na początek VI w.; podczas drugiego projektu w 2. połowie VI w. dobudowano baptysterium, które pierwotnie było tylko prostokątnym basenem. W połowie VII w. baptysterium zostało flankowane dwoma krzyżowymi pojemnikami na wodę święconą. Kościół S. Pedro de Mérida (ok. 75 km na wschód od Meridy) datowany jest na ok. 600 r. Ma kwadratowy plan z trzema nawami, baptysterium w nawie bocznej, wystającą prostokątną absydę, bramę oddzielającą przestrzeń liturgiczną i chrzcielną od wiernych oraz to, co wydaje się być bocznymi galeriami. Dla strefy wpływów Meridy posiadamy dokumentację kościołów położonych wzdłuż sieci dróg głównych prowadzących na N, wzdłuż Vía de la Plata (Alconétar: S. Olalla i S. Lucía del Trampal); prowadząc na wschód w kierunku Toledo, w Sierra de Montánchez (Ibahernando: San Cruz de la Sierra i El Gatillo de Arriba) oraz w Las Villuercas (kościół w Portera i jeden w Berzocana). Co więcej, nazwy miejscowości, które wspominają Olalla (zniekształcenie "Eulalia") i Herguijuela (zniekształcenie "Ecclesiola/Igrejuela") wydają się odpowiadać małym kościołom wizygotyckim. Oprócz klasztorów założonych przez Masonę źródła wspominają o dwóch innych: "skromnej chacie" opata Nanctusa i bogatym klasztorze S. María de Cauliliana (Coloniana), 12,9 km od miasta . Być może były inne w okolicach Montánchez i Las Villuercas, może nawet w S. Lucía del Trampal, wizygockiej bazylice w Alcuéscar.

MERITA: Rzymianka, prawdopodobnie zamordowana podczas prześladowań Dioklecjana , pochowana na cmentarzu Komodylli przy Via Ostiense. Jeśli chodzi o miejsce pochówku, zaginiona inskrypcja z 426 r. poświadcza, że pewien Januarius nabył od grabarzy Burdo, Micinusa i Muscorutia grobowiec ante domna Emerita. Grób Januariusa znajduje się dokładnie w granicach Komodylli, ponieważ imię Muscorutia najprawdopodobniej pojawia się w innej inskrypcji tego samego cmentarza . Warto zauważyć, że nawet legendarna relacja (Passio SS. Virginum et martyrum Dignae et Meritae) potwierdza, że dwóch męczenników zostało pochowanych w Komodylli, a w drugiej połowie VIII w. ich relikwie zostały przeniesione do kościoła S. Marcello. Emerita lub Merita pojawia się na dwóch freskach katakumb Komodylli: jeden w małej bazylice, drugi w kolumbarium w galerii w pobliżu sanktuarium. Na pierwszym fresku z połowy VI w. widzimy ją przedstawioną jako orans w scenie Traditio clavium, razem z rzymskimi męczennikami Adauktusem (którego postać zaginęła z powodu utraty tynku) i Feliksem, a także protomęczennikiem Stefanem (WMM, pl. 148, 149). Na drugim fresku pojawia się między Feliksem a Adauktusem; w pobliżu postaci kobiecej imię MERITA poprzedzone jest literą A, najprawdopodobniej pozostałością skrótu SCA (sancta) (WMM, tablica 150, 1). Do tych świadectw należy dodać kilka zachowanych fragmentów fresku, wciąż widocznych w małej bazylice cmentarnej, przedstawiających Chrystusa koronującego Feliksa i Adaukta w obecności Merity

MEROBAUDES, Flawiusz: Eloquentiae merytoryczne vel maxime in poematis studioveteribus comparandus , Flavius Merobaudes miał arystokratyczne pochodzenie (natu nobilis) i stworzył swój szczególny literacki działalność w II ćwierci V w., za panowania cesarza Walentynian III (425-455). Pochodził z Baetyki, którą udał się do Rawenny , w roku 435 otrzymał zaszczyt posągu z brązu na Forum Trajana, wzniesionego w uznaniu jego zasługi militarne i kulturalne. O tych zasługach świadczy inskrypcja dedykacyjna (aeque forti et docto viro), dzięki której stał się on vir spectabilis i come sacri conssorii. Jednym z nich musiało być skomponowanie zaginionego panegiryku na temat naczelnego wodza Flawiusza Aecjusza .W 443 r., jako magister utriusque militiae, Aetiusz z sukcesem poprowadził szybką kampanię przeciwko Bacaudae w prowincji Tarragona . To wszystko, co o nim wiemy na pewno. Jeśli chodzi o jego pozycję polityczną, prawdopodobną teorię przedstawił Mario Mazza, który zauważa, że Merobaudes poślubił córkę senatora Flawiusza Astyriusza, magistra utriusque militiae w latach 441-443 i konsula w 449 r. Byłby rzecznikiem ideałów i namacalnych interesów hispano-galijskich posiadaczy, klasy, która była najbardziej bezpośrednio zagrożona przez bunt Bacaudae, będący wyrazem niepokojów społecznych wśród rolników i pasterzy. Aż do początku W XIX w. jedynym znanym dziełem Merobaudesa było De Christo, zbiór trzydziestu heksametrów, przedstawiających podwójną naturę Chrystusa - ludzką i boską. Został on przekazany pod jego nazwiskiem przez nieznany nam rękopis, który jednak Fabricius wykorzystał jako podstawę swojego wydania z 1564 r. O autorstwie carmina, opublikowanego w 1510 r. przez Camersa wśród dzieł Claudiana, można przeczytać w Th . Birt . Część, która przetrwała do naszych czasów z pozostałego dorobku, została ujawniona przez Codex Sangallensis 908, palimpsest z V-VI w., odkryty przez Niebuhra, który w 1823 r. był jego pierwszego redaktora. Mamy tu do czynienia z sześcioma tekstami w sumie, pochodzącymi z lat 440 do ok. 446. Są to fragmenty dwóch panegiryków. Pierwszy jest napisany prozą. Wbrew opinii Niebuhra, F. Vollmer wykazał, że w tym pierwszym przykładzie do panegiryku w formie wiersza dołączono kiedyś przedmowę pisaną prozą. Istnieją również cztery carmina encomiastycznego rodzaju, z kilkoma brakującymi wersetami. Ponieważ teksty dotarły do nas w kruchym stanie, nieuchronnie pojawiają się różne rekonstrukcje i interpretacje. Pierwszy panegiryk, którego datowanie waha się między 439 a krótko po 443 r. jest gratiarum actio (patrz Clover, Merobaudes, 34-36), napisane prozą na wzór Pliniusza Młodszego i Ausoniusza. Merobaudes składa podziękowanie za przyznanie najwyższego zaszczytu (evectus... ad honoris maximi nomen). Najprawdopodobniej był to patrycjat (Vollmer, 9; Clover, Merobaudes, 35-36). Jednak Barnes (Patricii za Walentyniana III) myśli o honorowym konsulacie, wskrzeszając w ten sposób hipotezę Ensslin. Tymczasem drugi panegiryk jest w heksametrach daktylicznych; cztery pozostałe fragmenty składają się łącznie z 197 wersów. został wyrecytowany 1 czerwca 446 r., aby uczcić trzeci konsulat Aecjusza. Czerpiąc inspirację od Klaudiana, zarówno w epickich tonach, jak i w odwołaniu się do mitologicznych ram, poeta wychwala zwycięskie kampanie Aecjusza. Przedstawia processus consularis Aecjusza jako świętowanie pokoju, jaki osiągnął dla imperium, tłumiąc bunt Baukadów w 445 r. W dalszym ciągu w duchu Klaudianu, Merobaudes nie ogranicza się do wychwalania wybitnych cnót swojego patrona , którego cechy etyczne wzorowane są na portrecie Cezara Salustiusza w kat. 54 . Podkreślając pozytywne rezultaty uzyskane przez Aetiusa, poeta uzasadnia swoje wybory polityczne, zwłaszcza plan zintegrowania barbarzyńców z szeregi cesarskie. Carmen IV, krótki poemat składający się z 46 jedenastozgłoskowców, zainspirowany Genethliacon Lucani Stacjusza, świętuje urodziny drugiego syna Aecjusza. Miał on promować wizerunek generała, wychwalać szlachetne pochodzenie jego żony i przypominać, jak dziecko było noszone w łonie i karmione piersią przez Rzym, jego rodzinne miasto . Trzy pozostałe carmina ułożone są w formie wersów elegijnych i wszystkie wykorzystują zabieg ekfrazy. Carmen III to opis parku, który najprawdopodobniej należał do vir illustris Anicius Acilius Glabrio Faustus. Zarówno Carmina I, jak i II nawiązują do chrztu Galli Placydii, drugiego dziecka Walentyniana III, stąd datują się na nieco późniejszy okres niż 442 r. Celebrują rodzinę cesarską poprzez ekfrazę mozaik, które ją przedstawiają. Nadal nierozwiązana pozostaje zagadka novus exul, który w Carmen I opłakuje nagłą utratę swoich dóbr materialnych (w. 8 amissas subito flet novus exul opes) w obecności władcy (w. 7 pro praeside nostro). Jak szczegółowo opisał Bruzzone , najbardziej wiarygodnym rozwiązaniem jest Walentynian III. Bury i Gillet uważają, że władcą byłby cesarz Teodozjusz II. Innym rozwiązaniem jest książę wandalski Huneric, syn Genserica i obiecany małżonek księżniczki Eudoksji, pierworodnego Walentyniana III , lub jeszcze bardziej prawdopodobne, buntownik Tibatto , przywódca Bacaudae, który został pokonany i pojmany przez Aetiusa w 437 r.

MEZOPOTAMIA (prowincja rzymska): Grecki termin odnoszący się do terytorium między dwiema dużymi rzekami, Eufratem i Tygrysem; termin ten jest również używany do określenia całego terytorium aluwialnego, zaczynając od gór na północy; wielu starożytnych autorów wyklucza jednak Babilon (część centralną). Obecnie odpowiada terytorium Iraku i części Turcji. W szerszym znaczeniu Mezopotamia obejmuje terytorium między górami Zagros (Iran), Górami Anty-Taurus, Płaskowyżem Arabia i Zatoką Perską (Irak, wschodnia Syria i południowo-wschodnia część Turcji). Ponieważ była ważnym punktem strategicznym między Syrią, Kapadocją i Wschodem, Mezopotamia została skolonizowana przez Seleucydów; była obszarem nieustannego konfliktu między Rzymianami i Partami w I w. oraz Sassanidami od III w. Została podbita przez Trajana (prov. Mesopotamiae), opuszczona przez Hadriana, odzyskana przez Lucjusza Werusa (Osroene). Septymiusz Sewer zreorganizował Osroene, gdzie Abgar IX, król wasalny, zasiadał na tronie i założył prowincję ze stolicą w Edessie (dziś Urfa, w Turcji), która rozciągała się do Tygrysu w 195 roku. Następnie w 198 roku utworzył prowincję Mezopotamii ze stolicą w Nisibis (dziś Nusaybin, w Turcji), z garnizonami wojskowymi w Rasainie i Singarze, które stały się, wraz z Nisibis, koloniami. Części prowincji zostały utracone w 2. połowie III wieku; za Dioklecjana i Galeriusza prowincja Osroene (stolica Edessa) została odtworzona na W, podobnie jak prowincja Mesopotamiae (stolica Nisibis) na W i za Tygrysem wraz z aneksją północno-zachodniej satrapii Imperium Sasanidów (wschodnia Turcja aż do jeziora Van). Niełatwo jest ustalić dokładne granice tej prowincji, która często ulegała zmianom, ale obie prowincje zostały zorganizowane w odniesieniu do rzeki Tygrys oraz rzek Khabour (starożytny Chaboras) i Gaghgagh (rzymska forteca w Gaddali). Po porażce i śmierci Juliana Apostaty w 363 r., we wschodniej Mezopotamii, Nisibis, Singara (Tunaynir, Beled Singara) i Castrum Maurorum zostały przekazane przez Jowiana ; stolicą prowincji o zmienionym wymiarze stała się Amida, obecny Diyarbakir. W 363 r. opuszczenie Nisibis było bardzo bolesne (orientis firmissimum castrum), a miasto zostało ewakuowane z mieszkańców: wśród przesiedlonych był Efrem Syryjczyk. Ludność została zastąpiona 12 000 Persów, w ten sposób zmienił się skład etniczny miasta. Granica, która została ustanowiona, jak się wydaje, przebiegała na zachód od rzeki Mygdonis, nad Mons Masius (Tur′Abdin) i wzdłuż rzeki Nymphius (Bohtan Su) rozciągającej się w Góry Taurus. Granica ta przetrwała do ok. 520 r. Granice granicy nie przeszkodziły chrześcijanom w komunikowaniu się między sobą, w przemieszczaniu się i posiadaniu wspólnego etosu duchowego i teologicznego. Chrześcijanie pod rządami Imperium Sasanidów często cierpieli prześladowania. Terytorium wysokiej Mezopotamii zostało podbite przez Arabów w VII w.: w bitwie pod Jarmukiem w 636 r. zajęli Syrię, a w 639 r. Edessę.

MEZOPOTAMIA, Chrześcijaństwo w: Tradycja wiąże imiona Tadeusz/Addaj, Mari, Tomasz i Bartłomiej z początkami chrześcijaństwa w Mezopotamii. Addaj miał być pierwszym, który ewangelizował Edessę. Udając się do tego miasta wkrótce po wniebowstąpieniu Jezusa, nawrócił króla Abgara "Czarnego", jego szlachtę i obywateli, założył kościół i ustanowił następców. Tradycja dotycząca Addaja jest przekazywana przez Euzebiusza (HE I, 13 i II, 1,6-7 po grecku), przez Mojżesza z Chorene (II, 26-34 po ormiańsku), a w bardziej rozbudowanej formie przez syryjską Doctrina Addai, sporządzonąw IV-V w. i opartą na tradycjach, w tym starożytnych, jak wyjaśniam w "Możliwe ślady historyczne w Doctrina Addai?" . Ponieważ nawrócenia Abgara "Czarnego" około połowy I w. nie można udowodnić historycznie, nawrócenie Abgara "Wielkiego" około 200 r. wydaje się bardziej prawdopodobne . Poświadczają to jego współcześni Bardesanes z Edessy i Julius Africanus, którzy mieszkali na jego dworze, a także inne źródła. Kronika Edessy, jak również inne dokumenty historyczne, dostarczają dowodów na istnienie kościoła i wspólnoty chrześcijańskiej w Edessie podczas jego panowania . Według tradycji, apostolat Addaja kontynuował Mari, który rozprzestrzenił swoje kazania z Edessy na całą Mezopotamię zgodnie z Dziejami (Mar) Mari, syryjskim apokryficznym pismem z V-VI w., bogatym w informacje historyczne zaczerpnięte z tradycji pierwszych dwóch stuleci i późniejszych źródeł. Mari, uczeń Addaja w Edessie, na polecenie swojego nauczyciela i poprzednika, a także dzięki pomocy swoich uczniów, miał głosić kazania, nawracać i zakładać kościoły i szkoły od Nisibis w Osroene i Arbeli w Asyrii, przez południową Mezopotamię, Babilon, Suzjanę, aż do Persji, ewangelizując również Seleucję. Jego trasa przebiegała wzdłuż Tygrysu i przebiegała między polem misyjnym Addaja, w regionie Osroene (Edessa i północna Mezopotamia), a polem Tomasza na granicy wschodniego imperium, w najdalszym rejonie Persji i w Indiach. W rozdziale 31 Dziejów Mariego znajduje się opis tego, jak Addaj już ewangelizował kupców, którzy przyczynili się do rozprzestrzeniania chrześcijaństwa w Persji, jeszcze zanim Mari tam przybył. Wydaje się, że ma to pewne podstawy historyczne, biorąc pod uwagę rolę kupców i dróg handlowych w ewangelizacji Wschodu . W rzeczywistości chrześcijaństwo dotarło do Persji wcześnie, prawdopodobnie z Adiabeny (Persji). Tak zwana anafora Addaja i Mariego jest jednym z najstarszych zabytków liturgii syro-mezopotamskiej. Wreszcie, początki kościoła w Mezopotamii, Indiach i Partii przypisuje się Tomaszowi i Bartłomiejowi: Pierwszemu przypisuje się tylko Partię w tradycji otrzymanej przez Orygenesa w Euzebiuszu ; następnie w źródłach jest podróż misyjna, która prowadzi aż do Indii, czasami przechodząc przez regiony irańskie i region Baktrii. Tradycja indyjska miała wielki wpływ dzięki Aktom Tomasza, zredagowanym w Edessie w pierwszych dekadach III w. Początki kościoła w Indiach, Mezopotamii, Partii i Armenii są różnie przypisywane Bartłomiejowi, według Euzebiusza, już w II w. Pantaenus, podczas swojej misji do Indii, znalazł mieszkańców posiadających ewangelię Mateusza w języku hebrajskim lub aramejskim, zabranych tam przez Bartłomieja w poprzednim stuleciu . Doktryna poświadcza również użycie Diatessaronu Tacjana, syryjskiego ucznia Justyna, w Mezopotamii. Ta harmonia ewangelii, powstała w 2. połowie II w., szybko rozprzestrzeniła się na terenach syro-mezopotamskich . Diatessaron został później zastąpiony przez Peszittę . W Edessie w szczególności Rabbula narzucił zastąpienie. Był biskupem w latach 411/412-435/436. Tacjan jest także jednym z pierwszych zwolenników enkratyzmu, który szeroko rozprzestrzenił się w Syrii-Mezopotamii i może być uważany za formę, jaką chrześcijaństwo przyjęło na tych terenach, według S.R. Lloyda-Moffetta . Przechodząc od apokryficznych Dziejów do dokumentów historycznych, epitafium Aberciusa potwierdza obecność wspólnot chrześcijańskich w drugiej połowie II w. w Syrii, w Nisibis i ogólnie na obszarze Mezopotamii za Eufratem. Chrześcijanin Abercius pisze, że odbył podróż do tych regionów oprócz Rzymu i że znalazł ludzi tej samej religii "wszędzie" . W tym czasie obecność chrześcijaństwa w Mezopotamii jest już pewna. W Edessie nie tylko istniała wspólnota chrześcijańska w czasach Abgara Wielkiego, ale także szkoła Bardesanes, która miała tendencje, które, choć nie do końca ortodoksyjne, były z pewnością chrześcijańskie. Głównym dokumentem przekazanym nam przez tę szkołę, w języku syryjskim, oprócz fragmentów w tłumaczeniu greckim, jest Księga praw krajów. Znajdujemy tam w słowach Bardesanesa świadectwo szerokiego rozpowszechnienia chrześcijaństwa na Wschodzie pod koniec II w., w Edessie, Hatrze, Gilan i wśród Galatów, w Partii, Medii i Persji, aż po Kuszanów. Godny uwagi dokument dla stuleci między końcem I i początkiem II do V w. jest Kroniką Arbeli. Jej historyczność została niedawno ponownie oceniona . Została ona ułożona w VI w. i oparta na starożytnych źródłach - wśród nich na "Ablu Nauczycielu", z którego czerpała informacje o pierwszych biskupach Arbeli i na źródłach ustnych. Kronika przedstawia, biskup po biskupie, historię kościoła asyryjskiego, a pomiędzy wydarzeniami historii religijnej i politycznej dostarcza ważnych informacji dotyczących pierwszego rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa w Mezopotamii i trudności, jakie napotkało. Mówi się, że fundamenty kościoła Arbeli sięgają Addaja: Pierwszy biskup Adiabeny, Peqida, został wyświęcony przez Addaja, który nawrócił go na chrześcijaństwo, pomimo sprzeciwu jego rodziców, którzy byli pogańskimi magami (rozdz. 1). W tamtym czasie większość Mezopotamii była pogańska, co jest również widoczne w kazaniach Peqidy skierowanych do pogańskich tłumów. Jeśli został biskupem po 5 latach słuchania Addaja, oznacza to, że po przybyciu do Osroene około połowy I w. Addai żył jeszcze pod koniec I w. Według jego Dziejów, Mari, ewangelista Mezopotamii, przebywał również w Arbeli i w Adiabenie, a także w Nisibis, gdzie nawrócił lokalnego władcę. Następca Peqidy, Shemshon, został wyświęcony na początku II w. przez Mazrę, biskupa Beth Zabdai, na północ od Adiabeny, gdzie istniała już społeczność chrześcijańska. Abel poświadcza również, że Mazra głosił kazania w wioskach w pobliżu Arbeli, wśród pogan. Mazra udał się do Arbeli z kupcami. Ich rola w rozprzestrzenianiu chrześcijaństwa w Mezopotamii jest potwierdzona również przez inne źródła. W Kronice znajdujemy również informacje o prześladowaniach antychrześcijańskich w Mezopotamii. Ci z Cesarstwa Rzymskiego nie dotarli na tereny na wschód od Eufratu, a królowie Partów nie promowali ich, ale magowie, kapłańska kasta Zoroastra, atakowali chrześcijan z powodu wrogości religijnej, co znajduje odzwierciedlenie w Dziejach Mari . Doprowadzili do uwięzienia i śmierci biskupa Shemshon w 123 r., ponieważ głosił kazania wśród pogan .Wśród konwertytów na chrześcijaństwo w Mezopotamii, już w II w. byli również szlachcice, tacy jak Raqbakt (rozdz. 3), bogaty szlachcic, któremu partyjski Wologas II powierzył rządy w Adiabenie. Ze strachu przed królem przyjął chrzest w tajemnicy, ale wspierał rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w sąsiednich regionach. W tym przypadku również nie władze polityczne działały przeciwko niemu, ale "pogańscy kapłani", magowie, którzy w okresie Antoninusa Piusa, aby go zabić, wysłali do niego ludzi udających dyplomatów z Rzymu. Tylko z powodu przybycia jednego prawdziwego legata, w imieniu króla Wologasa, nie został zabity. Jako partyjski szlachcic, musiał udać się do Ktezyfonu ze swoją osobistą armią, aby pomóc królowi w walce z buntującymi się mieszkańcami gór. W tym momencie magowie, chcąc "uderzyć w serce" lokalnej społeczności chrześcijańskiej, skierowali swoje wysiłki przeciwko biskupowi Arbeli, Izaakowi, więziąc go. Ale Raqbakt, jako gubernator Adiabeny, nakazał im z Ktezyfonu uwolnić biskupa, grożąc śmiercią każdemu, kto nie posłucha. W rozdz. 4 magowie prześladują chrześcijan z Adiabeny, konfiskując ich dobra i sprowadzając na nich inne trudności. Biskup Adiabeny, Abraham I, udał się do Wologazesa III w Ktezyfonie, pewien, że uzyska od króla Partów reskrypt na korzyść chrześcijan, aby magowie nie uciskali ich niesprawiedliwie. Innym szlachcicem, który nawrócił się na chrześcijaństwo, był Razshah, prefekt dużej wioski Adiabeny (rozdz. 5). Biskup Noe, obawiając się, że został otruty przez magów, ukrył się w tej wiosce, w domu tego chrześcijańskiego szlachcica. Następnie udał się do regionu Niniwy i sprzeciwiając się ich wierze w święte drzewo (pogański kult szeroko praktykowany w Mezopotamii, poświadczony również w Dziejach Mari), został uwięziony przez pogan. Noe powrócił do Arbeli dopiero w ukryciu, a po jego śmierci nie było możliwe natychmiastowe wybranie następcy z powodu wrogości magów i pogan. Poganie przybyli, aby pojmać dzieci chrześcijan i rabować i uciskać chrześcijan (rozdz. 5). To właśnie magowie spowodowali prześladowania antychrześcijańskie za czasów Sasanidów od 224 r. Już przed edyktami cesarskimi istniały groźby prześladowań ze strony pogan. Np. ok. 280 biskup Beth Zabdai - głoszący kazanie przeciwko przemijającej naturze ziemskich królestw w Seleucji-Ktezyfonie, siedzibie królów perskich z silną koncentracją pogan - został potępiony przez poganina przed szlachtą króla i musiał uciekać. Ale chrześcijanie z Ktezyfonu mieli pomoc w domu królewskim i udało im się, za pomocą darów, przekonać szlachcica do rehabilitacji chrześcijan w oczach króla. Jednak podczas gdy prześladowania w Cesarstwie Rzymskim ustały od Konstantyna, w 340 r., dzięki podżeganiu magów, Szapur II postanowił "wykorzenić z ziemi religię Rzymian", tj. chrześcijaństwo (rozdz. 12). Nakazał zniszczenie kościołów i zabijanie chrześcijan. Magowie starali się uderzyć zwłaszcza przywódców duchownych i poprowadził patriarchę Wschodu oraz 102 kapłanów i diakonów do króla po tym, jak odmówili oddania czci słońcu (kult słońca zoroastryjskiego jest odnotowany jako konkurujący z chrześcijaństwem również w Dziejach Mari, 23-25), którzy zostali następnie ścięci. Prześladowania, w których zginęło wielu chrześcijan, duchownych i świeckich, trwały do 351 r., a ich zaciekłość zależała od surowości lokalnych gubernatorów: np. w Adiabene Mauhpata Pagrasp był bardzo łagodny w stosowaniu edyktu, podczas gdy jego dwaj następcy byli bardziej nieustępliwi. Za Yazdegerda (399-420) i Bahrama (420-438) nadal miały miejsce prześladowania i nowa wojna "pomiędzy pogańskimi Persami a chrześcijańskimi Rzymianami", podczas gdy Peroz (459-484), chociaż poganin, pomagał chrześcijanom i miał za swojego doradcę uczonego teologa Barsaumę z Nisibis. Obszary Mezopotamii, które nie były pod kontrolą Imperium Perskiego, nie podlegały prześladowaniom. Na obszarze Osroene po Konstantynie nastąpił proces romanizacji i chrystianizacji, zwłaszcza arystokracji syro-mezopotamskiej, którego odbicie widzimy w Doctrina Addai, wg A. Mirkovica (Prelude to Constantine, Berlin 2004). To (wg S.H. Griffitha, The Doctrina) i wiele innych dokumentów, zwłaszcza Akty synodalne i pisma teologiczne świadczą również o rozległej debacie dogmatycznej, jaka miała miejsce w kościele w Syrii-Mezopotamii w tym okresie, przede wszystkim w odniesieniu do kwestii chrystologicznych, w których monofizyci i nestorianie byli w opozycji. Musimy pamiętać o głębokim wpływie, jaki Efrem (2. połowa IV w.) wywarł na chrześcijaństwo Mezopotamii, zarówno z doktrynalnego, jak i ascetycznego punktu widzenia ; Efrem był również egzegetą w Nisibis. Wzrost pierwszego rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa w Imperium Perskim został zahamowany z powodu deportacji tysięcy więźniów z miast Syrii do Persji w czasach kampanii wojskowych Szapura I przeciwko Imperium Rzymskiemu, w latach 253-260. Z akt synodalnych kościoła wschodniosyryjskiego dowiadujemy się, że ci aramejscy i greccy chrześcijanie dobrze zintegrowali się w Persji i ustanowili tam strukturę kościelną. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w Mezopotamii jest również widoczne w budowie kościołów i klasztorów. Około 140 r. w Arbeli wzniesiono "wielki kościół, doskonale rozplanowany" (Kronika z Arbeli, 3), a około 190 r. inny (rozdz. 6 i 9). Oba stały w czasie redagowania kroniki. W okresie Sewerów chrześcijanie cieszyli się pokojem i dobrobytem; w Adiabenie budowano kościoły i rozkwitały klasztory (rozdz. 7). W V w. miejscowy biskup zbudował w Adiabenie 25 kościołów, a kościół w Arbeli odnowiono i udekorowano (rozdz. 18). Między końcem okresu Sewerów a początkiem panowania Persów, podczas gdy prześladowania zostały wznowione w Cesarstwie Rzymskim za czasów Maksymina Traka, w Mezopotamii panował pokój i było "wielu chrześcijan"; nawet rozkaz Artakserksesa, aby zbudować świątynie słońca, nie doprowadził do prześladowań (rozdz. 8-9). Kościół w Adiabenie miał "ponad 20 biskupstw", dokładnie wyliczonych i odpowiadających identyfikowalnym miejscowościom; pobliskie Nisibis, gdzie Mari głosił kazania i gdzie Abercius zaświadcza, że widział wspólnotę chrześcijańską w 2. połowie II w., oraz Seleucja-Ktezyfon, gdzie Mari również głosił kazania, nie miały biskupa pod rządami Partów z obawy przed poganami. Ale wraz z przybyciem Persów chrześcijanie w tych miejscach mieli również pastora. W rzeczywistości Ganzeqan, bogaty chrześcijański generał w armii Szapura I, dowiedziawszy się o obecności "wielu chrześcijan" wszędzie w Adiabenie, około 240 r. poprosił biskupa Arbeli o odwiedzenie chrześcijan w Ktezyfonie. Biskup udał się tam i wyświęcił księdza, pozostając w mieście przez dwa lata (rozdz. 9). W 5. dekadzie III w. biskup Beth Zabdai w Mezopotamii udał się do Adiabeny i był zdumiony dobrobytem lokalnego kościoła, "wielką liczbą chrześcijan" i "wielkością eparchii Adiabeny i jej kanonami kościelnymi i apostolskimi", które wskazują na organizację i obecność tekstów pisanych. W rzeczywistości w tym czasie tron biskupi Adiabeny zaczęto nazywać "wysoką stolicą", a Adiabenę "eparchią". Już w 4. dekadzie II w. synod ogłosił Arbelę metropolią, posiadającą sześć sufraganów (rozdz. 16), łatwo identyfikowalnych. W Kronice pierwszy patriarcha Seleucji-Ktezyfonu jest nazywany Papa bar Aggai, "Aramejczyk". (W Dziejach Mari, w anachronizmie mającym na celu nadanie prestiżu patriarszemu biskupstwu, zostaje pierwszym następcą Mari na biskupstwie Kuke.) Mówi się, że został mianowany w 291 r. przez mezopotamskich biskupów Arbeli i Suzy na prośbę mieszkańców Ktezyfonu, którzy wciąż nie mieli patriarchy, chociaż miasto w tym czasie liczyło już wielu chrześcijan. Zmarł przed 329 r. Rozdział 11 opowiada o próbie biskupa uzyskania prymatu nad innymi wschodnimi biskupstwami, podając jako powód polityczną wyższość jego biskupstwa. Kapłani Seleucji nie zgodzili się, a archidiakon Symeon, syn bliskich królewskich, zjednoczył się z dwoma biskupami, Suzy i Karka de-Beth Selok, i napisał do biskupa Edessy, punktu odniesienia ze względu na jego starożytność i prestiż. Ale inni biskupi pisali do Konstantyna, argumentując, że w Cesarstwie Rzymskim istniały patriarchaty Antiochii, Rzymu, Aleksandrii i Konstantynopola, i że sprawiedliwe jest, aby przynajmniej Seleucji był na Wschodzie. Patriarchat Papy jest pierwszym historycznie poświadczonym na wschodnio-syryjskich listach patriarchów. Pierwszą znaną wersją tych list jest ta Eliasza z Damaszku (na temat biskupstwa patrz M. Moberg, The Patriarchal See of Antiochia and Seleucia/Ktesiphon: Harp 5 [1992] 99-109). Jego imię znajduje się w najstarszych wschodnio-syryjskich Dziejach Synodalnych. Dziejach synodu z 424 r. wskazano, że biskupstwo Seleucji istniało już przed Papą, podobnie jak biskupstwa innych miast biskupich, takich jak Kaszkar i Beth Lapat. W rzeczywistości różne listy wspominają o 5 biskupach przed patriarchą. Źródła kojarzą patriarchat Seleucji albo z Antiochią, albo z Jerozolimą . Kronika potwierdza również obecność Żydów wśród chrześcijan Mezopotamii. Abraham I, trzeci biskup Arbeli, był synem chrześcijanina z Arbeli, ale takiego, który pochodził z rodziny z Herdy w pobliżu Hesna ′Ebraja ("twierdzy Hebrajczyków") (rozdz. 4). Noe (lub Noh), jego następca, pochodził z rodziny żydowskiej, która przeniosła się do Jerozolimy w pierwszej połowie II w., gdzie Noe poznał chrześcijan w lokalnej społeczności. Później on i jego rodzina przybyli do Adiabeny "ponieważ było tam wielu Żydów". Nawet około 300 roku biskup Jan nawrócił "wielu Żydów" w Arbeli (rozdz. 12). Inni biskupi byli pogańskiego pochodzenia (rozdz. 1; 6) lub chrześcijańskiego (rozdz. 8-9; 11-12; 15; 17-19) lub pochodzili z mieszanych rodzin pogan i chrześcijan (rozdz. 10; 16). Również w rozdz. 30 Dziejów Mari, np. apostoł ma ewangelizować "wielu Żydów" na brzegach Tygrysu. W rzeczywistości, już około 2. połowy I w. Józef Flawiusz (JW, pref.) świadczy o obecności Żydów wśród "Partów, Babilończyków, Arabów [tacy byli mieszkańcy Osroene], Żydów zza Eufratu i Adiabeny", a JW II, 16, wyraźnie wspomina Żydów z Adiabeny. Obecność Żydów jest tym bardziej interesująca, że pierwsi misjonarze w Mezopotamii, którzy często podążali drogami kupieckimi, byli z pewnością chrześcijańskimi Żydami i często zwracali się do Żydów, tak jak Paweł, który jako pierwszy głosił kazania w synagogach, dokądkolwiek dotarł. Edessa odegrała ważną rolę jako ośrodek, z którego szerzyło się głoszenie kazań, a później była także ośrodkiem kultury chrześcijańskiej. Począwszy od końca III w. chrześcijaństwo w Mezopotamii musiało stawić czoła kazaniom manichejskim. Wydaje się, że niektóre pisma apokryficzne, takie jak Doctrina Addai i przede wszystkim Akty Mari, zostały zredagowane na podstawie starożytnych tradycji, które je długo poprzedzały, w kontekście antymanichejskich polemik. Trasa Mari w Mezopotamii pokrywa się z trasą Mani, nawet jeśli w przeciwnym kierunku, a wiele ośrodków w Mezopotamii jest powiązanych z nimi oboma. Imiona uczniów Mari są podobne lub identyczne z imionami uczniów Mani: Adda, Papos/Papa, Tumis. Kontekst baptystyczny Mezopotamii, z którego wyszedł Mani, jest dokładnie odzwierciedlony w Aktach Mari. (Grupy baptystycznych żydowskich chrześcijan osiedliły się tam na początku III w., w południowej Mezopotamii, zwłaszcza w Mesene.) Relację pomiędzy tradycjami Mani i Mari badają Jullien i Jullien . Antymanichejski charakter Doktryny Addai został podtrzymany przez Drijversa (Addai und Mari). Manicheizm szybko rozprzestrzenił się w Mezopotamii i Persji, szczególnie z powodu. przy wsparciu Szapura I i niektórych lokalnych władców, takich jak Bat, gubernator Mesene, i szybko dotarł do Indii i Egiptu, gdzie głosili pierwsi uczniowie Mani, Pattiq i Adda . W Kronice Arbeli manichejczycy z Mezopotamii pojawiają się jako podżegacze do prześladowań antychrześcijańskich w okresie Sasanidów. Za Szapura II, w 340 r. wydano pierwszy edykt o prześladowaniach chrześcijan na Wschodzie . Kronikarz odnotowuje, że ci, którzy przekonali króla do ogłoszenia edyktu, a następnie do nieodwoływania go, jak chciał, a zamiast tego do zmuszenia chrześcijan do płacenia podwójnego podatku pro capite, byli "Żydami i manichejczykami, którzy nakłonili magów". Byli oni zwolennikami prześladowań chrześcijan, oświadczając, że "chrześcijanie byli wszyscy szpiegami Rzymian i że nigdy nie dowiedzieli się o niczym związanym z królestwem perskim.Nie napisali od razu do swoich braci tam... Manichejczycy wyśmiewali nas jeszcze bardziej niż Żydzi i uważali nas za wyrzutki ludu" . Te same grupy religijne, które popierały te antychrześcijańskie prześladowania, po raz kolejny potwierdzają wysoki status społeczny wielu chrześcijan w Mezopotamii, oskarżając ich o "bogactwo" i "chlubienie się leniwym życiem" (tamże). Mimo to, jak stwierdza A. Panaino , prześladowania były również podsycane przez intrygi na dworze z frakcjami chrześcijańskimi, które dostarczały zaratusztrianom donosów na innych chrześcijan. Chrześcijaństwo w Mezopotamii musiało również zmierzyć się z herezją marcjonitów, która po ograniczeniu się do Górnej Mezopotamii między II a III w. rozprzestrzeniła się szeroko w Persji, o czym wspomina Epifaniusz . Było to prawdopodobnie spowodowane deportacją Syryjczyków . Zwalczali ją Efrem i jego uczniowie Zenobiusz i Paulonas . W połowie IV w. Aphraates przedstawia marcjonizm jako zagrożenie dla wspólnot chrześcijańskich, a Kronika Seert widzi w nim jeden z głównych problemów końca III w., w okresie catholicos Papa . Kronika Arbeli mówi również o dwóch najważniejszych ośrodkach kulturalnych starożytnej chrześcijańskiej Mezopotamii, o których mamy wiele źródeł: w rozdz. 18 obszerny ekskurs poświęcony jest szkole w Edessie, którą w połowie V w. kierował Ibas. Po jego śmierci część jego uczniów odłączyła się i założyła szkołę w Nisibis. Nestorian Barsauma, metropolita Nisibis, przyprowadził tam Narsai, który uciekł z Edessy, i założył szkołę, ośrodek promocji nestorianizmu. Wielu ludzi z Adiabeny studiowało w Nisibis; wśród nich było trzech biskupów Arbeli (rozdz. 18-20): Abbushta; Józef, który był uczniem Narsaja i studiował teksty egzegetyczne Teodora z Mopsuestii; i Henana, również uczeń Narsaja i autor prac egzegetycznych zainspirowanych przez jego nauczyciela. Podczas swojego biskupstwa udał się do Nisibis, aby rozstrzygnąć pewne kontrowersje. W 363 r. Jowisz odstąpił Nisibis Szapurowi II - który ponownie skolonizował je przez Persów - wraz z pięcioma prowincjami transtygrytańskimi, które stały się diecezjami zależnymi od Nisibis. Innym ważnym źródłem jest Przyczyna założenia szkół, napisana w latach 581-604 jako inauguracyjna mowa na otwarciu kursów szkoły w Nisibis przez Barhadbeshabbę, biskupa Halwanu i uczonego w Nisibis, gdy działał tam Henana z Adiabeny (zm. 612), którego bardzo podziwiał. Według Beckera nie możemy mówić o szkole w Edessie jako instytucji przed tzw. szkołą Persów. Po zamknięciu tej szkoły na rozkaz cesarza Zenona w 489 r. zwolennicy teologii Teodora z Mopsuestii (392-428) udali się do Nisibis. Teodor należał do szkoły w Antiochii i był czczony przez Syro-Nestorian, którzy uważali go za "egzegetę" par excellence. Jego pisma zostały pośmiertnie potępione na II Soborze Konstantynopolitańskim w 553 r., razem z pismami jego nauczyciela Diodora z Tarsu . Nestoriusz z Konstantynopola został zwolennikiem nauki Teodora, która nie dopuszczała hipostatycznego zjednoczenia natury boskiej i natury ludzkiej w Chrystusie. W szkole w Edessie, z inicjatywy biskupa Ibasa (zm. 457 r.) i jego uczniów, dzieła Teodora zostały przetłumaczone z języka greckiego na syryjski w 1. połowie V w. W VI w. niektórzy biskupi Edessy, np. Jakub Baradeus, aby przeciwstawić się ideom nestoriańskim, przyjęli tezy pod wpływem monofizytyzmu i idei przewagi natury boskiej nad naturą ludzką w Chrystusie. W 482 r. Henoticon Zenona, zainspirowany przez Akacjusza z Konstantynopola i natychmiast potępiony przez papieża Feliksa III, usiłował ponownie doprowadzić do jedności wokół nicejskiego wyznania wiary, ale sprzeciwili się temu monofizyci i chalcedończycy, którzy potwierdzili podwójną naturę Chrystusa. W Edessie, będącej już ośrodkiem studiów nad teologią Teodora i nestoriańską linią myślenia, wkroczył monofizytyzm. Monastycyzm na obszarze Syro-Mezopotamii wydaje się mieć starożytne korzenie. Kronika Arbeli, rozdz. 7, mówi o klasztorach w okresie Sewerów. Życie i listy św. Antoniego, wkrótce przetłumaczone na syryjski, miały tam znaczący wpływ, podobnie jak żywoty i wypowiedzi innych ojców pustyni, Historia Monachorum i Historia Lausiaca, które wyjaśniają silny egipski wpływ na monastycyzm syro-wschodni i włączenie do Życia Efrema wizyty, którą złożył świętym mężom Egiptu. Ewagriusz z Pontu (zm. 399) był bardzo ważny. Jego Kephalaia Gnostica zostały skomentowane przez Babaja Wielkiego. Równie ważny był korpus ps.-Dionizego, skomponowany w Syrii pod koniec V w., przetłumaczony przez Sergiusza z Resh′ayna i natychmiast rozprzestrzeniony z powodzeniem wśród monofizytów. Równie ważny był Stephen Bar Sudhaile, orygenistyczny autor Księgi św. Jeroteusza (domniemany nauczyciel Areopagity). Monastycyzm w Mezopotamii miał nie tylko rolę ascetyczną - zgodną z linią Efrema lub Afraatesa i odzwierciedloną również w Doctrina Addai i w Aktach Mari - ale także rolę kulturalną i wkrótce został powiązany ze szkołami i ośrodkami nauki. Sama szkoła w Nisibis, kierowana zgodnie ze Statutami , była regulowana na wzór klasztoru (Gero, Barsauma, 67). Jej statuty są porównywalne ze statutami klasztoru założonego w 571 roku na Górze Izla przez Abrahama i Kaszkara, którzy studiowali w Nisibis. Później klasztorem kierowali Dadisho i Babai Wielki, nestorianin z VI-VII w., nadzorca klasztorów i autor zasad ascetycznych. Zarówno klasztorem, jak i szkołą kierowali dyrektor i asystent. W obu instytucjach członkowie, mnisi lub uczniowie, skupiali swoje życie na pracy i modlitwie. Żadnemu uczniowi w szkole nie wolno było pozostawać samemu w celi, aby się uczyć, jeść itp. Jednak orientacja monastyczna była mniej intelektualna. Tam rozwinęła się modlitwa serca , a czasami w kręgach monastycznych pojawiała się krytyka "filozofii" (studium logicznych dzieł Arystotelesa) i eskolaye, np. w Dadisho lub w Shem′on d-Taybutheh, autorze monastycznym z końca VII w., który uważał edukację filozoficzną i logikę (obie te dziedziny studiowali ci mnisi) za etap życia duchowego poprzedzający życie kontemplacyjne. Ale Tomasz z Margi porównywał mnichów swoich czasów do starożytnych filozofów, przypisując tym ostatnim sposób życia mnichów. Od końca VI do końca VIII w. klasztory były również ośrodkami produkcji dzieł literackich. Przykładem jest Izaak z Niniwy, którego myśl wydaje się ewagriańska. W rejonie Syro-Mezopotamii istniało wiele szkół monastycznych. Oferowały one podstawową edukację wymaganą przez elity Kościoła Wschodu. Istniała np. szkoła klasztoru Babaja Wielkiego, lub Daniela Pokutnika około 570-580 r., lub Mar Abda, wspomniana w Kronice Seert. Ta ostatnia istniała od końca IV w., a jej założyciel wysyłał swoich uczniów na studia do Edessy. Została zniszczona około 460-480 r. na rozkaz Persa Peroza. Szkołę Hirta założył Qiyore, uczeń Mar Aba, a studiował tam Barsauma, metropolita Nisibis w VII w. Inne szkoły, założone pod koniec VI-na początku VII w., nie były zależne od jednego lokalnego kościoła lub klasztoru. Niezależna w ten sposób była szkoła Seleucji-Ktezyfonu, założona, według Kroniki Seerta, przez katolikosa Mar Abę (540-553), i szkoła Arbeli, o której mówi się, że została założona przez biskupa Abrahama w Henanie z Pawłem Lektorem , a być może szkoły Kaszkar i Balad. Jednym z miejsc nauki i ascezy była szkoła założona w pobliżu martyrionu przy wejściu do miasta Nisibis, gdzie profesorowie i studenci szkoły z Nisibis przybywali, aby nauczać. Szkoły w kraju nie były związane z dużymi ośrodkami kościelnymi lub monastycznymi. Wprowadzały studentów w Pismo Święte, podstawową literaturę i egzegezę; stamtąd uczniowie udali się do szkół klasztornych. Ważną postacią w tych małych szkołach był na początku VIII w. Babai z Gbilty. Jego uczeń Abraham stał się z kolei sławnym mistrzem.
c
MESROB (Mesrop) (ok. 361-439/440): Mesrob Maštoc′ (Mashtots) był twórcą alfabetu ormiańskiego. Życie napisane przez jego ucznia Koriuna odnotowuje, że po kilku latach służby wojskowej,przyjął chrzest w wieku dorosłym i przyjął życie monastyczne, poświęcając się apostolatowi wśród pogan. Przekonany o konieczności posiadania Pisma Świętego i ksiąg liturgicznych w języku ormiańskim, Mesrob przyjął na jakiś czas alfabet (prawdopodobnie pochodzący z aramejskiego) pewnego Daniela; zauważając jego niewystarczalność, opracował nowy alfabet, który oddał z wielką precyzją za pomocą klasycznego systemu fonetycznego. Pod jego kierownictwem jego zwolennicy dostarczyli pierwsze "klasyczne" ormiańskie tłumaczenia Pisma Świętego oraz tekstów liturgicznych i patrystycznych. Sam Mesrob przetłumaczył tylko Księgę Przysłów. Według niepewnej tradycji, Mesrob ułożył także alfabety gruziński i albański (albański Kaukaz). Jego dzieła (homilie i listy) były przekazywanez pewnym problemem autentyczności, pod imieniem Grzegorza Oświeciciela.

ESSALIANIE (Euchici) : Przedmonastyczne przejawy ubóstwa (patrz biedny - ubóstwo), pogardy dla świata i oczyszczającej modlitwy nie zawsze harmonijnie pasowały do społeczeństwa i hierarchicznego kościoła. Około 360 i 374 roku Efrem i Epifaniusz potępili niebezpieczeństwa Mesalian ("mężów modlitwy": termin jest syryjski) lub Euchitów (to samo po grecku), którzy odrzucali pracęi dyscyplinę. Synody w Side i Antiochii (ok. 390) używały tych nazw, aby stygmatyzować grupę, która wydaje się być utworzona przez Eustacjusza z Sebasty i która pozostawała w serdecznych, choć czasami napiętych, stosunkach z Bazylim i Grzegorzem z Nyssy. Najbardziej znanym przedstawicielem był Makarius (Symeon), którego Asceticon został potępiony w Konstantynopolu (426) i na Soborze w Efezie (431). Później Messalianie, którzy nie mieli zamiaru utworzyć buntowniczej sekty, zostali potępieni ponownie kilkakrotnie w Syrii i w Armenii. Skrajne skrzydło objawiło się w dominacji bogomiłów i katarów; skrzydło monastyczne wpłynęło na hezychazm i cały grecki, rosyjski i wschodni monastycyzm.

MAKSYMUS z Turynu (I) (zm. po 412): O Maksymusie wiemy tylko od Gennadiusza z Marsylii (Vir. ill. 41); inne informacje wywnioskowano z jego kazań. Gennadiusz odnosi się do niego jako do biskupa Turynu i informuje nas, że zmarł "podczas gdy panowali Honoriusz i Teodozjusz Młodszy" (408-423); można zatem przypuszczać, że urodził się mniej więcej w połowie IV w. W rzeczywistości nie pochodził z Turynu ("od dnia, w którym po raz pierwszy zaczęliście mnie widzieć pośród was") i nie wiemy, skąd i kiedy przybył. Jeśli osobiście nie znał Ambrożego z Mediolanu (zm. 4 kwietnia 397), z pewnością rozmyślał nad jego pismami, co jest oczywiste ze śladów, które znajdujemy w kazaniach. To, że był uczniem biskupa Euzebiusza z Vercelli (zm. 1 sierpnia 371) zostało potwierdzone na podstawie dwóch kazań (7 i 8), jednak nie są one traktowane jako autentyczne w wydaniu krytycznym. Z pewnością był biskupem Turynu we wrześniu 398 r., kiedy zwołał się synod biskupów z północnej Italii i Galii. Wydaje się, że żył jeszcze w 412 r., jeśli w tym roku miało miejsce zaćmienie księżyca, o którym mówi w kazaniach 30 i 31 . W ustaleniu chronologii nie pomagają aluzje do inwazji barbarzyńców, które zagrażały miastu Turyn i regionowi Piemontu, trwając od początku V w. aż do upadku cesarstwa. Pod koniec V w. jego szczątki złożono w nowej bazylice Collegno, kilka kilometrów od Turynu. Gennadius sporządza listę swoich dzieł w 28 tytułach, z których niektóre stanowią w rzeczywistości kazanie (tractatus, liber, homiliae) napisane przez Maksyma, i twierdzi, że przeczytał wiele innych, których nie pamięta, na różne tematy. W PL 57, który odtwarza wydanie B. Bruniego z 1784 r., pod nazwą Maksyma, występuje 240 "homilii" lub "kazań", oprócz dodatku zawierającego prace uważane za wątpliwe lub fałszywe (6 tractati, 31 kazań, 3 homilie i 2 listy). Ostatnie badania krytyczne traktują około stu kazań jako autentyczne, a zwięzłość każdego z nich prowadzi do wniosku, że są to wyciągi lub streszczenia (patrz Opitz i Heggelbacher; patrz koniec bibl.) na różne tematy. W zdecydowanej większości przypadków nawiązują do roku liturgicznego: Adwent, Narodzenie, Kalendy styczniowe, Objawienie Pańskie, Wielki Post, Wielkanoc, Zielone Świątki. Sporo z nich upamiętnia świętych: Jana Chrzciciela; apostołów Piotra i Pawła; Cypriana z Kartaginy; Wawrzyńca z Rzymu; męczenników z Turynu: Solutora, Adwentora i Oktawiana; rzymskich męczenników Kancjusza, Kancjana i Kantianellę; męczenników z Trydentu: Syzynniusza, Martyriusza i Aleksandra; a także męczenników i świętych w ogólności. Niektóre z kazań komentują fragmenty ST lub NT, traktując je ogólnie jako punkty wyjścia do wykładu tematów moralnych. Niezależnie od tego, czy są to sprawy ogólne, czy też wynikające z konkretnych okazji, tematy te są również poruszane w innych kazaniach, które nie stanowią komentarza do konkretnej perykopy Pisma Świętego. Maksym, bardziej pastor niż teolog zainteresowany spekulacją, uważa kazanie przede wszystkim za lekarstwo na leczenie ran duszy i na doprowadzenie do nawrócenia. "Modlitwa, akty miłosierdzia i post": "broń", którą zaleca członkom swojej diecezji, przestraszonym najazdami barbarzyńców, wskazuje na istotne cechy chrześcijańskiego stylu życia. Modlitwa musi być praktykowana nie tylko w niedzielę, dzień, w którym wspomina się zmartwychwstanie Pana, ale każdego dnia, rano i wieczorem, z uwielbieniem i dziękczynieniem, jako środek podniesienia ducha i uzyskania niezbędnej pomocy od Boga. W kwestii postu, przede wszystkim w czasie całego Wielkiego Postu, Maksym jest bardzo surowy, pod warunkiem, że towarzyszy mu zobowiązanie do wewnętrznej odnowy i że każdy, kto czegoś się pozbawia, powinien być hojny w pomaganiu potrzebującym. Przede wszystkim dzięki jałmużnie uzyskuje się odpuszczenie grzechów. Maksym surowo karci hipokryzję chrześcijan, którzy przestrzegają postu, ale nieświadomi faktu, że ich słudzy są braćmi i siostrami w Chrystusie, traktują ich w sposób nieludzki. Nie jest mniej surowy wobec urzędników publicznych, którzy tolerują korupcję z chciwości finansowej, a jeszcze bardziej surowy wobec sępów, które wykupują po niskiej cenie od barbarzyńskich najeźdźców łupy z ich napadów. Inne nadużycia potępione przez biskupa to przesąd, który wywołuje histeryczne zachowanie wśród tłumów, gdy widzą zaćmienie księżyca, utrzymywanie się pogańskich kultów, szczególnie na wsi, i obojętność chrześcijan, którzy powinni dążyć do ich wyeliminowania. Choć przyznaje, że niektórzy urzędnicy kościelni zachowują się wzorowo, nie zaniedbuje surowego upominania tych, którzy nie chodzą do kościoła i tych, którzy pozwalają, by uwikłano ich w światowe interesy zamiast skupić się na swojej pracy duszpasterskiej, lub tych, którzy wykorzystują duszpasterstwo jako źródło zysku i źle reagują, gdy biskup ich strofuje. Bardziej uważny na problemy moralne, z temperamentu i z poczucia konieczności zajmowania się tym obszarem, Maksym przemawia jako mistrz wiary. Choć jest czujny na pozostałości arianizmu, nie robi tego po to, by wchodzić w teologiczne kontrowersje, ale po to, by się zbudował, odzyskując otrzymane prawdy, zwłaszcza poprzez komentarz do tekstów biblijnych. W jego kazaniach znaczące miejsce zajmuje wizja kościoła, kościoła świętych, przede wszystkim Maryi, której dziewicze macierzyństwo wychwala. W kazaniach opartych na cyklu rocznym liturgia jest przedmiotem medytacji nad tajemnicami, które są upamiętniane. Szczególnie znaczący jest sposób, w jaki Maksym rozważa sakramenty chrztu i Eucharystii. "Wykazuje on zdolność przenoszenia słuchaczy do miejsca, z którego wybuchają uświęcające energie chrześcijańskiego sakramentu: do samej osoby Chrystusa i jego zbawczego dzieła, skierowanych do nas. Zawiera w sobie zapowiedź całej sakramentalnej ekonomii", przez którą "Chrystus może być i był bezpośrednio nazywany sacramentum" . Refleksja teologiczna znajduje ciągłą podstawę w Biblii zgodnie z normatywnymi kryteriami epoki, najszerzej wykorzystując typologię i alegorię: w istocie Gennadiusz chwali Maksymusa za jego stałą uwagę poświęcaną boskim Pismom. Jednak ta metoda nie pozbawia sensu teologii, która zawiera wewnętrzną spójność, nawet jeśli nie jest systematyczna. Był pastorem młodego kościoła, który niedawno odłączył się od kościoła w Vercelli, reprezentowanego przez Euzebiusza. Stał się również jednym z nielicznych nieustraszonych obrońców wiary nicejskiej i osoby Atanazego z Aleksandrii i bohatersko sprzeciwił się woli cesarza Konstancjusza II, który był patronem arianizmu. Wiedział, jak dać życie wspólnocie, która pomimo niedociągnięć w praktykach religijnych i postępowaniu moralnym potępionych przez samego biskupa, okazuje się świadoma i żywa. Nie pozbawiony solidnej formacji teologicznej, pomimo twierdzeń przeciwnych, Maksym był przede wszystkim pastorem uważnym na sytuację cywilną i religijną, w której działał. Zajmował się walką o wyeliminowanie resztkowych elementów pogaństwa w społeczności chrześcijańskiej, pozyskaniem dla wiary ludności wiejskiej, która wciąż trzymała się pogaństwa, ostrzeganiem wiernych przed uwodzicielskimi herezjami i przede wszystkim pomaganiem im w pełni żyć wyznaniem wiary. Starał się zrealizować ten cel poprzez wytrwałe, chrystusocentryczne kazania, w praktyczny sposób wyciągając wnioski ze Słowa Bożego na temat codziennego postępowania. Jego jasny i zdecydowany język wzbudzał niechęć wśród niektórych słuchaczy, zwłaszcza wśród duchowieństwa. Jednak twardość jest równoważona przez akcenty szczerego i czułego uczucia, jak wtedy, gdy uważa za konieczne usprawiedliwienie swojej nieobecności, zapewniając wiernych, że nawet wtedy nosi ich w swoim sercu.

MAKSYMUS z Turynu (II) (V w.): Na synodzie w Mediolanie w 451 r. i na synodzie w Rzymie w 465 r. obecny był Maksymus, biskup Turynu. Wielu historyków, traktując jako błędne lub modyfikujące chronologie dostarczone przez Gennadiusza z Marsylii (patrz Maksymus z Turynu [I]), utożsamiało go z Maksymusem, o którym mówią te chronologie i przez którego dziedzictwo literackie dotarło do nas. Dzisiaj powszechnie uznaje się istnienie drugiego Maksyma, biskupa Turynu, któremu przypisuje się przemówienie wygłoszone prawdopodobnie w 453 r. z okazji poświęcenia ecclesia maior w Mediolanie, po zniszczeniach spowodowanych najazdem Hunów w 452 r. Takie dzieło upamiętnia tragiczne wydarzenia, w których mimo wszystko można dostrzec sprawiedliwość i dobroć Boga wobec jego dzieci. Wyjaśniając, że kościół jako lud Boży ma większą wartość niż kościół jako budynek, mówca namawia słuchaczy do zaangażowania w życie chrześcijańskie i do nadziei. Czyni to, uznając biskupa Euzebiusza z Mediolanu, który powróciwszy po ucieczce przed najeźdźcami, był w stanie odbudować ten kościół, który jest teraz poświęcany, i modli się do Pana, aby zbawił i pobłogosławił swój lud. Jest to żywy dyskurs wiary i pasterskiej wrażliwości biskupa, który uczestniczy w sprawach kościoła miasta partnerskiego w szlachetnym, jasnym i energicznym stylu.

MAKSYMUS Wyznawca (ok. 580-662).

I. Życie - II. Dzieła - III. Doktryna.

I. Życie. Według Vita opublikowanego w PG, napisanego po grecku i będącego najwcześniejszym i najbardziej tradycyjnym źródłem informacji o Wyznawcy - choć w silnie uroczystym tonie - Maksym urodził się w Konstantynopolu około 580 r. w szlacheckiej rodzinie blisko związanej z cesarzem. Ukończył szczegółowy i gruntowny kurs studiów od 610 do 614 r., w którym wstąpił do klasztoru i pełnił funkcję sekretarza cesarza Herakliusza. W 1973 r. opublikowano jednak syryjską Vita Maksyma, przypisywaną Jerzemu z Reszajny, datowaną na VII lub VIII w. i mającą monotelitowe pochodzenie. Według tego tekstu Maksym, którego prawdziwe imię brzmiało Moschion, urodził się w Hesfin, w Palestynie, z nieślubnego związku samarytańskiego kupca i perskiej kobiety. Później został powierzony opatowi Pantaleonowi palestyńskiego klasztoru St. Charito, który był zaangażowany w kontrowersje wokół Orygenizmu w VI wieku. Otrzymał imię Maksym i został wtajemniczony w orygenizm. Wykazano, że syryjska Vita jest bardziej wiarygodna z tych dwóch; jednak można również łatwo odtworzyć wydarzenia z życia Maksymusa od momentu, w którym można go znaleźć w klasztorze Filippikusa, w Chryzopolis, niedaleko Konstantynopola. Tam, około 618 roku, Maksym poznał mnicha Anastazego, który został jego wiernym uczniem i poszedł za nim w wyznaniu wiary. Około 624-625 opuścił klasztor w Chryzopolis, aby wstąpić do klasztoru św. Jerzego z Kyzikos. Był to prawdopodobnie okres powstania jego najwcześniejszych ważnych dzieł: listu o miłosierdziu do Jana Szambelana (najwyraźniej znanego na dworze), Libro ascetico, Centurii o miłosierdziu i Quaestiones et dubia. Około 626 roku atak Persów i Awarów zmusił Maksyma do podróży na Kretę, gdzie bronił ortodoksji chalcedońskiej przed pewnymi biskupami monofizyckimi. Następnie osiedlił się w klasztorze Eukretas w Afryce, blisko Kartaginy, gdzie spotkał między innymi Sofroniusza, przyszłego patriarchę Jerozolimy i obrońcę ortodoksji w najwcześniejszej fazie sporu monoteletyzmu. Wczesne lata pobytu Maksymusa w Afryce były prawdopodobnie dość spokojne, a w tym okresie napisał on niemal wszystkie swoje bardziej znane dzieła: Ambigua ad Iohannem, Quaestiones ad Thalassium, Komentarz do Ojcze nasz, Mystagogia, Quaestiones ad Theopemptum, Centuries on Theology and Economics, a także kilka broszur i listów. Nawiązał również stosunki z pewnymi namiestnikami w Afryce, Piotrem I Wspaniałym i Jerzym, którzy sprzeciwiali się monofizytyzmowi. Jednak od 633 r. Maksym zaangażował się w spór o monoenergizm. Sergiusz, patriarcha Konstantynopola, polecił Pyrrusowi, hegumenowi klasztoru Filipiku, aby pokazał Maksymowi Psefosowi, co było deklaracją Sergiusza - częściową korektą Paktu Unii z tego samego roku, w którym wyznał "jedną energię", tj. jedyne boskie działanie Chrystusa - wzywając Cyrusa, patriarchę Aleksandrii, aby nie pozwalał nikomu mówić o jednej lub dwóch energiach w Chrystusie, utrzymując jednocześnie preferencję dla monoenergizmu. Kontrowersje miały również motywacje polityczne: cesarz szukał formuły, która ułatwiłaby pojednanie wszystkich chrześcijan i pozwoliłaby monofizytom Syrii i Egiptu zjednoczyć się z kościołem, konsolidując w ten sposób imperium i poprawiając obronę przed zagrożeniami ze strony Persów. Maksym nie był przekonany i zaprosił Pyrrusa do wyjaśnienia pojęcia "energii" w odniesieniu do pewności dwóch natur Chrystusa w hipostatycznej unii. Maksym coraz bardziej angażował się w spór i od 638 r., roku, w którym Sofroniusz zmarł, a cesarz ogłosił Ekthesis, wykład wiary w kategoriach monoteletyzmu, zdecydowanie znalazł się na pierwszej linii frontu. Od tego momentu jego pisma były całkowicie poświęcone polemikom i głębszemu wglądowi w te kwestie teologiczne, zawsze w obronie dogmatu chalcedońskiego. Dla Maksyma zaprzeczenie Chalcedonu stanowiło źródło nowej herezji, ponieważ monoenergizm i monoteletyzm były niczym innym, jak nowszymi wersjami monofizytyzmu. Ważnym momentem w sporze był publiczny spór, który odbył się w Kartaginie w 645 r. między Maksymem a Pyrrusem. Posiadamy pełny tekst tego sporu. W 646 r. Maksym udał się do Rzymu, gdzie już kilku papieży, w szczególności Jan IV, potępiło Ekthesis. Cesarz Konstans II, zwolennik monoteletyzmu, próbując zakończyć spór, ogłosił w 647 r. Typos, który zabraniał dyskusji na temat liczby testamentów w Chrystusie. Jednak papież Marcin I, niedawno wybrany, zwołał Synod Laterański w październiku 649 r. bez zgody cesarza, na którym Typos został potępiony. Maksym, choć był tylko mnichem, aktywnie uczestniczył w tej pracy, opracowując niektóre Akty, a nawet podpisując decyzje synodu. Stając w obliczu odmowy pójścia na kompromis ze strony papieża Marcina i Maksyma oraz po kilku nieudanych próbach uzyskania ich poparcia, cesarz około 653 r. kazał ich aresztować i sprowadzić do Konstantynopola. Marcin został osądzony, publicznie wystawiony na pręgierz, uwięziony w 654 r. i zmarł na wygnaniu we wrześniu 655 r. Maksyma osądzono w maju 655 r. i zesłano do Bizyi w Tracji. Po dalszych i daremnych próbach ze strony cesarza, by nakłonić Maksyma do przyjęcia kompromisu, został najpierw deportowany do Perberi, a następnie w 662 r. przeszedł drugi proces i został skazany przez synod monotelitów na chłostę i amputację prawej ręki i języka, organów, którymi bronił swojej doktryny. Został ostatecznie deportowany do Łaziki nad brzegiem Morza Czarnego, gdzie zmarł 13 sierpnia 662 r. Trzeci Sobór Konstantynopolitański, szósty powszechny, zrehabilitował i kanonizował jego doktrynę o dwóch wolach i energiach Chrystusa w 680 r.

II. Dzieła. Następujące dzieła prawdopodobnie pochodzą z lat 624-626: Capita de caritate, cztery wieki opinii, w których miłość bliźniego przedstawiona jest jako synteza wszystkich przykazań, a także samej natury Boga, a w których wątki antropologiczne przeplatają się z innymi o charakterze teologiczno-metafizycznym; Liber asceticus, dialog między młodym bratem a starszym mnichem, w którym rozwija się temat agape; kilka Quaestiones et dubia. Prawie wszystkie jego główne dzieła najprawdopodobniej pochodzą z czasów jego pobytu w Afryce, sprzed kontrowersji monotelity: Mystagogia (symboliczno-mistyczna interpretacja liturgii i architektury miejsca kultu), Quaestiones ad Thalassium (na różne tematy, takie jak quaestiones et responsiones), Quaestiones ad Theopemptum, Orationis dominicae brevis expositio (wyjaśnienie Ojcze nasz), Ambigua ad Iohannem (być może najważniejsze dzieło napisane ze spekulatywnego punktu widzenia, w którym podejmuje zagadnienia różnego rodzaju: doktrynę Trójcy, chrystologię, soteriologię, teologię apofatyczną i katafatyczną, obalenie orygenizmu i innych błędów, pytania egzegetyczne i pytania natury duchowej), zebrane i opublikowane wraz z krótszym Ambigua ad Thomam, w którym omawia problemy dotyczące Trójcy i wcielenia, i odzyskuje, contra monofizytism, ps.-wyrażenie Dionizego "energia teandryczna". Również datowane na te lata są Capita theologica et oeconomica (w którym ponownie poruszane są podstawowe kwestie: transcendencja Boga, czasowość i przestrzenność stworzenia, drogi doskonałości, mistyczne wznoszenie się, metamorfoza Logosu, eschatologia); Epistula secunda ad Thomam, która dodatkowo wyjaśnia tematy Ambigua, i wiele Listów. Bezpośrednio związane z walką z herezją są większość Opuscula theologica et polemica i Disputatio cum Pyrrho, składające się z Aktów publicznego sporu, który Maksym i Pyrrus toczyli w Kartaginie w 645 r. w obecności władz kościelnych i cywilnych w Afryce Północnej. W tym sporze Maksym pokazuje, że rozwinął już dojrzałą i kompletną doktrynę woli. Pod koniec sporu Pyrrus uznał swój błąd. Wydaje się, że później podążył za Maksymem do Italii, gdzie publicznie wyrzekł się swoich dawnych przekonań, tylko po to, by powrócić do nich, gdy osiedlił się w Rawennie, w pobliżu egzarchy cesarskiej. Maksymowi przypisuje się również Życie Marii w gruzińskim tłumaczeniu, chociaż nie otrzymuje on już stałego uznania za broszurę zatytułowaną De anima. Adnotacje do Corpus areopagiticum, otrzymane pod imieniem Maksym, są obecnie generalnie przypisywane Janowi ze Scytopolis, chociaż trudno ustalić ich autorstwo. Obecnie powszechnie zaprzecza się, że Wyznawca jest rzeczywistym autorem serii Hymnów zebranych pod jego imieniem w PG.

III. Doktryna. Kapadocjanie, pseudo-Dionizjusz i Ewagriusz są najbardziej bezpośrednimi źródłami myśli Maksyma, ale znał on dobrze całą grecką tradycję patrystyczną, w tym Orygenesa, i pogańską filozofię, zwłaszcza Arystotelesa i neoplatoników. Zawiasy myśli Maksyma to niewątpliwie obrona dogmatu chrystologicznego z Chalcedonu i idea uczestnictwa wszystkich istot w Logosie. Ekonomia zbawienia opiera się na wcieleniu boskiego Logosu, którego rzeczywistość jest nieustannie potwierdzana w obronie dogmatu Chalcedonu przed monofizytami i monoteletami poprzez rygorystyczną analizę logiczną i psychologiczną. Wykazuje, że monotelici, opierając się na błędzie monofizytyzmu, mylą naturę z hipostazą i w ten sposób nie potrafią odróżnić absolutnej opozycji od względnej sprzeczności w odniesieniu do woli. Wola, naturalna zdolność, nie powinna być mylona z jej działaniem, z kierunkiem narzuconym jej przez hipostatyczny tropos. Natura (pojęcie pokrywające się częściowo z Logosem) jest dynamiczna i obdarzona działaniem, a każda natura ma swoje własne odpowiadające działanie. Ale hipostaza nadaje naturalnemu działaniu tropos, orientację i determinuje zjednoczenie. Tak więc w Chrystusie, kompletnym człowieku wyposażonym w całą ludzką naturę, należy rozpoznać ludzką wolę, w doskonałej zgodzie z hipostatycznym boskim tropos, ale nie gnom?, termin odnoszący się do woli w stanie upadłej natury, podlegającej niepewności i oscylacji. Maksym włącza również dionizyjską koncepcję teandrii, interpretując ją dokładnie jako zjednoczenie dopełnione przez hipostazę dwóch natur i działań, nie pomieszanych, ale nierozłącznych. Maksym rozwija również tradycyjny temat deifikacji ludzkości w odniesieniu do chrystologicznego fundamentu stworzenia i odkupienia. Historyczne wcielenie Logosu w Chrystusie jest poprzedzone i przygotowane przez "wcielenia" Logosu w logoi istot stworzonych w czasie stworzenia i w logoi Pisma Świętego. To potrójne wcielenie wytwarza ekonomię zbawienia, która nie jest motywowana wyłącznie upadkiem ludzkości, ale jest w stanie dostarczyć klucza do zrozumienia znaczenia całego kosmosu. Poprzez wcielenie Chrystusa i mediację między różnymi poziomami natury, w których uczestniczą również ludzie, dzieło rekapitulacji zostaje ukończone, tj. powrót Logosu do naturalnych logoi. W boskim Logos logoi wszystkich stworzeń odzyskują swoją zasadę zjednoczenia z Bogiem. W tym sensie rozumie się również rolę kościoła, który jednoczy ludzi i odsyła ich do Boga wraz z całym wszechświatem. Maksym był prekursorem i inspiratorem decyzji Soboru Konstantynopolitańskiego w 680 r. oraz mistrzem w walce z herezją w ostatniej wielkiej kontrowersji chrystologicznej, podczas której zdecydowanie stanął po stronie Kościoła Rzymu, który potwierdził, że Maksym "trzyma klucze prawowiernej wiary i wyznania" i sprzeciwił się próbom kontrolowania kościoła przez imperium. Był nauczycielem duchowości, filozofem i teologiem zdolnym do opracowania kompleksowej wizji teologii, kosmologii i antropologii oraz sformułowania słownictwa adekwatnego do obrony ortodoksji. Maksym został przekazany na Zachód za pośrednictwem tłumaczeń Jana Szkota Eriugeny i pozostał stałym punktem odniesienia dla teologii i duchowości Wschodu, od Jana z Damaszku do Grzegorza Palamasa i wielkich prawosławnych teologów XX wieku.

MAKSYMUS Cynik (zm. po 382): Arcybiskup szarlatan Konstantynopola (380-382). Pochodzący z Aleksandrii, twierdził, że jest filozofem cynikiem nawróconym na chrześcijaństwo i spowiednikiem, który został wychłostany za wiarę. W rzeczywistości był kilkakrotnie sądzony i ostatecznie wygnany za haniebne zbrodnie. W Koryncie wiódł niemoralne życie maskowane fałszywym ascetyzmem. Po powrocie z wygnania i przybyciu do Konstantynopola pod koniec 379 r. został z radością powitany przez Grzegorza z Nazjanzu, który był wówczas biskupem nicejskiej mniejszości stolicy i nie wiedział o przeszłości Maksymusa. Grzegorz uczynił samozwańczego homolog?t?sa o "wspaniałych rudych włosach" swoim bliskim przyjacielem i powiernikiem, chwaląc go nawet publicznie, choć nie wymieniając jego imienia . Następnie Maksym udał się, jak się wydaje, do Aleksandrii, aby zyskać zaufanie arcybiskupa Piotra, odnosząc sukcesy do tego stopnia, że Piotr poparł, wbrew Grzegorzowi, kandydaturę Maksymusa na prawowitego biskupa Konstantynopola. Wrócił do stolicy, gdzie zyskał poparcie żeglarzy i biskupów egipskich, i został wyświęcony potajemnie w Anastazji pewnej nocy w 380 r., gdy Grzegorz z Nazjanzu był chory. Napotykając wrogą opinię publiczną, udał się do cesarza Teodozjusza I, wówczas w Tesalonikach (przed 24 listopada), aby uzyskać poparcie cesarskie, ale Teodozjusz był wierny Grzegorzowi z Nazjanzu i nie uznał jego roszczenia. Maksym wrócił następnie do Aleksandrii, gdzie Piotr, teraz przekonany o ambitnych zamiarach Maksyma, zdołał się go pozbyć tylko przy pomocy świeckiego ramienia. Sobór Konstantynopolitański (381) zbadał jego sprawę i w swoim czwartym kanonie oświadczył, że Maksym nigdy nie był biskupem. Wygnany z miasta, stawił się przed biskupami Zachodu, zbierając się w Akwilei 3 września 381 r. pod przewodnictwem św. Ambrożego, i udało mu się wykorzystać dobrą wiarę zgromadzenia, które poparło go przeciwko Nektariusowi, który został wybrany przez Sobór Konstantynopolitański na arcybiskupa tego miasta. Św. Ambroży napisał nawet w jego imieniu do cesarza. Później jednak, będąc lepiej poinformowanym, Ambroży porzucił Maksyma, który został następnie odrzucony przez Synod Rzymski w 382 r. Data śmierci Maksyma nie jest znana. Jego książka Przeciwko Arianom, którą chwalił św. Hieronim (De viris illustribus, 127), nie przetrwała.

MEDYCYNA, Wykład na temat: W sali I katakumb Via Dino Compagni znajdujemy fresk, który jest unikatowy w paleochrześcijańskiej ikonografii (Ferrua, tablica 111). W centrum grupy ludzi znajduje się starsza postać z krótką, kudłatą brodą, ubrana w paliusz jak cynik; ma poważny wyraz twarzy i patrzy w lewo, a jego prawa ręka najwyraźniej wskazuje na obraz rozciągający się pod nim. Po lewej i prawej stronie, na dwóch poziomach, siedzą młodzi mężczyźni, również ubrani w paliusze, w różny sposób. Jeden z nich, siedzący pośrodku grupy po prawej stronie, dotyka lewego ramienia nagiej męskiej postaci z cienką virgą, rozłożoną płasko na ziemi i z otworem w brzuchu. Według Ferrui, który pierwotnie opublikował odkrycie, scena przedstawia wykład z medycyny, a dokładniej z chirurgii, ponieważ postać leżąca na ziemi wydaje się żywa, co przedstawia zawód zmarłego tam pochowanego. Natychmiast pojawił się sprzeciw wobec tego poglądu, po którym poszli inni uczeni (Picard, Klauser, Corner, Proskaner), którzy zasugerowali zamiast tego stworzenie pierwszego człowieka (Hemple) lub przedstawienie zmartwychwstania (Carcopino, Marrou, Artelt, Fink). Inni w końcu utożsamiali fresk z filozoficznym spotkaniem z Arystotelesem (Boyancé) lub Sokratesem (De Bruyne). Tę interpretację, niezależną od identyfikacji centralnej postaci z paliuszem, uważa się dziś za najbardziej prawdopodobną, przede wszystkim gdy weźmiemy pod uwagę maiestas Domini przedstawione na odwrocie przeciwległej niszy: po jednej stronie filozofia historyczna, po drugiej prawdziwa filozofia (Bisconti).

MEDYTACJA: W starożytności termin medytacja nie odnosił się do modlitwy czysto umysłowej, ale do osobistej asymilacji dokonywanej poprzez ciągłe recytowanie cichym głosem świętych słów zaczerpniętych z liturgii i lectio divina. Pismo Święte zaprasza nas do częstego powtarzania jego słów; podobnie prawo, aby mieć je zawsze na ustach i w sercu (hebr. hagah). Oprócz recytowania tekstu takiego, jaki jest, istnieją oczywiście również elementarne i spontaniczne inwokacje, które stanowią materiał, z którego korzystają prorocy. W Łk 2:19, 51 Mówi się, że Maryja "schowała w swoim sercu" słowa i wydarzenia. Egzegeza Orygenesa wyjaśnia medytację ruminatio, charakterystycznym dla czystych dusz. Medytacja wykonywana podczas pracy fizycznej i podczas ruchu była charakterystyczną praktyką mnicha z Pachomi, który musiał zatem zapamiętać znaczną część Pisma Świętego. Tendencja duchownego, którego Ewagriusz jest uosobieniem, polegała na coraz większym wykraczaniu poza uwagę na słowa i pojęcia, aby skupić się na prostocie Boga. Jan Kasjan mówi w ten sposób o meditatio spiritualis, działaniu, które należy jednocześnie do ust i do serca . Nawet mniej niż w przypadku lectio nie jest to tyle ciekawa aktywność inteligencji, co raczej sprawowanie czujności nad intelektem w stopniu wykraczającym poza komplikacje sztucznej techniki. Nawet jeśli modlitwa późniejszej ortodoksji nie jest całkowicie identyczna z tą medytacją, jest jej autentyczną kontynuacją. Jasna prostota tego ruminatio nad boskim słowem, daleka od hamowania zdolności poznawczych, w ciągu wieków pobudzała je i prowadziła, w takim samym stopniu, w jakim poświęcają własne pragnienia i ambicje, aby poddać się objawionym wzorcom.

MELANIA Starsza (ok. 340-przed 408) :Rzymska matrona, została wdową w młodym wieku, a następnie poświęciła się życiu ascetycznemu. Około 372/373 roku, zostawiając w Rzymie swojego sześcioletniego syna, Publicolę, podróżowała do Palestyny, przechodząc przez Egipt, gdzie spotkała wielu ascetów i być może Rufina z Akwilei. Założyła klasztor na Górze Oliwnej. Żyła surowym życiem, poświęconym studiowaniu greckich autorów chrześcijańskich, wśród których byli Orygenes, Bazyli z Cezarei i Grzegorz z Nazjanzu. Była w kontakcie z Rufinem, Ewagriuszem z Pontu i Palladiuszem. Powróciła do Italii po około 30 latach, w 399/400, aby pomóc swojej wnuczce Melanii Młodszej i Pinianowi, a następnie wyjechała ponownie na Sycylię, a później do Afryki, gdzie mieszkała z Augustynem. W końcu udała się do Jerozolimy, gdzie zmarła, być może krótko przed 408.

MELANIA Młodsza (380/383-439): Urodziła się w 380/383 r. jako córka syna Melanii Starszej i jego żony Albiny. Z powodu sprzeciwu rodziców nie mogła poświęcić się życiu monastycznemu, jak by sobie tego życzyła. Została wydana za mąż za Piniana, którego po narodzinach i przedwczesnej śmierci dwóch synów przekonała do życia w czystości, wspierana w tym zamiarze przez swoją babkę Melanię (Starszą). Pomimo sprzeciwu rodziców i klasy senatorskiej, zgodnie z Pinianem kilkakrotnie sprzedawała dobra i wartościowe przedmioty, aby pomagać biednym, wyzwalać niewolników i wspierać kościoły i klasztory. W 407 r. w Noli obchodziła wraz z Albiną i Pinianem święto św. Feliksa z biskupem Paulinem, który wychwala ją w Karme. 21 . W latach 408-409, ponownie w towarzystwie Pinianusa i Albiny, wyruszyła na Sycylię, gdzie była w kontakcie z Rufinem z Akwilei. Po splądrowaniu Rzymu w 410 roku i obawiając się nadejścia Gotów, grupa udała się następnie do Afryki i zatrzymała się u biskupa Alypiusa w Tagaście, gdzie otrzymali list od Augustyna (Ep. 124). W następnym roku udali się do Hippony. W 417 roku Melania Młodsza wyruszyła, ponownie z Pinianusem i Albiną, do Ziemi Świętej i założyli swój dom w Jerozolimie. Tam spotkali się z Pelagiuszem, którego znali już w Rzymie, i w 418 roku wysłali list do Augustyna, aby poinformować go o pragnieniu Pelagiusza powrotu do Kościoła i wstawić się za nim. Augustyn odpowiedział im, dedykując De gratia Christi et de peccato originali, aby ostrzec ich przed dwuznacznościami Pelagiusza. Odwiedzili także Betlejem, gdzie spotkali Jerome′a i egipskich mnichów. W końcu Melania Młodsza udała się do Jerozolimy, na Górę Oliwną, gdzie przez 14 lat prowadziła życie ascetyczne. Kiedy Albina zmarła, założyła klasztor żeński z 90 dziewicami, a kiedy zmarł Pinianus, założyła klasztor męski przy kościele Wniebowstąpienia. Po podróży do Konstantynopola, którą odbyła, aby spotkać się ze swoim wujem i przekonać go do porzucenia religii pogańskiej i przyjęcia chrztu, zmarła w Jerozolimie 31 grudnia 439 r., w dniu, w którym jest upamiętniona w Mart. rom. Gdy była bliska śmierci, mnich i kapłan Gerontius, któremu Melania Młodsza powierzyła odpowiedzialność za kierowanie wszystkimi założonymi przez siebie klasztorami, napisał jej Życie (SC 90). Innym źródłem informacji o Melanii Młodszej jest Palladius.

MELCHIZEDEK: Chociaż w ST wspomniano o nim tylko dwa razy (Rdz 14:18-20; Ps 110:4), Melchizedek był już przedmiotem spekulacji w przedchrześcijańskiej tradycji żydowskiej . Ze względu na list do Hebrajczyków (rozdz. 7), który odnosi się do Melchizedeka, aby wykazać powszechność kapłaństwa Chrystusa i jego wyższość w porównaniu z kapłaństwem lewickim, Melchizedek zyskał wielkie znaczenie w tradycji chrześcijańskiej. W ciągu II w. był w centrum intensywnej kontrowersji między Żydami a chrześcijanami, którzy wykorzystali go do roszczenia sobie prymatu kapłaństwa. Ponieważ oficjalny rabinizm nie mógł rościć sobie wyłączności do Melchizedeka, ostatecznie porzucił go na rzecz swoich przeciwników, ale nie bez pozbawienia go jego kapłańskiej godności, która miała przejść na Abrahama. Ojcowie Kościoła, idąc za Heb, rozwinęli szczególnie chrystologiczna interpretacja Melchizedeka. Niezależnie od Heb, interpretacja została rozwinięta w eucharystycznym sensie ofiary chleba i wina przez Melchizedeka . W tym samym czasie wśród sekt pojawiały się heterodoksyjne spekulacje, uważające go za niebiańską "moc" wyższą od Chrystusa ("Melchizedekianie" = grupa Teodota bankiera), a nawet utożsamiające go z Duchem Świętym (Hieracas Egipcjanin). Ta tendencja do uważania Melchizedeka za istotę niebiańską, była już obecna w Qumran i, wg. do informacji podanych przez Hieronima (Ep. 73,2), a także u Orygenesa i Didymosa, pojawia się ponownie w źródłach gnostycznych , gdzie przypisuje mu się ważną rolę soteriologiczną. Tradycyjna ikonografia rozwinęła temat ofiarowania chleba i wina jako symbolu ofiary eucharystycznej (S. Apollinare in Classe, Rawenna: mozaika, IV w., gdzie Melchizedek pojawia się z Ablem, Abrahamem i Izaakiem; S. Vitale, Rawenna: mozaika, VI w., gdzie Melchizedek pojawia się obok Abla) oraz temat spotkania z Abrahamem (w cyklach Abrahama: S. Maria Maggiore, Rzym: mozaika, V w.).

MELETIUSZ z Antiochii (zm. 381) : Ormianin z pochodzenia, przyjaciel Akacjusza z Cezarei, został wybrany biskupem Sebasty (Armenia), aby zająć miejsce zdetronizowanego Eustacjusza (358 lub 360). Jednak z powodu sprzeciwu ludu, który był wierny Eustacjuszowi, opuścił swoją diecezję i udał się do Berei. Uczestniczył, jako biskup lub prezbiter, w Soborze Seleuckim (359) w szeregach Akacjuszów, a gdy pod koniec 360 r. biskupstwo Antiochii pozostało puste z powodu przeniesienia Eudoksiusza do Konstantynopola, został wybrany pod wpływem Akacjusza. Ale kilka miesięcy później, w homilii na temat Prz 8,22 wygłoszonej w obecności Konstancjusza, zaproponował interpretację tekstu, która wyraźnie zmierzała w kierunku antyariańskim, tak że homoianie dominujący w tamtym czasie doprowadzili do jego usunięcia i wygnania do Armenii. Ponieważ homilia była formalnie zgodna z formułą Rimini (359), jego wygnanie musiało być uzasadnione przez przytoczenie jakiegoś pretekstu, o którym nie wiemy, o charakterze administracyjnym lub dyscyplinarnym. Powrócił do swojej stolicy po śmierci Konstancjusza (362) i zreorganizował swoją wspólnotę, która była liczniejsza niż wspólnota ariańska kierowana przez Euzojusza lub tradycjonalistów nicejskich kierowanych przez Paulina (schizma antiocheńska). W 363 r. przewodniczył małemu soborowi w Antiochii homoiańskiemu i homoiusowemu zwolennikom z Syrii, Palestyny i Azji Mniejszej, którzy przyjęli nicejskie homoousios, ale nadali mu homoiusowską interpretację. Kiedy Atanazy, wkrótce potem, pojechał do Antiochii, aby się z nim spotkać, Melecjusz unikał spotkania, ponieważ wciąż pozostawał pod wpływem starej wrogości między Akacjuszem a Atanazym. Pro-ariańska polityka Walensa zmusiła go do dwukrotnego wygnania, w 365 i 369 r. Ostatecznie powrócił do swojej stolicy po śmierci Walensa (378 r.). Wygnanie dodało mu prestiżu jako anty-ariańskiemu przywódcy, a jeszcze bardziej fakt, że Bazyli z Cezarei stanął po jego stronie (przeciwko Paulinusowi, Atanazemu i Zachodowi) w schizmie Antiochii i wsparł go swoimi wpływami. Sobór ok. 150 biskupów, zjednoczonych w Antiochii w 379 r., potwierdziło rolę Melecjusza jako głowy wschodniej stolicy biskupiej, pomimo braku zgody Zachodu (i Egiptu) w sprawie schizmy antiocheńskiej. Przy tej okazji próbował zawrzeć porozumienie z Paulinem, o którym nie jesteśmy dobrze poinformowani i które nie przyniosło żadnych rezultatów. Przewodniczył soborowi Konstantynopolitańskiemu w 381 r., który usankcjonował triumf jego podejścia i podejścia Bazylego, który niedawno zmarł. Sam zmarł w trakcie trwania prac soboru, po uroczystym zainstalowaniu Grzegorza z Nazjanzu na biskupa Konstantynopola.

MELETIUSZ z Mopsuestii. Biskup antycyrylijski Cylicji II (V w.). Był następny po Janie z Antiochii na synodzie w Efezie (431), który ekskomunikował Cyryla Aleksandryjskiego. Powracając z Efezu wziął udział w synodzie w Tarsie, który odnowił ekskomunikę i sprzeciwił się wszelkim próbom pojednania, które nie obejmowałyby potępienia anatem Cyryla i wstawienia imienia Nestoriusza do dyptyków, co wynika jasno z korespondencji, jaką prowadził z Aleksandrem z Hierapolis (pięć listów) i z Teodoretem. Jan z Antiochii, który usunął go z powodu jego uporu, poprosił cesarzy Teodozjusza II i Walentyniana o wygnanie go z Cylicji. Został więc zesłany na wygnanie do Meliteny w Armenii, gdzie wiele wycierpiał z rąk biskupa Akacjusza i gdzie zmarł w nieznanej dacie.

MELITENA, Sobór: Melitena lub Metilena (Melith,nh, Melitene; dziś w pobliżu Malatya), miasto Kapadocji, zostało promowane przez Trajana (98-117), który uczynił je stolicą Armenii Secunda. Prawdopodobnie w 358 r. odbył się tam sobór, na którym Eustachy, biskup Sebasty, został zdetronizowany. Promował formy monastycyzmu, które obejmowały ekscesy i dziwactwa, i popierał subordynacjonistyczne doktryny dotyczące Ducha Świętego. Bazyli Wielki najpierw podziwiał Eustacjusza, ale później stopniowo stawał się wobec niego coraz chłodniejszy, aż do otwartego zerwania w kwestii Ducha Świętego. Bazyli informuje nas w swoim liście 79 (i później w 163) Ad Occidentales, że Eustathius został zdetronizowany przez ten sobór. Jego następcą został Meletius, przyszły biskup Antiochii. Ponieważ w 359 r. Meletius uczestniczył w soborze Seleucji, sobór w Melitene musi mieć miejsce w 358 r. lub rok później. Termin Melitense lub Metilense (concilium) błędnie wprowadził niektórych w błąd, że sobór odbył się na Malcie (Melita), ale ta hipoteza nie ma żadnego uzasadnienia w tradycji. W 557 r. Melitene była miejscem bizantyjskiego zwycięstwa nad perskim cesarzem Chosroesem I.

MELITIUSZ Z LIKOPOLIS - ROZŁAM MELICJAŃSKI (IV w.). :Rozłam melicjański został spowodowany ostatnimi prześladowaniami w Egipcie, które trwały od 303 do 312 r. z naprzemiennymi okresami represji i tolerancji. Została wywołana przez sprzeczne opinie na temat stanowiska, jakie należy zająć wobec chrześcijan, którzy po wyrzeczeniu się wiary w słabości, natychmiast starali się o ponowne przyjęcie do wspólnoty wiernych. O tej rozłazi informuje nas głównie Epifaniusz (Panarion 68), ale jego dowody nie wydają się być w pełni wiarygodne. Podczas gdy prześladowania wciąż trwały, a Piotr I z Aleksandrii został uwięziony wraz z innymi biskupami, Melitius działał jako rzecznik rygorystycznych tendencji wobec lapsi w opozycji do umiarkowania Piotra. Doszli do rozłazi, gdy tylko Melitius zaczął wyświęcać biskupów na biskupstwa, które pozostawały puste z powodu uwięzienia lub nieobecności prawowitych posiadaczy. W ten sposób kwestionował i osłabiał prawa biskupa Aleksandrii nad innymi kościołami egipskimi. Piotr, na krótko uwolniony przed ostatecznym uwięzieniem i męczeństwem, podjął surowe środki przeciwko zaciekłym i licznym schizmatykom, którzy zorganizowali się we własny kościół. Schizma trwała pod rządami następców Piotra w stolicy Aleksandrii, Achillasa i Aleksandra; w co najmniej niektórych kręgach schizmatyckich pojawiła się rozwijająca się opozycja wśród rodzimych Koptów przeciwko elementowi hellenizującemu. Sobór Nicejski (325) podjął umiarkowane środki przeciwko schizmatykom: Melitius zachował swój urząd pod warunkiem, że nie będzie już udzielał żadnych święceń, a inni biskupi, kapłani i diakoni zachowali swoje odpowiednie urzędy po otrzymaniu włożenia rąk przez Aleksandra. Jednak po śmierci Achillasa i Aleksandra, Melicjanie starali się zablokować wybór Atanazego i brutalna walka została wznowiona. Atanazy działał z surowością, a także przemocą wobec obrażeń wyrządzonych przez schizmatyków, wśród których biskup Arseniusz i kapłan Ischyras byli szczególnie winni. Dwukrotnie Melicjanie, prowadzeni przez Jana Arkafa (Melitius zmarł), wnieśli oskarżenie o przemoc do Konstantyna (332-334) przeciwko Tanazjuszowi, ale bez rezultatu. W końcu Melicjanie utworzyli unię z Euzebianami. Na Soborze w Tyrze (335) sprawa Arseniusza i Ischyrasa przeciwko Atanazemu została usprawiedliwiona przez jego wyrok i depozycję. Ale późniejsze wydarzenia, w których Atanazy ustanowił się jako obrońca kościoła egipskiego i prawosławnego przeciwko Arianom i cesarzowi, znacznie zwiększyły jego prestiż. Wraz ze wzrostem znaczenia Atanazego, pozycja Melicjan osłabła. Stopniowo tracili swoją żywotność i znaczenie.

MELITON z Sardes (II w.)

I. Pisma - II. Doktryna.

Jeden z najważniejszych ludzi II w. i propagator kultury "azjatyckiej" (która podkreśla cielesność i "monistyczną" koncepcję wszechświata). Łączył w sobie hierarchiczny i charyzmatyczny autorytet jako biskup, asceta i prorok (patrz Tertulian, cytowany przez Hieronima). Około 170 roku skierował przeprosiny do Marka Aureliusza. Odwiedził Ziemię Świętą, aby studiować kanon ST. Przestrzegał kwartodecymańskiej praktyki Wielkanocy; w swojej Homilii Paschalnej wydobył chrystologiczny i soteriologiczny aspekt tego święta. Był płodnym teologiem, znanym i czytanym w późniejszych okresach. Napisał wiele dzieł (ponad 20) na rozmaite tematy, lecz niemal wszystkie zaginęły.

I. Pisma. Euzebiusz sporządził listę (HE 4, 26, 1- 14). Wśród tych pism, które nie przetrwały do naszych czasów, znajdują się Ecloges, zbiór świadectw biblijnych dotyczących Chrystusa; dwie księgi O Wielkanocy; O drodze życia i prorokach; O Kościele; Traktat o niedzieli; O wierze ludzkiej; O stworzeniu; O posłuszeństwie wiary; O zmysłach; O duszy i ciele; O chrzcie; O prawdzie; O narodzeniu Chrystusa; O proroctwie; O gościnności; Klucz; O diable; O Apokalipsie Jana (która jest prawdopodobnie egzegetyczna); i wreszcie O Bogu bezcielesnym. Być może napisał również traktat O krzyżu (patrz fragment w Syriac). Fragmenty pochodzące z catenae zostały zebrane przez M.I. Routh, Otto (dla tekstów syryjskich) i Goodspeed (tylko dla tekstów greckich): ich identyfikację można znaleźć w O. Perlerze DSp 10, 980. Niektóre fragmenty Apologii zostały przekazane przez Euzebiusza : Meliton zestawia przyjście Chrystusa z początkiem cesarstwa Augusta i widzi możliwą współpracę między cesarstwem a kościołem. Przedstawia chrześcijaństwo jako "naszą filozofię", a zatem jako spekulatywną propozycję egzystencjalną, porównywalną z filozofiami hellenistycznymi. Dotarła do nas niemal kompletna homilia O duszy i ciele (w języku greckim, w języku koptyjskim), którą ostatnie badania (zob. T. Orlandi) ponownie przypisują Melitonowi. Opowiada ona o stworzeniu ludzkości, skutkach śmierci po grzechu i nowym stworzeniu przyniesionym nam przez odkupienie Chrystusa, który swoim zmartwychwstaniem zjednoczył duszę i ciało. Najważniejszym dziełem, które do nas dotarło niemal w całości, jest homilia Peri Pascha (O Paschy [Wielkanoc]), napisana między 160 a 170 rokiem. Została znaleziona w 1936 roku i opublikowana przez C. Bonnera według papirusu w kolekcji M.A. Chester-Beatty, z różnymi greckimi, koptyjskimi i syryjskimi fragmentami. Istniało częściowo łacińskie tłumaczenie . W 1960 roku M. Testuz opublikował prawie kompletny tekst tego traktatu według papirusu Bodmer XIII. Homilia rozwija się jako pełna egzegeza Wj 12 (Ustanowienie Paschy przez Mojżesza) i przedstawia święto paschalne o charakterze judaizującym i archaizującym: Jego celebracja jest przeniesiona do kontekstu chrześcijańskiego; tak więc hebrajska Pascha (Pascha) była zapowiedzią chrześcijańskiej Paschy: Chrystus jest prawdziwym Barankiem Paschalnym, który przez swoją mękę i śmierć wyzwolił prawdziwego Izraela, tj. chrześcijan, sprawiając, że przeszli "z niewoli do wolności, z ciemności do światła, ze śmierci do życia, z tyranii do wiecznego królestwa" i zaprowadził ich do prawdziwej Ziemi Obiecanej. Pascha Chrystusa, w której cierpiał, stała się "Paschą naszego zbawienia" . Meliton podkreśla niewdzięczność ludu żydowskiego, który odrzucił swojego Zbawiciela, przyjętego zamiast niego przez pogan. Homilia kończy się zmartwychwstaniem Chrystusa, opisanym jako ostateczna apoteoza. Tekst jest skomponowany w starannie napisanej rytmicznej prozie, charakteryzującej się odpowiednimi krótkimi strukturalnymi cola, połączonymi ze sobą na różne sposoby: anaforą, rymem, aliteracją, antytezą itp., w celu podkreślenia każdego niuansu znaczenia. Ta wyrafinowana formalna elaboracja ukazuje wpływ retoryki azjatyckiego typu Drugiej Sofistyki. (Apokryficzne pismo De transitu Beatae Virginis Mariae w tłumaczeniu łacińskim zostało błędnie przypisane jemu i nie można go datować wcześniej niż na IV w.)

II. Doktryna. Teologiczne znaczenie Melitona, zwłaszcza w jego homilii O Paschy, jest jednocześnie biblijne, homiletyczne i liturgiczne. Teologia biblijna jest zorientowana na relację między dwoma testamentami w żywotnej i dynamicznej ciągłości, ponieważ ta sama historia zbawienia jest zapowiadana, a następnie aktualizowana. Chrystus jest centrum tego zbawczego planu: jako człowiek i Bóg staje się obecny w historii i wprowadza wieczność w czasie. Pascha azjatyckiej tradycji, wywodzącej się od Jana, umieszcza u swego szczytu zbawcze wydarzenie krzyża i uważa Paschę za naturalny wniosek do triumfu Chrystusa nad śmiercią. "Cierpienie" człowieka obejmuje "cierpienie" Chrystusa. (Rozważmy wątpliwą etymologię słowa Pasch, odnosząc je do paschein = cierpieć.) W homilii wyraźnie potwierdzono preegzystencję Chrystusa, podobnie jak Jego wcielenie przez Maryję, Jego zstąpienie do piekieł, grzech pierworodny jako "znamię", z powodu którego dusza znajduje się w mocy śmierci. Homilia jest również interesującym przykładem tego szczególnego typu homilii paschalnej, powszechnej w rejonie Azji w II w.

MACIEJ, apostoł (apokryf): Według świadectwa Dziejów Apostolskich, jedynego źródła w tym względzie, Maciej został wybrany na miejsce Judasza zdrajcy (Dz 1,15-26). Jego imię jest często zastępowane imieniem Mateusza. Euzebiusz utrzymuje, że był jednym z 70 , podczas gdy w ps.-Klementynie piszącym Recognitiones, Maciej jest identyfikowany z Barnabasem (1,60). Nicefor i apokryfy mówią o jego męczeństwie. Obszarem jego apostolatu była Etiopia lub Judea. Jego relikwie znajdują się w Trewirze. Pod imieniem Macieja znajdowały się niektóre gnostyckie pisma apokryficzne: Pistis Sophia i Ewangelia Macieja i/lub Tradycje Macieja (nie wiemy, czy te dwa tytuły odnosiły się do jednego czy dwóch dzieł), o których wspominają Orygenes, Klemens z Aksandrii, Euzebiusz i Hipolit, mówiąc o jego dziele Tradycja (Paradosis). Według Pistis Sophia (44,19-45,19) Maciej napisał ewangelię razem z Tomaszem i Filipem. Klemens Aleksandryjski cytuje agraphon Macieja . Teksty biograficzne są rzadkie: Acts and Martyrdom w języku koptyjskim (oraz tłumaczenia arabskie i etiopskie) oraz Traditiones S. Matthiae Barti (Oratio Deiparae in regione Partorum); ponadto istnieją fragmenty homilii w języku arabskim i etiopskim ps.-Cyryla Jerozolimskiego, która opowiada, jak Maryja pomogła Maciejowi w więzieniu.

MAURETANIA

I. Granice cywilne i historia - II. Historia chrześcijańska. Rzymska Mauretania obejmowała różne afrykańskie prowincje Cesarstwa Rzymskiego. Jej terytorium odpowiadało dzisiejszemu Maroku i Algierii, z wyjątkiem obszaru Konstantyna-Tebessa, który stanowił Numidię.

I. Granice cywilne i historia. Prowincjami tymi, po podboju rzymskim, były Mauretania Caesariana (Algieria) z Cezareą (Chercell) i Mauretania Tingitana (Maroko) z Tingis (Tanger) jako stolicami. Zależały one bezpośrednio od cesarza, a gubernatorzy pełnili zarówno funkcje cywilne, jak i wojskowe. Dioklecjan zmienił granice, jednocząc Mauretanię Tingitanę z diecezją Hiszpanii i dzieląc resztę terytorium na dwie części: Mauretanię Caesarianę, która zachowała Cezareę, i Mauretanię Sitifiana, na wschód od pierwszej i mającą Sitifis (Sétif) jako stolicę. Podczas okupacji wandalskiej, Mauretania została tymczasowo przejęta z powrotem przez Imperium Rzymskie około 442 r., a władza cesarska została tam ustanowiona na nowo. Ale ponieważ połączenia morskie były niepewne, Mauretania została ponownie wyrwana spod wpływów rzymskich. Kiedy około 540 roku została odzyskana przez Bizantyjczyków, mówili o Mauretanii I (Sitifiana) i II (Caesariana); ta ostatnia została zredukowana do odcinka na wybrzeżu. W VIII wieku znalazła się pod panowaniem Arabów. Uczeni wciąż nie są pewni spójności i zakresu chrystianizacji Mauretanii, w szczególności Cesariana. W rzeczywistości, chociaż jest to dobrze udokumentowane na wschód od obszaru wokół Sétif i na zachód od regionu Tiaret, pozostaje niepewne w odniesieniu do obszaru między Zabi i Columnata. Wynika to bardziej z rzadkości eksploracji i publikacji archeologicznych niż z rzeczywistego braku dowodów. Ponadto wiele budynków, już skromnych, zniknęło pod współczesnymi aglomeracjami. Do ostatnich osiągnięć zalicza się bardziej szczegółową rekonstrukcję bazyliki Tarmount, odkopanej w latach 30. XX w., a także identyfikację ruin w Souk-El-Khemis ze stanowiskiem Galaxia, położonym przy drodze między Auxią i Equisetum.

II. Historia chrześcijaństwa. Chrześcijaństwo jest poświadczone w Mauretanii od początku III w.: Tertulian mówi o chrześcijanach, którzy byli tam prześladowani przez namiestnika . Cyprian potwierdza, że (prokonsularna) Afryka, Numidia i Mauretania utworzyły jedną prowincję kościelną . Biskupi Mauretanii rzeczywiście brali udział w soborach generalnych Afryki (Sent. Epp. Praef.). Znamy tylko imiona dwóch tych biskupów, ale nie znamy ich biskupstw: Iubaianus (Ep. 73) i Quintus (Ep. 71; 72,1; 73,1). Ten ostatni jest konkretnie kwalifikowany jako mauretański (Ep. 72,1). Możliwe, że inni biskupi tego okresu, których biskupstw nie znamy, pochodzą z Mauretanii. Archeologia chrześcijańska w tym regionie potwierdza dane literackie. Już w III w. Cezarea zawierała małą społeczność chrześcijańską, której cmentarz, według Monceaux, może sięgać czasów prześladowań Septymiusza Sewera. W inskrypcjach nagrobnych z III w. tam znalezionych, znajdujemy oliwkę, kotwicę i gołębicę, ale symbole te nie mają charakteru specyficznie chrześcijańskiego. Specyficznie chrześcijańskie są jednak dwa inskrypcje wotywne z III w.: clarissimus M.I.A. Severianus i kapłana Victora . Inskrypcje te upamiętniają dar dwóch obszarów grobowych przekazanych wspólnocie braci. Niedaleko, w Tipazie, znajduje się inskrypcja Rasinia Secunda, najprawdopodobniej chrześcijańska, biorąc pod uwagę jej wyrażenia. Jest to najstarsza inskrypcja w Afryce, pochodząca z 238 r. . Samo miasto zachowuje nekropolie na wschód i zachód, jedną z bazyliką Aleksandra i grobowcami iusti priores , z których najstarsze pochodzą z III w.; podczas gdy druga nekropolia, z martyrium i bazyliką św. Salsy, pochodzi z IV w. Wszystkie te nekropolie w Chercell i w Tipasa świadczą o starożytności i kontynuacji w chrześcijaństwie uczt pogrzebowych. Dalsze informacje można uzyskać z namiętności męczenników. Z okresu prześladowań przed Dioklecjanem pochodzą weteran Typasius , sygnifikator Fabius i setnik Marcellus . To okres, w którym cesarz Galeriusz, aby uczynić wojsko bardziej wytrwałym, zażądał od żołnierzy, a zwłaszcza urzędników, aby uczestniczyli w ceremoniach pogańskiego kultu. Inni męczennicy pochodzą z okresu po prześladowaniach Dioklecjana i byli ofiarami pogańskich zamieszek ludowych. Tak jest w przypadku Marciany, która pochodziła z Rusuccuru (Taksebt), która zmarła w Cezarei , i Salsy, męczennicy z Tipazy (BHL 7467), która sprowokowała gniew ludu, niszcząc niektóre posągi pogańskich bóstw. Informacje te pozwalają przypuszczać, że pogańska populacja w mieście była nadal znacząca. Potwierdzenie nierównego podziału biskupstw jest możliwe dzięki konferencjom w Kartaginie w 411/484, w których uczestniczyli biskupi z całej rzymskiej Afryki. W 411 roku z Mauretanii Sitifiana pochodziło 12 biskupów katolickich i 18 donatystów, plus odpowiednio 4 i 3 wątpliwych; z Mauretanii Caesariana 14 katolików i 21 donatystów, plus 3 i 3 wątpliwych. Warto zwrócić uwagę na następujące fakty: (1) Obecność biskupów, również z odległych biskupstw, np. Honorata z Aquae Sirenses (Bou Hanifia, departament Oran); (2) jednak niedobór biskupów z Mauretanii Caesariana; (3) przewaga donatystów. Ale w 484 roku, kiedy donatyzm zanikł, obecnych było 120 biskupstw biskupich (plus 3 bez biskupów) Mauretanii Caesariana i 42 z Sitifiana. Możemy przypuszczać, że z nielicznymi wyjątkami odpowiedzieli na zwołanie Huneryka. Zwłaszcza ostatnia lista daje nam pojęcie o geograficznym podziale biskupstw, szczególnie interesującym w odniesieniu do W Caesariana, w którym podział ten idealnie odpowiada kryteriom romanizacji i militaryzacji kraju. Biskupie są umieszczone w trzech głównych obszarach obecności Rzymian: (1) wzdłuż morza; (2) na pierwszej linii obrony, położonej na Albulae (Ain Temuchet), Tasaccora (Sig, niegdyś św. Dionizy z Sig), Mina (Relizane); (3) przede wszystkim wzdłuż drugiej linii obrony militarnej, od Numerus Syrorum (Lalla Marnia) do Columnata (Sidi Hosni, dawniej Waldeck-Rousseau), przechodząc przez Ala Miliaria. Te wspólnoty chrześcijańskie nie mogły długo przetrwać zniknięcia rzymskiej armii.

MAURYCY, męczennik : Wykopaliska w Agaunum (dzisiejsze Saint-Maurice, Valais), na Wielkiej Przełęczy Świętego Bernarda, ujawniły bazylikę z IV w. (zbudowany przez biskupa Teodora z Martigny (Octodurum) wsparty na górze. Bazylika ta została odnowiona w V w. i stoi pośrodku cmentarza z tego samego okresu. Jest to najstarszy świadek kultu św. Maurycego. Jego imię pojawia się w Mart. hier. pod datą 22 września. Uczeni są podzieleni co do tego, komu przypisać tę informację: niektórzy opowiadają się za włoską wersją martyrologium (po 415 r.), inni za gallikańską (592 r.). W połowie V w. Eucherius z Lyonu napisał Passio Acaunensium Martyrum , według którego Maurycy został primiceriuszem legionu tebańskiego zamęczonym pod Maksymianem; od tego okresu ich relikwie były rozsiane po Zachodzie. W 515 r. król Burgundii, Sigismund, założył klasztor w Agaunum, gdzie odprawiono Laus perennis.

MAURISTS: Benedyktyńska kongregacja św. Maura, założona w Paryżu w 1621 r., wykorzystywała swoją scentralizowaną organizację do promowania pracy teologicznej. Podążając za M. Testière, założycielem, G. Tarisse, dusza reformy, "poświęcił wszystkie swoje wysiłki, aby doprowadzić do rozkwitu nauk w kongregacji". Pod jego impulsem opactwo Saint-Germain-des-Près w Paryżu szybko stało się ośrodkiem intensywnej działalności intelektualnej, poświęconej nauce: swego rodzaju akademią epigrafiki, literatury i teologii w XVII i XVIII w. Biblioteka, która była jedną z najbogatszych w rękopisy patrystyczne na świecie, dobrze skatalogowana i zorganizowana w sposób przyjazny dla użytkownika, umożliwiała badania i naukę. Najzdolniejsi zakonnicy z różnych opactw byli wybierani i kształceni w domu macierzystym, aby wejść w prawdziwy projekt grupowy. Pozwoliło to na rozwój szeregu badaczy, których nazwiska pozostają związane z krytycznymi wydaniami Ojców. Najbardziej znanym był Jean Mabillon (1632-1707), "najbardziej uczony człowiek we Francji". Arcydziełem edytorskim pozostaje dzieło św. Augustyna (nowsze wydania zajęły ich miejsce), którego autorami byli Th. Blampin i P. Coustant. Nowością w wydaniach maurytów jest przede wszystkim liczba rękopisów konsultowanych w Paryżu i we Francji, ale także w Niemczech, Holandii, Anglii, Włoszech i Rzymie. W projekcie uczestniczyły wszystkie domy kongregacji. W przypadku tekstów greckich aparat jest mniej bogaty. J. Garnier konsultował około dziesięciu rękopisów Bazylego, podczas gdy na Wschodzie, w Grecji i w Rosji było ich tysiące. W tych wydaniach dubia i spuria są dokładnie odrzucane i umieszczane w dodatku. Krytyczny sens rzadko był wadliwy. W wyborze wariantów mauryści bardziej interesowali się treścią niż językiem. Starannie poprawiali tekst pewną ręką i wyrafinowaną umiejętnością, nabytą dzięki długiej znajomości tekstu i myśli autora, rzadko dorównywaną przez nowszych redaktorów. Czasami kontrowersje teologiczne miały decydujący wpływ na ich wybory, zwłaszcza w przypadku św. Augustyna. Pomimo postępu, odniesienia biblijne nie są rygorystyczne, ale wprowadzenia, notatki i indeksy, na szczęście odtworzone przez Migne, są nadal cenne. Wzorowe piękno znaków typograficznych i niemal doskonała korekta tekstu zostały powszechnie uznane. Preuschen stwierdził, że są to "pierwsze wiarygodne wydania". Pomimo postępu osiągniętego później, "będziemy z nich korzystać jeszcze przez długi czas" (J. de Ghellinck). Mauryści, początkowo skupieni na historii monastycyzmu, szybko poszerzyli swoje zainteresowania, poświęcając się również Gallia christiana i Aktom męczenników. Założyli archiwa w wielu zbiorach poświęconych starożytności chrześcijańskiej. Niestrudzony Mabillon napisał po raz pierwszy kurs dyplomacji, De re diplomatica, który stanowi kamień milowy w historii (1681).

MAURUS z Parentium (IV w.?): Do tej pory pojawiło się wiele dowodów, które pokazują fałszywość anonimowej legendy z Parentium, która utożsamiała afrykańskiego mnicha św. Maura z patronem Parentium. Najsilniejszy argument przedstawił epigraf odkryty w Parentium w 1846 r. pod obecnym ołtarzem bazyliki Eufrazjana: jednoznacznie poświadcza on biskupią godność Maura, a także to, że był lokalnym biskupem, gdy stwierdza, że jego ciało zostało przeniesione do miejskiej bazyliki Parentium ubi episcopus et confessor est factus. Jeśli chodzi o jego męczeństwo, przypisuje je świętemu stała tradycja sięgająca co najmniej połowy VI w., pomimo epitetu wyznawcy w epigrafie wspomnianym powyżej; poza tym inny acefaliczny napis, który również można datować między IV a VI w., znacząco określa jego szczątki jako victricia membra.

MAURUS z Rawenny (642-673): Arcybiskup Rawenny. Nie miał dobrych stosunków z Rzymem. Odmówił udziału w Soborze Laterańskim w 649 r., podając jako powód w liście do papieża Marcina, że egzarcha jeszcze nie przybył, a lud i armia Rawenny powstrzymały go z obawy przed barbarzyńcami . Odrzucił Ekthesis i złożył wyznanie wiary w dwie natury i dwie wole w Chrystusie. Uzyskał od cesarza Konstansa II, który przebywał na Sycylii, prawa metropolitalne nad biskupami Emilii i Romanii oraz status autokefaliczny, co uczyniło kościół w Rawennie niezależnym od Rzymu (Liber Pont. Eccl. Rav.: PL 106,676). Wezwany przez papieża Witaliana, odpowiedział oddzieleniem się od Rzymu (PL 106, 672; Jaffé 2096-2097), co trwało aż do jego śmierci w 673 r. Więcej informacji o Maurze można znaleźć w Liber pontificalis Agnellusa .

MAKSENCJUSZ, cesarz (zm. 312): Marek Aureliusz Waleriusz Maksencjusz, syn Maksymiana Herkuliusza, żonaty z Walerią Maksymillą, córką Galeriusza Cezara. 28 października 306 r. został ogłoszony princepsem przez gwardię pretoriańską w Rzymie, gdzie cieszył się ogromnym poparciem dzięki swoim osiągnięciom wojskowym oraz przebiegłej i zrównoważonej polityce religijnej ukierunkowanej na tolerancję; cieszył się taką samą reputacją w pozostałych Włochach, Afryce i Hiszpanii. Wiosną 307 r. przyjął tytuł Augusta. Promował ważne prace publiczne, w tym budowę słynnej bazyliki przy Via Sacra. Jego ojciec, pragnąc powrócić do władzy, chciał, aby Maksencjusz został nazwany Cezarem, ale tylko pod jego własnym autorytetem jako Augusta. Maksencjusz, pewny własnego prestiżu, zbuntował się przeciwko niemu. Maksymian nadał tytuł Augusta Konstantynowi i wydał mu za mąż swoją córkę Faustę. Podczas starcia w Camuntum Maksencjusz został ogłoszony wrogiem publicznym. Podporządkował sobie buntownika Domicjusza Aleksandra w Afryce (308). W 312 roku poniósł decydującą klęskę z rąk Konstantyna w bitwie pod Mostem Mulwijskim przy bramach Rzymu. Według historyka Aureliusza Wiktora bitwa rozpoczęła się w miejscu zwanym "ad Saxa Rubra" przy Via Flaminia. Podczas ucieczki Maksencjusz utonął w Tybrze. Od 306 roku Maksencjusz nie egzekwował dekretów o prześladowaniach chrześcijan. Interweniował także w zaciekłych konfliktach wspólnoty chrześcijańskiej w Rzymie, wywołanych pojednaniem tych, którzy odeszli w czasie prześladowań: wygnał papieża Marcellusa. Zamieszki nie ustały, więc interweniował dalej, skazując na wygnanie zarówno nowego papieża Euzebiusza, jak i jego przeciwnika Herakliusza. Euzebiusza wysłano do Syrakuz na Sycylii, gdzie zmarł w tym samym roku (być może w 309). W każdym razie interwencja Maksencjusza nie była aktem prześladowania chrześcijan, ale raczej aktem publicznego i kościelnego pokoju w mieście Rzymie. Na uznanie Maksencjusza zasługuje to, że rozpoczął politykę uznawania chrześcijan i przywrócił dobra skonfiskowane podczas prześladowań przez jego ojca.

MAKSYMA (Maksymilla) i DONATYLLA.: Maksymę i Donatylę poniosły dwie konsekrowane dziewice z posiadłości Cephalitana w Afryce Prokonsularnej, które poniosły śmierć męczeńską za Anulina. Od 1889 roku uważa się, że obie siostry, wraz z inną chrześcijanką, były czczone nie tylko jako męczennice, ale także jako święte . Ich męczeństwo nastąpiło, gdy dekret cesarski nałożył na wszystkich chrześcijan prowincji obowiązek składania ofiar bogom w posiadłości Cephalitana (per omnem illam provinciam). "Z pewnością nie mamy do czynienia z chrześcijanami z całej prowincji Afryki Prokonsularnej, ani z tymi z miasta Thuburbo (jak może sugerować tekst, który do nas dotarł), ale raczej tylko ze społecznością wiejską z posiadłości Cephalitana, małej społeczności pod władzą religijną nie biskupa, ale kapłanów i diakonów" . Prokonsul Anulinus wszedł do posiadłości Cephalitana. Jej chrześcijańska populacja odstąpiła od wiary bez żadnego oporu ze strachu przed śmiercią. Jednak dwie młode kobiety, Maksyma i Donatylla, zostały doprowadzone przed prokonsula na przesłuchanie. Odmówiły odstąpienia od wiary lub złożenia ofiary pogańskim bogom. Anulinus kazał zabrać je do Thuburbo, gdzie zostały skazane na śmierć mieczem. Podczas gdy prowadzono je na miejsce męczeństwa, inna młoda chrześcijanka, imieniem Secunda, widząc je ze swojego okna, zeszła i dołączyła do skazanych. Późniejszy interpolator podkreśla, że Secunda, po porzuceniu i odrzuceniu bogactwa rodziców i wszystkich przyjemności tego świata, rzuciła się z bardzo wysokiego balkonu i umarła. Jak można zauważyć, ten epizod zdecydowanie donatystycznych skłonności został później zmodyfikowany przez katolika . Nacisk na natychmiastową śmierć młodej kobiety jest prawdopodobnie dodatkiem donatystycznego interpolatora. "Donatyści rzeczywiście", pisze Franchi de′ Cavalieri, "aprobowali samobójstwo popełnione z powodów religijnych, w szczególności samobójstwo per praecipitium, i przyznawali tym, którzy w ten sposób się zabili, honory należne męczennikom. Jednak jest jasne, że koniec Secundy nie spodobał się katolickiemu hagiografowi, który nieco później pomyślał o przekształceniu samobójstwa w czyn równie heroiczny, ale bardziej poprawny z chrześcijańskiego punktu widzenia" . Dlatego napisał, że młoda dziewczyna nie umarła nagle, ale doznała passio razem z Maximą i Donatyllą pod mieczem kata w Thuburbo. Późniejsze poprawki wskazują na zakłopotanie co do powodu skazania, procesu, ogłoszenia i wykonania wyroku oraz miejsca śmierci i pochówku młodych kobiet. Inne duże interpolacje jeszcze bardziej zniekształciły starożytny tekst do tego stopnia, że stał się praktycznie nierozpoznawalny: nieprzekonujące pytania i odpowiedzi przesłuchującego, damnatio ad bestias i pochówek w amfiteatrze. Tekst passio został opublikowany przez Bollandystów przy użyciu rękopisu kodeksu 5306 w Bibliotece Narodowej Paryża i Martyrologium Adona.

MAKSYMIAN (zm. 434): Arcybiskup Konstantynopola (431-434). Z pochodzenia rzymskiego i wykształcony, kolega ze studiów przyszłego papieża Celestyna, został inkardynowany do kościoła w Konstantynopolu w czasach św. Jana Chryzostoma. Po tym, jak Nestoriusz został zdetronizowany przez Sobór Efeski (22 czerwca 431), który został zatwierdzony przez Teodozjusza II (August), spośród dwóch kandydatów na jego następcę, uczonego Proklusa z Kyzikos i potulnego Maksymina, mieszkańcy stolicy wybrali tego drugiego, znanego ze swojej hojności wobec rodzin chrześcijańskich, które nie były w stanie zapewnić godnego pochówku swoim zmarłym. Wyświęcony 25 października 431 przez delegację biskupią synodu w Efezie (delegację w komunii ze św. Cyrylem), wysłał swój list synodalny (zachowany) do Cyryla i kolejny list (zaginiony) do innych biskupów, w tym papieża Celestyna, nalegając na ważnośćSoboru Efeskiego i potępienie Nestoriusza. Jego nieliczne inne czyny dotyczyły synodalnego usunięcia z urzędu czterech biskupów, którzy byli zwolennikami Nestoriusza (Helladiusa z Tarsu, Eutheriusa z Tyany, Doroteusa z Marcianopolis i Himeriusa z Nikomedii) oraz przywrócenia pokoju między Cyrylem a Janem z Antiochii. Zmarł 12 kwietnia 434 r.

MAKSYMIAN, donatysta (IV w.): Spokrewniony z Donatem Wielkim, Maksymian był diakonem Parmeniana, biskupem donatysty Kartaginy. Został ekskomunikowany wraz z trzema innymi diakonami przez Prymiana, który zastąpił Parmeniana w 391 lub 392 r. z nieznanych nam powodów: być może Maksymian był kandydatem do sukcesji tronu biskupiego. Maksymiana otaczała grupa, której udało się zgromadzić 43 biskupów, aby zwołać sobór w Kartaginie. Wezwali Primiana na drugi sobór, który odbył się w 393 r. w Cabarsussy w Byzacenie, na którym około 100 biskupów zgodziło się na odsunięcie Primiana od władzy i wybrało Maksymiana na jego miejsce. Primian odpowiedział soborem 310 biskupów, zwołanym w 394 r. w Bagai w Numidii. Maksymian został ponownie ekskomunikowany, wraz z tymi, którzy go konsekrowali, a maksymianistom wyznaczono termin zakończenia schizmy: jeśli nie podporządkują się przed wyznaczonymi datami, zostaną dopuszczeni jedynie do pokuty i pozbawieni wszelkich zaszczytów. Primian, nie osiągnąwszy żadnego rezultatu, w obecności prokonsula mianował trzech konsekratorów Maksymiana - Felicjana z Musti, Praetextatusa z Assuras i Salwiusza z Membressy - w celu porzucenia ich biskupstw, ale bez powodzenia. Pojednanie z częścią maksymianistów nastąpiło w 397 r. po interwencji circumcellionów dowodzonych przez hrabiego Gildo; ten ostatni był sprzymierzony z prymianistami dzięki urzędom Optatusa z Thamugadi (Timgad). Biskupi maksymianiści stawili się na konferencji w Kartaginie, ale nie zostali przyjęci (Aug., C. Iul. III, 1, 5). Podstawowym źródłem naszej wiedzy o tym ruchu jest Augustyn

MAKSYMIAN, cesarz (ok. 250-310): Marek Aureliusz Waleriusz Maksymian, urodzony w Sirmium około 250. Wyróżniał się jako żołnierz i został mianowany Cezarem Wschodu w 285 przez swojego towarzysza Dioklecjana; został podniesiony do rangi Augusta w 286; przyjął nazwisko Herkules, tak jak Dioklecjan przyjął nazwisko Jowiusza, nadając religijnego charakteru nowemu instytucjonalnemu podejściu do imperium. Zdusił bunt chłopów w Galii (Bagaudae), ale nie udało mu się stłumić powstania Karauzjusza w Brytanii (obejmującego zniszczenie jego floty w 289). Dopiero później, w 296 r., Cezar Konstancjusz Chlorus opanował sytuację. Spotkał się z Dioklecjanem w Mediolanie w 290/291 r.; w 393 r. Konstancjusz Chlorus został jego Cezarem. W 298 r. był w Afryce; w 299 r. celebrował vicennalia z Dioklecjanem w Rzymie. Niechętnie przyjmując abdykację w 305 r., narzuconą mu przez Dioklecjana, wycofał się do jednej ze swoich willi, być może w Lukanii; sukces jego syna Maksentiusza, który został ogłoszony cesarzem przez gwardię pretoriańską, zachęcił Maksymiana do odzyskania własnych uprawnień, gdy tylko syn go przywołał. W 307 r. udał się do Galii i ogłosił Konstantyna Augustem i dał mu swoją córkę Faustę za żonę; w 308 powrócił do Rzymu, ale nie udało mu się obalić syna, który w międzyczasie cieszył się popularnością wśród ludu, więc wrócił do Galii. Podczas starcia pod Carnuntum w 308 został zmuszony do abdykacji. W 310 po raz trzeci przyjął purpurę i został pokonany przez Konstantyna w pobliżu Marsylii (wydaje się, że popełnił samobójstwo).

MAKSYMIAN z Bagai (początek V w.): Katolicki biskup Bagai (Ksar Baghai), które było słynnym ośrodkiem donatyzmu w Numidii ; wcześniej, być może zanim został biskupem, był donatystą, ale potem wstąpił do Kościoła katolickiego. Padł ofiarą agresji donatystów, ponieważ udało mu się uzyskać prawną restytucję kościoła w fundus calvisianus: "Kiedy biskup był przy ołtarzu, został zaatakowany z okropną przemocą i okrutnym okrucieństwem; bito go rózgami i wszelkiego rodzaju bronią, a także samym ołtarzem, który został rozbity na kawałki" . Po zagojeniu się ran udał się do cesarza we Włoszech, aby prosić o stłumienie gwałtownych donatystów i ochronę katolików; wraz z innymi biskupami afrykańskimi wpłynął na wydanie "edyktu unii" z lutego 405 r. przez Honoriusza .

MAKSYMIAN z Rawenny (biskup 546-556): 14 października 546 papież Wigiliusz, podróżując do Konstantynopola na dyskusję nad Trzema rozdziałami, konsekrował Maksymiana na 27. biskupa Rawenny. Był diakonem w Puli i był dobrze przyzwyczajony do wysokich kręgów bizantyjskiego dworu. Dziesięć lat jego biskupstwa stanowi złoty wiek kościoła w Rawennie, który dzięki niemu wzbogacił się o wspaniałe zabytki. Wykorzystując swoje istryjskie pochodzenie, a może także osobiste znajomości, na swoją korzyść, Maksymianowi udało się umiejętnie przedostać do kościelnej prowincji Akwilei i potwierdzić swój autorytet w Istrii jako przedstawiciela ortodoksji: w rzeczywistości, z powodu nieobecności Wigiliusza w Rzymie i nieobecności Dacjusza w Mediolanie, pełnił on rolę prymatu nad Italią, aby przywrócić jedność katolicką tym kościołom, które przyjęły schizmę Trzech Rozdziałów. Zajął się również zestawieniem formuł liturgicznych, z których prawdopodobnie pochodzi Sakramentarz Leona.

MAKSYMIAN z Syrakuz (zm. 594): Duża część tego, co wiemy o Maksymianie, pochodzi z Żywota Grzegorza Wielkiego napisanego przez Jana Diakona i z Listu Grzegorza Wielkiego. Według Jana Diakona, Maksymian był opatem klasztoru św. Andrzeja założonego w Rzymie przez Grzegorza, do którego wstąpił będąc jeszcze młodzieńcem, poświęcając się tam życiu monastycznemu . Czas spędzony w klasztorze sprzyjał nawiązaniu bliskich więzi między nim a Grzegorzem: Maksymian towarzyszył przyszłemu papieżowi do Konstantynopola. Kiedy został papieżem, Grzegorz wezwał Maksymina wraz z kilkoma innymi mnichami, aby wspólnie z nim wcielili ideał ascetyczny; następnie wysłał go jako biskupa do Syrakuz, z rozległymi uprawnieniami nad całym kościołem sycylijskim . Listy, które Grzegorz napisał do Maksymiliana dostarczają bogatego opisu życia kościoła sycylijskiego i świadczą o szacunku, jakim papież darzył biskupa Syrakuz. Maksymilian zmarł w 594 r.

MAKSYMILIAN, męczennik: Młody chrześcijański męczennik zabity w Afryce Północnej pod koniec III w. Wydarzenie miało miejsce w Tebessie w 295 r., zgodnie z Passio Sancti Maximiliani, które jest źródłem naszej wiedzy o Maksymilianie i jest uważane za wiarygodne w większości. Uznany za zdolnego do służby, Maksymilian odmówił służby w wojsku, ponieważ dla niego działanie jako żołnierz (militare) nieuchronnie oznaczało czynienie zła (mala facere). Pomimo wszelkich argumentów prokonsula Diona Cassiusa, Maksymilian pozostał nieugięty w swoim stanowisku, został skazany na śmierć i ścięty w wieku 21 lat, 3 miesięcy i 18 dni. Na ile można ustalić na podstawie dokumentu, mamy do czynienia z przypadkiem sprzeciwu wobec służby wojskowej. Niedawno irlandzki klasyk David Woods wysunął opinię, że Acta Maximiliani są późniejszą fikcją bez żadnej wartości historycznej dla tradycji wczesnego kościoła dotyczącej służby wojskowej. W rzeczywistości, już w 1965 r. E. Sandler (w PW, Suppl. vol. X, 680) wyraził pogląd, że dokument jest falsyfikatem z XIII w., ale nie dostarczył żadnego dowodu na poparcie swojej teorii. Woods wskazał, że jego zdaniem data powstania dzieła przypada na lata 384-439. Na poparcie tego poglądu Woods przytacza szereg obserwacji, w szczególności: brak dowodów na istnienie kultu męczennika aż do XI w.; historyczne sprzeczności, nieprawdopodobieństwa i absurdy zawarte w tekście; twierdzenie, że Passio opiera się na późniejszym Passio Teagenis. Obserwacje te wydają się nieprzekonujące, gdy weźmie się pod uwagę kontekst historyczny (koniec IV w./pierwsze dekady V w.), w którym Woods osadza Passio Maximiliani, oraz specyficzną terminologię, którą bardzo trudno odtworzyć po upływie tak długiego czasu. Woods nie bierze pod uwagę tych dwóch elementów; ale prawdą jest w każdym razie, że dokument jest kontrowersyjny, wręcz zagadkowy.

MAKSYMILLA i PRYSCYLLA (II w.): (Pryscylla jest również nazywana Pryscą u Tertuliana). Zwolennicy Montanusa obdarzeni jak on językami, ekstazami i natchnioną mową, z powodu których byli nazywani "prorokiniami". Byli bardzo wysoko cenieni w montanizmie: Montanus i "jego kobiety" są często wymieniani razem jako najwyższe autorytety w ruchu. Mówi się, że były pierwszymi, które opuściły swoich mężów, gdy zostały napełnione Duchem , zgodnie z praktyką montanistów.

MAKSYMINUS DAIA, cesarz (zm. 313): Gajusz Galeriusz Waleriusz, lepiej znany jako Maksymin Daia, został mianowany Cezarem przez Galeriusza w maju 305 r. i zatwierdzony na tym stanowisku w 308 r. wraz z Konstantynem I na spotkaniu w Carnuntum, dla Cesarstwa Wschodniego (Syrii i Egiptu) z tytułem filius Augustorum. Został ogłoszony Augustem (309) i uznany za takiego przez Galeriusza. Po śmierci Galeriusza Augusta w 311 r. Maksymin przejął jego terytorium i zjednoczył cały Wschód pod swoją kontrolą. Pokonany przez Licyniusza pod Hadrianopolis (Tracja) w kwietniu 313 r., uciekł i popełnił samobójstwo we wrześniu tego samego roku w Tarsie. Wprowadził politykę religijną, która była ściśle pogańska, rozpowszechniając antychrześcijańską literaturę w szkołach i próbując utworzyć organizację analogiczną do kościelnej. Aby usprawiedliwić prześladowania, promował pragnienia miast, aby wypędzić chrześcijan. Znaleziono dwa napisy o tym samym znaczeniu, z odpowiedziami Maksymina .

MAKSYMINUS (MAKSYMIAN) z Anazarbus: Metropolita Cylicji Drugiej (V w.). Po zaprotestowaniu w czerwcu 431 r. przeciwko pospiesznemu otwarciu soboru, któremu przewodniczył Cyryl Aleksandryjski, przeszedł w Efezie na stronę synodu zjednoczonego za Janem z Ntioke, który ekskomunikował św. Cyryla. W kolejnych latach był ściśle sprzymierzony ze stanowiskiem metropolity Cylicji Prima, Aleksandra z Hierapolis, i sprzeciwiał się wszelkim próbom pojednania z Cyrylem, a nawet oddalał się od Jana z Antiochii. Dotarły do nas trzy listy w Synodiconie Rusticusa (po łacinie): jeden do Aleksandra z Hierapolis na temat stanowiska soborowego przyjętego przez Jana z Antiochii, drugi do Aleksandra na temat odstępstwa Jana z Germanicji i Andrzeja z Samosaty, a trzeci, aby poszukać poparcia na synodzie, który Maksymian zwołał w Anazarbus w 433 r., aby ponownie ekskomunikować Cyryla do czasu podpisania przez niego potępienia anatem. Pomimo jego pro-nestoriańskiej nieustępliwości, nie został on uwzględniony na liście biskupów wygnanych za sprzeciw wobec unii z 433 r. Mógł umrzeć, zanim dotknęły go odpowiednie dekrety cesarskie.

MAKSYMINUS z Sinity (zm. przed 411 r.): Augustyn, który niedawno przyjął święcenia kapłańskie, napisał list do Maksymina, donatystycznego biskupa Sinita, miejscowości niedaleko Hippona. Zapytał go o powody, dla których "ponownie ochrzcił" diakona katolickiego i zaprosił go na otwartą debatę. Po kilku latach Maksymin nawrócił się na Kościół katolicki, gdy Augustyn przebywał w Sinita; w 407 roku wspólnie rozpoczęli podróż kaznodziejską, aby przywrócić jedność kościelną. Według Dolbeau, kazanie 360 - spośród kazań zgrupowanych razem z kazaniem Augustyna, które zostało napisane przez donatystycznego konwertytę, który publicznie zadośćuczynił za swój błąd - mogło zostać napisane przez Maksymina. Przy tej samej okazji wygłoszono niedawno odkryte kazanie Augustyna (Dolbeau 27, Magonza 63), w którym Augustyn mówi: "Nawet mój czcigodny brat i kolega Maksymin nawrócił się na Kościół katolicki" .

MAKSYMIN z Trewiru (zm. 346): Biskup Trewiru w IV w. i obrońca nicejskiej ortodoksji. Maksymin doprowadził do powrotu do Aleksandrii Atanazego, który został wygnany do Trewiru, a także do powrotu Pawła, biskupa Konstantynopola, do swojej stolicy. Z pomocą papieża Juliusza I i Ossjusza, biskupa Kordoby, udało mu się również doprowadzić do zwołania Soboru w Serdica w 342/343. Informacje zawarte w pierwszym Żywocie Maksymina (VIII w.) są prawdopodobnie fałszywe, gdy stwierdzają, że sobór zwołany w Kolonii 12 maja 346 r., któremu przewodniczył Maksymin, zdetronizował Eufratasa, ariańskiego biskupa tego miasta . Maksymin zmarł 12 września 346 r. w Mouterre-Silly (w pobliżu Loudun). Zgodnie z jego Żywotem Maksymin został przeniesiony do Trewiru i pochowany przez Paulina, swojego następcę, w bazylice św. Jana Ewangelisty, która później przyjęła jego imię i stała się benedyktyńską stolicą opacką (Mart. hier. podaje 29 maja jako datę pochówku).

MAKSIMINUS Arianin (ok. 360/365-po 440): Maksym jest wyjątkowy wśród łacińskich arian, ponieważ jesteśmy w stanie złożyć coś z jego osoby. Urodził się około 360-365 r. z rzymskiego, a nie gockiego pochodzenia, był biskupem wspólnoty ariańskiej prawdopodobnie w Illyricum i przebywał w Afryce w 427 r. wśród barbarzyńskich oddziałów wysłanych tam, aby służyć Rzymowi. Przy tej okazji odbył publiczną debatę z Augustynem w Hipponie (427 lub 428 r.). Tylko z trudem można go zidentyfikować z przywódcą ariańskim o tym samym imieniu na Sycylii w 440 r. Dissertatio Maximini contra Ambrosium to złożony tekst znaleziony w Cod. Paris. 8907 i zawiera różne świadectwa ariańskie, które komentują Sobór w Akwilei w 381 r. Został on sporządzony przez Maksymina około 395 r. Collatio Augustini cum Maximino jest dosłownym zapisem dyskusji w Hipponie w 427 lub 428 r.: w nim Maksymin szeroko objaśnia doktrynę ariańską odziedziczoną po Wulfili i pokazuje, że jest odporny na obalenie Augustyna: jest to bardzo ważny tekst dla wiedzy o zachodnim arianizmie. Różne prace znajdujące się w Cod. Veron. LI zostały przypisane Maksyminowi przez B. Capelle, które wcześniej uważano za dzieło Maksyma z Turynu. Trzy tractatus mają charakter doktrynalny, contra haereticos, iudaeos, paganos: przez "heretyków" Maksymin rozumie katolików, których nauka o równości boskich synów jest sprzeczna z tradycyjnymi argumentami ariańskimi. Mniej polemiczne jest 15 homilii wygłoszonych przez Maksymina w ważne święta (Objawienie Pańskie, Wielkanoc, Wniebowstąpienie) lub w obchody męczenników (św. Piotra, św. Pawła, św. Szczepana, św. Cypriana): Maksymin często cytuje pisma św. Cypriana w różnych swoich dziełach. Trzecią kategorię pism stanowią 24 krótkie Expositiones de capitulis evangeliorum, wyjaśnienia fragmentów ewangelii o różnej długości i bez systematycznego układu: dotyczą one fragmentów wyrwanych z szerszego kontekstu do wykorzystania w liturgii niektórych kościołów ariańskich. Interpretacja świętego tekstu nie ignoruje alegorii, ale preferuje dosłowność. Ostatnio kilka dzieł przypisywano Maksyminowi, ale bez przekonujących powodów: Opus imperfectum w Matthaeum i Commentarium w Iob autorstwa ariańskiego; z drugiej strony przypisanie ich Maksyminowi z Cod. Veron. LI i jednorodność jego zebranych tekstów zostały ponownie poddane w wątpliwość przez R. Grysona . Uważa on, że niektóre z tych tekstów zostały napisane w Afryce Wandalskiej.

MAKSYMINUS TRAK, cesarz (173-238): Gajusz Juliusz Werus Maksymin, urodzony w Tracji, cesarz rzymski 235-238. Syn pasterza, miał karierę wojskową i doszedł do władzy po zamordowaniu Aleksandra Sewera, wraz z matką w Niemczech. Wraz z Maksyminem nadeszła nieprzewidziana przerwa w polityce tolerancji Sewera wobec chrześcijan. Jego krótkie prześladowania nie miały charakteru religijnego, ale raczej politycznego i osobistego: chciał uderzyć w tych, którzy tworzyli familia Aleksandra Sewera (Hist. Aug., Vita Maximini 9,7-8), "którego dom składał się w dużej mierze z chrześcijan" . Dotknięci tym byli m.in. papież Poncjan, Hipolit Rzymski i dwaj przyjaciele Orygenesa, diakon Ambroży i kapłan Protoktet. Według niektórych uczonych, nie było prawdziwego i właściwego edyktu prześladowczego w 235 r.: w tym samym roku cesarz przekonał się, że chrześcijanie jako tacy nie stanowią opozycji politycznej i "prześladowanie" zostało zakończone. Ponadto należy pamiętać, że Maksymin, nękany problemami militarnymi w prowincjach, które zawsze trzymały go z dala od Rzymu, nie miał polityki religijnej (monety z jego panowania pokazują ciągłość kultu słońca). W 238 r. Senat ogłosił go wrogiem publicznym: jego własni żołnierze zabili go w Akwilei.

MAKSYMUS (zm. po 416 r.) : Biskup katolicki nieznanej diecezji, prawdopodobnie służący prokonsulowi, który podpisał list synodalny Soboru Kartagińskiego w 416 r. i prawdopodobnie napisał do Teofila, biskupa Aleksandrii przed 412 r., aby poinformować go o decyzjach podjętych w świetle kryzysu wynikającego z najazdów barbarzyńców. Jeśli nie była to inna osoba o tym samym imieniu, Maksym mógł być również adresatem listu od Augustyna, który jest nam znany jedynie ze świadectwa Possidiusa.

MAKSYMUS, antygnostyk. Antygnostyczny pisarz z II w., o którym wiemy tylko dlatego, że wspomina o nim Euzebiusz wraz z kilkoma innymi antygnostyckimi autorami z tego samego okresu. Według Euzebiusza pisma Maksyma poruszały problem pochodzenia zła i stworzenia materii. Żadne z jego dzieł nie przetrwało.

MAKSYMUS, biskup Jerozolimy (zm. 348?): Skazany na pracę w kopalniach w czasie prześladowań za Maksymina Dai w Palestynie, choć nie wiadomo dokładnie, kiedy (tj. czy przed, czy w okresie, w którym Maksymin Dai był cesarzem [311-313]), Maksym doznał różnych tortur, w wyniku których stracił oko i okaleczył lewą stopę. Przeżywszy tę próbę, którą zniósł dla wiary chrześcijańskiej, Maksym uzyskał tytuł spowiednika (homologētēs). Po wyzwoleniu został poświęcony Bogu. Daty jego konsekracji nie można jednak ustalić, i w konsekwencji nie wiadomo, czy towarzyszył biskupowi Makariusowi Jerozolimskiemu na Soborze Nicejskim (325). Chociaż historycy nie są jednomyślni w uznaniu pierwszej nominacji biskupiej Maksyma na biskupa diecezji Diospolis, zgadzają się, że był następcą Makarego na biskupa Jerozolimy, nie zgadzając się jednak co do dokładnej daty tej nominacji. Pewne jest w każdym razie, że Maksym uczestniczył w 335 r. w Synodzie w Tyrze, który miał na celu rozstrzygnięcie sprawy Atanazego z Aleksandrii, i że pozwolił się wciągnąć w towarzystwo oskarżycieli. Najwyraźniej zmienił swoje stanowisko później, ponieważ nie uczestniczył w pół-ariańskim synodzie Antiochii w 341 r., w pełni przestrzegał decyzji Soboru Serdica w 343 r. (chociaż nie można potwierdzić, że osobiście uczestniczył), a przede wszystkim oficjalnie i uroczyście powitał Atanazego, który powrócił z wygnania, na synodzie zwołanym w tym celu w Jerozolimie w 346 r. Chociaż Maksym może wydawać się nieco nieśmiały i naiwny, zawsze był uważany za wiernego ortodoksji Nicei i nieprzychylnego arianom i pół-arianom tamtych czasów. Dalszy dowód na to można znaleźć w różnych twierdzeniach, które krążyły o złożeniu Maksyma przez Akacjusza z Cezarei (metropolitę, który sprawował wówczas nadzór nad Jerozolimą). Wydaje się, że Akacjuszowi nie udało się obalić Maksyma, a zatem Maksym pozostał na jego stanowisku aż do śmierci, której data jest również przedmiotem dyskusji. Rok 348 można uznać za najbardziej prawdopodobny. Akacjusz i jego partia nie poddali się całkowicie: żarliwie sprzeciwili się nominacji (i konsekracji) Herakliusza, kandydata wybranego przez Maksyma i uznanego antyarianina, na rzecz ustanowienia Cyryla na tym stanowisku, człowieka, którego uważali za bardziej sprzyjającego kursowi, który reprezentowali. Ciekawostką jest, że w 335 r., podczas swojego pontyfikatu, Maksym przeniósł katedrę jerozolimską z Góry Syjon do martyrium na Kalwarii. Rozpoczął również prace nad górującą bazyliką Świętego Syjonu. Maksym został włączony do grona świętych czczonych w Jerozolimie. Jest za takiego uważany również przez Kościół łaciński.

MAKSYMUS, męczennik: Z martyrologii i dokumentów hagiograficznych można utworzyć listę dwudziestu pięciu męczenników o imieniu Maksym, ale tylko kilku z nich prawdopodobnie jest historycznych. O niektórych znamy tylko ich imiona: (1) męczennik z Sirmium, 15 lipca ; (2) Maksym z Kyzikos, wpisany 6 lutego w Synaksarionie Konstantynopola ; (3) Maksym Iliryjczyk, 18 sierpnia ; (4) Maksym z Cezarei w Kapadocji, wspomniany w syryjskim martyrologium 18 Tišrin . O innych mamy pewniejsze informacje, ale o zmiennej wiarygodności. Dotyczy to np. (5) Maksyma, młodego męczennika z afrykańskiej grupy, ofiary prześladowań Wandalów, 2 lipca 483 r. ; (6) lektora z Durostorum, który zginął wraz z dwoma towarzyszami podczas prześladowań Dioklecjana . Jednak w przypadku zdecydowanej większości fakty historyczne zostały przesłonięte legendą. Tak było w przypadku wielu rzymskich męczenników o imieniu Maksym, spośród których wystarczy wymienić: (7) tego, który pojawia się w legendzie o św. Cecylii ; (8) kapłan i męczennik upamiętniony 19 listopada. Niektóre zostały powielone poprzez pomnożenie miejsc kultu, jak np. (9) męczennik Apamei, czczony w Cumae ; (10) męczennik grecki, wpisany w różnych martyrologiach z różnymi datami: 6 i 7 kwietnia, 14 maja i 19 listopada w Mart.hier. Nie sposób ustalić daty jego męczeństwa ani miejsca pochówku; (11) towarzysz Anthimusa na Via Salaria , z którym być może należałoby utożsamić towarzysza Kastusa i Magnusa oraz współpatrona katedry w Penne ; (12) męczennik tracki z 15 września lub 19 lutego.

MAKSYMUS z Antiochii (V w.): Patriarcha Antiochii. Był następcą Domnusa, który został zdetronizowany przez Sobór Zbójecki w Efezie (449). Być może należy go utożsamiać z diakonem antiocheńskim o imieniu Maksym, który był wrogo nastawiony do Jana z Antiochii, oskarżając go o słabość wobec Nestorian. Cyryl napisał temu diakonowi dwa listy zachęcające do większej umiarkowaności . Maksym starał się, aby jego biskupi sufragani podpisali Tomus ad Flavianum i został doceniony za swoje wysiłki przez papieża Leona. Uczestniczył w Soborze Chalcedońskim (451), gdzie odwołał ekskomunikę swojego poprzednika na zasadach humanitaryzmu. Na spotkaniu 26 października podpisał kompromis z Juwenalisem z Jerozolimy w sprawie ich jurysdykcji, oddając trzy Palestyny nowemu patriarsze Jerozolimy, ale zachowując Fenicję i Arabię (Mansi VII, 178-183). W 455/456 został zdetronizowany przez monofizytów. Jego następcą został Bazyli.

MAKSYMUS z Riez (V w.): Maksym był drugim opatem cenobium Lerynów, a następnie biskupem Riez. Poza przelotnymi wzmiankami u Eucheriusa z Lyonu, Sidoniusza Apollinarisa, Honoratusa z Marsylii (Vita Hilarii) i Gregory′ego z Tours, jego sławę rozprzestrzeniła homilia (Homilia Maximi), zawarta w tzw. zbiorze Euzebiusza Gallicanusa, ale napisana z pewnością przez Fausta z Riez, a także przez Vita S. Maximi Dynamiusa Patriciusa, która została zredagowana około 585 r., pełna bajecznych opowieści i zasadniczo pozbawiona wartości historycznej. Nie będąc już bardzo młodym, Maksym przybył do Lerynu w pewnym roku przed 427-428 r., jeśli założymy, że został rozpoznany i wybrany przez Honoratusa na swojego następcę; Honorat był opatem cenobium, który teraz odszedł, aby zostać biskupem Arles. Maksym pozostał opatem przez siedem lat. Około 434 r., po uniknięciu próśb licznych diecezji, został biskupem Riez (Homilia Maximi 1 i 8). Uczestniczył w Soborze w Riez (439), Pierwszym Soborze w Orange (441), Soborze w Vaison w 442 r. i trzecim Synodzie w Arles. Nie znamy daty jego śmierci.

MAKSYMUS z Saragossy (zm. ok. 620): Izydor z Sewilli umieszcza wśród czołowych postaci Hiszpanii Maksyma, biskupa Saragossy, który zmarł około 620 r., o którym wiemy tylko, że brał udział w prowincjonalnych soborach Barcelony i Egary (obecnie Terrassa), w 599 i 614 r. Maksymowi przypisuje się wiele dzieł prozą i wierszem, wśród których znajduje się krótka historia Hiszpanii pod rządami Gotów. Jednak ze wszystkich jego pism, tylko kilka fragmentów jego prac historycznych dotarło do nas, przekazane przez marginesy kodeksów Wiktora z Tunnuny i Jana z Biclaro, wydanych przez Mommsena pod tytułem Chronicorum Caesaraugustanorum reliquiae . Pod opisem Maksyma Caesaraugustanusa, Migne (PL 70) przedstawia list portugalskiego biskupa, który odnosi się do Chronicon i tabeli, która następuje bezpośrednio po nim

MARIA MAGDALENA: W kanonicznych ewangeliach znajdujemy trio postaci kobiecych: anonimową grzesznicę (Łk 7,36-50), Marię z Betanii, siostrę Łazarza (Łk 10,38-42, między innymi) i Marię Magdalenę (Łk 8,2; Mk 15,47 [i par.]; Jn 20,1-10, między innymi). Na Zachodzie te trzy kobiety zostały wchłonięte przez postać Marii Magdaleny (Grzegorz Wielki, Homil. in Evang. 33,1), podczas gdy Wschód nadal odróżniał Marię Magdalenę od Marii z Betanii. Maria Magdalena była czczona na Wschodzie w "Niedzielę Trzech Niewiast Niosących Mirrę" (trzecia niedziela Wielkanocy), jak znajdujemy w homiliach Grzegorza z Nyssy. Grób Marii Magdaleny znajdował się w Efezie, obok groty Siedmiu Śpiących, po 449 r., ale przed VI w., ponieważ Grzegorz z Tours wspomina o nim (De gloria martyrum 29); informację tę potwierdza wiek później Modest z Jerozolimy ; w IX lub X w., relikwie Marii Magdaleny zostały przeniesione do Konstantynopola. Na Zachodzie, Maria Magdalena była chwalona lub wspominana wiele razy przez Augustyna, Leona Wielkiego i Grzegorza Wielkiego. Rozwój legendy i kultu Marii Magdaleny należy do zachodniego średniowiecza, ale już w epoce patrystycznej powstają różne teksty poświęcone Marii Magdalenie. W kręgach gnostyckich pojawiają się Pytania Marii Magdaleny, cytowane przez Epifaniusza , oraz Ewangelia Marii [Magdaleny], zachowana we fragmentach papirusów, zarówno koptyjskich (P. Berol 8502), jak i greckich . Pierwsze dzieło zawiera dialog Jezusa z uczniami; w drugim Maria opowiada o objawieniu otrzymanym od Odkupiciela, który kochał ją bardziej niż inne kobiety. W greckich tekstach cyklu Poncjusz Piłat, Maria Magdalena pojawia się jako oskarżycielka Piłata, pisze list, a następnie udaje się do Rzymu. Po powrocie do Jerozolimy zostaje uczennicą Piotra. W końcu, wypędzona z Jerozolimy, udaje się do Marsylii (Ewangelia Nikodema - werset B, List Tyberiusza do Piłata, Anafora Piłata, Życie Marii Magdaleny i bizantyjscy historycy Michael Glykas, George Kedrenos, Nikeforos Kallistos Xanthopoulos i inni). W tych tekstach Maria Magdalena przyjmuje rolę, którą kiedyś pełniła Weronika w literaturze łacińskiej. W języku koptyjskim istnieje homilia o Marii Magdalenie, przetłumaczona z greki i przypisywana Cyrylowi Jerozolimskiemu, dość osobliwe połączenie legendy o Marii Magdalenie z tekstem Jaskini Skarbów.

MARIA Egipcjanka: Rdzeniem jej legendy, prawdopodobnie jedynie fikcyjnej, jest ustna relacja z VI w., krążąca wśród mnichów palestyńskich, o kobiecie, która prowadziła samotne życie w Jerozolimie. Schroniwszy się na pustyni nad rzeką Jordan, żyła, by odpokutować swoje grzechy. Pewnego dnia zdarzyło się, że odkrył ją wędrowny anachorita, który opisał historię jej życia . ps.- Sophronius napisał niezależną wersję (CPG 7675) na wzór Vita św. Pawła Pustelnika, napisanej przez Hieronima, w której święta staje się egipską prostytutką, która odbywa pielgrzymkę do Jerozolimy. Próbuje wejść do atrium Skały Kalwarii w kościele Zmartwychwstania, podczas wywyższenia krzyża. Przeżywa doświadczenie nawrócenia w obecności obrazu Matki Bożej. Ta bardzo późna Vita stała się decydująca dla bizantyjskiej i łacińskiej hagiografii. Kult szybko dotarł do Rzymu (wg AASS 1 kwietnia 72 za papieża Hormisdasa). W Europie wiele kościołów zostało poświęconych tej świętej. Jej święto przypada na 1 kwietnia w bizantyjskiej Synaksaria, w Typikonie św. Sawy i w kalendarzach syryjskich ; 2 kwietnia w zachodnich martyrologiach.

MARIE (trzy): U stóp krzyża były obecne cztery kobiety: (1) Maria, matka Jezusa (J 19,25); (2) Maria Magdalena (Mt 27,56; Mk 15,40; J 19,25) (= Maria z Betanii?); (3) Maria, matka Jakuba (młodszego/mniej) i Józefa/Józefa (Mt 27,56; Mk 15,40) i prawdopodobnie żona Klopasa (J 19,25); (4) Salome (Mk 15,40), matka synów Zebedeusza (Mt 27,56) - mianowicie apostołów Jakuba i Jana - i prawdopodobnie siostra matki Jezusa (J 19,25). Ado z Vienne umieścił Salome w swoim Parvum Martyrologium Romanum, za Markiem, 22 października. Jako pobożne "Myrrhbearers", Maria Magdalena, Salome i Maria (matka) Jakuba, pojawiają się w Synax. Eccl. CP po apostołach i uczniach Pana 30 czerwca. Odniesienie do Marii Kleofasa, przedstawione w Mart. rom. 9 kwietnia, ma nieznane pochodzenie, podczas gdy odniesienie z 25 maja do Marii Iacobi (Marii Jakuba) jest powiązane z relikwiami, do których rości sobie prawo zarówno miasto Veroli, jak i gmina Saintes-Maries-de-la-Mer w Camargue . Połączony kult tria składającego się z Marii Kleofasa, Salome i Marii Magdaleny rozwinął się w XIII w. poprzez legendę, w której te trzy osoby kiedyś podróżowały z Martą i Łazarzem do Prowansji. Legenda z XI w. rozwinął temat trzech Marii, córek Anny, ale urodzonych z trzech różnych mężów: Trinubium Annae lub De tribus Mariis et tribus maritis .

MASONA (Massona, Mausona) z Meridy: Metropolita Méridy w latach 570-606. Potomek szlacheckiej rodziny Gotów. Jego praca apostolska sprowokowała ariańskiego króla Wizygotów, Leowigilda, który mianował Sunnę ariańskim biskupem Meridy, człowiekiem wysoce wykształconym i nieprzejednanym arianinem. Znajdując zachętę zarówno w nawróceniu na katolicyzm, jak i w buncie Hermenegilda, Masona zajął bardzo taktowne stanowisko w obliczu tych wydarzeń. Uczynił to tylko z religijnej perspektywy; z politycznej perspektywy nie udzielił żadnego wsparcia Hermenegildowi. W rzeczywistości Mérida podlegała rządom zbuntowanego księcia. Król Leovigild chciał zapewnić sobie współpracę Masony, ale mu się to nie udało. W rezultacie najpierw sprowokował publiczną debatę teologiczną między Sunną a Masoną, a następnie wygnał Masonę na trzy lata. Dopiero po 584 r. Masona powrócił do urzędu biskupiego. Uczestniczył w Trzecim Soborze w Toledo (589) i w Synodzie Prowincjonalnym w Toledo, który odbył się w 597 r. Chociaż nie znamy daty jego śmierci, często umieszcza się ją po 605 r., na podstawie daty listu, który Izydor z Sewilli do niego skierował; list jest prawdopodobnie autentyczny, chociaż nadal jest to przedmiotem debaty. Oprócz udziału w polemice antyariańskiej, założył liczne kościoły w Meridzie, a przede wszystkim xenodochium, połączenie szpitala i schroniska dla cudzoziemców. Utworzył również fundusz pieniężny na pożyczki dla potrzebujących członków swojego kościoła. Jego cnoty i pracowitość przyciągnęły szczególną uwagę duchownego z Meridy, który około 650 r. napisał Żywoty Ojców Kościoła Meridy. Masona nie pozostawił po sobie żadnych pism.

MSZA

I. Termin Mass - II. Pierwsze cztery w. - III. Od V do VIII w. - IV. Odmienne formy celebracji.

I. Termin Mass. Słowo Mass (missa) pochodzi od missio ("odprawienie"), które w czasach rzymskich oznaczało zakończenie spotkania lub odprawienie jakiejś grupy . Zachodni chrześcijanie przyjęli tę samą terminologię dla uroczystego formalnego odprawienia katechumenów (np. pokutnika), a dopiero później i wtórnie dla odprawienia wiernych na zakończenie zgromadzenia eucharystycznego. Około V w. słowo to zaczęto stosować nie tylko do czynności odprawienia, ale także do całej celebracji eucharystycznej. Prawdopodobnie pierwszym zastosowaniem missa w tym ostatnim znaczeniu jest użycie Ambrożego . Wraz ze zniknięciem katechumenatu pod koniec V w. w liturgii eucharystycznej pozostało tylko jedno rozesłanie wiernych na zakończenie celebracji. Słowo to zaczęło być więc odnoszone niemal wyłącznie do całej czynności, której ostatnim aktem było rozesłanie; jednakże odniesienia do missa w znaczeniu rozesłania można znaleźć także do VII w.

II. Pierwsze cztery w. 1. Od epoki apostolskiej do Tradycji apostolskiej. Pierwsze wspólnoty chrześcijańskie mówiły o celebracji eucharystycznej za pomocą wyrażenia "łamanie chleba" , terminu pochodzącego z żydowskiej tradycji łamania chleba jako wstępnego aktu do posiłku. Nieuchronnie należy wnioskować, że ramy eucharystyczne były ramami żydowskiej kolacji rytualnie wzorowanej na posiłku paschalnym. Najprawdopodobniej działanie eucharystyczne było działaniem chleba-posiłku-kielicha. Połączenie liturgii Słowa z łamaniem chleba pojawiło się dość wcześnie (Dz 20:7), ale nie wydawało się, aby pozostało widoczne aż do oddzielenia działania eucharystycznego od prawdziwego i rzeczywistego posiłku pod koniec I w. Rytualna czynność, która z tego wynikła, zredukowała schemat siedmiu czynności Ostatniej Wieczerzy do jednego rytuału czterech czynności: (1) przygotowanie chleba i wina; (2) modlitwa dziękczynna; (3) łamanie chleba; (4) Komunia. Wspólny posiłek stopniowo nabrał innego znaczenia (dla ubogich patrz agape), ale nie był znany jako "agape" aż do II w. Już pod koniec I w. termin Eucharystia zaczął odnosić się do łamania chleba , a czynność ta została przeniesiona na niedzielny poranek. Doprowadziło to do kolejnej ukrytej słabości prezentacji posiłku, a tym samym do położenia nacisku na modlitwy dziękczynne. Opis Eucharystii w Didache kwestionuje każdą próbę wyjaśnienia. Z całą pewnością można stwierdzić, że chodzi o niedzielną celebrację z łamaniem chleba i składaniem dziękczynienia, poprzedzoną spowiedź, w której biskupi (przewodniczący) i diakoni/ministrowie (patrz diakonia - diakonat) odgrywali ważne role. Pierwszy konkretny opis liturgii eucharystycznej pochodzi od Justina, ok. 150 w Rzymie: czytania apostołów lub proroków; homilia; (odesłanie katechumenów); modlitwa wstawiennicza; pocałunek pokoju; przygotowanie elementów (chleba, wina, wody); improwizowana modlitwa dziękczynna; Amen; Komunia (dwa rodzaje); zbiórka ze strony najbogatszych. Tradycja, że ten, kto miał posługę przewodnictwa, odmawiał modlitwę dziękczynną w imieniu wszystkich, jest już potwierdzona, a nacisk położony jest bardziej na dziękczynienie niż na ofiarę. Językiem liturgicznym był grecki. Eucharystia opisana przez Tradycję Apostolską, przypisywaną Hipolitowi, obejmowała powitanie pokoju, przygotowanie chleba i wina, modlitwę eucharystyczną (sugerowany tekst), łamanie chleba, rozdawanie. Jego Eucharystia chrzcielna obejmowała dwa dodatkowe kielichy, jeden z mleka i miodu, a drugi z wody, powiązane z pierwotną strukturą biesiadną. Bez wątpienia Eucharystia Hipolita obejmowała również czytania, homilię i powrót katechumenów. 2. Od III do V w. Trzy rozważania ułatwiają zrozumienie tego okresu: (1) w III i IV w. nie było jednolitej akcji liturgicznej, ale raczej stałe ramy, które obejmowały czytania Pisma Świętego, śpiewanie psalmów , powrót katechumenów, modlitwę wiernych, modlitwy eucharystyczne z Amen jako ostatnią odpowiedzią, łamanie chleba i Komunię. (2) Teksty z III i IV w. są również elastyczne i otwarte na adaptację i kreatywność. (3) W III w. rozróżnienie między różnymi centrami liturgicznymi nie było jeszcze jasno zdefiniowane. Didascalia Apostolorum rozpoczynające się w III w.) krótko opisuje liturgię eucharystyczną wspólnoty w Syrii na północy; były czytania biblijne, śpiewanie (czy recytowanie?) psalmów i ofiarowanie Eucharystii, a jeśli biskup był obecny jako gość, biskup przewodniczący zapraszał go nie tylko do wygłoszenia kazania, ale także do wzięcia udziału w konsekracji żywiołów . Eucharystia Tertuliana w Kartaginie, sprawowana według wszelkich pozorów codziennie i wcześnie rano, może być ogólnie poskładana w całość: czytania (przede wszystkim biblijne), śpiewane psalmy (?) w formie responsoryjnej, homilia, odesłanie katechumenów, modlitwa z podniesionymi rękami, zakończona Modlitwą Pańską, pocałunek pokoju, ofiarowanie chleba i wina w imieniu wiernych, modlitwa dziękczynna nad żywiołami, Komunia (dwa rodzaje) obowiązkowa dla wszystkich i z odpowiedzią "Amen". Kto nie uczestniczył w Komunii, nie mógł być obecny. Wśród darów ofiarowanych podczas mszy inicjacyjnej znalazły się również mleko i miód. Ze świadectwa Cypriana, biskupa w latach 249-258 , wynika, że w Kartaginie, w małych grupach, codzienna Eucharystia była nadal połączona z posiłkiem wieczornym, chociaż Cyprian wyraża dezaprobatę dla godziny celebracji i ustala, że czas Eucharystii musi być rano. Wydaje się bardzo prawdopodobne, że językiem liturgicznym w Afryce Północnej musiał być łacina od czasów Tertuliana, co w dużej mierze wyprzedziłoby wprowadzenie łaciny w Rzymie. IV w., począwszy od Edyktu mediolańskiego (313), był świadkiem niespotykanego dotąd rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa, rozwoju, który zachęcał do ewolucji stałych form typowych dla kolejnych stuleci. Budynki budowane specjalnie do celów kultu pozwalały na organizację liturgii na dużą skalę (kult bazylikowy), pozwalając na jej ukształtowanie przez otaczającą kulturę. Rozróżnienie między różnymi ośrodkami liturgicznymi stało się już wówczas de rigueur, przy czym Aleksandria i Antiochia dominowały na Wschodzie. Najbardziej autorytatywnymi tekstami z IV w. są Euchologion Serapiona z Thmuis (aleksandryjski, liturgia św. Marka) i Konstytucje Apostolskie (antiocheńskie, liturgia św. Jakuba; Funk I). Euchologion Serapiona wskazuje na normalny schemat czytań, homilii, modlitw wstawienniczych, modlitwy eucharystycznej, łamania chleba, Komunii i modlitwy po Komunii. Godne uwagi są jednak modlitwa przed czytaniami, modlitwa po homilii, szeroki rozwój modlitw wstawienniczych, przywoływanie Słowa w miejsce zwyczajowej epiclezy i czytanie dyptyków po historii ustanowienia. Mimo że księga VIII Konstytucji Apostolskich (koniec IV w.) opiera się na Tradycjach Apostolskich, liturgia mszy jest głęboko różna od rzekomej liturgii Hipolita. Liturgia słowa obejmuje cztery czytania biblijne i homilię, rozesłanie różnych grup (katechumenów, pokutników itp.), każde po modlitwie i błogosławieństwie biskupa, i kończy się dwuczęściową modlitwą wiernych (litania diakona i modlitwa biskupa), której towarzyszy pocałunek pokoju. Liturgia eucharystyczna rozpoczyna się obmyciem rąk i przygotowaniem darów, a następnie przechodzi do złożonej anafory (z Sanctus); zamiast Pater noster inna litania diakona poprzedza modlitwę biskupa w przygotowaniu do Komunii; ogłoszenie Komunii jest witane w odpowiedzi hymnem zgromadzenia, a podczas Komunii śpiewa się Ps 33; modlitwa dziękczynna i końcowe błogosławieństwo następują po Komunii. Mimo że ryt Jerozolimy jest zasadniczo rytem antiocheńskim, rozwój miasta jako centrum liturgicznego odzwierciedla jego charakter jako celu pielgrzymek. Jednak gdy Bizancjum (Konstantynopol) stało się wschodnią stolicą cesarską po 330 r., liturgiczne centrum Wschodu stopniowo przeniosło się do tego miasta. Tutaj podstawowy ryt antiocheński został opracowany pod wpływem ceremoniału dworu cesarskiego i chrześcijańskiej reakcji przeciwko arianizmowi, z jego naciskiem na boskość Chrystusa i rosnącym poczuciem grzechu. Stąd wyrosło stopniowe oddzielenie czynności liturgicznej od zgromadzenia i rozwój ikonostasu. Celebracja eucharystyczna charakteryzuje się szczególnie rozbudowanym rytuałem przygotowawczym (proskomid?), dwoma procesyjnymi wejściami ("małym" przed czytaniami i "wielkim" do niesienia darów z prothesis do ołtarza) oraz wykorzystaniem anafor Chryzostoma i Bazylego. Od IV w. liturgia Konstantynopola stopniowo stała się jednym z najważniejszych obrzędów Kościoła Wschodniego. Msza Afryki Północnej pod koniec IV w. pokrywa się w większości z rzymską, z kilkoma cechami, które odróżniają ją od Tertuliana: chleb egzorcyzmu jest podawany katechumenom przed rozesłaniem; dyptyki są czytane przed modlitwą eucharystyczną; "Ojcze nasz", pocałunek pokoju i błogosławieństwo ludu następują po łamaniu chleba; podczas komunii śpiewa się Ps 33 . Kanony synodów w Hipponie (393) i Kartaginie (397) wskazują, że teksty liturgiczne nie były jeszcze w tym czasie ustalone . IV w. również zaświadczyło o ostatecznym przyjęciu łaciny jako języka liturgicznego w Rzymie, proces ten zakończył się około 380 r., kiedy to rzymski Kanon zaczęto odmawiać po łacinie, a nie po grecku (zobacz także Liturgia ambrozjańska; anafora; Eucharystia; anamneza; liturgia gallikańska; liturgia hiszpańska; Addaj; Egipt [liturgia]; ryt ormiański; Liturgia Bazylego; Bazyli z Cezarei [liturgia]; liturgia celtycka; Etiopia [liturgia]; rok liturgiczny; liturgia).

III. Od V do VIII w. Od końca IV w. do początku V w. msza rzymska zaczynała się od pozdrowienia ministranta i początkowej kolekty lub modlitwy. Przed ewangelią były dwa czytania (ST, NT) ze śpiewem psalmu stopniowego, po którym następowało Alleluja. Po ewangelii następowała homilia i modlitwa po czytaniach. Po rozesłaniu katechumenów następowała modlitwa wiernych i pocałunek pokoju. Podczas ofiarowania wierni nieśli dary do ołtarza, podczas gdy śpiewano psalm ofiarowania. Następnie następowała modlitwa nad darami, prefacja i kanon, łamanie chleba, Pater noster i commixtio konsekrowanego chleba i wina. Podczas rozdawania Komunii śpiewano psalm. Po modlitwie po Komunii następowało błogosławieństwo (modlitwa super populum) i rozesłanie (Ite missa est). W ciągu następnych 200 lat wprowadzono kilka zmian do tego schematu, które nadały ostateczną strukturę celebracji eucharystycznej Kościoła Rzymskiego na kolejne stulecia. Wraz ze spadkiem katechumenatu (IV-V w.) rozesłanie katechumenów stopniowo wyszło z użycia, a modlitwa wiernych została zniesiona (prawdopodobnie począwszy od Gelazjusza I, 492-496) i zastąpiona liturgią prośby pochodzenia wschodniego z aklamacją-odpowiedzią kyrie eleison, wstawioną na początku obrzędu mszy. Od czasów Grzegorza Wielkiego (590-604) litania zanikła, z wyjątkiem niedziel i świąt, i pozostała tylko aklamacja kyrie eleison. Usunięcie modlitwy wiernych musiało być bez wątpienia okazją, w której pocałunek pokoju został umieszczony przed Komunią. Odpowiedzialność za przeniesienie Modlitwy Pańskiej bezpośrednio po kanonie z pewnością należy do Grzegorza Wielkiego. Sam kanon musiał otrzymać swoją ostateczną formę w tym czasie. Z pewnością Gloria istniała w Rzymie po łacinie przed VI wiekiem, ale mógł ją intonować tylko biskup. Śpiewanie Agnus Dei w akompaniamencie obrzędu łamania chleba zostało wprowadzone pod koniec VII wieku przez Sergiusza I (687-701). Opis jednej mszy stacyjnej papieża pod koniec VII wieku, jaki podaje Primus Ordo Romanus, wskazuje na powolny upadek liturgii, który się rozpoczął . Modlitwy przygotowawcze biskupa (wcześniej prywatne i ciche) zostały wprowadzone do mszy jako specjalnie wypowiadane na głos; to, co pierwotnie było pieśniami zgromadzenia, teraz wykonywała schola cantorum i duchowieństwo; wydaje się, że nie było homilii; modlitwa wiernych została usunięta, nie było wyraźnego rozróżnienia między liturgią słowa a liturgią eucharystyczną; procesja ofiarnicza ustąpiła miejsca kolekcie ze strony duchowieństwa; Komunia wiernych nie była uważana za integralną część celebracji przez długi czas, a ci, którzy nie przystępowali do komunii, odchodzili wcześnie; innymi słowy, jasność starej Eucharystii została przyćmiona przez wystawny rytuał wywodzący się z dworu cesarskiego. Rozwiązanie zgromadzenia liturgicznego miało swój początek i wraz z klerykalizacją posługi sprowadziło liturgię eucharystyczną do obrzędu wykonywanego przez duchowieństwo w imieniu biernych widzów.

IV. Odmienne formy celebracji . W przeszłości podejmowano próby celebracji eucharystycznej, które nie podążały za zasadniczym schematem stosowanym w kościołach. Wspomnijmy o kilku z nich: Ebionici, uważający, że Jezus był tylko człowiekiem, celebrowali misteria z przaśnymi opłatkami i wodą tylko raz w roku . Docetyści powstrzymywali się od Eucharystii, ponieważ nie akceptowali Chrystusa jako wcielonego . Marek Gnostyk, aby wykazać, że posiadał eon Charis, konsekrował wino, nadając mu purpurowy kolor i zwiększając jego objętość za pomocą "leków" . Ofici czcili węża jako symbol Chrystusa i używali go do konsekracji chleba . Enkratyci naśladowali misteria katolików, celebrując je z wodą, ponieważ powstrzymywali się od wina. Być może są one związane z severianami, sektą, która zabraniała używania wina, gdyż było ono nasieniem diabła i kobiety . Marcionici również używali tylko wody . Praktyka używania tylko wody rozpowszechniła się w starożytności i zwalczał ją również Cyprian (Ep. 63). Katafrygianie, nazwa rodzajowa, która oznaczała siedmiu różnych montanistów, których oznaczenia zależały od ich cech, obchodzili Wielkanoc, łącząc chleb przeznaczony do konsekracji z krwią jednorocznego dziecka płci męskiej . Artotyritae również należeli do kategorii montanistów i składali w ofierze chleb i ser, dary pierwszych ludzi . Wybrani Manichejczycy przyjmowali jako Eucharystię chleb pokropiony ludzkim nasieniem, aby uwolnić zawartą w nim boską esencję . Wreszcie Wodnicy składali w kielichu tylko wodę, różniąc się od każdego innego kościoła. Być może nazwa ta nie wskazuje na nic innego niż Ebionici lub Enkratyci .

MASSA: Dość powszechny termin w pismach Augustyna (O. Rottmanner, Der Augustinismus, 2), po którym następuje słowo takie jak luti ("brudu"), peccati ("grzechu"), irae ("gniewu"), mortis ("śmierci"), damnata ("potępiony") itd., aby wskazać na rasę ludzką zepsutą przez grzech. Odbyło się wiele dyskusji na temat pochodzenia tego wyrażenia; w istocie uważa się, że istnieje zanieczyszczenie manichejskim słowem bôlos (wielka kula obejmująca potępionych i demony, która jest również nazywana massa w Acta Archelai). Jednak analiza Contra Felicem, w której Augustyn ponownie używa manichejskiego terminu i wykorzystuje słowo massa bez sugerowania jakiejkolwiek tożsamości znaczeniowej między nimi, wydaje się wykluczać taką hipotezę . Ponadto Pincherle zwraca uwagę na zasadniczą różnicę w użyciu tego terminu przez manichejczyków i przez Augustyna: u tych pierwszych ma on znaczenie eschatologiczne; u Augustyna jest soteriologiczny. Zależność od Ambrosiaster u Augustyna była różnie i obficie oceniana (Buonaiuti, Casamassa, Leeming, Pincherle). Termin ten pochodzi z Pisma Świętego, a dokładnie z Rzymian 9:21. W tym wersecie w większości przypadków Augustyn odnosi się do kontekstów, w których wyrażenie jest obecne; a w Ep.186, 6, 19 wyraźnie stwierdza, że w wielu kodeksach massa jest tłumaczeniem słowa fu,rama w Rzymian 9:21, w innych przypadkach tłumaczonego jako consparsio lub conspersio. Ale Augustyn znał także pozytywne znaczenie tego terminu: w rzeczywistości pojawia się on co najmniej 25 razy , po czym występują różne (negatywne lub pozytywne) interpretacje tego terminu, co prowadzi do następującej obserwacji: w negatywnym sensie Augustyn wskazuje na ludzkość utraconą w Adamie i żyjącą szóstego dnia (i w tym przypadku te dzieła są usytuowane tematycznie w sferze łaski i wolnego wyboru); w pozytywnym sensie dyskusja dotyczy ludzkości odkupionej w Chrystusie i przeznaczonej z Nim do odpoczynku siódmego dnia (w tym przypadku punktem odniesienia w tych dziełach jest donatystyczna polemika). Ponadto Augustyn wielokrotnie wspomina o męczennikach jako o massa candida , tak nazywanych ze względu na ich liczbę i chwałę. Według Prudentiusa ich imię wskazywałoby na sposób ich męczeństwa: będąc męczennikami z Utyki, zostaliby pokryci wapnem podczas prześladowań Waleriana. Nie jest jednak wykluczone, że massa candida to nazwa miejsca w pobliżu Utyki, gdzie doszło do męczeństwa.

MATEMATYCY : W świecie późnej starożytności termin ten odnosił się do interpretatorów nauki (math?sis) astrologii, którzy byli w stanie formułować "środki zaradcze" dla tych, którzy szukali konsultacji, wraz z osobistymi horoskopami i wskazówkami behawioralnymi, aby przyciągać pozytywne wpływy astralne i unikać negatywnych wpływów. Eksperci w dziedzinie wróżbiarstwa i sztuki wróżbiarskiej cieszyli się dużą popularnością w całym imperium i często cierpieli prześladowania ze strony władz publicznych za posiadanie okultystycznych i złych mocy. W swojej antyastrologicznej i antywyroczniowej retoryce ojcowie kościoła byli skłonni wydawać bardzo negatywne osądy przeciwko praktykom mathematici. Co godne uwagi, Augustyn z Hippony zdobył szeroką znajomość astrologii i praktykował pokrewną sztukę wróżbiarstwa w długim okresie swojej manichejskiej wojowniczości. Jednak faktycznie zauważając, że astrologiczne przepowiednie były błędne, odkrył jeden z powodów, dla których dokonał definitywnego zerwania z manicheizmem. Gdy został biskupem, zaczął posługiwać się argumentami doktrynalnymi i działalnością duszpasterską, aby kwestionować wierzenia astrologiczne i związane z nimi praktyki, które były powszechne nawet wśród chrześcijan.

MATRYSTYKA: Termin ten wprowadzono w celu skorelowania grecko-rzymskiej inkulturacji starożytnych ojców kościoła (głównie III-V w.) z północnoeuropejską inkulturacją średniowiecznych matek kościoła (głównie XII-XV w.), które obie uważa się za wiodące czynniki w kształtowaniu teologii chrześcijańskiej . Po upadku androcentryzmu w cywilizacji zachodniej w XX w. żeńska połowa ludzkości coraz bardziej koncentruje się na naukach bio-społeczno-ekonomicznych i kulturowych. Wśród nauk humanistycznych, badania nad religią są na czele badań naukowych, stosując męską lub żeńską "płciowość" jako główną kategorię analityczną . To nowatorskie podejście podkreśla powiązaną interakcję między płcią psychofizyczną a płcią społeczno-kulturową, która jest równie fundamentalna dla kobiet i mężczyzn. W konsekwencji początkowy akcent w badaniach nad kobietami przesunął się w stronę inkluzywnych badań nad płcią. Zastosowany do tradycji chrześcijańskiej ludzki dyskurs o Bogu i ludzkości jest rozumiany w kategoriach werbalnego doświadczenia mężczyzny lub kobiety. W kontekście historii doktrynalnej, w której większość ojców kościoła była biskupami sprawującymi apostolski autorytet, termin matrystyka jest oksymoronem. Ponieważ kobiety są wykluczone z kapłaństwa i episkopatu ze względu na płeć, kobiecy język Boga nie funkcjonował jako autorytatywna teologia, ale został zdegradowany do duchowości budującej. Pomimo powoływania się na charyzmatyczne wzmocnienie, prorokinie i mistyczki nie były instytucjonalnie upoważnionymi matkami kościoła . W tym kontekście średniowieczna debata na temat kobiecego impedimentum sexus jest istotna i dobrze zbadana. Pomimo bezpłciowego imago Dei kobiet, ich cielesne podporządkowanie w tym świecie sprawia, że płeć żeńska jest daną przez Boga przeszkodą do święceń. Ponieważ praktykujący ksiądz potrzebuje ciała płciowego, tylko ludzcy mężczyźni są uznawani za zdolnych do reprezentowania doskonałości Chrystusa i dlatego noszą wymaganą symbolikę sakramentalną .W konsekwencji, niedawna emulacja teologii patrystycznej i matrystycznej wynika z epistemologicznej rewolucji feminizmu, w której mężczyźni są usuwani ze swojego tradycyjnego statusu wzorowych istot ludzkich . Od 1970 r. badania nad kobietami w tradycji chrześcijańskiej rozpowszechniły się. W 1993 r. mój obszerny przegląd 553 wybranych studiów z okresu od starożytności do XV w. obejmuje dziedziny antropologii teologicznej, seksuologii, prawa kanonicznego, historii, hagiografii i pisarek . Obszerną listę autorek z tego samego okresu, zwaną matrologią, wraz z edycjami tekstów i wybranymi tłumaczeniami opublikowanymi od 1800 r., przedstawia Kadel (1995). Wyczerpujący przegląd i analizę praktycznie wszystkich zachowanych źródeł dotyczących kobiet we wczesnym chrześcijaństwie, z kompletną biblią, przedstawia Jensen (2003), któremu towarzyszy zbiór tekstów (2002). Równie ważne jest dogłębne badanie Trevett dotyczące kobiet w tekstach chrześcijańskich z I do II w. (2006). Faktyczny wpływ kobiet na główny nurt chrześcijaństwa i różne ruchy peryferyjne jest obecnie badany w szerokim zakresie badań nad starożytnością chrześcijańską. Wyzwolenie kobiet z podrzędnych ról płciowych poprzez dziewiczą defeminizację jest centralnym tematem . Odkupieńcza identyfikacja kobiet z Chrystusem poprzez ascetyczne "stanie się mężczyzną" jest ważnym czynnikiem . Porównanie z przedchrześcijańską czystością praktykowaną przez dziewice Westy jest trafne . Antagonizm między miłością do Boga a aktywnością seksualną jest udokumentowany jako równie fundamentalny w źródłach chrześcijańskich i tak zwanych gnostycznych . Podobny temat wyobcowanej kobiecości można znaleźć w starożytnej greckiej protologii . Ten fatalny wpływ enkrateia na chrześcijańską seksuologię analizuje Rousselle , również z naciskiem na teorie medyczne . Pilne studium Brootena nad homoerotyzmem kobiet dostarcza również obszernej dokumentacji ogólnych postaw wobec seksualności we wczesnym chrześcijaństwie (1996). Jeśli chodzi o modele hagiograficzne dla kobiet, ważne jest przejście od apostolskiej Tekli do zamkniętej Makryny (Albrecht 1986; Silvas 2008). Teksty ze wschodniego chrześcijaństwa bada Synek (1994), a ze Wschodu syryjskiego Brock i Harvey (1998). Żywoty rzymskich świętych kobiet przedstawia Wittern (1994). Literatura apokryficzna jest analizowana z perspektywy wstrzemięźliwości seksualnej jako środka wyzwalającego . Dokumentacja religijnej aktywności kobiet w świecie grecko-rzymskim pozostaje niezbędna. Status kobiet w grecko-rzymskiej Palestynie analizuje Ilan (2006), a w Misznie Wegner (1988). Kiedy Brooten (1992) interpretuje dowody epigraficzne dotyczące kobiet-liderek synagog w sensie funkcjonalnym, a nie honorowym, dokonuje niezbędnego rozróżnienia między męskimi postawami Żydów wobec kobiecego człowieczeństwa a historią kobiet. Wyjaśnienie roli kobiet w kościołach domowych wczesnego chrześcijaństwa jest równie przydatne . Dokumentacja posług kobiet we wczesnym chrześcijaństwie jest bardzo solidna, zwłaszcza dotyczące święceń diakonów żeńskich . Kapłanki i biskupki są poświadczone w grupach peryferyjnych . Tę aktualizację eschatologicznej równoważności płci już na ziemi uważnie bada Trevett (1996). Podobnie jak nieliczne zachowane teksty kobiet z późnej starożytności, wypowiedzi proroków Pryski i Maksymilii są zachowane w tradycji chrześcijańskiej, wraz z wypowiedziami czterech matek pustyni , pamiętnikiem męczennicy Perpetui i biblijną parafrazą arystokratycznej matrony Proby . Współpracowniczka Jerome′a, uczona Marcella, jest badana przez Letsch-Brunner (1998). Wiele materiałów nie zostało uznanych za godne przekazania i dlatego zaginęło, odkrycie w XVII wieku pamiętnika Perpetui w jej Passio jest dość symptomatyczne. Od wczesnego średniowiecza zachowało się więcej autorek, głównie erudycyjnych zakonnic w klasztorach Europy Północnej . Ważne jest, aby zauważyć, że termin matrystyka odnosi się tylko do pisarek, które przekształcają poprzedni język Boga, uczestnicząc w ten sposób w ciągle inkulturowanym kształtowaniu doktryny i symboliki chrześcijańskiej. Ta kreatywna interakcja między innowacją patrystyczną a osiągnięciami matrystycznymi jest szczególnie widoczna w stopniowym przypisywaniu kobietom w pełni ludzkiego podobieństwa do Boga . Historyczny proces przezwyciężania fundamentalnej niezgodności chrześcijaństwa między boskością a kobiecością jest rozgrywany w trzech głównych etapach. We wczesnej chrześcijańskiej antropologii kobiety były promowane do wzorowej męskości poprzez odkupieńcze włączenie do Chrystusa. Od III w. "feministyczni" ojcowie Kościoła, tacy jak Klemens z Aleksandrii i Augustyn, zdołali uwzględnić kobiety jako podobne do Boga już od stworzenia. Dzięki połączonej stoickiej i platońskiej egzegezie Rdz 1:26-27b; 1 Kor 11:7; i Gal 3:28, imago Dei zostało zdefiniowane jako bezpłciowy przywilej, a zatem przyznawane kobietom pomimo ich nie-boskiej kobiecości . W średniowieczu zarówno pisarze płci męskiej, jak i żeńskiej dokonali ważnej zmiany w tradycyjnej chrystologii, od wcielonego vir perfectus do kobiecej kenōsis . Ta obrazowość cierpienia i podatności na zranienie została następnie zastosowana do ludzkiej natury Chrystusa, podczas gdy jego boskość nadal była andromorficzna . W konsekwencji kobiety mogły identyfikować się z odkupicielskim Chrystusem bez odwrócenia płci i służyć jako wybrane narzędzia Boga dzięki mistycznym darom i proroczemu charyzmatowi. Odrzucając w ten sposób starożytne strategie "stawania się mężczyzną" w Chrystusie lub roszczenie sobie do bezpłciowej jakości obrazu, średniowieczne matki Kościoła, takie jak Hildegarda z Bingen (zm. 1179) i Julianna z Norwich (zm. po 1416), starały się dostarczyć modelu kobiecego podobieństwa do Boga na poziomie boskim poprzez metaforyczną feminizację Bóstwa. Wyjątkowo utalentowana przeorysza Hildegarda stanowi ukoronowanie kobiecej kultury monastycznej, która podupadła, gdy wyższa nauka została przeniesiona z męskich i żeńskich klasztorów do średniowiecznych uniwersytetów, gdzie kobiety były wykluczone. Ta przeciwność, wzmocniona w okresie renesansu i wzmocniona przez katolicką reformację, została już odnotowana w pionierskim badaniu na temat monastycyzmu żeńskiego (Power 1922). Ogłoszona kobietą Doctor Ecclesiae w 2012 roku, pisma Hildegardy są dostępne w wydaniach krytycznych . Jej główne dzieło teologiczne, Scivias, opisuje Bożą Sapientię jako preegzystującą postać kobiecą, która nieustannie kształtuje i podtrzymuje cały wszechświat. Zaczynając od wcześniejszej tradycji mądrościowej (1 Kor 1:23-24), gdzie wcielony, cierpiący Syn Boga i objawiająca Mądrość Boga zbiegają się, Hildegarda jest oryginalna w opisywaniu boskiej Sapientia Boga jako modelu boskiej żeńskiej ludzkości, feminea forma. Jej Mariologia jest w związku z tym raczej stonowana, chociaż Maryja jako nowa Ewa jest główną postacią ludzkiej całości, realizowanej przez dziewictwo (Gössmann 1995; Flanagan 1998; Newman 1998). Ostatnie badania nad beginką Mechtyldą z Magdeburga, która przeszła na emeryturę do klasztoru benedyktynów w Helfcie (zm. ok. 1282), dotyczą głównie jej twórczości literackiej, ale także wyjaśniają jej innowacyjny język Boga. Gertruda z Helfty (zm. 1301 lub 1302) jest uznawana za niemiecką matkę kościoła ze względu na holistyczną teologię trynitarną i chrystocentryczną. Jej prace są dostępne w wydaniach krytycznych). Paradoksalny przykład zboczonej matrystyki podaje arystokratyczna wdowa Birgitta ze Szwecji (zm. 1373). Została kanonizowana przez papieża rzymskiego w 1391 r., a jej naleganie na nakaz Boga, aby przywrócić papiestwo z Awinionu, zostało przywołane przeciwko francuskim rywalom. Po schizmie papieskiej kanonizacja Birgitty została kanonicznie potwierdzona przez Marcina V w 1419 r. Wydania krytyczne jej Reuelaciones i Opera Minora są ukończone . Pełne pisma Birgitty są również publikowane w dobrze opatrzonych komentarzem tłumaczeniach. Zamiast metaforycznie feminizować boskość, jak Hildegarda i Julian, Birgitta stara się ubóstwić Maryję, czyniąc ją Chrystotypową . Dlatego też konstruuje ona równoważną typologię, w której Chrystus i Maryja współpracują w odkupieniu ludzkości. Feministyczny zamiar Birgitty jest możliwy do naśladowania, ale jej mariocentryczna poprawka chrystologii skoncentrowanej na człowieku, czyniąc z Maryi współodkupicielkę, pozostaje nieprzewidywalna. Niemniej jednak pierwotne rozumienie siebie przez Birgittę jako wybranego narzędzia ciągłego objawienia Boga, na równi z prorokami, apostołami i ewangelistami, może zainspirować żeński język Boga . Kiedy Birgitta została ogłoszona współpatronką Europy w 1999 r., to matrystyczna afirmacja została przyćmiona przez papieską mariologię. Opisując Chrystusa jako Matkę, erudycyjna anachoretka Julianna z Norwich przypisuje tę cechę nie tylko jego naturze ludzkiej, ale także wyraźnie jego istniejącej wcześniej naturze boskiej jako drugiej osobie Trójcy, gdzie "nasza Matka Chrystus" jest naszą "Matką Bogiem mądrością" . Najwyraźniej mniej czytane w XV i XVI wieku, pisma Julianny zostały na szczęście zachowane. Najwcześniejsza zachowana wersja krótkiego tekstu została zidentyfikowana przypadkowo w 1909 r., ale długi tekst przetrwał w rękopisach z XVI/XVII w. i został opublikowany już w 1670 r. Napisane w języku ojczystym dzieło Julianny dowodzi jej gruntownej znajomości źródeł biblijnych, patrystycznych i średniowiecznych zarówno w języku łacińskim, jak i ojczystym. Ta szerokość nauki wskazuje na zaawansowane wykształcenie monastyczne, ostatecznie otrzymane jako zakonnica benedyktyńska, zanim stała się pustelniczką. Kiedy śmiertelnie zachorowała w 1373 r., Julian otrzymała uzdrawiającą wizję wszechogarniającego miłosierdzia Bożego, zrealizowanego poprzez odkupieńczą śmierć Chrystusa na krzyżu . Julian opisała i zinterpretowała to kluczowe wydarzenie w swoim dziele Showings . Ważne jest, aby zauważyć, że podstawowe zaufanie Juliana do powszechnego zbawienia jest uderzająco sprzeczne z pełnym udręki poszukiwaniem miłosiernego Boga przez Augustyna, a później Lutra. Aby wyrazić werbalnie swoje doświadczenie miłości Boga, która nas odradza: "że wszystko będzie dobrze" (krótki tekst XV), Julian rozwija swoją oryginalną koncepcję boskiego Macierzyństwa. Umieszczając metaforyczne Macierzyństwo Chrystusa w jego zjednoczonym boskim człowieczeństwie, Julian przezwycięża hierarchię płci tradycyjnej typologii, która strukturyzuje katolicką i prawosławną chrystologię, eklezjologię i mariologię. Tutaj dana przez Boga hierarchia płci jest przeniesiona ze stworzenia do odkupienia, tak że Chrystus jest ubóstwionym nowym Adamem, a kościół lub Maryja jest jego podporządkowaną nową Ewą. Przenikliwie rozumiejąc konieczną interakcję między gynecomorphic God-language a żeńskim podobieństwem do Boga, Julian opisuje trynitarną interakcję w kategoriach ludzkiej całości. W ten sposób jej użycie zarówno męskich, jak i żeńskich metafor do opisu Boga przewiduje trzeci etap inkluzywnego imago Dei, w którym zarówno kobiety, jak i mężczyźni są definiowani jako w pełni podobni do Boga, jako istoty ludzkie płci męskiej lub żeńskiej (red. B?rresen 1995, B?rresen 2002, 231-246). Od XX wieku ta matrystyczna pionierka teologii feministycznej jest zatem ceniona jako wzorowa matka kościoła, zarówno pod względem intencji, jak i treści doktrynalnej. Ważne jest, aby zauważyć, że holistyczna koncepcja ludzkiego podobieństwa do Boga jest radykalnie nową inkulturacją zachodniej antropologii teologicznej. Wprowadzona przez XIX-wieczną feministki jako argument za prawami obywatelskimi kobiet (Aasta Hansteen w 1878 r., Elizabeth Cady Stanton w 1895 r.), inkluzywne imago Dei zostało wkrótce poparte przez protestanckich teologów z początku XX w., mniej z pobudek feministycznych, a bardziej przez odrzucenie splatonizowanej antropologii ojców Kościoła. Najwyraźniej przyjęta w doktrynie katolickiej po Soborze Watykańskim II, patrystyczna definicja bezpłciowego podobieństwa do Boga jest nadal podtrzymywana w teologii prawosławnej. Wynikająca z tego niespójność między zaktualizowaną koncepcją imago Dei a poprzednią androcentryczną typologią została ostatnio skupiona przez katolickie teologowie feministyczne i przywoływana w celu wsparcia funkcjonowania kobiet jako liderów kultu . W rzeczywistości, gdy średniowieczny impedimentum sexus jest zachowany przez Codex Iuris Canonici , wynika z tego, że kobiety boskie są uznawane za niezdolne do pełnienia funkcji kapłanek chrześcijańskich . Z perspektywy historycznej istotne jest zauważenie, że rosnąca liczba studiów genderowych w teologii pokazuje imponujące rozmontowywanie przez kobiety barier skonstruowanych przez mężczyzn. Przeszkody stawiane przez chrześcijańską antropologię, seksuologię i prawo kanoniczne zostały przezwyciężone przez wiele kobiet, jak widać w ich historii, pismach i opowieściach hagiograficznych . Sprzeczne normy stwórczego priorytetu mężczyzn i zbawczej równoważności kobiet zostały przyjęte jako ustanowione przez prawo boskie . Godne uwagi jest to, że ta androcentryczna hierarchia płci była najwyraźniej popierana przez wszystkie pisarki, których teksty przetrwały w tradycji chrześcijańskiej. Ich dzieła były przekazywane przez instytucje kościelne i często cenzurowane, redagowane lub tłumaczone przez spowiedników lub duchownych płci męskiej. Ta procedura może wyjaśnić, dlaczego żaden przednowoczesny tekst kobiecy nie kwestionuje aksjomatycznego pierwszeństwa męskiego człowieczeństwa w porządku stworzenia. Niemniej jednak pisarze matrystyczni demonstrują stanowcze wykorzystywanie postępu zbawczego, przygotowując w ten sposób nowy paradygmat w ciągłym kształtowaniu tradycji chrześcijańskiej. Od trzeciego tysiąclecia eschatologiczna równoważność płci jest przekształcana tak, aby była normatywna już w obecnym świecie.

MATTAI: Mówi się, że ten człowiek był jednym z licznych mnichów, którzy w czasie prześladowań cesarza Walensa (364-378) opuścili północną Syrię (region Amidy, według jakobickiej legendy o mar Behnamie), aby szukać schronienia w perskim mieście 30 km na północny wschód od Mosulu. Pod koniec IV w. lub na początku V w. miał założyć klasztor na Dżabal Maqlub w Iraku, który stał się najbogatszym z wielu klasztorów na tej górze i jedynym, który przetrwał do dziś. Wkrótce zamieszkało w nim tak wielu mnichów i pustelników, że nazwano go Tur Alpheph ("góra tysięcy"). Ten "Athos Asyrii" był, kosztem zaciętych walk, jednym z głównych bastionów anty-nestoriańskiego oporu ortodoksów, wówczas monofizytów, którzy ustanowili tam swoją hierarchię w 540 r. (dopiero później, w 629 r., w Takrit).

MATEUSZA, ewangelisty: Mamy niewiele informacji z Nowego Testamentu na temat ewangelisty Mateusza-Lewiego, zwanego "celnikiem": w katalogu apostołów znajduje się tylko jego imię; mamy również opis jego powołania pod imieniem Lewi (Mk 2:13-17). Klemens Aleksandryjski identyfikuje go jako Zacheusza . Co do miejsca jego apostolatu starożytni autorzy nie są zgodni: Palestyna, gdzie głosił po hebrajsku ,Etiopia (Rufin; Sokrates), wśród Partów (Paulinus z Noli), w Persji (Ambroży) i w innych miejscach. Wydaje się, że Mateusz umarł śmiercią męczeńską. Jego relikwie znajdują się w Salerno. W literaturze patrystycznej, zwłaszcza w pismach apokryficznych, występuje pewne pomieszanie imion Mateusz/Maciej. Mówi się, że Ewangelia Mateusza została napisana po hebrajsku lub aramejsku dla Żydów w Palestynie, a następnie przetłumaczona na grecki; mówi się, że ta wersja jest Ewangelią według Hebrajczyków, widzianą przez Hieronima, jak sam opowiada. Mówi się, że Ewangelię Mateusza widział Pantaenus w Indiach, a oryginał hebrajski znalazł Barnaba na Cyprze i wysłał do Konstantynopola. Ewangelia Mateusza była najpopularniejszą ze wszystkich ewangelii w epoce patrystycznej. Komentowali ją greccy pisarze: Orygenes (Homilie i Komentarz), Jan Chryzostom (jego najlepszy komentarz), ps.-Jan Chryzostom (Opus imperfectum w Matthaeum, po łacinie); ponadto fragmenty komentarzy Klemensa Aleksandryjskiego, Grzegorza Cudotwórcy, Euzebiusza z Cezarei, Atanazego, Teofila Aleksandryjskiego, Bazylego Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu, Teodora z Heraklei, Apolinarego z Laodycei, Epifaniusza, Cyryla Aleksandryjskiego, Anastazego z Antiochii, Sewera z Antiochii, Jana z Damaszku; fragmenty znajdują się również w greckich catenae. Istnieje wiele greckich homilii na temat Ewangelii Mateusza, od następujących pisarzy: Jana Chryzostoma, Bazylego z Seleucji, Euzebiusza z Emesy, Grzegorza z Nyssy i innych (patrz CPG 5, indeks, 132-136). W kościele łacińskim mamy komentarze Ambrosiastra, Hilarego z Poitiers, ps.-Orygenesa, Hieronima Chromatiusa z Akwilei, anonimowych komentarzy irlandzkich i Bedy . Istnieje wiele homilii na temat tej ewangelii; Kazanie na Górze i Modlitwa Pańska są zwykle komentowane zgodnie z tekstem Mateusza. Pism apokryficznych dotyczących Mateusza nie jest wiele. W literaturze apokryficznej trudno jest stwierdzić, czy przypisywać mu pewne teksty z powodu pomieszania imion Mateusz/Matthias (jak w apokryficznym piśmie Dzieje Mateusza w Mieście Antropofagów). Księga 6 ps.-Abdiasza jest poświęcona Mateuszowi. Istnieje grecka pasja Mateusza z łacińskim tłumaczeniem, pasje arabskie i koptyjskie, Dzieje Mateusza w Mieście Kahenat (idealizowane miasto) i komentarz Symeona Metafrastesa. Mateuszowi przypisuje się łacińską ewangelię dzieciństwa (ps.- Matthew), parafrazy Protoewangelii Jakuba z dodatkiem rozdziałów o ucieczce do Egiptu. Zgodnie z listem poprzedzającym tekst, ewangelia ta została napisana przez Mateusza po hebrajsku i przetłumaczona przez Hieronima.

MATEUSZA, Ewangelia: Pierwotna społeczność przypisała pierwszą ewangelię Mateuszowi. Heraklion i Orygenes - między innymi - odróżniali Lewiego od Mateusza. Według Euzebiusza , Mateusz ewangelizował Hebrajczyków i zanim wyruszył do innych ludów, pozostawił spisaną ewangelię w ich ojczystym języku. W 387 r. Hieronim w przedmowie do swojego Komentarza do Ewangelii Mateusza pozostawił nam pierwszą listę greckich i łacińskich komentarzy do Ewangelii Mateusza. Ewangelia Mateusza pojawia się jako najstarsza i pierwsza na liście kanonicznej (Didache, Ignacy Antiocheński, Papiasz, Ireneusz). Nawet zanim została skomentowana w ścisłym sensie, pierwsza ewangelia, zwłaszcza w niektórych fragmentach cieszył się szczególnym przywilejem. Często odwoływano się do Kazania na Górze według tekstu Mateusza i do częstego używania pewnych fragmentów, takich jak Mt 5:28, 32, 39-42, 44-47; 7:12, 21, używając wspólnego (zachodniego) tekstu. Komentatorzy nie rozwijali tekstu, ale zadowalali się relacjonowaniem jego prawdziwego sensu. Nie rozważali tak bardzo opisów cudów i zajmowali się doktryną, a nie dosłownymi cytatami. Udawali się do Mateusza po nauki Jezusa, które są fundamentem chrześcijaństwa. Takie znajdujemy w pismach Klemensa Rzymskiego, Barnaby, Ignacego Antiocheńskiego, 2 Klemensa, Polikarpa, Apokalipsy, Ody Salomona, Pasterza Hermasa, niekanonicznych ewangeliach, Agrafie, niektórych pismach gnostyckich, Arystydesa, Justyna, Tacjana, Apolinarego z Hierapolis, Atenagorasa, Teofila Aleksandryjskiego i Didache. Greccy i łacińscy komentatorzy do Bedy (zm. 735). II-III w.: Teofil z Antiochii, znany przez Hieronima, który zachował w De Vir. Ill. 11.25 i w Ep. 121,6 interpretację nieuczciwego szafarza; Hipolita, którego mamy tylko fragmenty; Orygenesa: fragmenty homilii i częściowe łacińskie tłumaczenie jego komentarza. IV w.: fragmenty komentarza antiocheńskiego Teodora z Heraklei. Efrem Syryjczyk przywiązywał wielką wagę do Mateusza w swoim komentarzu do Diatessaronu Tacjana. Atanazy nie komentował Mateusza, ale zebrał na jego temat teksty. Pozostały tylko fragmenty Apolinarego. Komentarz Didyma zaginął. V w.: 90 homilii Jana Chryzostoma o Mateuszu to najpełniejszy komentarz epoki patrystycznej. Fragmenty Teofila z Aleksandrii, Teodora z Mopsuestii i Amoniusza z Aleksandrii mają charakter parenetyczny i homiletyczny. Wśród łacinników: IV w.: Komentarz Wiktoryna z Ptuju (Petovium) , obecnie zaginiony, ale używany przez Hieronima. Komentarz Hilarego, który przejawia wpływ Hipolita, Teodora, Orygenesa i Wiktoryna. Zachowane fragmenty Fortunacjana z Akwilei oraz traktaty i kazania Chromatiusa z Akwilei, komentarze i homilie Hieronima oraz Quaes. in Matth. i De Sermone in Monte Augustyna. V w.: Eucherius z Lyonu i Arnobiusz Młodszy. Najbardziej obszernym komentarzem do Ewangelii Mateusza w języku łacińskim i najczęściej używanym w średniowieczu jest niekompletny Opus imperfectum w Matthaeum, który zawiera fragmenty Hieronima, Chromatiusa i Leona I (Wielkiego), ma charakter alegoryczno-symboliczny. Był to wiek pseudos, takich jak ps.-Piotr z Laodycei i ps.-Jerome. W świecie greckim jest to wiek niezbadanego obszaru katen.
MACIEJ, apostoł: Skrócona forma imienia Mattanjah (= dar Jahwe). Jest jedyną osobą w Biblii noszącą to imię. Został dołączony do grupy apostołów jako substytut Judasza Iskarioty, po wyborze, w którym wybrali między nim a Józefem Barsabą (Dzieje Apostolskie 1:15-20). Po tym wydarzeniu nie ma o nim już mowy w Dziejach Apostolskich. Nawet jeśli głosowanie społeczności wybrało Macieja, a nie Józefa, obaj posiadali niezbędne wymagania, o których Piotr wspomniał w kazaniu, które wygłosił przed przystąpieniem do uzupełniania liczby apostołów: Byli z Jezusem od chrztu Janowego aż do wniebowstąpienia; mogli więc być wiernymi świadkami zmartwychwstania. Wysiłek Piotra, aby uzupełnić grupę apostołów jeszcze przed przyjściem Ducha Świętego, pokazuje szczególną Bożą opatrzność, która czuwa nad grupą, autentycznym depozytariuszem misji Zmartwychwstałego. Taką też interpretację ma Euzebiusz, który stwierdza, że Maciej był jednym z 70 uczniów , co nie jest niemożliwe. Ta starożytna historia wkrótce przylgnęła do Macieja; czasami utożsamiano go z Zacheuszem , czasami z Barnabasem, czasami z Natanaelem lub innymi. Obszar, który ewangelizował, nie jest wyraźnie wskazany przez tradycję, która mówi o Palestynie (gdzie miał zostać ukamienowany jako wróg prawa Mojżesza) i Etiopii (gdzie miał głosić kazania i ponieść śmierć męczeńską). Według gnostyka Herakleona zmarł śmiercią naturalną . Tradycja gnostyczna znała niektóre pisma, które go dotyczyły: Ewangelia Macieja, Tradycje Macieja, Tajemne rozprawy Jezusa i Macieja, Dzieje Andrzeja i Macieja w krainie antropofagów. Uczeni nie są pewni, czy należy je czytać jako Macieja czy Mateusza; niektórzy bez wahania wolą Mateusza. Macieja, patrona inżynierów i rzeźników, upamiętnia się 14 maja w kościele łacińskim i 9 sierpnia w kościele greckim.

MARYJA

I. Maryja, matka Jezusa - II. Święta Maryi - III. Ikonografia

I. Maryja, matka Jezusa. Ojcowie Kościoła, choć czasami biorą pod uwagę teksty apokryficzne, rozwijają swoje refleksje na temat Maryi przede wszystkim w świetle materiału biblijnego, świadectw wiary wśród ludu chrześcijańskiego i praktyki liturgicznej. Zawsze rozważają Maryję w świetle wcielonego Słowa i traktują tę kwestię nie w sposób systematyczny, ale jedynie in contesto, komentując zbawcze wydarzenie Chrystusa, wyjaśniając wiarę, opowiadając się za chrześcijańską świętością i odrzucając herezje. Każdy z nich jest jak tessara całej mozaiki, która przedstawia poszczególne tematy doktrynalne i etyczną postać Matki-Dziewicy. We wczesnych latach nie gromadzili jeszcze terminów teologicznych, które byłyby odpowiednie do wyrażenia tajemnicy chrystologicznej i godności Matki Bożej. Niemniej jednak, poprzez prawidłową interpretację świadectw Pisma Świętego i tradycji, otworzyli drogę do kolejnych rozwojów w mariologii, zajęli się popularną pobożnością i przeciwstawili się błędnym opiniom. Tutaj przedstawiam niektóre z głównych rozwojów w patrystycznej mariologii. 1. Wiek poapostolski do Pierwszego Soboru Nicejskiego (325). Ignacy Antiocheński (zm. ok. 110) jest pierwszym autorem, który włączył doktrynę mariologiczną do dogmatycznego dziedzictwa Kościoła. Potwierdza on podwójne pokolenie Chrystusa, wieczne od Boga Ojca i ziemskie od Maryi torując w ten sposób drogę definicjom pochodzącym z Chalcedonu. Traktuje Maryję jako uczestniczkę boskiego projektu i historii zbawienia: jej dziewictwo, jej poczęcie i śmierć Pana to "trzy wielkie tajemnice" . Przeciwko doketystom broni on rzeczywistości wcielenia Chrystusa , a jako przesłankę do właściwego zrozumienia boskiego macierzyństwa Maryi przypomina communicatio idiomatum: "Nasz Bóg, Jezus Chrystus, został poczęty w łonie Maryi, z gałęzi Dawida, jednak za sprawą Ducha Świętego, według zbawczego planu Boga" . Justin Męczennik (zm. ok. 165) broni przede wszystkim virginitas Maryi przed narodzinami Jezusa, przeciwko poganom, którzy odrzucili ją jako mit i przeciwko Żydom, którzy nie uznali spełnienia proroctwa Iz 7:14 odniesionego do Maryi . Na początek wprowadza antytetyczny paralelizm Ewa-Maryja, pokazując znaczenie Maryi w historii zbawienia i jej etyczną postać jako wzór posłuszeństwa i przyjęcia Słowa Bożego. Ireneusz z Lyonu (zm. 202) odgrywa ważną rolę w historii mariologii. Umieszcza Maryję w wyjątkowej pozycji w centrum wcielonej soteriologii i planu zbawienia. Rozwija podwójny temat rekapitulacji i zamknięcia kręgu, rozwijając kontrast między Ewą a Maryją, która rozwiązuje węzeł nieposłuszeństwa Ewy, stając się Causa salutis dla siebie i dla ludzkości i Advocata Evae . Wprowadza użycie innych epitheta ornantia, które zbiegną się znacznie później w litaniach, i otwiera drzwi do włączenia Maryi do credo . Ireneusz rozwodzi się nad proroctwem Iz 7,14: to "znak Dziewicy" staje się również "znakiem ludzkiego zbawienia". Chrystus w swoim wcieleniu oczyścił łono Dziewicy i musi być ogłoszony "Emmanuelem Dziewicy", mianowicie Zbawicielem . Wyznanie w wierze dziewiczego macierzyństwa Maryi jest koniecznym założeniem do uczestnictwa w zbawieniu. Klemens Aleksandryjski (zm. przed 215) podtrzymuje wieczne dziewictwo Maryi , odwołując się również do Protoewangelii Jakuba (Fragm. In Iud. ep.: GCS III, 206), i koreluje macierzyńską rolę Maryi z macierzyńską rolą Kościoła: dają one wiernym Słowo Prawdy, dzięki któremu przynoszą owoc . Równoległość Maryi-Kościoła jest również rozpoznawalna w tak zwanej Inskrypcji Abercjusza (przed 216): "Wiara podtrzymuje mnie ponad wszystko i oferuje mi Rybę Źródlaną, bardzo dużą i czystą, którą złowiła święta dziewica. I dała tę rybę swoim przyjaciołom, aby ją jedli na wieki" . Hipolit Rzymski (zm. 235) definiuje "nieprzemijające drewno", z którego zbudowano Arkę, którą jest Pan , nawiązując do bezgrzesznej czystości. W Traditio Apostolica (przypisywanej Hipolitowi) autor umieszcza Maryję w centralnym wydarzeniu wcielenia, zarówno w słownych sformułowaniach wiary , jak i w celebracji eucharystycznej . Wbrew doketystom i gnostykom Tertulian (zm. po 220) energicznie potwierdza realizm wcielenia: Chrystus przyjął od Maryi prawdziwe ludzkie ciało, a nie pozorne . Wyraźnie potwierdza dziewictwo Maryi przed narodzeniem, ale wydaje się bardziej niezdecydowany co do dziewictwa w trakcie i po narodzeniu. Orygenes (zm. 254) twierdzi, że Maryja jest zawsze dziewicą, świętą w ciele i duchu. Dla kobiet jest ona "pierwocinami dziewictwa". Ponadto jest ona wzorem dla każdego chrześcijanina, który rodzi Chrystusa w swojej własnej duszy , który medytuje nad boskim Słowem i który zmierza ku szczytom doskonałości . Jego interpretacja "miecza" w Łk 2:34 jako wątpliwości Maryi u stóp krzyża miała później wpłynąć na Bazylego z Cezarei i Cyryla Aleksandryjskiego. Wezwanie Maryi przekazane za pomocą papirusu z końca III w., Sub tuum praesidium, wyraża wiarę w opiekę Maryi, "matki Boga" (qeoto,koj). Dzięki oświadczeniu, że "Chrystus przyjął ciało i stał się człowiekiem" oraz dzięki chrystologicznemu wyznaniu (homoousios), Pierwszy Sobór Nicejski (325) otwiera drogę do potwierdzenia boskiego macierzyństwa Maryi. W przemówieniu do ojców soboru cesarz Konstantyn I podaje definicję Qeou/mh,ter . 2. Do piątego soboru powszechnego (Konstantynopol 553). W tej epoce naznaczonej kontrowersjami chrystologicznymi ustanowiono dwa najstarsze dogmaty maryjne: boskie macierzyństwo i wieczne dziewictwo Maryi. Ojcowie Kościoła wychwalają Maryję jako wzór życia chrześcijańskiego i ascetycznego, definiują jej paralelizm z Kościołem, promują jej kult i sprzeciwiają się jego nadużyciom, a także inaugurują nowe tematy maryjne (Zaśnięcie/Wniebowzięcie i odporność na grzech). 2.1. Tytuł qeoto,koj pojawia się po raz pierwszy w kontekście Aleksandrii, być może już u Orygenesa na podstawie świadectwa Sokratesa Scholastyka (HE 7,32). Patriarcha Aleksander z Aleksandrii (zm. 328) i Atanazy z Aleksandrii (zm. 373), a następnie Ojcowie Kapadoccy, sadzą go w glebie myśli chrześcijańskiej. Dla Bazylego z Cezarei (zm. 379) Maryja zaoferowała swoją współpracę, ponieważ "ciało jako nosiciel Boga" zostało umieszczone w ludzkim rodowodzie . Dla Grzegorza z Nazjanzu (zm. ok. 390) apelatyw qeoto,koj jest pewnym kryterium ortodoksji: ktokolwiek tak nie wierzy, "oddziela się od istoty boskiej" .W ten sposób Grzegorz potwierdza integralność ludzkiej natury Chrystusa, zrodzonego "ze świętej dziewicy... całkowicie Boga i całkowicie człowieka" )w opozycji do apolinarów i arian, którzy nie przypisywali właściwego znaczenia qeoto,koj. Nestoriusz (zm. po 450), twierdząc, że dwie natury w Chrystusie są połączone w sposób zewnętrzny, proponuje tytuł cristoto,koj jako kompromis między qeoto,koj i avnqrwpoto,koj. Tymczasem Cyryl Aleksandryjski (zm. 444), pojmując w Chrystusie jedyną hipostazę, poprzez którą dwie natury są zjednoczone w jednej osobie wcielonego Logosu, wykazuje, że Maryja jest "Matką Boga", jak zapewnia communicatio idiomatum . Pierwszy Sobór Efeski (431) uroczyście sankcjonuje ten tytuł , a Sobór Chalcedoński (451) potwierdza go jako konsekwencję hipostatycznego zjednoczenia. Chrystus, współistotny Ojcu przez swoje Bóstwo, jest współistotny nam przez swoje człowieczeństwo, narodzony z Maryi . W ten sposób Maryja gwarantuje autentyczność natury ludzkiej, odrębnej od natury boskiej nawet po zjednoczeniu obu natur. W ten sposób kanony II Soboru Konstantynopolitańskiego (553) przedstawiły kwestię macierzyństwa Bożego .2.2. Wieczyste dziewictwo zostało ogłoszone na Wschodzie przede wszystkim przez Ojców Kapadockich i przez Epifaniusza z Salaminy (zm. 403), a na Zachodzie przez Ambrożego z Mediolanu (zm. 397), Hieronima (zm. 419) i Augustyna z Hippony (zm. 430). Bazyli zaświadcza, że wierni "odmawiają usłyszenia, że Matka Boża w pewnym momencie swojego życia przestała być dziewicą" . Grzegorz z Nyssy (zm. 392), odnosząc się do Łk 1,34, wydaje się wysuwać hipotezę o pewnego rodzaju ofierze czystości przez Maryję ; Augustyn wydaje się czynić to samo (Serm. 186,1 e 291,5). Hieronim wdaje się w polemikę z Helwidiuszem i Jowinianem, negującymi wieczne dziewictwo Maryi, powołując się na argumenty z Pisma Świętego, filozofii, wygody i milczenia ewangelii . Zenon z Werony wskazuje na trójdzielną formułę przed-w trakcie-po narodzinach . Papież Leon Wielki (zm. 461) twierdzi, że rodząc Chrystusa, "nienaruszone dziewictwo matki nie znało pożądliwości" . Bardzo znaczące jest wstawienie formuły ex Maria virgine do Symbolum Nicejskiego i Konstantynopola, na zakończenie drugiego soboru powszechnego w 381 r., w ślad za analogicznymi wyrażeniami w lokalnych symbolach chrzcielnych. Perpetua virginitas Maryi została ratyfikowana na piątym soborze powszechnym (Drugi Sobór Konstantynopolitański, 553): "Kto nie wierzy, że Słowo Boże ma dwie natury, jedną od Ojca, niematerialną, przed czasem i ab aeterno, drugą w dniach ostatnich, kiedy zstąpił z nieba i przyjął ciało w łonie świętej kobiety, czcigodnej i zawsze dziewiczej Maryi, Matki Bożej [evk th/j a`gi,aj evndo,xou qeoto,kou kai. aveiparqe,nou Mari,aj], z której się narodził, niech będzie wyklęty" . 2.3. Maryja jest przedstawiana jako wzór dla chrześcijan, a zwłaszcza konsekrowanych dziewic, sięgając aż do Orygenesa, następnie Atanazego (De virginibus), a przede wszystkim Ambrożego i Hieronima . Etyczna postać Maryi jest ucieleśniona przez jej rozeznanie , jej odwagę u stóp krzyża , a zwłaszcza jej wiarę Leon Wielki), jej bycie uczennicą Chrystusa, co czyni ją bardziej błogosławioną niż bycie matką Chrystusa i inne cnoty. Nawet Jan Chryzostom (zm. 407), mimo że przypisuje Maryi pewną niedoskonałość, mimo wszystko stawia ją jako przykład kobiety, która przezwycięża ludzkie słabości . 2.4. Relacja między Maryją a Kościołem jest rozwijana, zwłaszcza na Zachodzie. Ambroży jest pierwszym, który ustanowił paralelizm typu między Kościołem a Maryją, obiema dziewicami, małżonkami i matkami. Chromatius z Akwilei (zm. ok. 407) proponuje komplementarną relację między Maryją a Kościołem: "Kościół jest zjednoczony w wieczerniku [wieczernika] z Maryją, która była matką Jezusa, i z jego braćmi. Nie można zatem mówić o kościele, jeśli Maryja, Matka Pana, nie jest obecna z Jego braćmi" . Dla Augustyna Maryja jest włączona do kościoła jako święty i wybitny członek poprzez relację podobieństwa. Ona rodzi Chrystusa, podczas gdy kościół daje duchowe narodziny wiernym w sakramentach . Współpracuje z kościołem i jest dla niego przykładem .2.5. Fakt, że Maryja była ściśle związana z Chrystusem w planie zbawienia i w swojej wzniosłej świętości, a także prośba o wstawiennictwo do niej jako pośredniczki, wspierają stale rosnącą nabożność do Maryi. Maryja jest wspominana w modlitwie eucharystycznej już w II-III w. , a także w różnych wezwaniach liturgicznych i błaganiach wstawienniczych. Grzegorz z Nazjanzu jako pierwszy odwołuje się do skutecznego uciekania się do Maryi przez dziewiczą męczennicę Justynę w godzinie jej śmiertelnego niebezpieczeństwa . Grzegorz z Nyssy jako pierwszy opowiada o objawieniu maryjnym . Historyk Sozomen (zm. po 450) donosi, że w Konstantynopolu w czasach Grzegorza z Nazjanzu "boska Moc" rozdzielała różne łaski i dodaje: "Uważa się, że była to Matka Boża, Maryja" . Jednak nadużycia w oddawaniu czci Maryi musiały zostać powstrzymane. Epifaniusz protestuje przeciwko tendencji przypisywania Maryi kultu latreutycznego: "Chociaż Maryja jest tą, która jest pełna łaski, święta i godna czci, nie zasługuje na tę adorację" (przeciwko rzekomym Kollyridianom z Arabi). Paralele z historii religii i zapożyczenia z innych kultów, takich jak kulty Izydy, Artemidy i pogańskich bogiń-matek, zostały stanowczo odrzucone przez ojców Kościoła. Jednakże żeński element pogańskiej religijności stanowi kulturową predyspozycję, jak widać w przekształceniu miasta Efez z miejsca kultu bogini Artemidy w ośrodek maryjny. Biorąc wszystko pod uwagę, ważne jest, aby dokonać wyraźnego rozróżnienia między analogią a genealogią - innymi słowy, między podobieństwem zjawisk religijnych a tożsamością pochodzenia.2.6. Ojcowie Kościoła wprowadzili dwa inne wątki maryjne. W 374 r. Epifaniusz postawił pytanie o ostateczne przeznaczenie Maryi, być może zainspirowane współczesnymi apokryfami Wniebowzięcia. Zbiera różne hipotezy, ale nie wypowiada się, nie mogąc powoływać się na jasne świadectwa Pisma Świętego ani tradycji: "Nie wiemy, czy była martwa i czy została pochowana" (Haer. 78,11). Odporność Maryi na grzech pierworodny to kolejny problem omawiany przez ojców Kościoła. Cyryl Jerozolimski (zm. 387) wierzy, że podczas zwiastowania Maryja została uświęcona przez Ducha Świętego poprzez przyjęcie Chrystusa . Podobnie Grzegorz z Nazjanzu twierdzi, że podobnie podczas zwiastowania Maryja została uprzednio oczyszczona (prokaqarqei/ sa) zarówno w duszy, jak i ciele przez Ducha Świętego, aby przekazać Synowi ciało absolutnie nieskazitelne. Coraz częstsze używanie epitheta ornantia, takich jak a;crantoj i immaculata, a zwłaszcza maryjnych atrybutów "święty" i "całkowicie święty", wraz z antytetycznym paralelizmem Ewa-Maria, sprzyjają przekonaniu, że Maryja nie podlegała grzechowi pierworodnemu. Augustyn, wciągnięty w problem świętości Maryi przez Pelagiusza, twierdzi wbrew opinii swego adwersarza, że Maryja, propter honorem Domini, jest jedyną kobietą bez grzechu . Przeciwko argumentacji pelagiańskiego teologa Juliana z Eclanum, który nawet Maryję oddał w ręce diabła mocą grzechu pierworodnego, Augustyn wahał się w swojej odpowiedzi . Z jednej strony nie chciał negować powszechnego przekazywania grzechu pierworodnego (nawet poprzez domniemaną teorię traducjanizmu) i niedoceniać konieczności odkupienia, z drugiej jednak strony nie chciał podważać duchowego splendoru Maryi 3. Aż do końca ery patrystycznej. Dwa najstarsze dogmaty maryjne są potwierdzane, czy to w pismach ojców Kościoła z tego ostatniego okresu, czy w dokumentach magisterium, zwłaszcza na Soborze Laterańskim z 649 r.: "Jeśli ktoś nie wyznaje, zgodnie ze świętymi ojcami, że święta Boża Rodzicielka, zawsze dziewica i niepokalana Maryja […] poczęła bez nasienia z Ducha Świętego prawdziwego Boga Słowo i bez zmazy zrodziła to Słowo, zachowując nienaruszone dziewictwo nawet po narodzeniu, niech będzie potępiony" . Jednak przede wszystkim ojcowie Kościoła koncentrują się na osobie Maryi i jej elementach biograficznych, od poczęcia do chwalebnego zakończenia jej życia, tak że elementy te zaczynają przybierać kształt tematów teologicznych. Rozwijają obfitą literaturę homiletyczną, która wychwala dziewiczą Matkę Boga i dodaje święta maryjne do kalendarza liturgicznego. 3.1. Na Wschodzie hymnograf Romanus Melodus (zm. 560) przedstawia Maryję w najważniejszych momentach jej ziemskiego życia razem z Synem i wzywa jej wstawiennictwa jako pośredniczki w imieniu ludzkości . Również słynny hymn Acathistus (gr. Akathistos, V-VI w.) czci Maryję jako dziewicę i małżonkę oraz jako tę, która wspomaga ludzkość. W swojej Homilii o Wniebowzięciu, Theotecnus z Liwias (w pobliżu Jerycha; zm. ok. 600), wykorzystując również narracje o Wniebowzięciu, wyjaśnia wyniesienie Maryi do nieba za pomocą argumentów biblijnych i teologicznych. W swojej Homilii o Zaśnięciu, Modestus z Jerozolimy (zm. ok. 632) twierdzi, że ciało Maryi, dzięki wydaniu na świat Chrystusa, nie uległo zepsuciu. Ponadto ojcowie tego ostatniego okresu starają się wyjaśnić wyniesienie Maryi do nieba, odnosząc je do dogmatów jej boskiego macierzyństwa i wiecznego dziewictwa. Rozpoznają bardzo ścisły związek między prawdą Wniebowzięcia a prawdą Niepokalanego Poczęcia, wprowadzając w ten sposób aksjomat assumpta quia immaculata. Łączą jej obecność w niebie z jej macierzyńskim wstawiennictwem i wzywają ją jako Królową, pokładając ufność w jej potężnej interwencji w celu uzyskania łaski. Ponadto jako dowody cielesnego wniebowzięcia Maryi interpretują jej pusty grób i brak relikwii świętej Dziewicy. Z rozwagą odwołują się do różnych apokryfów Wniebowzięcia, które krążyły od VI w. w różnych wersjach. Wschodni ludzie z trudem dochodzą do całkowitego zrozumienia późniejszego dogmatu o niepokalanej dziewicy jako praeservatio, ale podkreślają Wniebowzięcie/Zaśnięcie i niebiańskie pośrednictwo Maryi. Patriarcha German z Konstantynopola (zm. 733) promuje pobożność maryjną i cześć wizerunków, a Wniebowzięcie traktuje jako ukoronowanie boskiego macierzyństwa (Hom. I in Dorm). Andrzej z Krety (zm. 740) wyklucza Maryję z podatności ciała na zepsucie (Hom. II in Dorm.). Jan z Damaszku (zm. 749) wychwala Maryję jako tę, która rozdaje łaskę i wieczne błogosławieństwo dla ludzkości . 3.2. Na Zachodzie, Grzegorz z Tours (zm. 594) jako pierwszy opisał Wniebowzięcie Maryi ) i przytacza liczne wydarzenia przypisywane interwencji Najświętszej Maryi Panny , które przyczyniają się do rozwoju nabożeństwa do Matki Bożej. Izydor z Sewilli (zm. 636) przypisuje imieniu Maryi różne tytuły pochodzenia biblijnego , przedstawia ją jako postać par excellence Kościoła i wpływa na liturgię wizygocką, podobnie charakteryzującą się wyraźnym elementem maryjnym. Ildefons z Toledo (zm. 667) stanowczo broni dziewictwa Maryi , a "Pani" poświęca się jako "sługa" , odsłaniając w ten sposób nową warstwę maryjnej duchowości. Przeszkodą w przyjęciu dogmatu o Niepokalanym Poczęciu było przekonanie, że tylko prokreacja bez libido (jak w przypadku Chrystusa) byłaby w stanie uchronić się przed grzechem pierworodnym, a także opinia Augustyna, że jej biologiczne pochodzenie lub "witalizacja" nastąpiłoby za pomocą aktu prokreacji (conceptio activa) rodziców, podczas gdy pochodzenie duszy lub "ożywienie" (conceptio passiva completa) nastąpiłoby zaledwie 40 dni po cielesnym zrodzeniu. Teologia patrystyczna nie zdołała rozwiązać problemu w sposób, w jaki został zdefiniowany. Okno otwiera Czcigodny Bede (zm. 735), który interpretuje uświęcenie Jana Chrzciciela w łonie jego matki Elżbiety (Łk 1,41) jako wyzwolenie a peccatis omnibus, a tym samym wdraża argumentum a fortiori w przypadku Maryi . Ponadto w tym ostatnim okresie przezwyciężono ikonoklastyczne zmagania, a na Zachodzie wiele typowych świąt maryjnych zostało zapożyczonych ze Wschodu. Paralela Maryja-Kościół doświadczyła stopniowego ponownego potwierdzenia wraz z ipsa conteret z Rdz 3,15 i z alegoryczną interpretacją Pisma Świętego, zwłaszcza w komentarzach do Pieśni nad Pieśniami w okresie średniowiecza. Ponadto pojawił się niezwykły rozkwit literatury maryjnej. Szczególnie w literaturze homiletycznej istniała tendencja do historycznej postaci Maryi. Gdy rozważano ją w roli "chwalebnej Pani" i wychwalano jej cnoty, wzrastała pobożność maryjna. Ojcowie Kościoła zasługują na uznanie za zidentyfikowanie i rozwinięcie wszystkich istotnych elementów doktryny Maryi. Przez wieki stali się przewodnikami i interpretatorami wiary i pobożności ludu Bożego, jednocześnie demonstrując swoją miłość do Dziewiczej Matki Boga.

II. Święta Maryi. Memoria Maryi szybko zakorzeniła się w chrześcijańskiej tradycji, poprzez wzmianki w ewangeliach, Dziejach Apostolskich, Galatach (4:4) i literaturze apokryficznej z II i III w. Zbiór epizodów biograficznych jest wczesnym zwiastunem nabożeństwa, które zdobiło wieki, i jest niezwykłe, że niepodważalna aluzja została sformułowana w Ga 4:4, gdzie proklamacja ma konotacje celowego podsumowania roli Maryi. Nie wszystkie święta Maryi, które wyznaczają kalendarz liturgiczny, mają jasno określone pochodzenie. Niektóre opierają się na Biblii, podczas gdy inne sugerują tradycję, która zanikła w pewnym momencie w czasie. Obchody Zwiastowania i Bożego macierzyństwa skupiają się na Mt 1-2 i Łk 1-2 i dołączają do obchodów Niepokalanego Poczęcia i Wniebowzięcia, tworząc cztery wielkie uroczystości. Chociaż Adhortacja Apostolska Papieża Pawła VI zatytułowana Marialis Cultus (1974) przywróciła i przypomniała ten starożytny katolicki cykl liturgiczny, nie możemy wskazać historycznego punktu odniesienia dla dwóch ostatnich świąt. Ewolucja świąt maryjnych nie zawsze koreluje z ich wewnętrznym znaczeniem i często nie zależy od kryteriów biblijnych lub patrystycznych. Niektóre święta pojawiają się w cyklu biograficznym Maryi, inne nie; te, które nie występują, chociaż są powiązane z konkretnymi potrzebami i okolicznościami, nadal mają szersze znaczenie liturgiczne. Kierując się kryterium biograficznym i chronologicznym w odniesieniu do Maryi, można sporządzić następującą listę: (1) Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny (8 grudnia). Święto upamiętnia sposób, w jaki Anna poczęła Maryję w swoim łonie, bez skurczu grzechu pierworodnego. Pierwsze znaki święta pojawiają się w Kościele bizantyjskim z VII-VIII w. Na Zachodzie po raz pierwszy zostało potwierdzone w IX w. na terenach pod okupacją bizantyjską, a później w pozostałej części Europy. Dla rzymskich katolików jest to dogmat wiary zdefiniowany przez papieża Piusa IX w 1854 r. (2) Boskie Macierzyństwo Maryi (1 stycznia). Proklos z Konstantynopola (zm. 446) poświęca temu świętu przemówienie. Podstawą jest Pismo Święte. Boskie Macierzyństwo Maryi zostało uroczyście ogłoszone na Pierwszym Soborze Efeskim (431). (3) Zwiastowanie Naszego Pana Jezusa Chrystusa (25 marca). Święto funkcjonuje jako święto Pana i Dziewicy poprzez bardzo ścisły związek ustanowiony przez Pismo Święte i tradycję: anioł ogłasza Maryi, że zostanie Matką Zbawiciela (Łk 1, 28-38). Powstało na Wschodzie w IV w., a data 25 marca pojawiła się po raz pierwszy w Chronicon Paschale z 624 r.; na Zachodzie ta sama data pojawia się w sakramentarzach gelazjańskich i gregoriańskich. Papież Sergiusz I (687-701) z tzw. papiestwa bizantyjskiego doprowadził do wielkiego odrodzenia tego święta. (4) Wniebowzięcie Maryi (15 sierpnia). Święto to, lepiej znane w Kościele bizantyjskim pod nazwą koimēsis ("zaśnięcie", "sen"), obchodzono w Rzymie od czasów Sergiusza I. Data 15 sierpnia pojawia się w edykcie cesarza bizantyjskiego Maurycego (582-602). Temat ten był wyjaśniany na różne sposoby. Na Wschodzie centralnym wydarzeniem jest zaśnięcie Madonny na ziemi w celu jej wiecznego przebudzenia się do Boga; na Zachodzie sednem sprawy jest wniebowzięcie do nieba z duszą i ciałem Maryi Dziewicy. Do tych czterech uroczystości odpowiadają inne święta, które zaliczają się do kategorii wspomnień. Narodziny Marii (8 września) są bardzo wczesne, prawdopodobnie pochodzą z Jerozolimy; w V w. zbudowano bazylikę w przypuszczalnym miejscu jej narodzin w Jerozolimie. Na Zachodzie Nawiedzenie Marii (31 maja), święto sugerowane przez Łk 1:39-46, pojawiło się między końcem VI a początkiem VII w.; początkowo przypisane 2 lipca, weszło do zachodniego kalendarza liturgicznego po roku 1000. Prawdopodobnie powstałe pod koniec V w., Ofiarowanie Pańskie w Świątyni (2 lutego) jest wspólnym wspomnieniem Chrystusa i Dziewicy. "monofizycki" Wschód, w szczególności Kościół ormiański, obchodzi je 14 lutego, aby zachować związek 40 dni z Bożym Narodzeniem 6 stycznia. Święto jest znane pod nazwą Hypapante. W VII w. powstało na Zachodzie. Święto Ofiarowania Najświętszej Marii Panny w Świątyni (21 listopada), którego początki na Wschodzie sięgają VIII w., na Zachodzie obchodzone jest od XI w. Przeglądając kalendarze liturgiczne wielu diecezji, zgromadzeń duchownych i różnych instytucji religijnych, zauważa się, że święta maryjne obchodzone w całym Kościele powszechnym i odnotowane w wielu oficjalnych tekstach liturgicznych nie są liczne, a powszechnie przyjmowane święta mają podstawę w Biblii lub w starożytnej tradycji. Szeroko rozpowszechniona pobożność maryjna jest jednocześnie skutkiem i przyczyną obchodów. Zarówno w ludowym pochodzeniu, jak i kościelnym potwierdzeniu świąt, znaczną rolę odgrywa atrakcyjność, jaką postać Matki Pana zawsze wywierała na serca wiernych.

III. Ikonografia. Maryja wchodzi do repertuaru sztuki chrześcijańskiej jako Matka Chrystusa. W tym sensie zajmuje ona szczególne miejsce w scenach dzieciństwa Pana, jednak wszystkie sceny mają na celu uwielbienie Logosu, jego wcielenia, jego królewskości i powszechności jego mocy. Są to zatem przedstawienia chrystologiczne, a nie maryjne. Najwcześniejsze sceny, związane z kontekstem pogrzebowym, jedynie pośrednio nawiązują do wcielenia. W rzeczywistości są one związane z proroctwami ST dotyczącymi narodzin Jezusa z Dziewicy lub przedstawiają aurum coronarium Trzech Króli dla dziecka, nowego Pana wszechświata. Od pierwszej połowy IV w., w triumfalnym kontekście wywołanym przez pokój religijny, w pełni realistyczne kompozycje przeważają nad scenami prorokowania, zdolnymi do bezpośredniego odtworzenia rzeczywistości ziemskiej trasy Jezusa. W przypadku wielu scen związanych z infantia Salvatoris szczegóły epizodów figuralnych, biorąc pod uwagę zwięzłość tekstów kanonicznych, okazują się pochodzić z narracji apokryficznych. Dzięki bogactwu opowieści, apokryfy te lepiej odpowiadają na wymagania powszechnej czci, na pragnienie humanizacji wyrazów twarzy, jak również wydarzeń, redukując je tak bardzo, jak to możliwe, do rzeczywistych wymiarów zwykłych ludzi. Poza przedstawieniami dzieciństwa Pana, Maryja jest obecna w przedstawieniu cudu w Kanie, choć rzadko. Następnie jest obecna u boku Chrystusa, nawet w najwcześniejszych scenach ukrzyżowania, z pobożnymi kobietami przy grobie oraz w obrazach Wniebowstąpienia i Pięćdziesiątnicy. Wraz z Pierwszym Soborem Efeskim (431) i uroczystym ogłoszeniem partenogenezy, ikonografia Madonny całkowicie odchodzi od istniejącego repertuaru. Uwielbiona jako Królowa dziewic i jako Theotokos, Maryja zajmuje coraz większą pozycję w repertuarze figuralnym. Początkowo wprowadzenie postaci Dziewicy w pierwszej osobie wymagało dostosowania wcześniej sformułowanych schematów do nowej ikonografii poprzez rozwinięcie lub modyfikację niektórych tradycyjnych komponentów i dodanie wzbogaceń odpowiednich do lepszego wywyższenia jej postaci. Dlatego też uważano za naturalne wstawienie tematu oczekiwanego i w pewnym stopniu przygotowanego przez pobożność ludową i tę samą tradycję figuralną, nawet bardziej niż przez uroczyste proklamacje teologiczne. Tymczasem, szczególnie w regionach wschodnich, apokryficzne kompilacje sugerowały tworzenie nowych scen, które nie tylko znacząco wzbogaciły repertuar, ale także szybko przekształciły ten niezwykle istotny rozwój w jego istotę. W tym sensie chrystocentryzm, który charakteryzuje ikonografię sprzed Pierwszego Soboru Efeskiego, stopniowo, ale nieuchronnie, rozszerza się na prymat maryjny. Dziewica przyjmująca pozycję Chrystusa w centrum absydalnej muszli bazyliki, siedząca jak jej Syn na królewskim, wysadzanym klejnotami tronie, jest wyraźnym przejawem tej tendencji. 1. Maryja w obrazach cyklu chrystologicznego. Odkładając na bok chronologię oferowaną przez monumentalne budowle, poprzez prześledzenie następstwa epizodów w narracji ewangelii i tekstów apokryficznych, lista przedstawień chrystologicznych, w których pojawia się Maryja, obejmuje następujące elementy: (a) proroctwo, że Jezus narodzi się z Dziewicy; (b) Zwiastowanie; (c) wizyta u Elżbiety, potwierdzona dwoma różnymi sformułowaniami: (1) spotkanie (np. w mozaice bazyliki Eufrazjana z VI w.); (2) uścisk (np. w kesonie tronu arcybiskupiego Maksymiana w Rawennie: Cecchelli, Cattedra, 182 i nast.); (d) sen Józefa; (e) próba gorzkiej wody; (f) zaślubiny; (g) podróż do Betlejem; (h) Narodzenie; (i) pokłon Trzech Króli; (j) pokłon pasterzy; (k) ofiarowanie w świątyni; (l) ucieczka do Egiptu; (m) Chrystus wśród nauczycieli: przykładami z wczesnego okresu są dyptyk mediolański (Volbach, Elfenbeinarbeiten, nr 119), płaskorzeźba z kości słoniowej w British Museum (Dalton, 51 nr 293) i miniatury ewangelii Corpus Christi College ; (n) ślub w Kanie; (o) ukrzyżowanie; (p) pobożne kobiety przy grobie: wątpliwe w scenie w Dura Europos; Maryja jest utożsamiana z postacią kobiety odzianej w purpurę w miniaturze ewangelii Rabbuli (Cecchelli, Rabb. Gosp., 69ff.); (q) wniebowstąpienie; (r) Pięćdziesiątnica. 2. Oddzielne wizerunki Maryi. a. Maryja na tronie. W zaginionej wielkiej mozaice absydy lub wewnętrznej fasady bazyliki S. Maria Maggiore w Rzymie, zleconej przez papieża Sykstusa III (432-440) po I Soborze Efeskim, Maryja została przedstawiona z dzieckiem na tronie, a do niej zbliżało się pięciu męczenników, z których każdy niósł koronę. Motyw ten, oparty na cesarskiej typologii aurum coronarium, był już przypisywany Chrystusowi, a teraz był dalej rozszerzany na Maryję (Ihm, Apsismalerei, 55). W tym samym okresie istniał obraz Maryi z dzieckiem zdobiący absydę wielkiej bazyliki S. Maria Suricorum w Santa Maria Capua Vetere, być może otoczony wąsami winorośli (patrz Ihm, op. cit., s. 55). W Rzymie, schemat Matki Boskiej z Dzieciątkiem na tronie wśród świętych jest przedstawiony na fresku z VI w. z katakumb Komodylli . b. Maryja na tronie między aniołami. Na kościanych dyptychach z końca V do początku VI w. Maryja pojawia się na niebie razem z Chrystusem na tronie wśród głównych apostołów i archaniołów. Scena ta trafia do sztuki ikon i mozaik, jak pokazuje ikona Madonny wśród aniołów i dwóch świętych w klasztorze na Górze Synaj oraz zaginiona mozaika bazyliki św. Demetriusza w Salonikach (Sotiriou, Basilikè). ok. Maria Regina. Nazwa pochodzi od napisu, który towarzyszy obrazowi tego typu w kościele S. Maria Antiqua w Rzymie. Typ przedstawia Maryję w królewskich szatach, z diademem, lorosem i innymi charakterystycznymi atrybutami cesarskiego stroju. Typ ten jest zdecydowanie pochodzenia zachodniego. Rzeczywiście, w świecie bizantyjskim, pomimo rozszerzenia na Dziewicę insygniów cesarskich, legitymizowanego długą tradycją związaną z symboliką apoteozy, i pomimo cesarskich aklamacji kierowanych do niej wraz z towarzyszącymi aktami pobożności, które miały miejsce przed jej wizerunkami przekazywanymi przez ikony, przypisanie Maryi insygniów bezpośrednio związanych z władzą ziemską musiało wydawać się równoznaczne z naruszeniem jej istoty jako Theotokos. Sytuacja jest inna na Zachodzie, gdzie wczesne przedstawienie w nuce tematu Królowej Marii można rozpoznać w różnych scenach w mozaikach łuku triumfalnego bazyliki S. Maria Maggiore w Rzymie, zamówionych za pontyfikatu Sykstusa III, przedstawiających Dziewicę ubraną w królewskie szaty tkane złotem i wysadzane klejnotami, z aniołami ją otaczającymi (Cecchelli, Mosaici, tablice XLIX, LII, LIX). Co więcej, typ ten funkcjonuje wyraźnie w srebrnym relikwiarzu z Grado z V-VI w., z Marią na tronie, berłem w kształcie krzyża i monogramowanym nimbusem. Wersja skodyfikowana w czasach VI w. pojawia się na fresku kościoła S. Maria Antiqua w Rzymie, na którym Maryja z dzieckiem w łonie, ubrana w kompletny strój cesarski, siedzi na tronie pod baldachimem, do którego zbliżają się dwaj aniołowie, podczas ceremonii aurum coronarium. Pod koniec VI w. temat ten powtarza ikona kościoła S. Maria in Trastevere, również w Rzymie . d. Maria lactans. Freski koptyjskie, datowane na VII i VIII w., przedstawiają Maryję siedzącą na tronie między dwoma aniołami, karmiącą dziecko piersią . Istnienie ikonograficznego typu Madonna lactans potwierdza apokryficzny list papieża Grzegorza II do cesarza bizantyjskiego Leona III Izauryjczyka (717-741), zawarty w materiałach siódmego soboru powszechnego (drugi sobór nicejski). e. Maria orans. Na niektórych złotych szklanych przedmiotach z IV-V w. Maryja z wyrytym imieniem jest przedstawiona w pozycji orans, czasami między Piotrem i Pawłem lub z innymi świętymi . Ten sam motyw powtarza się w jednym panelu drewnianych drzwi bazyliki S. Sabina w Rzymie . f. Maryja stojąca z dzieckiem na ręku. Najwcześniejsze przykłady tego typu, pochodzące z ikony klasztoru Panagia Hodegetria w Konstantynopolu, która rzekomo została namalowana przez samego św. Łukasza, pochodzą z miniatury zawartej w syryjskiej księdze ewangelii Rabbuli datowanej na 586 r. oraz z ikony Panteonu w Rzymie datowanej na 609 r. . Mając na uwadze, że obraz na drewnie w Panteonie jest tylko fragmentem znacznie większego obrazu, widzimy, że w tych przedstawieniach Maryja jest ukazana w pełnym widoku, z dzieckiem na ręku i twarzą otoczoną dużym aureolą.

MARYJA (literatura patrystyczna): Literaturę patrystyczną dotyczącą Maryi można podzielić na dwie części: (1) biograficzno-apokryficzną i (2) homiletyczno-teologiczną. Obie kategorie zależą od wewnętrznego życia Kościoła, a dokładniej od jego dogmatycznego rozwoju i jego doktrynalnych kontrowersji. Sobór Efeski (431) okazał się kamieniem milowym dla rozwoju doktryny maryjnej i liturgii, ale jest również szczególnie istotny dla rozwoju literatury maryjnej (homiletyka, poezja), podczas gdy rozwój biblijnej egzegezy sprzyja pojawieniu się poetyckiej symboliki maryjnej. Inne ważne sobory dla takiego rozwoju to Sobór Chalcedoński (451), z Tomus ad Flavianum papieża Leona Wielkiego, i Drugi Sobór Nicejski (787) dotyczący czci ikon. Pierwsza kategoria to teksty maryjne gatunku biograficznego i apokryficznego (w najszerszym znaczeniu tego terminu) - tj. te, które mówią o życiu Maryi. Przede wszystkim napotykamy teksty apokryficzne, które mówią o rodzicach Maryi, jej narodzeniu, jej poświęceniu w świątyni, jej zaślubinach z Józefem, narodzeniu Jezusa i ucieżce do Egiptu. Do tej grupy tekstów należy Protoewangelia Jakuba z II w. (w starożytnych rękopisach, Genesis Marias, Narodziny Maryi), która podtrzymuje czystość Maryi przed atakami Żydów i pogan. Istnieje inny ryt, zatytułowany Genna Marias, cytowany przez Epifaniusza z Salaminy i używany przez Sethian. Z Protoewangelii pochodzą inne późniejsze teksty: Ewangelia Ps.-Mateusza i Narodziny Marii, obie łacińskie; ewangelie dzieciństwa w języku arabskim, gruzińskim i ormiańskim; i wiele innych tekstów. Pisma apokryficzne nie poruszają kwestii roli Marii podczas publicznej posługi Jezusa. Maryja pojawia się podczas męki: pewne rękopisy z Dziejów Piłata, etiopski tekst zwany Ewangelią Gamaliela, teksty Cyriaka z Al-Bahnasa i teksty arabskie - wszystkie przedstawiają lamenty Marii podczas drogi krzyżowej i pod krzyżem. Istnieje również duża grupa pism apokryficznych z V i VI w., a nawet późniejszych, ale z wieloma bardziej tradycyjnymi elementami, dotyczącymi zaśnięcia (śmierci) i wniebowzięcia Marii (Transitus Mariae; Dormitio Mariae). Apokryfy te istnieją w różnych językach (greckim, łacińskim, koptyjskim, arabskim, etiopskim i szczególnie syryjskim) i przypisuje się je Janowi Chrzcicielowi, Melitonowi z Sardes, Ewodiuszowi z Antiochii, Teodozjuszowi z Aleksandrii, niejasnemu Eutymiuszowi (Historia Eutymijska) lub anonimowym pisarzom. W liście do biskupa Tytusa, ps.- Dionizjusz Areopagita mówi o transitus Maryi. Niektóre z tych tekstów istnieją w formie opowieści, inne w formie homilii (Teodozjusz, ps.- Cyryl Jerozolimski, Cyriacus). Teksty transitus wywarły głęboki wpływ na chrześcijańską ikonografię zarówno Wschodu, jak i Zachodu. Do apokryfów maryjnych należy również Apokalipsa Maryi, wywodząca się z Apokalipsy Pawła, w wersjach greckiej, arabskiej, gruzińskiej, syryjskiej i starosłowiańskiej. Tekst opowiada o podróży Maryi przez niebo i piekło oraz jej wstawiennictwie za grzesznikami. Apokalipsa Maryi była szczególnie popularna w średniowiecznym Bizancjum i wśród Słowian. Vitae Marii: najwcześniejsze przypisuje się Maksymowi Wyznawcy , zachowane w języku gruzińskim (kwestia autentyczności jest nadal otwarta), po nim następują vita mnicha Epifaniusza Jana Geometresa (X w.), Symeona Metafrastesa (X w.) i vita nestoriańska (E.A.W. Budge, The History of the Blessed Virgin Mary). Katechezy ps.- Cyryla Jerozolimskiego stanowią krótką vitae Maryi. W średniowieczu gatunek ten zyskał na popularności zarówno w postaci vitae w prozie, jak i vitae metrycznego. Do tej grupy należą również opowieści o cudach dotyczących poszczególnych kościołów (Blachernai i Chalkoprateia to dwa przykłady w Konstantynopolu) lub opowieści o cudach (takie jak historie etiopskie). Istnieje wiele innych apokryfów zawierających tematykę maryjną. Fragmenty niektórych z tych tekstów były czytane na głos podczas celebracji liturgicznych i w niektórych świętach związanych z wydarzeniami opisywanymi w tekstach. Na przykład z Protoewangelii wywodzą się święta Ofiarowania Maryi, Poczęcia Maryi przez Annę i Zwiastowania Joachimowi i Annie. Drugą grupę fragmentów o Maryi stanowią teksty doktrynalne i liturgiczne, wstawione do innych tekstów lub czasami niezależne. W literaturze poprzedzającej Sobór Efeski dokumenty o Maryi występują zazwyczaj jako sekcje innych dzieł; od 431 r. pojawiają się jako niezależne dzieła. Jedynym niezależnym dziełem maryjnym przed Soborem Nicejskim jest wyżej wspomniane Protoewangelia; w IV w. pojawiają się pierwsze homilie maryjne, tractatus Hieronima zatytułowany O wieczystym dziewictwie Maryi i tekst poetycki, Psalmus responsorius. Pierwsze dowody doktryny maryjnej można znaleźć w Listach Ignacego z Antiochii; w Dialogu z Tryfonem Justina Męczennika; w pismach Melitona z Sardes; w traktatach polemicznych Tertuliana; w pismach Ireneusza z Lyonu i Hipolita; oraz w dziełach Orygenesa (w traktatach egzegetycznych i homiletycznych, zwłaszcza w Homiliach o Ewangelii Łukasza i w traktatach polemicznych). W IV w. temat maryjny pojawia się również w traktacie o dziewictwie (Atanazy, Ambrozjusz); Hieronim pisze wyżej wymieniony traktat maryjny przeciwko Jowinianowi; a także następuje odrodzenie Psalmus responsorius. Inne ważne dzieło maryjne zostało napisane w VII w. przez Ildefonsa z Toledo. Fragmenty dotyczące Maryi znajdują się w dziełach Augustyna, a także w dziełach Jana Chryzostoma. Temat maryjny często pojawia się w tekstach związanych z kontrowersją nestoriańską (Cyryl Aleksandryjski, Teodoret z Cyrus, Nestoriusz), ale szczególnie w dokumentach synodów i soborów powszechnych. Szczególnie ważne są obrady Soboru Efeskiego w 431 r. i Soboru Chalcedońskiego w 451 r. (Tomus ad Flavianum). Liczne odniesienia do Maryi znajdują się w homiliach i komentarzach do pierwszych dwóch rozdziałów Ewangelii Łukasza, w pierwszym rozdziale Ewangelii Mateusza i w niektórych fragmentach Ewangelii Jana (wesele w Kanie, Maryja u stóp krzyża itp.). Sobór Efeski następnie rozwija maryjną tradycję homiletyczną; jeden szczególny gatunek łączy homiletykę i poezję. Rozwój maryjnej tradycji homiletycznej jest równoczesny ze wzrostem pobożności maryjnej, ze wzrostem nowych świąt maryjnych i z budową kościołów poświęconych Matce Bożej, ozdobionych ważnymi freskami i mozaikami. Główne święta, na które zachowano homilie, to Zwiastowanie (Evangelismos; 25 marca), Narodzenie Maryi (28 września), Ofiarowanie Maryi w Świątyni (Eisodos; 21 listopada), Zaśnięcie (Koimesis; 15 sierpnia), Poczęcie Maryi przez Annę (8 grudnia) i Synaxis Theotokos (26 grudnia), wraz z liturgią Akatystu/Akatystu (5 sobota Wielkiego Postu). Istnieją również święta poświęcenia dla kościołów maryjnych, w tym dwóch kościołów w Konstantynopolu: Blachernai (gdzie przechowywane są szaty Maryi) i Chalkoprateia (gdzie zachowany jest pas Maryi). Święta Narodzenia Pańskiego i Hypapante (święto Ofiarowania, 2 lutego) również miały pewną treść maryjną i w rezultacie znajdujemy elementy maryjne w homiliach na te święta. Zachowała się ogromna liczba homilii maryjnych, a niektóre z nich nadal czekają na redakcję. Najsłynniejszymi greckimi autorami są Proklos, Teodot z Ancyry, Atticus, Hezychiusz, Antypater z Bostry, Modestus, Sofroniusz, German z Konstantynopola, Andrzej z Krety, Jan z Damaszku, Jan z Eubei i Focjusz. Istnieje również wielu pisarzy bizantyjskich, w tym Teodor Studyta i Neofit Pustelnik. Istnieje grupa anonimowych homilii, takich jak te ps.-Grzegorza Cudotwórcy i ps.-Jana Chryzostoma. Na Zachodzie mamy homilie z silnymi akcentami maryjnymi, w tym te Augustyna, Leona Wielkiego, a nawet Piotra Chryzologa z Rawenny, nie wspominając o tekstach z późnego średniowiecza. Niektóre z tych homilii mają ważną treść teologiczną, ale często wykazują również znaczną wartość artystyczną. Obok tych tekstów homiletycznych znajdujemy teksty maryjne o charakterze raczej spekulatywnym i polemicznym, takie jak te włączone do dzieł Cyryla Aleksandryjskiego, a także traktatus Ildefonsa, O wieczystym dziewictwie Maryi. Miejscem narodzin poezji maryjnej jest Syria w II w., z Odami Salomona; Efrem Syryjczyk napisał wiele poematów maryjnych, a inni syryjscy poeci, tacy jak Jakub z Saruga (V w.), poszli w jego ślady. Prawdopodobnie w III w. powstała oracja Sub Tuum praesidium. Pierwszym poematem maryjnym w języku łacińskim jest Psalmus responsorius z IV w.; fragmenty poetyckie można znaleźć w dziełach Juvencusa, Seduliusza i innych. Wielka tradycja poezji maryjnej rozwija się w Bizantyjskim Cesarstwie w VI w., z kontakiami Romanusa Melodusa i innych poetów; szczególnie piękny jest anonimowy hymn Akathistos, śpiewany lub recytowany do dziś w obrządkach wschodnich. Kanon pojawił się w VIII w.; jego czołowymi poetami byli Andrzej z Krety i Jan z Damaszku. Na Zachodzie poezję maryjną kultywowali Venantius Fortunatus i Aldhelm; Bede pozostawił po sobie kilka hymnów maryjnych. Maryjne teksty liturgiczne można znaleźć w księgach zarówno wschodnich (zbiory troparionów, kontakii i kanonów), jak i zachodnich (sakramentarzy i mszałów). Bogactwo artystyczne literatury maryjnej - zwłaszcza homilii i poezji - wypływa z rozwoju biblijnej alegorii, w tym sensie, że ST zapowiada osoby i wydarzenia z NT. Autorzy odkryli nowy krajobraz artystyczny, ponieważ Maryja przyjęła porównania z postaciami (Ewą, Rachelą, Judytą itd.), powiązania z wydarzeniami i skojarzenia z przedmiotami (jak w hortus conclusus i porta aperta). Czy takie bogactwo artystyczne i literackie nie zasługuje na większą uwagę?

MARTYRIUSZ (Sahdona) (VII w.): Mnich nestoriański i biskup, znany dziś głównie ze studiów P. Bedjana i A. De Halleux, którzy opublikowali to, co pozostało z dzieł Martyriusza, rozproszonych w rękopisach w kilku bibliotekach . Rękopisy pojawiają się pod nazwą Mar Turis (Martyrius), którą, jak się wydaje, należy identyfikować z nestoriańską Sahdoną, znaną również z innych źródeł. Pochodzący pierwotnie z wioski w regionach górskich w pobliżu Kirkuku (w Iraku), był mnichem w Bet Awe około 635-640 r. Przeżył wygnanie z powodu swoich idei chrystologicznych. Musiał mieć solidne wykształcenie teologiczne w szkole w Nisibis, ponieważ znał również Ojców Kapadockich. Jego dzieła chrystologiczne zaginęły; zachowało się kilka pism duchowych. Jego głównym dziełem jest Księga doskonałości, napisana, gdy miał 28 lat i częściowo zaginiona; w niej wykłada swoje idee ascetyczne: jest ona ważna dla naszej wiedzy o duchowej doktrynie nestoriańskiego monastycyzmu w Persji w VII w. Pozostało również pięć listów i kilka krótkich Maksym mądrości autorstwa tego autora.

MARTYRIUSZ z Antiochii (biskup 459-470/471): Biskup chalcedoński, zdetronizowany przez Piotra Fullera. Jest adresatem kanonicznego listu Gennadiusza z Konstantynopola na temat rytuałów, które mają być stosowane w celu pojednania heretyków. Następujące zostały błędnie przypisane mu: Encomium Jana Chryzostoma, wygłoszone w Konstantynopolu w latach 407-408 dla słuchaczy popierających Chryzostoma, oraz niektóre fragmentaryczne Erotapokriseis.

MARTYRIUSZ z Jerozolimy (biskup 478-486): Mnich pochodzenia kapadockiego, który mieszkał w Nitrii w Egipcie. W 457 r. przeniósł się do Palestyny, aby zamieszkać na pustyni Judei (Cyryl ze Scytopolis, Vita Euth. 32) i dołączyć do laury Eutymiusza. W 478 r. został wybrany patriarchą Jerozolimy, pielęgnując dobre stosunki z antychalcedończykami (monofizytami). Jego polityka odniosła sukces w przywróceniu wspólnoty kościelnej. Mamy list napisany przez niego do Piotra Mongusa i krótkie kazanie, które pojawiają się w Historii kościelnej Zachariasza Scholastyka. Kazanie zostało wygłoszone podczas ceremonii pojednania z monofizytami, która pociągała za sobą przyjęcie pierwszych trzech soborów ekumenicznych bez wyraźnego potępienia Soboru Chalcedońskiego (451) lub Tomus ad Flavianum przez papieża Leona.

MARTYROLOGIUM

I. Starożytne martyrologie - II. Średniowieczne martyrologie - III. Martyrologia rzymska.

Należy przede wszystkim odróżnić kalendarz od martyrologii. Ponieważ oba rodzaje dokumentów mają formę listy świętych (lub pierwotnie męczenników) i są zgodne z porządkiem kalendarza rzymskiego, czasami były ze sobą asymilowane: dlatego są tacy, którzy nie robią rozróżnienia, mówiąc o martyrologii i o syryjskim kompendium (które jest kalendarzem) lub mówiąc o kalendarzu i Martyrologii z Kartaginy. Są to jednak dwa odrębne gatunki. Kalendarz z jednej strony podaje tylko jedno imię świętego na dzień odnoszące się do jednego kościoła, jak kalendarze Karmony, Neapolu i Oksyrynchusa. Martyrologia z drugiej strony zazwyczaj podaje kilka imion każdego dnia i obejmuje święta, niezależnie od ich pochodzenia, jak to jest w przypadku Mart. rom. Należy dokonać dalszego rozróżnienia między martyrologiami starożytnymi a średniowiecznymi lub historycznymi. Te pierwsze podają jedynie datę i miejsce święta wraz z nazwą i tytułem, pod którym jest obchodzone. Martyrologie historyczne dodają do tych dat dalsze informacje o wydarzeniach historycznych związanych ze świętym (stąd określenie historyczne), które są zwykle zaczerpnięte z Życia lub z innego źródła o charakterze historycznym lub literackim. W obu typach martyrologii, oprócz rocznicy świętego, wskazane są również inne święta: znalezienie i tłumaczenie relikwii, konsekracje biskupów, poświęcenia kościołów lub ołtarzy, a także - choć bardzo rzadko - poczęcie i narodziny świętego (Chrystusa, Dziewicy, Jana Chrzciciela).

I. Martyrologie starożytne. Najstarsze znane martyrologium jest syryjskie, z 411 r. . Jest to tłumaczenie greckiego oryginału skomponowanego w Nikomedii około 360-362 r. i w szczególności korzysta ze Zbioru starożytnych aktów męczenników Euzebiusza z Cezarei. Obejmował wschodnią część Cesarstwa Rzymskiego i stał się jednym z głównych źródeł martyrologii Hieronima. Mart. hier. został skomponowany w południowej Italii (w regionie Akwilei?) między 431 a 450 r. Stanowi pierwszy przykład powszechnej martyrologii i został skompilowany przy użyciu trzech głównych źródeł: (1) rzymskiego Depositio martyrum i Depositio episcoporum; (2) martyrologii syryjskiej; (3) poprzednika martyrologii kartagińskiej. W Auxerre w 592 r. dokonano nowego wydania, charakteryzującego się dodatkami odnoszącymi się do Galii, znajdującymi się na końcu listy każdego dnia. Z tego powodu stało się znane jako wydanie galikańskie; wszystkie zachowane rękopisy z Mart. hier. pochodzą z tego właśnie. Dzielą się na dwie grupy: jedna grupa reprezentowana jest tylko przez Epternacensis (rozpoczęte w VIII w.), druga grupa obejmuje wszystkie pozostałe (Bernensis, Laureshamensis, Wissemburgensis, od końca VIII w. itd.). Dyplomatyczne wydanie czterech rękopisów zostało wykonane przez Duchesne′a w 1894 r., wydanie krytyczne w 1931 r. przez H. Quentina, a komentarz krytyczny przez H. Delehaye′a . Te dwa wydania są fundamentalne dla każdej pracy naukowej na temat starożytnej hagiografii. Martyrologium Kartaginy pochodzi z lat 505-523/535: powstało z połączenia Depositio martyrum i Depositio episcoporum z Kartaginy, do których dodano notatki o powszechnie znanych świętych afrykańskich i nieafrykańskich. Pierwsze wydanie dokumentu można datować na drugą połowę IV w., co bez wątpienia stało się wersją używaną w Mart. hier. wraz z listami afrykańskimi różnego pochodzenia.

II. Martyrologie średniowieczne. Pierwsze średniowieczne martyrologium zostało skompilowane przez Bedę (zm. 735) i opierało się na kopii Mart. hier., która ma podobieństwa do Epternacensis. Następnie pojawiły się martyrologie z okresu karolińskiego: anonimowe martyrologium z Lyonu z ok. 800 r.; dwie edycje Florusa z Lyonu z lat 806-838; dzieło Adona z Wiednia (Parvum Romanum, błędnie przypisywane jemu, i jego własne martyrologium w trzech wydaniach z lat 850-870); ostatnie martyrologium Usuarda z Saint-Germain-des-Prés, które stale ewoluowało w latach 850-877, którego kopią, z której korzystał sam autor, jest MS.lat.13745 w Paryżu. Istnieją inne średniowieczne martyrologie, ale mają one jedynie niewielkie znaczenie. Ta literatura jako całość została zbadana przez H. Quentina, podczas gdy J. Dubois poświęcił się martyrologii Usuarda.

III. Martyrologia rzymska. Martyrologia Usuarda odniosła taki sukces w średniowieczu, że ostatecznie uznano ją za Mart. rom. W rzeczywistości była to rzymska kopia martyrologii Usuarda (św. Cyriaka), której wydanie C. Baroniusz wydał na zlecenie Grzegorza XIII, które ukazało się w 1584 r. Z późniejszych wydań wystarczy wymienić wydania Benedykta XIV z 1748 r., Piusa X z 1913 r. (oficjalne martyrologium) i Bollandystów z 1940 r. Komentarz do ostatniej z nich ogranicza ryzyko nieuporządkowanego wykorzystania martyrologii. Chociaż nie jest przeznaczona dla początkujących, pozostaje niezastąpionym narzędziem dla uczonych, którzy potrafią z niej korzystać. Stanowiła podstawę posoborowej reformy kalendarza rzymskiego, choć nie zawsze była wykorzystywana z rozwagą.

MARUTA z Maiferqat (IV-V w.): Maruta, pomimo faktu, że jego biografia i pisma rzucały na niego więcej cienia niż rzucały na niego światło, pozostaje fundamentalną postacią w rozwijającym się dramacie perskiego kościoła na początku V w., tj. po okresie prześladowań antychrześcijańskich przez Sassanidów. Jako obywatel rzymski studiował najpierw nauki przyrodnicze i poświęcił się medycynie. Po rozpoczęciu kariery w administracji, idąc w ślady ojca, którego miał zastąpić, nagle zmienił kurs i przyjął święcenia kapłańskie. Wkrótce został, jak się wydaje, biskupem Maiferqat za panowania Teodozjusza I (375-395). Za Teodozjusza i jego następcy Arkadiusza (395-408) Maruta został obarczony kilkoma misjami do perskiego cesarza, króla królów. Stąd w 399 r. Maruta został wysłany do nowo intronizowanego Yazdegerda I i wywarł silny wpływ na wybór nowego katolikosa, doprowadzając do wyboru Izaaka (Ishaqa). Według tradycji, to właśnie po tej misji lub kolejnej, Maruta miał zabrać relikwie męczenników z prześladowań za Shapura II i złożyć je w swoim mieście biskupim, Maiferqat. Z tego powodu stałoby się ono Martyropolis (miastem męczenników). Dzisiaj, po uformowaniu się wielu przeciwstawnych opinii, powszechnie akceptuje się przypisywanie Marucie zbioru namiętności perskich męczenników z IV w. Innym działaniem, które czyni go postacią decydującą, jest jego udział w 410 r. w synodzie biskupów perskich, który odbył się w Seleucji-Ktezyfonie: zatwierdzono tam formę nicejskiego wyznania wiary i jego kanonów, dostosowaną do lokalnych okoliczności. Dzięki temu aktowi perski kościół znalazł się w idealnej pozycji do interakcji z kościołami greckiego Wschodu. Jednak imię Maruty nie pojawia się wśród sygnatariuszy na Soborze Seleucji-Ktezyfonu (424): można by zasadnie wnioskować, że w tym czasie Maruta już nie żył.

MARUTA z Tagrit (zm. 649): Urodzony w Šūrzaq w sąsiedztwie Bālād w Persji, Maruta studiował w różnych monofizyckich szkołach imperium Sasanidów, które następnie opuścił dla Cesarstwa Bizantyjskiego. Tam studiował przez dziesięć lat w klasztorze Mar Zakkai w Kallinikos (dziś Rakkah, w Osroene) i przez kolejne trzy lata w klasztorze B?t Regūm. W 605 r. powrócił do Persji, gdzie został nauczycielem w klasztorze Mar Mattai w Mosulu. Gdy w 628/629 roku zachodniosyryjski katolikos Atanasos I mianował go mafrianem Tagrit, Maruta został pierwszym z dostojników, którzy później rządzili diecezją Tagrit i jej dwunastoma sufraganami i pełnili rolę analogiczną do katolikosa. Maruta zmarł w Tagrit w 649 roku. Jego następca, Denha, napisał jeden z Żywotów Maruty (opublikowany przez Nau), w którym podaje listę swoich pism. Jedno z jego kazań, o poświęceniu wody święconej w Objawieniu Pańskim, zostało opublikowane (Brock), podobnie jak jego opis rozwoju nestorianizmu w kościele wschodnim, który został włączony do kroniki Michała Syryjczyka (XII w.).

MARSYLIA

I. Miasto - II. Początki chrześcijaństwa - III. Kościół od 300 do 430 r. - IV. Marsylia od V do VIII w.

I. Miasto. Założone przez Fenicjan ok. 600 r. p.n.e., zostało zdobyte przez Cezara w 49 r. p.n.e. i, mimo że włączone do rzymskiej prowincji Gallia Narbonensis, pozostało najważniejszym portem śródziemnomorskim Galii. Znane jako "Ateny Zachodu", gdzie rzymska młodzież rozpoczynała naukę greki, zostało zlatynizowane w II w. n.e. Spadek gospodarczy i kulturalny rozpoczął się w tym samym w. i trwał do czasu inwazji plemion germańskich, kiedy spustoszenie, jakie spowodowali w podróżach lądowych, nadało odnowione znaczenie żegludze morskiej. Jednak późniejsze inwazje arabskie zagroziły podróżom morskim, kładąc kres handlowi na Morzu Śródziemnym.

II. Początki chrześcijaństwa. XI w. legenda, w której zmartwychwstały św. Łazarz ewangelizuje miasto i zostaje jego pierwszym biskupem, jest niezdarną interpretacją chrześcijańskich zabytków znajdujących się w krypcie św. Wiktora. Inskrypcje Woluzjana i Fortunata (CIL 12, 489) znalezione w Marsylii, a także Q. Wetyniusza Eunetusa (ibid. 611) znalezione w Aubagne, nie są już uważane za specyficznie chrześcijańskie, a zatem nie mogą rzucić światła na początki chrześcijaństwa w mieście. Poza tym wykopaliska przeprowadzone w krypcie św. Wiktora w 1965 roku wydają się odkrywać chrześcijański kompleks grobowy i grób zawierający dwóch męczenników, których F. Benoit datował na 250, opierając się na monecie przedstawiającej cesarza Decjusza. Tożsamość męczenników pozostaje nieznana, pomimo sugestii Benoita, że chodzi o Woluzjana i Fortunata.

III. Kościół od 300 do 430. Kościół w Marsylii pojawia się po raz pierwszy w 314 r., kiedy jego biskup Oresius uczestniczył w soborze w Arles. Jednak dopiero dzięki Proculusowi (381-428) w pełni wyłania się z mroku. Biskup ten, wraz z dwoma galijskimi kolegami, wziął udział w soborze w Akwilei (381) i jest jednym z prawdopodobnych adresatów listu wysłanego przez Celestyna I do biskupów Prowansji (428). W międzyczasie sam został oficjalnie uznany przez sobór w Turynie (398) za posiadającego prawa metropolity nad prowincjami Gallia Narbonensis Secunda (Aix, Antibes, Apt, Fréjus) i Alpes Maritimae (Nicea, Digne, Embrun). Skutecznie skorzystał z tych praw przeciwko prymasowskim roszczeniom Patroclusa z Arles, zakładając krótkotrwałe diecezje Garguier i Ceyreste. Podczas jego biskupstwa zbudowano pierwszą katedrę. Jej baptysterium o średnicy 23 m jest największe w Prowansji. Klasztor założony ok. 415 r. przez św. Jana Kasjana w St. Victor został również zbudowany w czasie, gdy był biskupem.

IV. Marsylia od V do VIII w. Życie monastyczne kwitło w Marsylii od V w. W tym czasie zorganizowano martyrium św. Wiktora, w którym Kasjan ustanowił pierwszeośrodek monastyczny: przetrwał ołtarz o klasycznej konstrukcji. Klasztor założony przez Kasjana wydał wielu biskupów dla Marsylii i południowej Francji. Klasztor był również ośrodkiem teologii w stylu wschodnim, tj. anty-nestoriańskiej, z niewielką skłonnością do augustynizmu. W mieście założono również klasztor żeński, który później stał się opactwem św. Zbawiciela. To właśnie w tej kulturze monastycyzmu narodziła się legenda o św. Wiktorze.Do ważnych pisarzy Marsylii w tym czasie zaliczają się ksiądz Museus, który skomponował szereg ksiąg liturgicznych podczas biskupstwa Weneriusza (431-452); retor Claudius Marius Victorius, którego dzieło Aletheia parafrazuje Księgę Rodzaju; Salvian, pochodzący z Trewiru, który podczas ucieczki przed germańskimi najazdami w Marsylii napisał swoje De gubernatione Dei (ok. 440); Gennadius (pod koniec V w.), autor De viris illustribus. Przypisuje mu się również napisanie Statuta Ecclesiae antiqua; a także Paulina z Pelli, siostrzeńca Ausoniusza, który napisał autobiograficzny poemat Eucharisticos w 459 r., mając 84 lata. Po perypetiach VI w. kościół w Marsylii pojawia się ponownie w czasach Grzegorza z Tours i Grzegorza Wielkiego. W tym czasie biskup Serenus zyskał rozgłos za swój ikonoklazm. Spośród innych postaci należy wspomnieć Teodora, który brał udział w soborze w Mâcon (585) i Piotra, który był na soborze Paryskim (614). Marsylia popadłaby w niemal całkowite zapomnienie, gdyby nie sporadyczne pojawianie się imienia przeoryszy na dziwnych sarkofagach tu i ówdzie. Życie monastyczne zaczęło podupadać. Nie mamy ani jednego imienia opata lub przeoryszy między 687 a 751 rokiem, ani imienia żadnego biskupa między 614 a 780 rokiem.

MARTIALS i BAZYLIDES: Ci dwaj hiszpańscy biskupi, jeden z Meridy, drugi z León-Astorga, zostali zdetronizowani przez synod hiszpański za poważne uchybienia (mianowicie apostazję podczas prześladowań Decjana: uzyskali libelli poświęcenia), a zostali zastąpieni odpowiednio przez Feliksa i Sabinusa. Bazylides zachorował i przyznał się do błędu; następnie, po odbyciu pokuty, został ponownie przyjęty do komunii, choć jako świecki. Marcjalis został dodatkowo upomniany za udział w pogańskim zgromadzeniu pogrzebowym, za udzielenie swoim synom pogańskiego pochówku i za publiczne oddanie się bałwochwalstwu, co potwierdził ducenarius procurator. Po odzyskaniu zdrowia Bazylides odwołał się do Rzymu od wyroku swoich kolegów, uzyskując od papieża Stefana rehabilitację i przywrócenie do dawnych funkcji w kościele. Hiszpańscy biskupi odwołali się do Soboru w Kartagenie przeciwko Bazylidesowi (254/255). List synodalny skierowany do księdza Feliksa i duchowieństwa León-Astorga, do diakona Eliasa i duchowieństwa Meridy informuje nas o tym pytaniu. Śmierć papieża Stefana musiała uczynić wyrok depozycji prawomocnym.

MARCIN I, papież (649-655): Papież Marcin I został wybrany po śmierci papieża Teodora (14 maja 649) w czasie pełnej furii walk monotelitów i krótko po opublikowaniu Typos przez cesarza Konstansa II. Pochodził z Todi, był diakonem Kościoła rzymskiego i był apokryzariuszem w Konstantynopolu. W tym czasie stał się dobrze poinformowany o debatowanych kwestiach teologicznych i o świecie Konstantynopola. Natychmiast zwołał i przewodniczył synodowi w Rzymie, który odbył się na Lateranie 5 października 649 r., początkowo z udziałem głównie biskupów włoskich, ale na drugą sesję (8 października) przybyli również biskupi wschodni, np. biskup Stefan z Dor w Palestynie, wraz z 37 mnichami i duchownymi, wśród których był Maksym Wyznawca, który cieszył się wielkim szacunkiem w Rzymie i który z pewnością miał duży wpływ na stanowiska zajęte przez synod, który ostatecznie zatwierdził wszystko, co zaproponował papież Marcin. Obecność biskupów wschodnich pozwoliła na spisanie Dziejów zarówno po łacinie, jak i po grecku, tak jak przetrwały one do naszych czasów. Sobór powtórzył symbol Chalcedonu, dodając artykuł o dwóch wolach i dwóch działaniach w Chrystusie . Ogłosił dwadzieścia anatem i potępił zarówno Ekthesis Herakliusza, jak i Typos . Wysłał więc listy zarówno na Wschód, jak i na Zachód, choć nie do dysydentów, aby zjednoczyć zwolenników . W odpowiedzi cesarz, zanim synod się zakończył, wysłał Olimpiusza, egzarchę Rawenny, aby narzucił Typos i aresztował papieża; Olimpiusz jednak, widząc trudności, udał się na Sycylię. Ale w czerwcu 653 r. nowy egzarcha Teodor Kaliope, tolerowany, kazał aresztować Marcina i wysłać go do Konstantynopola, do którego papież dotarł dopiero po wyczerpującej podróży. Po dotarciu tam został osądzony i skazany na śmierć z przyczyn politycznych. Wyrok zamieniono na zesłanie do Chersonia (Sebastopola) na Krymie, gdzie zmarł 16 września 655 r. W ostatnich dwóch latach życia cierpiał okrutne męki i upokorzenia, o których wiadomo z jego listów i z Commemoratio naocznego świadka . Podczas podróży Marcina do Konstantynopola Kościół rzymski wybrał już jego następcę, Eugeniusza I (LP 1, 341). Jego święto obchodzono 12 listopada; od 1969 r. obchodzone jest 13 kwietnia, tego samego dnia co w Kościele greckim.

MARCIN z Bragi (zm. po 579) : Znany jako apostoł Swebów , Marcin urodził się w rzymskiej prowincji Pannonia, prawdopodobnie w rodzinie ważnych rzymskich urzędników, która miała powiązania z Galią. Przypuszczamy to na podstawie jego znajomości z Grzegorzem z Tours, który darzył go wielkim szacunkiem. Otrzymał gruntowne wykształcenie literackie w grece i łacinie; poświadczają to Grzegorz z Tours i Paschazjusz z Dumium ; przypuszcza to również Venantius Fortunatus . Długo mieszkał na Wschodzie, gdzie został wyświęcony na kapłana. Jego przybycie drogą morską do Gallaecia, prawdopodobnie po naleganiu cesarza Justiniana, zbiegło się z translacją relikwii św. Marcina z Tours do Orense. (Te wydarzenia, przypadkowo odnotowane, Grzegorz z Tours przedstawia jako mające miejsce w tym samym czasie dzięki Opatrzności). Po przybyciu relikwii, syn króla Sueve (którego Grzegorz nazywa Carrarico) został uzdrowiony z choroby, po czym król wyrzekł się swojego arianizmu i mianował Marcina biskupem. Marcin założył klasztor w Dumium, niedaleko Bragi, którego był opatem i prawdopodobnie opatem-biskupem. Przed 572 r. został metropolitą Bragi i jako taki przewodniczył Drugiemu Soborowi w Braga, zwołanemu na rozkaz króla Mirona. Będąc z natury rygorystycznym, uważał chrystianizację Swebów za niedostateczną: pogańskie kaca maskujące się jako zwykły folklor; brak formacji wśród wiernych i ich całkowitą izolację; ponadto pewne tendencje pochodzenia pryscylianistycznego cieszyły się wielkim uznaniem. Przywiązywało się do tego szczególną duchowość, z którą Marcin walczył, wykorzystując swoje klasyczne wykształcenie i wiedzę o greckim systemie pasterskim. Początkowo niechętnie pisał, dopiero później zwrócił się ku temu, mając na uwadze konkretny cel pasterski. Znając Senekę, podsumował traktaty moralne w swojej małej książeczce zatytułowanej De Ira, dedykowanej Vitimerowi, biskupowi Orense, oraz w swoich Formulae vitae honestae, dedykowanych królowi Mironowi. Skomponował również serię bardzo krótkich katechizmów, w których, podobnie jak Kasjan, umiejscawia istotę duchowości w pokorze i samodyscyplinie. Są one zatytułowane Pro repellenda iactantia, De superbia, Exhortatio humilitatis. Należy również wspomnieć o jego Sententiae Patrum Aegyptiorum, napisanym dla formacji mnichów, który zawiera maksymy duchowe przetłumaczone z greckiego i być może przeznaczony do osobistego użytku w klasztorze w Dumium. Napisał dwa traktaty, jeden dedykowany biskupowi Polemiusowi zatytułowany De correctione rusticorum, który zawiera różne rozważania na temat zwyczajów ludowych w Gallaecia; drugi, De trina mersione, był przeznaczony dla biskupa o imieniu Bonifacy; bronił praktyki potrójnego zanurzenia przy chrzcie. Ponadto, trzy inne pozycje są przypisywane Marcinowi: De Pascha, o metodzie obliczania daty Wielkanocy; dwa poematy na cześć św. Marcina; i epitafium na jego grób.

MARCIN z Tours (316/317-397): Urodził się w Sabarii w rzymskiej prowincji Pannonia w 316/317 r., był synem oficera "i w młodości poświęcił się karierze wojskowej, służąc w kawalerii pod cesarzem Konstancjuszem, a następnie pod cesarzem Julianem" (Vita Martini 2,1). Informacje te pochodzą z listu Sulpicjusza Sewera. Opuszczając armię w 356 r., wyruszył do Wormacji, aby spotkać się z Hilarym z Poitiers. Prawdopodobnie organizował tajne misje anty-ariańskie w Illyricum i spędził jakiś czas jako anchoreta na liguryjskiej wyspie Gallinara. Od 361 r. był przełożonym wspólnoty ascetów w Ligugé, 11 km na południowy wschód od Poitiers, być może na terenie należącym do rodziny Hilarego. Jest to pierwsza fundacja klasztorna w Europie, której powstanie można datować. Choć nie chciał tego, został biskupem Tours. Przez dwadzieścia pięć lat prowadził działalność ewangelizacyjną na pogańskich terenach wiejskich w środkowej części Loary. Czynił to z dwóch swoich baz, jednej pasterskiej, drugiej ascetycznej: pałacu biskupiego w Tours i klasztoru w Marmoutier (4 km [2,5 mil] w górę rzeki od Tours, na północnym brzegu Loary). Jako misjonarz i cudotwórca Marcin odegrał znaczącą rolę w chrystianizacji miejskiego społeczeństwa galijsko-rzymskiego (sądząc po inskrypcji do Foeduli, która brzmi: "ochrzczony przez Jego Wielką Mość Marcina" w Vienne w Delfinacie, nad rzeką Rodan, na południe od Lyonu), ale zwłaszcza wśród ludzi ze wsi: tam, w swoich kościołach (czyli w Levroux w regionie Indre lub w Mont-Beuvray, na południe od Morvan), systematycznie zajmował się starym pogaństwem celtyckiego chłopstwa (teraz w jego mniej lub bardziej zromanizowanej formie). Został ciepło przyjęty przez prowincjonalną arystokrację, którą pozyskał monastyczny ascetyzm, ale stał się także nieustraszonym obrońcą biednych (np. bronił uwięzionych przez hrabiego Awitusa za niepłacenie podatków) i prześladowanych (zauważ jego apel - podobnie jak Ambroży - do uzurpatora Maximusa w Trewirze, próbującego uratować herezjarchę Pryscyliana i jego uczniów przed osądem przez "świeckie ramię"). Zmarł w Candes w 397 r., pogardzany przez wielu duchownych, ale czczony przez wielu świeckich i ascetów. Kult św. Marcina rozpoczął się za jego życia (Żywot św. Marcina Sulpicjusza Sewera niewątpliwie poprzedza śmierć świętego, choć tylko nieznacznie) i był współmierny do szerokiego zakresu jego apostolatu. Rozciągał się od Normandii do Akwitanii i od Trewiru do Vienne przez Chartres i Paryż; rozprzestrzenianie się jego kultu nastąpiło wraz z rozprzestrzenianiem się wczesnego monastycyzmu galijsko-rzymskiego (który został założony na modelu egipskim, obejmującym ścisłą ascezę, mistycyzm i czynienie cudów, ze strukturami wspólnotowymi, które nie były tak sztywne ani "regularne"). Był człowiekiem o dość szorstkich manierach i wizjonerem, nie intelektualistą (wbrew temu, w co Sulpicjusz chciałby nas przekonać), i oddanym proroczym gestom miłosierdzia (podzielił się swoim wojskowym płaszczem z biedakiem przy bramie Amiens: Żywot św. Marcina). Trudno jest odkryć Marcina za hagiograficznym portretem Sulpicjusza. Jego kult w Tours był związany po czasach Chlodwiga z politycznym dominowaniem dynastii Merowingów i rozprzestrzenił się po całej Galii. Spośród miejsc nazwanych na cześć świętego, "św. Marcin" był we Francji zdecydowanie najczęstszy; tak było również w reszcie Europy, szczególnie we Włoszech. Twórcy mozaiki z kościoła S. Apollinare Nuovo w Rawennie umieścili św. Marcina na czele procesji męczenników, a św. Benedykt poświęcił mu kaplicę w miejscu pogańskiej świątyni na szczycie Monte Cassino.

MARTYNA: "Martyna, niestety, jest jedną z niewielu rzymskich świętych, o których istnieniu nie można nawet powiedzieć, że jest nieudowodnione". Ten rozczarowujący wniosek Pio Franchi de′ Cavalieri podsumowuje problemy związane z kultem i legendą Martyny. Uważa się, że była męczennicą z III w. która zmarła w czasach Aleksandra Sewera (222-235). Jeśli chodzi o jej kult, najstarsze świadectwo pochodzi od Honoriusza I (625-638), który poświęcił jej kościół na Forum. Jej święto, wymienione w Capitulare Evangeliorum (740), przypada na 1 stycznia. Jej Passio pochodzi z tego samego stulecia, ale nie ma wartości historycznej.

MĘCZENNIK - MĘCZEŃSTWO

I. Męczeństwo chrześcijańskie - II. Kult męczenników, świętych i relikwii - III. Czyny, pasje, legendy - IV. Inskrypcje dotyczące męczenników - V. Ikonografia.

I. Męczeństwo chrześcijańskie. Główny okres męczeństwa we wczesnym kościele przypadał na pierwsze trzy wieki pierwszego tysiąclecia, kiedy chrześcijaństwo było nadal uważane za religio illicita w Cesarstwie Rzymskim i było często prześladowane. Po Konstantynie miało być więcej męczenników: zamordowanych heretyków (pierwszym był Pryscylian z Ávili) i chrześcijańskich męczenników w krajach nienależących do Cesarstwa Rzymskiego (np. prześladowania w Persji w latach 309-438); ponadto męczeństwo miało otrzymać duchową interpretację, zwłaszcza w kręgach monastycznych: wszelkie cierpienie fizyczne lub psychiczne wierzącego jest uważane za rodzaj męczeństwa . 1. Znaczenie męczeństwa. Szczerze mówiąc, zadziwiające jest, że termin "świadek" (martys) w słownictwie chrześcijańskim zaczął w II w. oznaczać wyłącznie wierzącego, który cierpi i umiera za swoją wiarę; zwykły świadek stał się już "wyznawcą" . Jedynym wiarygodnym wyjaśnieniem tej zmiany terminologii jest przyznanie, że samo widowisko męczeństwa było uważane za rodzaj "świadectwa": cierpienie i śmierć męczennika są manifestacją mocy zmartwychwstania, ponieważ w męczennikach Chrystus cierpi i zwycięża śmierć. Rzeczywiście, męczennicy są nosicielami Ducha. Mają wizje, a wokół nich dzieją się cuda; ich męczeństwa mają również charakter przebłagalny: nie tylko ich własne grzechy zostają odpuszczone (chrzest krwi), ale i cała wspólnota wierzących ma z nich skorzystać (dają pojednanie pokutującym; odpychają moc diabła: ; wstawiają się za żyjącymi). Męczennicy są "z Panem" .2. Niechrześcijanie i męczennicy. W świecie pogańskim świadectwo męczenników przyjmowano na dwa sposoby: z obojętnością i pogardą lub z wyraźnym podziwem, który mógł nawet prowadzić do nawrócenia. a. Pogarda. Dla Tacyta chrześcijanie byli "zdecydowani w swojej nienawiści do rodzaju ludzkiego" (Roczniki XV, 44, 6); podczas gdy Pliniusz Młodszy widział w nich "bunt i niezwyciężoną zaciętość" , a Marek Aureliusz "wulgarną bezczelność", z jaką stawiali czoła śmierci . Takie negatywne reakcje mogły być czasami spowodowane zachowaniem owych chrześcijan. Rzeczywiście, w niektórych opisach męczeństwa znajdujemy obraźliwy język używany wobec prześladowców. Zachowanie rzekomo sprzeczne z zachowaniem Jezusa na krzyżu (Łk 23:34; słowa powtórzone przez Szczepana, Dz 7:60 i przez Jakuba, brata Pańskiego). Ponadto niektórzy chrześcijanie, w swej gorliwości, by dać poznać głębię swej wiary i osiągnąć niebiańską nagrodę, okazywali niekiedy nadmierne pragnienie śmierci. Działo się tak nie tylko wśród montanistów , ale także wśród członków Kościoła . b. Podziw. Natomiast pewność siebie męczenników mogła również wzbudzić zainteresowanie i podziw pogan, jak zauważa Tertulian: "Kiedy stajemy w obliczu demonstracji męczenników, kto nie zastanawia się, co kryje się pod spodem? A gdy już to odkryje, kto nie staje się wyznawcą, a gdy już zostanie wyznawcą, kto nie pragnie cierpieć?" ( być może Tertulian przedstawia nam tutaj powody swojego nawrócenia). Justyn twierdzi, że nawrócił się, obserwując odwagę męczenników: "Widząc ich nieustraszonych przed śmiercią..., pomyślałem, że niemożliwe jest, aby żyli w występku i miłości do przyjemności" (2 Apol. 12). Świadectwa tych, którzy byli świadkami męczeństwa, są liczne: człowiek, który postawił przed sądem Jakuba, syna Zebedeusza (Eus., HE 2, 9, 2-3); żołnierz Bazylides, obecny przy męczeństwie Potamiany (HE 6, 5, 3); żołnierz Pudens w odniesieniu do męczeństwa Perpetui i jej towarzyszy . Hipolit pisze: "Na widok tych cudownych wydarzeń wszyscy są przepełnieni zdumieniem... i wielka liczba tych, których męczennicy przyciągnęli do wiary, sama staje się męczennikami Boga" . Tak więc jest rzeczywiście prawdą, że chrześcijańskie męczeństwo w pierwszych wiekach miało skutek misyjny, jak słynnie wyraził to Tertulian: plures efficimur quotiens metimur a vobis: semen est sanguis christianorum .

II. Kult męczenników, świętych i relikwii. Początkowo nie było różnicy między obrzędami używanymi w kulcie zmarłych a męczenników, ponieważ te drugie wywodzą się z pierwszych; nie ma też żadnej między obrzędami męczenników a świętymi, którzy nie są męczennikami, ponieważ bardzo wcześnie ci drudzy byli związani z pierwszymi wspólną czcią. Ponadto początkowo nie było różnicy między kultem świętych (męczenników i niemęczenników) a kultem ich relikwii, które były uważane za znak ich obecności i narzędzie ich działania, duchowo rzecz biorąc, wśród żyjących. Dzieje się tak, ponieważ wszystkie te praktyki religijne wyrosły z siebie, jak gałęzie drzewa z jednego korzenia.1. Pojedynczy korzeń. Z kultu zmarłych wszelkie tradycyjne praktyki, które nie były niezgodne z wiarą chrześcijańską, zostały przeniesione na kult męczenników. To samo stało się w odniesieniu do specyficznie chrześcijańskich zwyczajów w kulcie zmarłych, zrodzonych z pragnienia skorygowania i uzupełnienia zwyczajów pogańskich. Te ogólne obserwacje potwierdzają szczególne przypadki. Pogrzeby są wspominane tylko w wyjątkowych okolicznościach . Odniesienie do przypraw w Acta martys (oprócz tych używanych do balsamowania) stało się hagiograficznym banałem, ale mimo to odzwierciedla prawdziwy zwyczaj . Wzmianka o miejscu pochówku często pojawia się w Passiones z Afryki , a praktyka ta jest potwierdzona w Depositio episcoporum i Depositio martyrum w Rome. To samo dotyczy daty śmierci, której zapisanie zalecał Cyprian . Praktykę tę potwierdzają również Depositiones w Rzymie. Wszystkie te dane, wzięte razem, dają nam to samo wrażenie: w kulcie męczenników wszystkie poprzednie zwyczaje pogrzebowe, które można było zachować, były nadal stosowane. Najbardziej uderzającym przykładem tej konserwatywnej tendencji jest zwyczaj libacji i uczt pogrzebowych, które chrześcijanie Rzymu praktykowali w imieniu swoich zmarłych, którzy zostali pochowani w bezpośrednim sąsiedztwie Piotra (grób ?), na cześć Piotra i Pawła (patrz inskrypcje triclia w S. Sebastiano). To samo miało miejsce w Hiszpanii , chociaż w Afryce Tertulian i Cyprian zabraniali swoim wiernym przestrzegania tego zwyczaju. W Bazylice Świętego Piotra w Rzymie istniał on jeszcze pod koniec IV w. . 2. Kult męczenników. Podobnie jak chrześcijańskie praktyki związane z kultem zmarłych wywodziły się ze wspólnego korzenia, tak samo praktyki związane z kultem męczenników. Ale od II w. zaczęły się one rozchodzić. Dowiadujemy się tego z literatury hagiograficznej, która powstała w tym czasie. Praktyki religijne opisane w Męczeństwie Polikarpa, cześć wyrażana męczennikom z 177 r. we wspólnym liście kościołów z Lyonu i Vienne oraz praktyki religijne, które zakładają hagiograficzne dokumenty z Afryki, pokazują, jak nawet w swoich początkach kult męczenników przybrał zarówno wymiar wspólnotowy (lub nawet międzywspólnotowy), jak i liturgiczny. (Te teksty zostały odczytane.) W III w. Cyprian wyraźnie poświadcza chrześcijańską praktykę celebrowania Eucharystii w imieniu męczenników; potwierdza również, że praktyka ta ma starożytne korzenie. Jest ona powiązana z jednej strony z rocznicą zmarłego, co można wywnioskować z Męczeństwa Polikarpa i z listów Cypriana, a z drugiej strony z grobem, w pobliżu którego odprawiano obrzęd. Znów wiadomo o tym z Męczeństwa Polikarpa, a także z rzymskich Depositiones, zwłaszcza z Depositio martyrum. Jeśli chodzi o charakter tej Eucharystii w imieniu męczenników, należy podkreślić przede wszystkim, że posiada ona ten sam charakter, co każda inna Eucharystia; tj. od samego zarania chrześcijaństwa zawsze była eschatologiczna, ponieważ jest jednocześnie anamnezą Paschy (śmierci i zmartwychwstania Pana) i oczekiwaniem na Jego przyjście (1 Kor 11,26). Byłoby to szczególnie zaznaczone podczas liturgii męczenników. Co więcej, właśnie z tego powodu Eucharystia sprawowana w rocznicę męczeństwa zachowywała niekiedy znaczenie wtórne, znaczenie wstawiennictwa za męczenników, co widzimy jako archaiczne przetrwanie u Cypriana i w Liturgii św. Jana Chryzostoma .

IV w. to okres zmian w odniesieniu do kultu męczenników. Po pierwsze, wszelkie pozostałe elementy, które mogły pozwolić na przekonanie, że kościół modli się za nich, zostały wyeliminowane. Augustyn stwierdza, że nie powinniśmy się za nich modlić, ponieważ męczennicy są już w chwale Boga; raczej to oni modlą się za nas. Akty religijne w imieniu męczenników nie czynią ich równymi Bogu, ale pozostawiają ich w ich ludzkim stanie zależności od Pana, nawet jeśli świętość, którą osiągnęli poprzez męczeństwo, czyni ich godnymi naszej czci i mogą być naszymi orędownikami u Boga . Druga ważna zmiana dotycząca kultu męczenników polega na stopniowym tłumieniu uczt pogrzebowych w ich imieniu. Kiedy Augustyn przybył do Mediolanu ze swoją matką , Ambroży ich zakazał. Sam Augustyn, po powrocie do Afryki, rozpoczął własną kampanię przeciwko nim . Po trzecie, należy zauważyć, że opracowano specjalną liturgię dla męczenników, charakteryzującą się dużymi zgromadzeniami ludzi, w której bankiety zastąpiono czuwaniami modlitewnymi, z wyborem czytań zaczerpniętych z Biblii i o charakterze hagiograficznym, którym towarzyszyły specjalne śpiewy, okolicznościowe dyskursy lub panegiryki popularne na Wschodzie, podczas gdy na Zachodzie komentowano Męki Pańskie. W IV w. budowano wielkie bazyliki na cześć męczenników (Rzym, Jerozolima), czasami z jednym lub kilkoma aneksami, aby powitać pielgrzymów, którzy przebyli duże odległości (Kalaat Seman, Tebessa [Thebaste] itp.). 3. Kult świętych niebędących męczennikami. Do końca IV w. tylko męczennicy byli obiektami czci i kultu, ale gdy prześladowania się skończyły, stworzono odpowiednik męczenników. Pierwszy najwyraźniej pochodził z liturgicznego stosowania czytań z dyptyków podczas Eucharystii. W Rzymie w 336 czytaniami tego rodzaju były Depositio episcoporum i Depositio martyrum. To, co zostało wstawione podczas mszy, jest znane z listów Innocentego I do Decentiusa z Gubbio, Bonifacego I do Honoriusza i Leona Wielkiego do Anatoliusza . W Cal. Carth., od początku VI w., obie serie są razem, co odpowiada końcowemu etapowi ewolucji, kiedy nie ma już rozróżnienia między męczennikami a biskupami z punktu widzenia kultu. Do tego etapu dotarliśmy w Rzymie i Mediolanie mniej więcej w tym samym czasie, gdy Communicantes w kanonie mszalnym przedstawia zjednoczoną serię zarówno męczenników, jak i świętych niebędących męczennikami . Właśnie z powodu tego samego rozumowania Bazyli Wielki i Marcin z Tours zostali zaliczeni do męczenników, nie przelawszy krwi. Istnieje jednak jeszcze inny powód: oprócz tego, że byli biskupami, prowadzili życie ascetyczne i dziewictwo, a rozwój idei w IV w. coraz bardziej zmierzał w kierunku traktowania tego rodzaju życia jako równoważnego męczeństwu. Antoni (Vita Antonii 91), Hilarion (Soz., HE 3, 14) wśród ascetów, którzy stali się popularni dzięki Vitae Patrum, a wśród kobiet, Radegunda, Batilde, Gertruda z Nivelles i Austreberta z Pavilly pokazały, jak asceza i dziewictwo szły ręka w rękę i były powodem czci najpierw wiernych, a potem Kościoła. Grzegorz z Tours w swoich mniejszych opusculach hagiograficznych i Grzegorz Wielki w swoich Dialogach mogą również dać nam obraz swojego kraju i okresu pod koniec VI w.

4. Kult relikwii i wizerunków. Początkowo kult relikwii stanowił jedną całość z kultem doczesnych szczątków świętych. Ciało było chowane w całości w grobowcu, gdzie otrzymywało cześć ustanowioną przez tradycję. Nie było możliwe dzielenie ciała, ani usuwanie jakiejkolwiek jego części, ani przenoszenie go; a fortiori nie można było przeprowadzić żadnej sprzedaży relikwii. Praktyki te były zakazane przez Codex Theodosianus, w oparciu o starożytne normy prawne zawarte w dwunastu tablicach. Rzeczywiście, kości, które zostały rozproszone, miały być ponownie połączone, o ile to możliwe, i przechowywane razem z resztą ciała. Nawet jeśli to typowo rzymskie prawodawstwo i praktyka nie występowały w całym imperium, służyły one uzasadnieniu odmowy ze strony Zachodu dzielenia ciał świętych i uzasadnieniu zastąpienia ich relikwiami reprezentacyjnymi, które dotykały lub znajdowały się blisko ciał (brandea). Natomiast na Wschodzie byli bardziej tolerancyjni w tym względzie. Tłumaczenie relikwii i ich dzielenie stało się powszechne, począwszy od św. Babylasa z Antiochii (351-354), a następnie zwyczaje te przeszły do Konstantynopola (gdzie stały się typową cechą) i do reszty Wschodu. W drugiej połowie IV w. niektóre relikwie przybyły do północnych Włoch ze Wschodu i to może wyjaśniać rozpowszechnienie się (prawie modę) praktyki tłumaczenia relikwii. Św. Ambroży stał się promotorem tej praktyki w tym regionie. Niewątpliwie znalezienie relikwii św. Szczepana (415) spowodowało na Zachodzie najgłębszą i najbardziej trwałą zmianę z powodu ich rozpowszechnienia wszędzie. Mamy doskonały przykład tego w św. Augustynie, którego początkowa obojętność na kult relikwii przekształciła się w ostatnich latach jego życia w aktywną i informacyjną promocję. Ostatni etap rozwoju tej praktyki na Zachodzie przypada na Grzegorza z Tours, a na Wschodzie na Jana z Damasceńskiego. Hagiograficzne dzieła Grzegorza były całkowicie zorientowane na kult relikwii i stanowią katalog cudów, które one czyniły. Jego Historia Francorum przedstawia również liczne anegdoty hagiograficzne. Jan z Damasceńskiego (De fide orthodoxa 4, 15) podsumowuje grecką teologię wspierającą kult relikwii, a jego dzieła stanowią preludium do dzieł Tomasza z Akwinu, jeśli chodzi o to pytanie: ponieważ jest to świątynia Boga na ziemi, ciało świętego otrzymuje "zaszczyt czci" (prosku,nhsij timhtikh,), który powinien być przyznawany wszystkim tym, którzy zademonstrowali taką godność; ponieważ godność ta jest odbiciem boskiej chwały, cześć, którą otrzymuje, ostatecznie przypada samemu Bogu. To, co Jan z Damasceńskiego mówi o relikwiach, mówi również o obrazach. Jednakże ten ostatni element jest typowy dla Wschodu, gdzie trudny okres ikonoklastyczny miał się wkrótce rozpocząć. Na Zachodzie kult obrazów rozwija się w podobny sposób dopiero w średniowieczu.

III. Czyny, pasje, legendy. Literatura dotycząca męczenników otrzymała różne nazwy: Czyny to dokumenty, które rejestrują decyzje władz sądowniczych dotyczące wyroku śmierci wydanego na męczenników; Pasje i Martyria mają nieco charakter narracyjny i traktują o ostatnich dniach i śmierci męczenników; Legendy to opowieści, które zawierają więcej elementów fantazyjnych niż prawdy historycznej. Nawet jeśli te definicje są, przynajmniej częściowo, konwencjonalne, to jednak koncepcja gatunku literackiego jest stosowana nawet do literatury hagiograficznej. Koncepcja ta jest zwykle stosowana w literaturze świeckiej i jest powszechna w hagiografii dopiero od XX wieku, a w krytyce biblijnej dopiero od końca XX wieku. 1. Krótka historia krytyki tekstu dotyczącej męczenników. Bollandysta H. Delahaye wykorzystał emeryturę wymuszoną na nim przez I wojnę światową, aby wyłożyć teorię tego kryterium hagiograficznego i zastosować ją do literatury męczenników. W nim odróżnił on pasje historyczne od panegiryków, a te ostatnie od pasji epickich. Wszystkie możliwe zanieczyszczenia zostały podkreślone w tych głównych gatunkach. Około trzydzieści lat później kanonik R. Aigrain w podręczniku, który stał się już klasyką, przedstawił dydaktyczny wykład tych idei. G. Lazzati, nieco później, rozwinął je dalej: ograniczając się do pism z pierwszych czterech stuleci, określił granice oraz warunki historyczne i liturgiczne dla ustalenia ich autentyczności i odrzucił to, co zostało nałożone pod koniec okresu z powodu różnych postaw. Wreszcie praca G. Lanaty traktowała Dzieje jako dokumentację proceduralną, na mocy której chrześcijanie zostali skazani na męczeństwo. Doszło się więc, po stopniowym ograniczeniu materiału, do precyzyjnego dostrojenia krytyki dokumentów dotyczących męczenników i do oddzielenia wszystkich liturgicznych, redakcyjnych i powieściowych fragmentów obecnych w formie literackiej od autentycznego jądra faktycznego. Z analizy tych kryteriów wynika, że panegiryki nie należą do tego samego gatunku literackiego co akty, pasje i legendy. Cechą wspólną tych trzech dokumentów jest fakt, że zawierają teksty narracyjne, które mniej lub bardziej wiernie opisują to, co przydarzyło się męczennikom od czasu, gdy stanęli przed trybunałem, aż do wykonania wydanego na nich wyroku. I to właśnie na mocy tego kryterium teksty te muszą zostać włączone do tej literatury. 2. Opowieści o pasjach. Najstarszym tekstem w tym gatunku jest Męczeństwo Polikarpa . Ogólnie przyjmuje się, że męczeństwo miało miejsce w 167 r., co pozwala datować list, który je opisuje, na 170 r. Chrześcijanie ze Smyrny zachęcają współbraci Filomelii, którzy poprosili o informacje na temat śmierci ich biskupa Polikarpa, przedstawiając go jako męczennika według ewangelii. To jest główna idea inspirująca do napisania listu, który był ponadto uważany za list okólny, który mieszkańcy Filomelii mieli przekazać do wiadomości wszystkim wspólnotom katolickim. Od samego początku opis męczeństwa jest skonstruowany jak demonstracja i przedstawiony jako list okólny. To samo stało się z listem z Lyons. Rzeczywiście, kościoły Lyons i Vienne informują swoje siostrzane kościoły w Asia i Phrygia o wydarzeniach z 177 r., w których ofiarą padła bardzo duża grupa chrześcijan z obu miast . Tekst jest zredagowany zgodnie ze stylem listownym pierwszych chrześcijan i ma na celu pokazanie, że męczeństwo jest równoważne walce, że męczennicy są wojownikami Boga, że diabeł jest wrogiem, a prześladowcy są jego wojskami. Kiedy wróg wierzy, że ich unicestwił, w tym momencie odnoszą zwycięstwo, ponieważ naśladują upokorzenie i wywyższenie Chrystusa, i wraz z nim stają się wiernymi i prawdomównymi świadkami. W tych ideach jesteśmy w stanie rozpoznać podstawowy temat chrześcijańskiego rozumienia męczeństwa, naszkicowany już w Męczeństwie Polikarpa, który otrzymuje biblijne tło o wyjątkowym bogactwie w liście z Lyonu. Nie zmienia to faktu, że współczesna krytyka jest generalnie zgodna z Euzebiuszem z Cezarei , gdy uznaje w tym dokumencie wierność historii, która odpowiada jej pragnieniu bycia duchowo budującym. List ten stanowi również źródło podstawowej wartości dla historii początków chrześcijaństwa w Lyonie. Te modele literackie dały impuls do właściwej serii męczeństw i namiętności, które można znaleźć zarówno na greckim Wschodzie, jak i na łacińskim Zachodzie. Termin Martyrion stoi na czele opisów Justina i jego towarzyszy w ok. 163-167 (BHG 973); z Apolloniusem w ok. 183-185 ; z Karpusem, Papylusem i Agathonice w 250 (BHG 294); z Agape, Chionią i Ireną w 304 ; i z Euplusem w 304 . Teksty te są głównie dłużne wcześniejszym tradycjom hagiograficznym, w ich szacunku dla dokładności historycznej i w ich trosce o prezentację apologetyczną, ale wszystkie razem zapowiadają nową formę literacką. List został porzucony na rzecz opowieści, czystej i prostej; ponadto równowaga między historią a apologetyką miała przechylić się w stronę tej drugiej. Innymi słowy, teksty te często zachowują elementy, mniej lub bardziej ważne, aktów sądowych, ale elementy retoryczne, z którymi są zmieszane, stają się coraz bardziej widoczne. Znaczenie i troska o świadectwo, składane i relacjonowane dla niego samego, zaczęły zanikać, ustępując miejsca świeżej prezentacji wiary chrześcijańskiej. Apologetyka chrześcijańska stała się bojowa w obronie tożsamości chrześcijańskiej i zaczęła atakować inne religie tamtych czasów, tj. pogaństwo i judaizm. Ta nowa postawa, właściwa apologetom od Atenagorasa do Tertuliana, została wprowadzona w męczeństwach napisanych po grecku, w których stała się niemal powszechna. W międzyczasie pasje pisane po łacinie, które pochodziły głównie z Afryki, miały inny cel i podążały odrębną linią rozwoju. Obejmują one pasje Perpetui , Marianusa i Jacobusa , Montanusa i Lucjusza , męczenników Abitiny , Donatystów . Ten wybór tekstów pozwala nam rozróżnić dwa okresy w starożytnej hagiografii afrykańskiej. Pierwszy obejmuje pasję Perpetui, Marianusa i Jakuba oraz Montanusa i Lucjusza, należące w dużej mierze do III w., w którym wizje odgrywają bardzo ważną rolę. Passio Perpetuae jest pierwszą z grupy z wcześniejszego okresu. Pasje pochodzące z tego okresu mają inną wspólną cechę: relacje z wizji są autobiograficzne, spisane przez samych męczenników i włączone do całości przez ostatecznego redaktora. Wreszcie Passio Perpetuae ujawnia apologetyczną intencję redaktora, aby pokazać, że wizje męczenników są równoważne charyzmatowi prorockiemu i że ich autobiografia stanowi tekst natchniony w ten sam sposób, co kanoniczne Pisma, i przeznaczony, podobnie jak one, do czytania w liturgii. Ta sama intencja leży u podstaw całej literatury na temat wizji. Drugi okres składa się z hagiografii donatystów. Obejmuje ona pasje męczenników, którzy zmarli przed schizmą, ale którzy, po pewnych upiększeniach i dodatkach, zostali przyjęci przez sektę (np. Passio Saturnini). Następnie mamy pasje samych donatystów, którzy są przedstawiani na różne sposoby (relacje, kazania, listy), z których wszystkie miały na celu pokazanie, że kościół donatystów był kościołem męczenników, a więc jedynym prawdziwym, podczas gdy Kościół katolicki był fałszywy i kościołem zdrajców (traditores). Można zauważyć, że pasje męczenników nie tylko stały się narzędziami polemiki i propagandy, ale również służyły do ustalania kryteriów ortodoksji. Ideologia stała się ważniejsza od historii. 3. Akty sądowe. W tej samej epoce pojawił się i rozwinął gatunek literacki aktów sądowych, które składają się z dialogów o zmiennej długości między męczennikiem a sędzią. Redagowanie tych zapisów jest zgodne ze zwyczajami kancelarii sądów rzymskich. Takie zwyczaje są znane z szeregu zapisów ustnych używanych w starożytności: przypadek Dionizego z Aleksandrii , Gesta apud Zenophilum , Acta purgationis Felicis ep. Aptung. , Gesta collationis Carthaginensis ; lub niedawne znaleziska papirusowe . Skorzystanie z publicznych archiwów, w których przechowywano dokumenty, było możliwe i jest dobrze udokumentowaną praktyką . Czy ktoś sięgnął do archiwów, aby uzyskać informacje o czynach męczenników? Aby odpowiedzieć twierdząco na to pytanie, zwykle przytacza się akty Taracusa, Probusa i Andronikusa , których redaktor twierdzi, że uzyskał za pewną sumę złota kopię publicznych aktów postępowania ich dotyczących. H. Delahaye był skłonny nie dawać zbytniej wiary temu przykładowi, podczas gdy R. Aigrain uważał, że można się do niego odwołać. Ze swojej strony G. Lanata przyznał to w zasadzie, ale uważał, że konkretny przypadek w BHL 7981 został wymyślony. W każdym razie, nawet zakładając, że nie było oszustwa ze strony redaktora, te akty stanowią wyjątkowy przykład, z którego nie można uogólniać, a zatem preferowane są inne wyjaśnienia. W przypadku krótkich, pojedynczych przesłuchań, o których istnieniu wiadomo tylko ze względu na publiczny charakter sprawy, należy sobie wyobrazić, że to, co zostało spisane, było wspomnieniami jednego lub więcej świadków, którzy słyszeli postępowanie na własne uszy. W przypadku wielokrotnych lub przedłużonych przesłuchań nic nie powstrzymywało tych samych świadków przed spisywaniem pytań i odpowiedzi i wykorzystywaniem ich we własnych wersjach wydarzeń z większą swobodą niż oficjalny kanclerz, z wyjątkiem być może strachu przed zdradzeniem się jako chrześcijan. Ponieważ zwyczaj przekazywania aktów stał się powszechną praktyką, co moglibyśmy wnioskować w odniesieniu do tych przypadków? Bycie chrześcijaninem było przestępstwem karanym śmiercią; tylko gubernatorzy prowincji (w Rzymie prefekt miasta lub prefekt pretorium) mieli jus gladii i mogli wydawać wyroki śmierci. Tak więc chrześcijanie mieszkający w mieście, w którym mieszkał gubernator, byli przekazywani jego sądowi, co mogło skrócić czas między dochodzeniem w sprawie a wydaniem wyroku. Tak więc widzimy, że niektóre sprawy zostały zakończone na jednej sesji (Acta Scillitanorum), chociaż zwykle odbywało się więcej niż jedna sesja: akty Fileasa wskazują, że w jego sprawie odbyło się z pewnością pięć sesji. Perenniusz przyznał Apolloniusowi trzy dni na refleksję ; Saturninus zaproponował trzydzieści dla męczenników Scillitani. Jeśli po tym okresie oskarżony nadal nazywał siebie chrześcijaninem, sędzia, wspomagany przez obrońcę, wydawał wyrok, a kanclerz przepisywał akt skazania na tabliczce, którą sędzia odczytywał skazanemu w obecności wszystkich (ex tabellis recitare). Wyrok był wykonywany natychmiast. W przypadku chrześcijan mieszkających poza stolicami prowincji, najpierw stawali się oni przed organem miejskim, którego obowiązkiem było zbadanie sprawy (cognitio pro tribunali), aby zweryfikować tożsamość oskarżonego i jego przynależność (w stosownych przypadkach w obrębie hierarchii) do chrześcijaństwa. Sporządzano ustny zapis (Acta), który przekształcano w dossier (elogium), które wysyłano do gubernatora wraz z oskarżonym (co było najczęstszym przypadkiem), lub trzeba było czekać na przybycie gubernatora w to miejsce, jeśli był w trakcie przeprowadzania inspekcji (Akta Pioniusza). Acta zostały odczytane w obecności gubernatora, a oskarżony mógł potwierdzić lub odwołać swoje poprzednie oświadczenia. Następnie został skazany lub zwolniony w zależności od przypadku. Okoliczności sprawy mogły być różne: gubernator mógł przewodniczyć in secretario, tj. prywatnie, w swoim biurze, lub pro tribunali, na otwartym sądzie. Władze miejskie badały sprawę w miejscu publicznym; w przypadku Pioniusa, na forum w Smyrnie. Śledztwo mogło obejmować quaestio, tj. tortury (quaestio per tormenta), a przebieg samego dochodzenia pozostawiano inicjatywie gubernatora, który miał również prawo odroczenia skazania lub nieułatwiania dochodzenia . Często gubernator zachowywał się uprzejmie wobec oskarżonych, jak w przypadku Perenniusza z Apolloniuszem, Paternusa z Cyprianem i Kulcjanusa z Phileasem. Saturninus również w żaden sposób nie chciał potępić Scillitani i uważał, że możliwe jest pozasądowe rozstrzygnięcie. Ale różnica polegała na tym: w obliczu pogańskiego synkretyzmu chrześcijański monoteizm był nieprzejednany; stąd odpowiedź Scillitani i Cypriana: dla tak słusznej sprawy nie ma potrzeby rozważań! Akty sądowe, z punktu widzenia ich najbardziej autentycznej natury, wyraźnie pokazują nam przepaść, która dzieliła dwa światy, między którymi sprzeciw i niezrozumienie miały wzajemną trwałość, pomimo ścisłych i różnorodnych relacji; chociaż zwykle uśpione, sprzeciw i niezrozumienie wybuchają w okresach kryzysu. Akty sądowe miały ten sam cel, co Passio Perpetuae, które zostało sporządzone, jak wyraźnie przyznaje jego kompilator, do odczytania podczas liturgii. Początek jest dobrze znany: datowanie zgodnie z podziałem miesiąca rzymskiego na rok konsularny, wskazanie miejsca, przesłuchanie w celu potwierdzenia tożsamości oskarżonego. Te formuły były często poprzedzone tytułem lub wstępem w tekstach chrześcijańskich, w których świętemu odnoszono określenie "męczennik" lub "błogosławiony męczennik", tytuł nieznany w kancelariach publicznych; lub, w aktach Justyna, odniesieniem do okoliczności męczeństwa, w czasie "bezbożnych i bałwochwalczych prześladowań" (wyrażenie, które jest równoważne z rodzajem chrześcijańskiego podpisu na dokumencie, ale w żaden sposób nie wpływa na jego istotę). W toku aktów można zauważyć inne cechy: bohater jest zawsze opisywany jako "męczennik"; drobiazgi ustnych procedur mogą być skrócone; chrześcijański charakter odpowiedzi męczennika jest starannie podkreślany; relacja słuchaczy jest uzupełniana sprawozdaniem z egzekucji. Wreszcie koniec tekstu, biorąc pod uwagę zawartą w nim doksologię, ma wyraźnie stylowy charakter. Wszystkie te akcenty nie zmieniają istoty oryginalnego dokumentu, ale jedynie nadają mu chrześcijański kontekst. Na podstawie rodzaju drobnej edycji możemy wyróżnić dwie serie aktów sądowych. Z jednej strony akty męczenników Scillitani ; Cypriana ; Maksymiliana ; Marcellusa , Fructuosusa, Auguriusa i Eulogiusa ; a z drugiej strony akty Justyna ; Apolloniusza ; Karpusa, Papila i Agathonice ; Agape, Chionii i Ireny ; i Euplusa . Podczas gdy akty w języku łacińskim (oprócz tych Fructuosusa, zachowanych w wydaniu z IV w.) z wielką wiernością podążają za ogólnym rozwojem aktów sądowych, te w języku greckim były świadkami ewolucji bardzo wcześnie. Tylko te Justyna (pomijając preambułę, która pochodzi z IV w.), a już w mniejszym stopniu Apoloniusza, składają się w większości z dokumentów sądowych, które nadal istnieją w innych aktach, ale w kontekście, w którym redaktor coraz bardziej ingeruje, aż do czasu męczeństwa Pioniusza (pod koniec IV w. lub na początku V w.) tylko dwa rozdziały z dwudziestu odnoszą się do ustnych zapisów. Ta ewolucja przygotowała grunt pod pomysłowe interpretacje Passiones. 4. Legendy epickie i fikcyjne. Reprezentują one gatunek dokumentu, w którym część historyczna została zredukowana na rzecz elementów czysto fantastycznych. Zbliżały się do literatury epickiej lub powieści historycznych i mogły łączyć się ze wspólnym gatunkiem folkloru. Ta tendencja do przekształcania tekstów hagiograficznych w fikcję jest widoczna w dokumentach, które są bezsprzecznie historyczne w swej istocie. W pasji, która dotyczy Apolloniusza, rzymskiego męczennika z lat 183-185, jego imię zostało zmienione na Apollo, współczesnego św. Pawła, Perennes, prefekt Rzymu, staje się Perenniuszem, prokonsulem Azji, chociaż ta wspaniała prowincja była mu w rzeczywistości nieznana; w ormiańskiej wersji , Apolloniusz zachowuje swoje imię, ale prokonsul Azji traci swoje, stając się Terencjuszem, wraz ze swoim urzędem, stając się prefektem lub chiliarchą. W Męczeństwie Pioniusza są nie tylko przypadkowe przykłady wynikające z przekazu tekstowego, ale także zmiany, które wpływają na istotę dokumentu. Autor tekstu twierdzi, że opiera się na pismach męczennika (su,ggramma) i notatkach z dworu (upomnh,mata), i w rzeczywistości niektóre fragmenty rzeczywiście pozostały, ale wkład autora jest tak oczywisty, jak w wizjach Katarzyny Emmerich, zredagowanych przez C. Brentano. Jeszcze bardziej problematyczny jest przypadek Męczeństwa Dasjusza : jeśli weźmiemy pod uwagę relację z Saturnaliów, która służy do ujęcia męczeństwa i nadaje mu wiele lokalnego kolorytu, męczeństwo zostaje sprowadzone do kilku banałów bez żadnej historycznej spójności. Historia Dasjusza wprowadza nas do właściwie epickich namiętności, gatunku, którego cechy zostały w pełni omówione przez H. Delahaye′a. Te z reguły obejmują konwencjonalne postacie (cesarze, sędziowie, mordercy, naoczni świadkowie, grabarze) i sceny (przesłuchania, tortury, cuda, wskrzeszenia), elementy, w których egipscy namiętności oddają się dla dobra apologetyki, z interwencją Juliusza z Akfas, który pojawia się jako sekretarz sędziego, grabarz męczenników i redaktor ich namiętności, zanim sam staje się bohaterem własnej namiętności. Namiętności te są porównywalne do epiki, ponieważ kieruje nimi ta sama potrzeba wywyższenia bohatera poprzez mnożenie jego osiągnięć i trudności z nimi związanych. Wraz z namiętnościami epickimi, od III w. rozwijały się namiętności fikcyjne. Romans hagiograficzny mógł przybrać wszystkie formy romansu świeckiego. Najsłynniejszą chrześcijańską opowieścią przygodową jest bez wątpienia dramat klementyński znany jako Recognitiones. Papież Klemens, który był bez cienia wątpliwości prawdziwą postacią historyczną i autorem literatury chrześcijańskiej z ostatnich lat I w., zostaje przemieniony przez kazania św. Piotra i przez swoje własne w bohatera szukającego swojej rozproszonej rodziny. Do tego gatunku należą również Dzieje Pawła i Tekli. Autor tego romansu został uznany za kłamcę, pomimo jego zapewnień, że napisał go z miłości do apostoła. Jednak szczyt nieprawdopodobieństwa osiągają przygody generała Placidasa, który zmarł pod imieniem Eustachy lub Eustachy , nieznane w prozopografii armii rzymskiej. Tyle samo można powiedzieć o licznych świętych, którzy zostali przemienieni w żołnierzy. Podobny do opowieści przygodowej jest sielankowy romans: zamiast typowych dla starożytności dramatów o charakterze seksualnym, chrześcijanie zamienili je w budujące historie. Pasja Marcjana z Cezarei w Mauretanii skupia się wyłącznie na dziewictwie. Historia św. Cecylii rozwija ten temat dalej: bohaterka obiecuje w noc poślubną pozostać dziewicą i nakłania męża do dotrzymania tej obietnicy . Opowieść jest zapisem z końca V w. sceny opowiedzianej przez Wiktora z Wity, w której protagonistą jest pewien Maksyma z Afryki. Opowieść wykorzystuje rzymskich męczenników i postacie jako swoich bohaterów, których groby były znane i mogły być czczone przez każdego, podczas gdy kościół w Trastevere, nazwany św. Cecylii, faktycznie nosi imię swojej założycielki i ilustruje historyczny proces dobrze znany w kościołach rzymskich, tj. przekształcanie założycieli kościołów w świętych. Jeśli chodzi o historię Aleksjusza, rozwija ona temat, który zyskał sławę na przestrzeni lat, temat młodego małżonka, który opuszcza żonę w noc poślubną, aby wieść życie w ubóstwie i żebrać o miłość Chrystusa. Podobne budujące tematy obfitują w literaturze hagiograficznej, a od męczenników tematy te przeszły na świętych, którzy nie byli męczennikami. Można przytoczyć między innymi męczeństwo, które oczyszcza duszę z grzechu; niewinność prześladowaną aż do śmierci; przebaczenie przestępstw posuniętych tak daleko, że pogardza się sobą; męczeństwo miłości, w którym niewinna osoba zajmuje miejsce skazanego; aktora, który pozwala, aby jego nawrócenie było żartem; dziewicę przebraną za mężczyznę w męskim klasztorze, której tożsamość zostaje odkryta dopiero po jej śmierci. Ten rozwój niesie ze sobą zamieszanie w gatunkach literackich, tak że granica między hagiografią, fikcyjną twórczością, folklorem i mitem staje się niewyraźna. To doprowadza nas do punktu, w którym prawdziwi święci stali się czarodziejami, a mit przybrał formę życia świętych. Jednym z najciekawszych zjawisk w tej ewolucji jest tworzenie cyklów hagiograficznych: święty, który nadaje swe imię i fikcyjną jedność całości, jest otoczony grupą innych świętych, którzy zostali umieszczeni w kalendarzu (cykl Polichroniusza dla świętych od końca lipca do połowy sierpnia) lub w topologii (Święty Sebastian, Czterech Koronowanych Męczenników). Proces ten jest znany powieściopisarzom takim jak A. Dumas, Balzac czy Bourget. Podsumowując, można zauważyć, że literatura hagiograficzna obejmuje dziedzinę tak szeroką i różnorodną jak literatura świecka: dokumenty zaledwie naszkicowane lub pobieżnie przerobione; historie skomponowane w celu pouczenia i zbudowania współwyznawców lub w wyraźnie apologetycznym lub polemicznym celu; dzieło czystej fantazji, w którym historia służy jedynie jako uchwyt dla akrobacji wyobraźni. Na tym etapie zmiennej konsystencji stąpają postacie, których wartość historyczna jest sama w sobie zróżnicowana: obok autentycznych i rozpoznawalnych męczenników, sporządzonych według dobrze znanych i weryfikowalnych współrzędnych, są tacy, których cechy, oszpecone przez hagiografię, stały się nierozpoznawalne pod kilkoma warstwami farby spowodowanymi ograniczeniami formy literackiej lub transformacją w postacie legendarne; a są też tacy wymyśleni celowo, wykorzystujący postacie z bajek, romansów, mitów i innej literatury fikcyjnej. Obowiązkiem krytyki hagiograficznej jest zastosowanie pojęcia formy literackiej do tego zróżnicowanego dzieła i uczynienie tego z wystarczającą rozwagą, aby móc ostatecznie odróżnić to, co jest prawdziwie historyczne.

IV. Inskrypcje dotyczące męczenników.

1. Rodzaje inskrypcji. W kwestii rozwoju kultu męczenników, który wpłynął na zróżnicowanie pisma epigraficznego od IV w., odwołamy się do traktatu H. Delehaye′a, który w dużej mierze opiera się na inskrypcjach. Można dokonać następujących rozróżnień: a. Epitafia męczenników. Są to inskrypcje nagrobne charakteryzujące się wymienieniem tytułu męczennika, pojedynczo lub razem ze słowem passus, z datą, a czasami ze szczegółami dotyczącymi okoliczności męczeństwa. Epitafia męczenników, chociaż powszechne w Rzymie, gdzie ich kult przez długi czas pozostawał związany z cmentarzami (a więc z katakumbami), rzadziej widywano je w miejscach, w których po raz pierwszy znana była praktyka tłumaczenia ich ciał i rozpraszania ich relikwii. Jednakże niewiele z tych tekstów jest współczesnych ich pochówkowi: istnieje wiele późnych kopii lub nowych wersji, które powstały, gdy groby były ozdabiane (inskrypcje z czasów papieża Damazego). b. Inskrypcje wskazujące na obecność relikwii. Niezależnie od tego, czy relikwie są prawdziwe (z IV w. na Wschodzie), czy tylko symboliczne (zwykle na Zachodzie brandea z tkaniny lub poświęconej ziemi), jedna lub więcej inskrypcji może służyć do sygnalizowania ich obecności i wyjaśniania okoliczności depositio. Epigrafy można rozróżnić według rodzaju i umieszczenia relikwiarza. Gdy relikwiarze są duże i widoczne lub dostępne (np. relikwiarze ad oleum na Wschodzie), jedyny i jedyny napis został napisany na pokrywie lub korpusie trumny. Bardziej powszechnie, w miejscach, gdzie relikwiarz umieszczono pod ołtarzem lub w jego podstawie (Grecja i Zachód), można znaleźć trzy rodzaje tekstu: (1) tekst napisany na trumnie, authentica, który podaje imię lub imiona męczenników zatwierdzone przez władzę kościelną. Takie inskrypcje można znaleźć również poza trumną lub pojemnikiem; (2) ustny opis depositio z nazwą relikwii (częściej memoriae niż reliquiae), oznaczeniem świętych, słowem positius lub depositus, imieniem biskupa, który dokonał konsekracji (wprowadzonym przez ab, a następnie wyrażeniem per manus), datą, tylko z dniem miesiąca (na potrzeby upamiętnień), lub dokładnym rokiem, czasami także imieniem osoby, która zleciła wykonanie grobu lub jego darczyńcy; (3) gdy uwierzytelnienie lub ustne sprawozdanie z depositio nie są widoczne, imię męczennika było po prostu wyświetlane na zewnątrz, w większości przypadków z datą, która służy do upamiętnienia. (Zobacz także listy męczenników poniżej.) c. Dedykacje. Imię czczonego męczennika często pojawia się jako część dedykacji lub formuły wotywnej - zazwyczaj razem z imieniem osoby dokonującej dedykacji, a czasami jest modlitwa lub powód ex voto, a na końcu data - nad obszarem poświęconym męczennikom. Może być częścią tej samej struktury, ale w takim przypadku tekst może być napisany na fasadzie, na architrawie drzwi, na mozaice na ziemi itp.; oprócz słów oznaczających ważny budynek (bazylika, ecclesia), można znaleźć również neutralne terminy (domus N. martyris) lub poetyckie terminy (sedes), a często memoria, które jest dwuznaczne w znaczeniu, będąc jednocześnie abstrakcyjne (pamięć) i konkretne (sam obiekt pamiątkowy lub pomnik). Poświęcenie może być przypisane do czegoś wewnątrz (ołtarz, civory, ogrodzenie, stół, patrz poniżej) lub do jakiegoś wyposażenia (zwłaszcza lampy, korony lub metalowego krzyża wotywnego). d. Mensae martyrum. Kategoria charakterystyczna dla Afryki, ale tylko sporadycznie udokumentowana gdzie indziej (np. w Axiopolis w Scytii Mniejszej), to mensae martyrum, inskrypcje na uformowanej prostokątnej lub półkolistej płycie położonej płasko, z imionami męczenników powyżej wprowadzanymi słowami mensa, memoria, nomina lub czasami formułą wotywną. Forma ta wywodzi się z tradycji pogrzebowych mensae w wielu częściach Afryki. Jednak mensae martyrum, które wszystkie mają niepewne pochodzenie, nie mają charakteru pogrzebowego. Nie są ołtarzami, jak długo sądzono, i nie wskazują na obecność relikwii. Ich przeznaczenie w kościele nie zostało ustalone: czy są to jedynie ex votos lub stoły na ofiary? e. Pogrzeby ad sanctos i wezwania męczenników w epitafiach. Bardzo wcześnie rozwinął się zwyczaj umieszczania grobu zmarłego pod opieką patrona, który mógł wstawiać się za nim lub nią w niebie, albo przez bliskość grobu, albo przez formułę wezwania. W tym celu w epitafium wspomina się o obecności świętego (ad sanctum N.) lub wskazuje się na budynek poświęcony męczennikowi (in basilica sancti N.); czasami można spotkać się z prostym wezwaniem (sancti N.N. orate pro nobis). f. Inne kategorie. Oprócz tych kategorii, stosunkowo jasno zdefiniowanych przez dowody, geografię i sformułowanie, istnieją inne odniesienia do męczenników znalezione w tekstach różnego rodzaju: elogia pisane wierszem (które można pomylić z epitafiami lub dedykacjami, takimi jak inskrypcje Damazego w Rzymie), wezwania lub proste listy. Dwa terminy wywołały liczne dyskusje: memoria (patrz wyżej) i nomina, które kiedyś uważano za równoważne relikwiom. Kiedy ten ostatni termin poprzedza listę imion z datą lub bez, musi służyć jedynie zachęcaniu lub zezwalaniu na upamiętnianie męczenników (jak listy znajdujące się na ruchomych podstawach, np. dyptykach poświadczonych tekstami). 2. Podział geograficzny. Inskrypcje dotyczące męczenników znaleziono w każdym kraju, a główne podręczniki dotyczące chrześcijańskiej epigrafii proponują ich klasyfikację. Do 1920 r. teksty łacińskie były wygodnie przechowywane w zbiorze E. Diehla. Dwa ośrodki są preferowane ze względu na liczbę inskrypcji i ich wartość historyczną: Rzym, zwłaszcza ze słynną serią inskrypcji wierszem "Damazy" zebranych przez papieża Damazego (366-384) i wygrawerowanych przez Filokala; i północnej Afryce, gdzie znanych jest ponad 300 różnych tekstów, które odzwierciedlają szczególny rozwój kultu męczenników w tej prowincji. Teksty te, opatrzone adnotacjami do 1907 r. przez P. Monceaux, znajdują się obecnie w nowym i bardziej specjalistycznym wydaniu .

V. Ikonografia

W najstarszej sztuce chrześcijańskiej, przysłowiowo radosnej i pozytywnej, unika się smutnych i gwałtownych scen odnoszących się np. do passio Christi, z wyjątkiem być może tzw. sceny Coronatiow katakumbach Pretestato (Wp 18) i tych, które symbolicznie odtwarzają grób święty na tzw. sarkofagach pasyjnych (Saggiorato, I sarcofagi, passim). Z tego samego powodu wczesne sceny ukazujące samo męczeństwo lub pro tribunali są rzadkie w porównaniu z tymi, które przedstawiają ich apoteozę, koronację lub wejście do nieba. Prudencjusz informuje nas o niektórych dekoracjach malarskich, które obejmują sceny hagiografii męczenników, a w szczególności męczeństwo św. Jana Chrzciciela , św. Szczepana Pierwszego Męczennika, ukrzyżowanie Chrystusa i rzeź Świętych Młodzianków . Ponownie Prudentius opisuje sceny zdobiące zewnętrzną część budynku przypominającego martyrion w Imoli, przedstawiające mękę św. Kasjana oraz cykl, który w sposób metaforyczny opisuje grób Hipolita w rzymskich katakumbach o tej samej nazwie . Z kręgu Ojców Wschodnich interesujące jest świadectwo Grzegorza z Nyssy, który odnotowuje przedstawienie męczeństwa św. Teodora, oraz Asteriusza z Amasei, który daje nam cenny i żywy opis przedstawienia egzekucji św. Eufemii. Spośród przedstawień, które przetrwały do dziś, to, które zdobiło część intrados arcosolium Cimitero Maggiore przy Via Nomentana w Rzymie, uznano za znaczące (Wp 224, 2). Można ją datować na drugą połowę IV w. Kiedyś interpretowana jako cudowne nawrócenie Papiasza i Maura, gdy prowadzili Sisiniusza na męczeństwo (o czym świadczy obecność Chrystusa z virga), scena ta jest dziś rozumiana jako przedstawienie podwójnego tematu Piotrowego (Bisconti, Dentro e intorno). Na zagubionym fragmencie malowanego tynku, obecnie przechowywanym na rzymskim cmentarzu św. Tekli i datowanym na około połowę IV w., można zobaczyć postać kobiecą w pozycji orans i postać męską, która chwyta kobietę i próbuje ją odciągnąć. Wszystko to sugeruje gwałtowne działanie męczeństwa lub jako jedyną możliwą alternatywę, ilustrację epizodu nękania Zuzanny przez jednego ze starszych (Santagata, Su due discusse figurzaioni). W górnej szybie prawej ściany konfesjonału św. Jana i Pawła na wzgórzu Celio namalowano scenę decollatio, dokonaną przez dwóch katów - w typowych tunikach wojskowych - na trzech postaciach klęczących, z zawiązanymi oczami i rękami związanymi za plecami (Prandi-Ferrari, Bazylika, 128). Wydaje się stosowne rozpoznać w tych trzech postaciach, z których jedna z pewnością wykazuje cechy żeńskie, grupę hagiograficzną Kryspina, Kryspinianusa i Benedyktę. (Ostatnia została powiązana z dwoma większymi męczennikami przez późną legendę passio.) Na początku V w. pojawiają się obrazy mozaikowe przedstawiające męczeństwo św. Tekli w mauzoleum El-Bagawat w Egipcie; istnieje również symboliczny obraz męczeństwa św. Wawrzyńca w mauzoleum Galli Placydii w Rawennie (WMM III, 49), którego plan jest zasadniczo powtórzony w medalionie Successa w Muzeach Watykańskich. Na rzymskim cmentarzu Kalipodiusza na Aurelia Vetus zachował się dokument ilustracyjny, choć w bardzo fragmentarycznym stanie, który można datować na VII-VIII w. i który uchwycił pewne momenty związane z egzekucją papieża Kallista, który został tam pochowany . Czyni to w sposób typowy dla cyklów narracyjnych, które upiększają bazyliki i martyrie tego okresu. Przez cały IV w. i część V w. rozwijał się temat związany z męczeństwem apostołów Piotra i Pawła. Mamy na myśli decollatio Pauli, który pojawia się mniej więcej w połowie IV w. szczególnie na tzw. sarkofagach pasyjnych . Scena wyrzeźbiona na płycie Elia Afanacia zachowanej na cmentarzu w Pretestato wydaje się być sceną przedstawiającą inicjację religijną, a nie wydarzenie chrześcijańskiego męczeństwa. Ale najciekawszym dokumentem rzeźbiarskim, jaki nam pozostał, jest bez wątpienia projekt wykonany na marmurowym cokole cyborium w bazylice, którą papież Syrycjusz zbudował nad grobem męczenników Nereusza i Achillesa na rzymskim cmentarzu Domitylli ; tutaj można dostrzec Achillesa (o czym świadczy podpis w języku łacińskim: ACILLEVS) w chwili, gdy, już poniżony i rozczochrany, otrzymuje śmiertelny cios od swojego mordercy. In conclusion, we recall an interesting clay element in the depiction of the martyrdom of St. Eulalia of Mérida in Hispania, probably a product of Visigothic art (Recio Veganzones, Probable representación), and a painting in the cemetery of St. Januarius in Naples (Fasola, Le catacombe di S. Gennaro, 68) merely hypothetically interpreted as the martyrdom of St. Stephen.

MARTYRIO MACHABAEORUM, De: Łaciński poemat składający się z 394 heksametrów (tytuł jest różny: Versus in natali Machabaeorum martyrum; De fratribus septem Machabaeis, Schanz, Gesch, 159). Różne źródła łączą go z Hilarym z Poitiers, Hilarym z Arles, Victorinusem lub Cyprianusem Gallusem . Istnieją dwie redakcje tego małego poematu . Z jednej strony jest z pewnością późniejszy niż IV w., ponieważ cytuje nie tylko Victorinusa z Petovium (Petau), ale także Primasiusa z Hadrumetum; z drugiej strony musi być wcześniejszy niż VI w. Temat jest zaczerpnięty bezpośrednio z tekstu biblijnego . Jednak poza silnymi rezonansami na temat nagrody zarezerwowanej dla wiernych ludu Boga, pozostało tylko kilka śladów teologicznego bogactwa, którym cieszyła się święta strona (stworzenie z niczego, 7:28; zmartwychwstanie, 7:9-14; nagroda za męczeństwo, 7:36; kara prześladowcy, 7:17 i 35). Reszta poematu ogranicza się do parafrazy tekstu biblijnego.

MARIS z Chalcedonu (zm. po 362): Uczeń Lucjana z Antiochii, Maris był od samego początku (ok. 320) wśród zwolenników Ariusza. Poparł go nawet na pierwszym soborze nicejskim (325), chociaż ten pod naciskiem cesarza Konstantyna I przyjął antyariańską formułę wiary. Współpracował z Euzebiuszem z Nikomedii dla powodzenia opozycji wobec soboru, a na pierwszym synodzie w Tyrze (335) był jednym z najbardziej aktywnych członków potępiających Atanazego z Aleksandrii. W 342 r. wziął udział w delegacji euzebiusza wysłanej do Mediolanu przed cesarzem Konstancjuszem II, w celu złagodzenia napięć, które wybuchły między zachodnimi zwolennikami a wschodnimi przeciwnikami soboru. Maris był jednym z głównych rzeczników wschodnich na soborze w Serdica, gdzie zachodni ekskomunikowali go za poparcie dla arianizmu. Znacznie później znajdujemy go na Soborze Konstantynopolitańskim (360), który zasygnalizował krótkotrwały triumf polityki Konstancjusza II na rzecz umiarkowanego arianizmu.

MARIUSZ MERKATOR (1. połowa V w.): Informacje o jego życiu są związane z polemiką Pelagiańską. W 418 r. przebywał w Rzymie i znał Celestiusza, który bronił jego stanowiska przed papieżem Zosimusem. W 429 r. przebywał w Tracji w łacińskim klasztorze, gdzie napisał swoje Commonitoria (= memorandum) o Celestiuszu, Pelagiuszu i Julianie z Eklanum, w którym broni stanowisk Kościoła katolickiego przeciwko pelagianom i nestorianom. Po potępieniu tych grup przez Pierwszy Sobór Efeski, nie ma już o nim żadnej wzmianki. Biorąc pod uwagę jego antypelagiańskie przekonania, Mariusza Mercatora uważa się powszechnie za afrykańskiego pochodzenia, ale biorąc pod uwagę bliskie relacje, o których donosi wokół rodziny Juliana, prawdopodobnie zamierza on wspierać swojego rodaka. Jego pisma, przekazane nam poprzez kompilację sporządzoną przed 550 rokiem, która jest oznaczona jako Collectio Palatina, to Commonitorium super nomine Coelestii i Commonitorium adversum haeresim Pelagii et Coelestii vel etiam scripta Iuliani. Pierwsze dzieło jest czymś więcej niż biograficzną kompilacją wydarzeń związanych z Celestiuszem i odnosi się do notatki tego, co krążyło jako nauka pelagiańska. Drugie jest obaleniem twierdzeń Juliana, opracowanym na wzór obalenia u Augustyna z Hippony. Dwa z jego pism przeciwko Teodorowi z Mopsuestii, o których wspomina nam Augustyn, zaginęły. Biorąc pod uwagę całą działalność literacką Mariusza Merkatora, odkrywamy, że pisał on mając na myśli kościelny i cesarski kontekst Konstantynopola, a zatem zajęty problemem pelagijskim w związku z problemem nestoriańskim. Pozostawił nam bezcenne świadectwo w języku łacińskim, nie tylko ruchu pelagiańskiego na Wschodzie, ale przede wszystkim myślenia Nestoriusza.

MARIUSZ z Avenches (zm. 593/594): Biskup Avenches (Aventicum) i Lozanny, działający w drugiej połowie VI w., Marius napisał Kronikę jako kontynuację Kroniki Prospera z Akwitanii. Praca obejmuje okres od 455 do 585 r. Jest ona poświęcona czynom Franków, Burgundów, Gotów i Longobardów (Lombardów), a w szczególności sprawom Burgundii, regionu autora. Marius jest dumny ze swojego rzymskiego pochodzenia i w swojej pracy znajduje satysfakcję w podkreślaniu bizantyjskiego ponownego podboju Afryki i Włoch.

MARIUSZ z Avenches (zm. 593/594): Biskup Avenches (Aventicum) i Lozanny, działający w drugiej połowie VI w., Mariusz napisał Kronikę, będącą kontynuacją Kroniki Prospera z Akwitanii. Dzieło obejmuje okres od 455 do 585 r. Dotyczy ono czynów Franków, Burgundów, Gotów i Longobardów (Lombardów), a w szczególności spraw Burgundii, regionu autora. Mariusz jest dumny ze swojego rzymskiego pochodzenia, a w swojej pracy znajduje satysfakcję w podkreślaniu bizantyjskiego ponownego podboju Afryki i Włoch.

MARIUS VICTORINUS (ok. 280-285; zm. po 363): Gaius Marius Victorinus był afrykańskiego pochodzenia i mistrzem retoryki; osiedlił się w Rzymie, jego wielki sukces zasłużył na pomnik na Forum. Około 355 r., w podeszłym wieku, nawrócił się na chrześcijaństwo; nie wiemy z jakiego powodu. Zwolnił swoje stanowisko akademickie w 362 r. w wyniku edyktu cesarza Juliana Apostaty, który zakazał chrześcijańskim profesorom nauczania. Nie mamy o nim żadnych informacji po tej dacie. Napisał wiele prac, zarówno przed, jak i po nawróceniu. Dzieła z pierwszego okresu, w tonie gramatycznym i filozoficznym (w tym komentarze do prac Cycerona i Arystotelesa, a także tłumaczenia Arystotelesa, Porfiriusza z Tyru i być może Plotyna), nie są naszym obecnym zmartwieniem. Przestajemy rozważać jedynie dzieła o treści chrześcijańskiej, dzieła teologiczne i egzegetyczne. Do pierwszej grupy zaliczamy szereg pism antyariańskich, układając je wg. według porządku chronologicznego i logicznego podanego przez Pierre′a Hadota: (1) Candidi Arriani ad Marium Victorinum de Generatione Divina; (2) Marii Victorini ad Candidum Arrianum; (3) Candidi Arriani epistola ad Marium Victorinum; (4) Adversus Arrium l. I (część pierwsza; rozdz. 1-47). Liber primus de trinitate; (5) Adversus Arrium l. I . Quod trinitas homoousios siedzieć; (6) Adversus Arrium l. II. De homoousio contra haereticos; (7) Adversus Arrium l. III. De homoousio; (8) Adversus Arrium l. IV. De homoousio; (9) De homoousio recipiendo. Numery 1-4 stanowią swego rodzaju dossier listów między Kandidusem Arianinem a Mariuszem Wiktorynusem. W nr 1, Kandyd przedstawia doktrynę ariańską na podstawie tematów i procedur typu neoplatońskiego, a w nr 2 Mariusz Wiktoryn odpowiada mu, przedstawiając doktrynę katolicką na tej samej podstawie filozoficznej. W nr 3 Kandyd przedstawia kontrargument, nawiązując do rzeczników arianizmu, Ariusza i Euzebiusza z Nikomedii, których dwa listy przedstawia w tłumaczeniu łacińskim. Mariusz Wiktoryn odpowiada w nr 4, biorąc pod uwagę nie tylko te tematy, ale także sytuację stworzoną w 358 r. wraz z przytłaczającą przewagą Bazyliego z Ancyry i homoiusów. Pierre Nautin i Manlio Simonetti wykazali, że Candidus to nic innego, jak tylko literackie pozory Mariusa Victorinusa, który wykorzystuje ten sprytny zabieg w celu lepszego przedstawienia dyskusji in utramque partem. Istnieje ostry kontrast w formalnych planach nr 4 i 5, ponieważ Marius Victorinus całkowicie porzuca Candidus, cały czas kontynuując debatę z homoiusianami. Następnie nr 6 odnosi się do sytuacji pro-arian przeważających na Soborze w Rimini w 359 r.; w obronie homoousios ogłoszonych w Rimini jest bardziej zrównoważony w stronę homoiusian. Numery 7-9 nadal rozwijają obronę homoousios, ale czynią to bez ścisłego związku z sytuacją polityczną, która ustabilizowała się na jakiś czas po 359 r. Tak więc datujemy nr 1-4 na lata 358-359, nr 5 na lata 360 i nr 6-9 na lata 361-363. Mniej więcej współczesne tym pismom hymny Adesto, Miserere Domine i Deus Dominus zawierają doktrynalny argument. Podążają one za przybliżoną strukturą rytmiczną, która nie pozwala na interpretację opartą na klasycznym metrum. Deus Dominus akcentuje elementy neoplatońskie. Nawrócony w późniejszym okresie życia, Marius Victorinus znał filozofię platońską znacznie lepiej niż teologię chrześcijańską. Dlatego też, chociaż zajmował się bardzo technicznymi argumentami, które obejmują obronę nicejskiego homoousios, często uciekał się do platońskiej i kończył w samotnej pozycji w tradycji chrześcijańskiej. Pojmuje Trójcę jako podwójną diadę. Pierwsza jest zdefiniowana jako Ojciec/Syn, przy czym boskie pokolenie postrzegane jest jako proces samoograniczenia i kwalifikacja Boga, który jest absolutnie transcendentny: Ojciec/Syn = esse, być w potencjale/ sic esse, być w akcie (Adv. Arrium I, 29). W byciu w akcie Syn jest działaniem, jest bytem w działaniu Ojca, który jest skłaniany ku sobie: Ojciec/Syn = esse/moveri; agere/operari; substantia/operatio; actio/motus . Drugi biegun dyady, Syn jako motus, jest z kolei artykułowany w dwóch przypadkach: Chrystus = vivere, vita; Duch Święty = intellegere, sapientia. Jako linia rozciągająca się od punktu, motus (Syn), rozwijając się od esse (Ojciec), przede wszystkim on (Chrystus) jest życiem, który następnie stwarza i ożywia świat; następnie jest inteligencją, mądrością (Duch Święty), który następnie prowadzi świat z powrotem do Boga . Podział motus na vita i intelligentia jest procesem oddzielenia się od Ojca, zejścia, w celu stworzenia świata, i powrotu do Ojca, wstąpienia wraz ze światem: status progressio regressus , w którym Duch Święty ma funkcję ponownego zjednoczenia Syna z Ojcem: patris et filii copula (Hymn. 1,4). Na podstawie tej platonizującej interpretacji Trójcy, relacja między trzema osobami boskimi jest rozumiana w sensie prawdziwej i właściwej tożsamości, w której jednak każda z trzech ma potentiam suam (osobowość, indywidualność) na podstawie różnorodnych operacji, przez które każda jest inna niż pozostałe dwie na podstawie konkretnego aktu, który jest inherentny w jej potenti. W ten sposób Marius Victorinus broni homoousios przed arianami, dystansując się w ten sposób od sabelianizmu, dzięki rozróżnieniu boskiej substancji w trzech existentiae. Preferuje termin existentia od persona, termin, który uważa za mniej indywidualizujący. Po 362 r. Marius Victorinus napisał serię komentarzy do Pawła. Z pewnymi lukami otrzymaliśmy komentarze do Efezjan, Galatów i Filipian. Napisał również komentarze do Rzymian oraz do 1 i 2 Koryntian. Był pierwszym, który napisał łaciński komentarz do Pawła. Chociaż odwoływał się do greckich źródeł (Pochodzenie), wszystko napisał sam, będąc dobrze wykwalifikowanym dzięki swojemu doświadczeniu jako komentatora pogańskich tekstów filozoficznych. Każdy komentarz poprzedzony jest wstępem, w którym autor wyjaśnia okazję i treść poszczególnych listów, chociaż nie otrzymaliśmy wstępu do Filipian. Każdy z nich opiera się na solidnej krytyce tekstu i wyjaśnia tekst Pawła w sposób dosłowny, bez odwoływania się do alegorycznej interpretacji, którą cenili greccy komentatorzy. W tym procesie Marius Victorinus podkreśla ton antylegalistycznej polemiki Pawła i ma tendencję do wykazywania antypatii do religii żydowskiej, a także oszałamiającej ignorancji ST. Ponadto niektórzy dostrzegli w jego komentarzach wpływ marcjonickich prologów do listów Pawła. Temat usprawiedliwienia przez wiarę jest również dogłębnie eksplorowany. Dewaluacja dobrych uczynków jest rozpatrywana w świetle platonizującej interpretacji Pawłowej opozycji wiary do uczynków, rozumianej jako opozycja intelektualnej, kontemplacyjnej aktywności do aktywności praktycznej. Rękopisy, które przekazały nam te pisma egzegetyczne, twierdzą, że Marius Victorinus napisał trzy dzieła, które nie są jego: De verbis scripturae: factum est vespere et mane dies unus; Liber ad Iustinum Manichaeum; De physicis. Jednak jako całość jego dzieło miało niewielki rezonans, zarówno z powodu niezbyt przenikliwego stylu, jak i odosobnionej pozycji jego trynitarnej refleksji w ramach wcześniejszej i współczesnej tradycji teologicznej. Tylko Augustyn zaczął używać takiej koncepcji: Duch Święty, kopuła Ojca i Syna; dusza ludzka, w sensie esse vivere intellegere, obraz Trójcy.

MAREK, Ewangelia

I. Tradycja konsensualna - II. Tradycja tekstowa - III. Zastosowanie ewangelii Marka w starożytnej liturgii - IV. Interpretacja egzegetyczna.

I. Tradycja konsensualna. Starożytny kościół uważał Marka i jego ewangelię za autentyczny głos i prawdziwego interpretatora apostoła Piotra. Pogląd ten został potwierdzony w pierwszych wiekach chrześcijaństwa i pozostał niepodważalny przez cały okres ery patrystycznej. Pierwsze świadectwo autorstwa tej ewangelii złożył biskup Papiasz z Hierapolis . Właśnie we Frygii powszechna była opinia, że Marek był autorem ewangelii, z naciskiem na bezpośrednią zależność księgi od kazań apostoła Piotra. Drugie świadectwo należy do Klemensa z Aleksandrii, który wydaje się potwierdzać wcześniejszą tradycję i który opisuje Marka jako godnego zaufania i szczerego narratora autorytatywnego i powszechnie uznawanego publicznego nauczania o Chrystusie, którego Piotr uczynił się rzecznikiem, gdy był w Rzymie (Hypotyposeis [Fragmenty] VII). W II w. na Zachodzie, a konkretnie w Galii, Ireneusz z Lyonu, zwracając uwagę na tradycję pochodzącą z Frygii i Egiptu, pozostawił pisemne świadectwo na temat tradycji Smyrny, którą sam otrzymał, dotyczące tożsamości Marka . Nawet Orygenes, który miał szeroką i bezpośrednią wiedzę na temat tradycji palestyńskiej, aleksandryjskiej i rzymskiej, potwierdził tę opinię, wysuwając hipotezę, że ten sam Piotr osobiście powiedział Markowi, co ma zapisać. Według Orygenesa, tradycje te pokazują, że Marek był tą samą osobą, którą apostoł nazwał "swoim synem" w 1 Piotra 5:13 . Liczne tradycje rozprzestrzeniające się zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, niezależnie od siebie, ale wszystkie wydające się promować i głosić to samo przesłanie dotyczące autentyczności tej ewangelii, wydają się dowodzić, że Kościół jednomyślnie zatwierdził głoszenie tekstu apostoła Marka. Nawet Jerome , ekspert w dziedzinie tradycji wychodzących z Rzymu, Dalmacji, Galii, Antiochii, Konstantynopola i Palestyny, twierdzi nie tylko, że konsensus co do takiej tradycji był jednomyślny wśród wszystkich kościołów od samego początku, ale także, że ważność ewangelicznego przesłania miała szczególnie wysokie znaczenie, ponieważ ten sam Piotr przeczytał i zatwierdził dzieło Marka, który następnie ogłosiłby je w Aleksandrii, mieście, którego był pierwszym biskupem i gdzie zmarł. Dlatego w czasach Augustyna rozwinęła się powszechna i szeroko podtrzymywana tradycja na przestrzeni trzech wieków precedensu, że Duch Święty zainspirował precyzyjne przekazanie tradycji ewangelii Marka ze świadectwa apostołów do ekumenicznej wspólnoty kościoła.

II. Tradycja tekstowa. Jeśli chodzi o tradycję tekstową, zawsze było oczywiste, że Marek przedstawił wersję dobrej nowiny, która jest krótsza niż wersja Mateusza, ale przesłanka zależności literackiej nie zawsze była powszechnie uznawana. Przynajmniej od czasów Ireneusza zakładano, że Ewangelia Marka została napisana po Ewangelii Mateusza. Jak skłonny był myśleć Augustyn, można było odnieść wrażenie, że Marek był niczym innym, jak skróconą wersją Mateusza . Pogląd, że Mateusz i Łukasz opierają się bezpośrednio na tekście Marka, nie rozwinął się aż do XIX wieku i chociaż większość współczesnych uczonych jest skłonna przyjąć takie rozwiązanie, nadal jest ono dyskutowane. Argument tych, którzy skłaniają się ku zależności Marka od Mateusza, jest nadal silny.

III. Zastosowanie Ewangelii Marka w starożytnej liturgii. Fakt, że Marek jest często cytowany w starożytnej literaturze, dowodzi jego użycia w każdej miejscowości, w której rozciągała się działalność pasterska i misyjna wczesnego kościoła. Dowody wskazują zatem, że tekst ten stanowił normatywny składnik korpusu zasobów liturgicznych w pierwotnym chrześcijaństwie. Od zamierzchłej przeszłości kościół włączał go do kanonu NT z szerokim i pozornie jednomyślnym konsensusem. Od początku powszechnego świadectwa chrześcijańskiego Marek był wymieniany jako część depozytu zasobów do zdobywania wiedzy o Jezusie Chrystusie. Euzebiusz zwykł argumentować, że dzieło Marka uzyskało aprobatę autorytetu Piotra w celu "bycia używanym w kościołach" . Hieronim zgadza się z twierdzeniem, że Piotr "zatwierdził je i upoważnił do jego rozpowszechniania w celu czytania w kościołach" . Żadna inna ewangelia nie została przyjęta bardziej wyraźnie lub z szerszym konsensusem w odniesieniu do jej użycia w publicznym nabożeństwie. Augustyn potwierdził, że Marek, który nie brał udziału w towarzystwie dwunastu, został wybrany przez Ducha Świętego, wraz z Łukaszem, aby wykazać, że źródło boskiej łaski nie wyschnie wraz z dwunastoma apostołami . Ze swojej strony Jan Chryzostom, wykazując, że Mateusz "spisał swoją ewangelię w języku hebrajskim", dodaje: "i nawet Marek, jak mówią, uczynił to samo na prośbę uczniów w Egipcie" (Homilie na temat Ewangelii Mateusza 1,3).

IV. Interpretacja egzegetyczna. Marek stwarza pewne problemy dla historii egzegezy. Podczas gdy istnieje wiele komentarzy patrystycznych werset po wersecie do Mateusza, Łukasza i Jana, do naszych czasów nie dotarł żaden kompletny komentarz do Marka. Bez wątpienia na poziomie egzegetycznym Marek był raczej pomijany. Z naciskiem na egzegezę duchową, Tractatus in Marci Evangelium (CCL 78, 449-500) został najpierw zaliczony do łacińskich homilii Chryzostoma, a następnie przypisany Hieronimowi. Nie znamy żadnego innego komentarza do Marka, który poprzedzałby ten autorstwa pisarza z V lub być może VI w., znanego pod imieniem Wiktora z Antiochii , który twierdzi, że nie miał poprzedników w swojej pracy. Czy Commentarius in Evangelium secundum Marcum ps.-Jerome (PL 30, 589-644) pochodzi z pierwszej połowy V w. czy po VII w., jest kwestią sporną. W VIII w. ukazał się obszerny komentarz do Ewangelii Marka autorstwa Czcigodnego Bedy (zm. 735). Na koniec, jeśli chcemy odtworzyć ślady zasady egzegetycznej, którą kierowali się Ojcowie w czytaniu i interpretacji tej konkretnej Ewangelii, musimy uporządkować wyraźne odniesienia, które znajdujemy rozproszone w homiliach, listach i traktatach, przestrzegając zasady kontrolującej wczesnochrześcijańską egzegezę, zgodnie z którą każdy tekst jest oświetlony przez inne święte teksty i przez istotę historii objawienia.

MAREK, poeta (VII w.): Jedyne pewne fakty dotyczące tożsamości poety Marka można zebrać z carmen składającego się z 33 elegijnych wersów, które skomponował na cześć Benedykta z Nursji, a które Aimoin de Fleury umieścił w swoim Sermo in festivitatibus sancti patris Benedicti. W tej carmenie, w której opisano Monte Cassino i zilustrowano niektóre cudowne czyny Benedykta, nawiązuje się do życia w grzechu, jakie prowadził autor przed przybyciem na pielgrzymkę do Monte Cassino, gdzie carmen została skomponowana po śmierci Benedykta . Trudno jest ustalić datę powstania carmen i umiejscowić jej autora chronologicznie, o czym milczy Grzegorz Wielki. Według H.S. Brechter, Marek byłby współczesnym lub prawie współczesnym Pawłowi Diakonowi, który jest pierwszym autorem, który o nim wspomina . Bez dowodów Piotr Diakon utrzymuje, że Marek był mnichem z Monte Cassino i uczniem Benedykta (gdzie uważa go za autora niezwykle eleganckich wierszy: De adventu Sanctissimi Benedicti ad Casinum, de situ loci constructioneque Coenobii). Nie wydaje się, aby Marek był mnichem, ponieważ wydaje się znać świeckich poetów (Wergiliusza, Propercjusza, Owidiusza, Stacjusza) i nie wydaje się, aby kształcił się na Monte Cassino. W swojej carmenie, która charakteryzuje się formalną elegancją, stylistyczną jasnością i metryczną precyzją, Marek pragnie przede wszystkim uczcić miejsce, w którym pracował Benedykt; jego wiersze są przede wszystkim modlitwą do świętego, któremu autor się poświęca. Być może carmen Marka jest nieco późniejsza niż Reguła św. Benedykta.

MAREK, papież (zm. 336): Jego pontyfikat trwał mniej niż dziesięć miesięcy, od 18 stycznia do 7 października 336. Według Liber pontificalis był z pochodzenia Rzymianinem, synem pewnego Pryskusa. Marek ustalił, że biskupem konsekrującym papieża będzie biskup Ostii . Nakazał budowę różnych kościołów w Rzymie, w tym bazyliki S. Marco, włączonej znacznie później do Palazzo Venezia. Marek został pochowany na cmentarzu katakumb św. Balbiny.

MARK, Tajna Ewangelia: Rzekome odkrycie - dokonane przez Mortona Smitha w latach 1958-1973 w klasztorze Mar Saba w pobliżu Jerozolimy - dwóch fragmentów tajemnej ewangelii, cytowanych w zaginionym liście napisanym przez Klemensa z Aleksandrii do pewnego Teodora. Klemens mówi o trzech ewangeliach Marka: kanonicznej; drugiej, bardziej rozbudowanej wersji dla "doskonałych" w wierze (Tajna Ewangelia); i wreszcie trzeciej, która byłaby rozszerzeniem "tajemnej ewangelii" przez Karpokratesa z Aleksandrii. W kategoriach historycznych "odkrycie" nawiązywałoby do historycznego Jezusa, który był trochę libertynem i magikiem. Ta tajemna ewangelia została uznana za autentyczną przez wybitnych uczonych, ale inni również uznali ją za zbyt sprytne i niedawne wymysły . W każdym razie, Tajemna Ewangelia Marka, jeśli nie jest tekstem niedawnego wynalazku, może stanowić manipulację kanoniczną ewangelią Marka przez sektę libertyńską w ostatnich latach II w. Najnowsze dyskusje na ten temat można znaleźć w pracach Carlsona, Browna i Graftona w bibliografii.

MAREK z Aretuzy (IV w.): Marek był biskupem Aretuzy (Er Rastan) w Syrii. Uczestniczył w delegacji kierowanej przez Euzebiusza z Cezarei, która w 342 r. udała się do Mediolanu, aby przedstawić cesarzowi Konstancjuszowi II formułę wiary zaczerpniętą z formuły Soboru Antiocheńskiego z 341 r., w celu załagodzenia konfliktów, które pojawiły się w latach 340-341 między zachodnimi zwolennikami a wschodnimi przeciwnikami Wyznania nicejskiego. Znajdujemy go w 359 r. jako przeciwnika, wraz z Akacjuszem z Cezarei, homouzjanów i twórcę pośredniej linii teologicznej między tymi stronnikami a radykalnymi arianami. W tym kontekście opracował Czwartą Formułę Sirmium z 22 maja 359 r., która definiuje Chrystusa jako podobnego Ojcu pod każdym względem, zgodnie z Pismem Świętym. Nie jest pewne, czy brał udział w Soborze Seleuckim w 359 r. Podczas wstąpienia Juliana Apostaty na tron, w kontekście antychrześcijańskich aktów przemocy, które były tolerowane lub faworyzowane przez tego cesarza, został okrutnie torturowany i zabity przez pogan, którzy obwiniali go o zniszczenie ich świątyń. Jego święto jest obchodzone 27 marca.

MAREK Diakon: Autor Vita Porfiriusza. Porfiriusz był biskupem Gazy (395-420). W Vita Marek pojawia się jako kaligraf azjatyckiego pochodzenia, który w Jerozolimie dołączył do mnicha Porfiriusza, który zachorował, zajmując się rozdawaniem swoich dóbr biednym. Uzdrowiony w wyniku takich okoliczności, wyświęcony na kapłana, a następnie biskup Gazy, Porfiriusz wykorzystał Marka, wówczas swojego diakona, w misjach do cesarza, aby uzyskać wsparcie w swoim zaangażowaniu w całkowite zniszczenie pogaństwa. Marek jest naocznym świadkiem opowiadanych wydarzeń. Począwszy od XVII w., krytyczne badania naukowe wskazywały na szereg nieścisłości w Vita Porphyrii, a także na literacką zależność od Historia religiosa Teodoreta z Cyrrhus, które sugerują datę po 444-445 r. dla redakcji Vita Porphyrii. Kwestia staje się coraz bardziej skomplikowana po odkryciu gruzińskiego tłumaczenia Vita opartego na syryjskim tekście, który jest uderzająco różny od greckiego tekstu, a nawet on jest przerobiony. Przypuszcza się, że oryginalna Vita Porphyrii została napisana po syryjsku, prawdopodobnie przez diakona Marka, i twierdzi się, że daty w Marku, które uzyskano z redakcji Vita Porphyrii, które są w naszym posiadaniu, należy traktować z najwyższą ostrożnością.

MAREK Gnostyk (II w.): Uczeń Walentynka, Marek Gnostyk należy do gałęzi E szkoły Walentynka. Według świadectwa Ireneusza z Lyonu , Marek nauczał w Asia Proconsularis, trzymając się walentynianskich doktryn na temat eonów. Charakterystyczne są jego spekulacje na temat liter alfabetu i liczb. Ireneusz przedstawia Marka jako maga, który zwykł celebrować Eucharystię za pomocą zaklęć i cudów i który zwykł uwodzić wiele kobiet. Nie zadowalając się posiadaniem dla siebie daru proroctwa, udawał, że potrafi przekazać go również innym. Jego uczniowie (Markozjanie) wyruszyli w podróże kaznodziejskie aż do Galii, a Ireneusz osobiście znał niektórych z nich. Ireneusz również komentuje, że uczniowie ci korzystali z wielu pism apokryficznych, które sami ułożyli.

MAREK Pustelnik: Autor sześciu opuskułów ascetycznych (I i II tworzących pojedynczą serię zdań) i dwóch opuskułów chrystologicznych. Wydania krytyczne i rękopisy przypisują mu również niektóre dzieła należące do Marcjana lub Makarego z Egiptu . Około 518 r. utożsamiano go z mnichem imieniem Marek w okolicach Tarsu, którego Sewer z Antiochii zmusił do poparcia deklaracji przeciwko nestoriaństwu (= chalcedoństwu) i mesalianizmowi. Hesse i Grillmeier umieściliby go jednak przed Pierwszym Soborem Efeskim (431), a nawet około 390. Durand zauważa, że autor nie powstrzymuje się od alegorycznej egzegezy, która wykorzystuje 2 Piotra (wykluczonego z kanonu biblijnego przez Jana Chryzostoma, Teodora z Mopsuestii i Teodoreta z Cyrus), i że nie przypomina Makarego-Symeona (ps.-Makarego). Durand wnioskuje, że autor rozpocząłby życie monastyczne dwadzieścia lub trzydzieści lat przed soborem i że napisałby traktat o wcieleniu zaraz po soborze w drugorzędnym mieście Azji Mniejszej. Ponadto zauważa nacisk na teopaschityzm, który był zgodny z ortodoksją. Jednak autor unika typowo aleksandryjskiej terminologii, takiej jak theotokos.

MARO, mnich pustelnik (zm. ok. 410) : Teodoret z Cyrus (zm. ok. 466), autor Historii religijnej, jest jedynym historykiem lub biografem mniej więcej współczesnym pustercy Maro (Marūnowi), który powiedział nam cokolwiek o jego istnieniu . Wycofał się na szczyt góry, kiedyś używany do pogańskiego kultu, gdzie rozbił dla siebie namiot, ale większość czasu spędzał na świeżym powietrzu, ustanawiając w ten sposób inną formę życia pustelniczego. Jego asceza i świętość przyniosły mu dar uzdrawiania zarówno dolegliwości fizycznych, jak i duchowych. Ta umiejętność przyniosła mu reputację, która przyciągnęła wiele tłumów. Teodoret wspomina o uczniach Maro - np. Jakubie - ale nie mówi o społeczności cenobickiej, która zebrała się wokół Maro, a tym bardziej o takiej, która podlegała jego kierownictwu. Zmarł po krótkiej chorobie. O jego ciało walczyli ci, którzy chcieli je mieć. Później mieszkańcy pobliskiej wioski zdołali je zdobyć, a w czasie, gdy pisał Teodoret, grób Maro był miejscem pielgrzymek. Nie znamy dokładnego miejsca pobytu świętego pustelnika w pobliżu Apamei (współczesnego miasta Homs) w Syrii Secunda. Ten sam autor podaje dalszy szczegół chronologii, wspominając ucznia imieniem Jakub z Cyrrhestica, który był pod kierownictwem Maro trzydzieści osiem lat wcześniej. Jeśli przyjmiemy, że biskup Cyrrhus napisał swoją Historię religijną około roku 444, Maro musiał żyć jeszcze w 406 roku. Wniosek ten nie pozwala nam jednak utożsamiać Maro z kapłanem o tym samym imieniu, do którego św. Jan Chryzostom napisał list między 404 a 407 rokiem , ponieważ w liście tym nie ma nic, co sugerowałoby, że pustelnik wymieniony w Historii religijnej był kiedykolwiek kapłanem. Czy obecność grobu Maro w Cyrrhestica i jego cześć spowodowały budowę klasztoru w tym samym miejscu? Na to pytanie nie udzielono jeszcze ostatecznej odpowiedzi. Nie zamierzamy tutaj poruszać problemu relacji między Maro a klasztorem na północ od Apamei, który nosi jego imię - założonym w 452 roku dzięki hojności cesarza - ani relacji, która uczyniłaby tę wspólnotę Kościoła maronickiego bezpośrednim potomkiem pustelnika.

MARO, Jan (VII-VIII w.): Według niektórych późniejszych tradycji maronickich był pierwszym maronickim patriarchą Antiochii (685-707). Przypisuje mu się niektóre pisma, wśród których jest anafora. Ze względu na brak obiektywnych informacji należy go uważać za legendarnego, być może mylonego z Maro anachoretą.

MARO z Edessy: Anastazjusz Synajczyk (VII w.) w swoim Hodegos cytuje teksty - w innym wypadku nam nieznane - napisane przez pewnego Maro z Edessy, autora monofizyckiego. Ich autentyczność jest wątpliwa. Oba świadectwa zakładają chrystologiczne debaty z VI w., a Anastazjusz twierdzi, że otrzymał drugie powołanie w Aleksandrii. Komentator Kodeksu Vindobonensis theol. gr. 166 jest ewidentnie w błędzie, gdy stwierdza, że Maro był adresatem listu, w którym Ibas z Edessy przedstawił sprawozdanie z Soboru Efeskiego (431) i sojuszu Cyryla Aleksandryjskiego z biskupami wschodnimi .

MARONICI: Wspólnota chrześcijańska pochodzenia syryjskiego. Mówi się, że jej istnienie sięga Maro, przyjaciela Jana Chryzostoma (zm. 407). Klasztor św. Maro został założony przez jego uczniów na brzegach rzeki Orontes, na północ od Apamei (współczesnego Homs) w Syrii. Cieszył się wielką renomą, a jego mnisi byli jednymi z najwierniejszych obrońców definicji Chalcedonu (451) podczas sporów chrystologicznych w VI w. Z tego powodu około 530 z nich zostało zabitych w 517 roku. Na Soborze Konstantynopolitańskim pewien Paweł był obecny jako delegat klasztoru "błogosławionego Maro". Region ten został najechany przez Arabów w 636 roku. Odcięci od dyskusji i decyzji Soboru Konstantynopolitańskiego, który odbył się w 680/681 roku, który potępił monoteletyzm, maronici pozostali przywiązani do starego poglądu i odrzucili formuły dyotelitów. Doświadczyli prześladowań ze strony monofizytów (jakobitów) i melkitów. Z powodu prześladowań ze strony kalifa Al-Mamuna (813-833) przenieśli się w góry Libanu, a niektórzy ostatecznie dotarli aż na Cypr. Góry Libanu stały się ich duchowym centrum około 939 roku, kiedy patriarchat został tam przeniesiony z Antiochii. Podczas wypraw krzyżowych Kościół maronicki przyłączył się do Kościoła rzymskiego; w 1216 r. ich patriarcha Jeremiasz został uznany za patriarchę Antiochii i od tego czasu maronici pozostają we wspólnocie z Rzymem. Godne uwagi jest to, że ta unia była całkowita, nie pozostawiając żadnej odrębnej grupy. Liturgia maronicka jest odmianą zachodniosyryjską, chociaż, podobnie jak wiele struktur Kościoła maronickiego, uległa silnej latynizacji.

MAŁŻEŃSTWO

I. Teologia małżeństwa - II. Obrzędy liturgiczne. - III. Ikonografia - IV. Małżeństwo duchowe - V. Małżeństwa mieszane.

I. Teologia małżeństwa. Patrystyczna doktryna o małżeństwie wywodzi się ze Starego i Nowego Testamentu, ale wchłonęła wpływy filozofii greckiej (zwłaszcza stoickiej i platońskiej) oraz prawa rzymskiego. Ojcowie Kościoła rzadko mówią o definicji małżeństwa jako zgody dwóch woli, pactio coniugalis Mają dorozumiane rozumienie tego pojęcia w prawie rzymskim (nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, consortium omnis vitae, divini et humani iuris communication), w którym małżeństwo odróżniało się od konkubinatu właśnie przez wyrażenie lub sugestię affectio maritalis (konstytutywnego znaku małżeństwa wraz z domum mariti deductio). Zamiast tego wydaje się, że niektórzy ojcowie kościoła dokonują zmian w akcentowaniu, interpretując tę instytucję prawną. Ambroży z Mediolanu podkreśla element konsensusu; w średniowieczu szkoła paryska zwana "konsensualistami" zrobiłaby to samo. Jan Chryzostom zachowuje skutek prawny wyrażenia affectio maritalis na moment copula carnalis; porównaj szkołę bolońską znaną jako "realistyczni konsensualiści". Jednak innowacja chrześcijaństwa polega na tym, że ta umowa jest ratyfikowana przez Boga, zgodnie z Rdz 2:23-24, podstawowym tekstem, który stanowi model dla każdego małżeństwa. Jako nimfostolos w ceremonii ślubnej, Bóg prowadzi pannę młodą do pana młodego i ratyfikuje ich związek. Oto zasada jedności i nierozerwalności. Jak mówi Jezus w Mt 19:4-5, tekst ten jest wypowiadany przez samego Boga; wyraża on "prawo małżeństwa", według Orygenesa, szkoły antiocheńskiej i innych. Tak więc autorytety chrześcijaństwa we wczesnych wiekach były świadome, że związki małżeńskie były regulowane przez ich własne normy, a także przez prawa państwowe. Jednak pogląd na nierówność w pogańskiej mentalności małżeńskiej zmieniał się bardzo powoli. Powodem długiego trwania tego procesu jest to, że nawet niższe klasy społeczne w chrześcijaństwie odczuwały nadprzyrodzoną "więź", która została ustanowiona przez Boga i wyrażona na różne sposoby . Wiedzieli, że nie tylko żona, ale także mąż jest związany ze wspólną stroną . Aby uświadomić sobie i wzmocnić to uczucie, ojcowie Kościoła zaczęli podkreślać religijną wartość małżeństwa, sformułowaną i wyrażoną w Ef 5:21-33: małżeństwo przedstawia w czasie obraz zjednoczenia Chrystusa i Kościoła w wieczności. W późniejszym rozwoju teologii małżeństwa, Augustyn z Hippony argumentował, że małżeństwo jest już symbolem lub znakiem sacramentum magnum i że odtwarza rzeczywistość tego samego. Wyjaśnienia Augustyna dotyczące kwestii sacramentum małżeństwa nie odpowiadają w pełni teorii sakramentalnej późniejszych wieków, niemniej jednak szkicują teorię. Zgodnie z religijnym charakterem małżeństwa, w późniejszym prawodawstwie Justyniana, małżeństwa nie rozwiązują się już automatycznie w pewnych przypadkach. Na przykład w prawie klasycznym uwięzienie na wojnie rozwiązuje małżeństwo, ale w prawie Justyniana tak się nie dzieje. Jednak jeśli małżeństwo jest obrazem związku Chrystusa i Kościoła, jego cele muszą również harmonizować z historią zbawienia. Z tego powodu prokreacja jest wyraźnie podkreślona jako cel małżeństwa. Podczas gdy wpływ stoicki odgrywa rolę, charakterystycznym argumentem jest to, że prokreacja uczestniczy w twórczym dziele Boga. W każdym razie zalecenie apostoła Pawła w 1 Kor 7:1-7 ("Dobrze jest, aby mężczyzna powstrzymywał się od żony... lecz każdy mąż niech ma żonę, a każda kobieta niech ma męża") zakłada, że prokreacja nie jest jedynym elementem, który uzasadnia związek małżeński. To samo zalecenie dotyczy również powstrzymywania się od cielesnych pokus. Jednak ojcowie Kościoła często źle rozumieli wersety, w których apostoł napomina nas, jak powstrzymywać się od aktywności seksualnej, "co najwyżej, tylko dla modlitwy i tylko na jakiś czas" (1 Kor 7:5): jest to interpretowane tak, jakby abstynencja seksualna była warunkiem wstępnym modlitwy . Rozumowanie stojące za taką interpretacją wygląda mniej więcej tak: ojcowie Kościoła, przeczytawszy w ST, że istnieje pewna nieczystość w stosunkach seksualnych, niezależnie od tego, jakie może być prawdziwe znaczenie zawarte w niektórych fragmentach i po znalezieniu pozornie analogicznego napomnienia w Hbr 13:4 ("niech łoże małżeńskie będzie bez skazy") i równoległego stwierdzenia w zgromadzeniu "czystych" w Ap 14:4 ("którzy będą zbawieni wśród ludzi"), nadal związani pogańską mentalnością obowiązkowej kultowej wstrzemięźliwości w kultach grecko-rzymskich, porównując wszystko z "powiedzeniem" Pawła w 1 Kor 7:5 i widząc to jako wzajemny obowiązek zaparcia się siebie we wspólnej umowie o poświęceniu się modlitwie, wpadli na pomysł "skazy", która jest nieodłączna nawet w najbardziej uzasadnionych akt małżeński. Orygenes, np., widzi tu "pewną" nieczystość , jednak wyraźnie odrębną od grzechu, jak wskazuje równoległy sens . Ta nieczystość jest wyjaśniona przez teologiczną i metafizyczną wizję, która ją zakłada, w tym sensie, że nie jest niczym innym, jak wyrazem poziomu, który wznosi się ponad stan cielesny. Dla Orygenesa sfera zmysłowa jest dobra, ale jest źródłem pokusy dla ludzkości. Wraz z egoizmem, jest skłonny domagać się uwielbienia, które słusznie należy się "prawdziwym" rzeczywistościom, tajemnicom. Zmysłowe jest widzialnym podobieństwem tajemnic, osłabiającym impuls duszy, która ma tajemnicę jako swój prawowity cel. Każdy grzech jest bałwochwalstwem, a grzech bałwochwalstwa stanowi nieczystość obecną w najbardziej uzasadnionych stosunkach seksualnych. Hieronim, pogłębiając tę teologiczną wizję swoimi osobliwymi odcieniami znaczeniowymi, oświadczyłby w co najmniej kilku tekstach , że akt małżeński jest grzeszny w stopniu, w jakim utrudnia modlitwę (1 Kor 7:5), ale mimo to jest znośny w stopniu, w jakim jest mniej poważny niż rozpusta. U Jana Chryzostoma nie znajdujemy idei nieczystości, ale stosunki seksualne są często postrzegane jako "lekarstwo na pożądliwość", koncepcja zaczerpnięta mniej lub bardziej skutecznie z 1 Kor 7. Dla Augustyna, przede wszystkim w Contra Iulianum III, 53, akt małżeński jest sam w sobie dobry, ale u upadłej ludzkości jest zawsze w pewnym stopniu powiązany ze złem zwanym pożądliwością. Podaje analogiczną ideę , że tabulae nuptiales obowiązywały w odniesieniu do prokreacji, ale nie do seksualności: liberorum procreandorum causa. To, co zostało opisane do tej pory, odnosi się do młodych małżeństw. Cóż zatem można powiedzieć w obronie osób starszych? W przypadku tej grupy można znaleźć struktury, które są jeszcze bardziej rygorystyczne, biorąc pod uwagę, że jej członkowie odczuwają mniej pozytywnych skutków małżeństwa wraz z wiekiem. Prokreacja nie jest już możliwa, a pokusy nie są już tak silne . Biorąc wszystko pod uwagę, seksualność nie jest zatem traktowana jako ważny element małżeństwa. Dla przykładu, nawet una caro z Rdz 2:24 jest rozumiane jako zgoda woli, a nie związek cielesny, ponieważ nakaz ten jest formułowany w chwili, w której kobieta zostaje ukształtowana w raju Eden. Dopiero po wygnaniu z powodu grzechu, zgodnie z Rdz 4:1, "Adam poznał Ewę jako swoją żonę" . Dlatego nie wydaje się, aby dopełnienie małżeństwa odgrywało rolę w jego definicji prawnej. Rzymski prawnik Domitius Ulpianus podał formułę nuptias enim non concubitus, sed consensus facit). W podobnym sensie małżeństwo jest już ratyfikowane przez sponsalia przed deductio in domum mariti (Sobór w Elvira, kan. 54; papież Syrycjusz, List do Himeriusza z Tarragony). Stanowisko to nie jest powszechnie akceptowane przez ojców Kościoła, o czym świadczy fakt, że Ambroży i Chryzostom , w przeciwieństwie do Augustyna , nie traktują związku Józefa i Marii jako prawdziwego małżeństwa, na podstawie wyrzeczenia się związku seksualnego. Tak więc, jeśli seksualność sama w sobie nie jest ważnym elementem, tym ważniejszy jest inny cel chrześcijańskiego małżeństwa. Jest to wzajemna miłość, składnik augustyńskiej fides, która dla Orygenesa polega na "zgodzie, porozumieniu, harmonii" (Com. Mt. XIV, 16), naśladowaniu miłości Chrystusa do Kościoła i wyeliminowaniu egoistycznej namiętności, która szuka zaspokojenia własnego pragnienia i zawiera w sobie element "nieharmonijności". Prokreacja, powstrzymywanie się od pokus i wzajemna miłość są pozytywnymi skutkami małżeństwa. Mimo to liczą się mniej niż pozytywne skutki ich odpowiednika, dziewictwa. Aby wymienić kilka negatywnych argumentów dotyczących małżeństwa: 1 Kor 7:32-34 oddziela wolność, z jaką osoba powściągliwa lub dziewica może służyć Bogu, od niewolnictwa osoby, która jest w związku małżeńskim i musi dbać o potrzeby współmałżonka. Żonaty mężczyzna należy do współmałżonka, a miłość ofiarna, która musi być podstawą miłości małżeńskiej, wykracza poza pragnienie czystości, które byłoby niezgodne z tą relacją . Według Tertuliana małżeństwo jest przeszkodą w relacji między ludźmi a Bogiem. A jeśli małżeństwo przedstawia w czasie unię między Chrystusem a kościołem w wieczności (patrz wyżej), dziewictwo jest już tu i teraz uczestnictwem w tej boskiej tajemnicy, wg Mt 22:30 . W tym kontekście pojawia się hierarchia między dziewictwem a małżeństwem. Przeciwstawiając się nadużyciom takiej hierarchicznej interpretacji, ojcowie Kościoła bronią wartości małżeństwa przed enkratytami, marcjonistami, montanistami, gnostykami (obrona przed Klemensem Aleksandryjskim i przed Orygenesem), nowacjanami (przed Epifaniuszem), manichejczykami (przed Augustynem) i pryscylianistami. Przeciwstawiają się również nadużyciom niektórych ascetów, jak na Soborze w Gangrze przeciwkoEustacjuszowi z Sebasty. Nalegają, że małżeństwo jest drogą zbawienia i nie należy go dewaluować. Rzeczywiście, Klemens uznaje, że czystość małżeńska w kontekście chrześcijańskim jest trudniejsza niż całkowita czystość. Czystość małżeńska polega na wykonywaniu aktów małżeńskich "w porządku i we właściwym czasie" . Nawet Tertulian w okresie katolickim chwali małżeństwo w Ad uxorem. Zwykle można znaleźć odpowiednie traktowanie dziewictwa w odniesieniu do małżeństwa, nawet jeśli jest ono przesadne (Jerome). Jakkolwiek by było, jeśli dziewictwo ma większą wartość niż małżeństwo, pojawia się pytanie: Dlaczego więc nie rozstać się ze współmałżonkiem z powodów religijnych, dla królestwa niebieskiego? Pomimo interpretacji biograficznej sugerowanej przez gnh.sie su,zuge w Flp 4:3, umiejscawiającej w zwrocie żonę, którą Paweł zostawił dla swojej posługi, Klemens, a następnie Orygenes, są oporni na pomysł rozstania się małżonków w celu życia we wstrzemięźliwości. W tym sensie są bardziej wierni teologii Pawłowej niż ich ponicejscy odpowiednicy; warto zauważyć, że Klemens, Orygenes, a ponownie Tertulian walczyli z heretykami, którzy rozrywali małżeństwo dla celów religijnych. Ojcowie Kościoła po nicejsku zaczęli chwalić małżonków, którzy prowadzili życie wstrzemięźliwe, narzucali ten styl życia duchowieństwu, a nawet akceptowali separację małżonków na wzór Bazylego z Cezarei, ponieważ jedno z dwojga mogło wstąpić do zakonu. Tendencja do wyrównywania wspólnych stron małżeństwa wynika z chrześcijaństwa. W społeczeństwie starożytności dość powszechne jest, że żona - nawet w rodzinach chrześcijańskich - staje się niemal ancilla męża (dominus). To podejście do równości jest dalej wykrywalne w osądzie cudzołóstwa opracowanym przez ojców Kościoła.

II. Obrzędy liturgiczne (procedura zaślubin i liturgia).

Chrześcijanie pierwszych wieków nie żyli w oderwaniu od społeczeństwa. Żenili się jak wszyscy i mieli dzieci . Małżeństwo uważano za rzeczywistość ziemską i świecką, a jak wszystko w życiu, tę instytucję należało przeżywać w duchu chrześcijańskim. Jako takie, nawet w kształtującym się chrześcijaństwie pierwszych wieków (w przybliżeniu do epoki Konstantyna), małżeństwo nie było uważane za kwestię prawną, ale raczej za rzeczywistość społeczną obejmującą dwie okoliczności: współżycie stron i tzw. affectio maritalis, czyli świadomość pary, że doświadczają życia wspólnie jako małżeństwa. Nawet jeśli nie istniała prawnie ustalona forma zawierania małżeństwa, to jednak aby społeczeństwo mogło uważać konkubinat za małżeństwo (a nie np. konkubinat), coraz częściej odwoływano się do pewnych widocznych praktyk, a mianowicie domum deductio i publicznego wyrażania zgody wspólnych stron przy zawieraniu małżeństwa. Rzeczywiście, ważnym elementem wpływu chrześcijaństwa jest tendencja do traktowania małżeństwa nie jako prostej rzeczywistości społecznej, ale coraz bardziej jako kwestii prawnej, tak że od czasów Konstantyna coraz większą wagę przywiązywano do prawnej dokumentacji małżeństwa, np. do tabulae nuptiales lub matrimoniales. Chociaż istniały już wcześniej, tabulae zawierały ważne informacje o wspólnych stronach i okolicznościach małżeństwa. Po zakończeniu aktu urzędowego odczytywano je na głos przed wszystkimi świadkami . Obowiązkowe procedury, przede wszystkim in domum mariti deductio, były wówczas uzupełnione o pewne pogańskie obrzędy, choć nie były one konstytutywnymi składnikami małżeństwa. Ponieważ Kościół pierwszych wieków nie był instytucją posiadającą własną jurysdykcję, nie miał żadnych skutecznych metod wpływania na chrześcijan w ich małżeństwach, poza ustnym napomnieniem. Pierwszą interwencją Kościoła w dziedzinie małżeństwa jest Ignacy Antiocheński. Nawet jeśli jego żądanie (aby "pobrać się tylko za zgodą biskupa") jest interwencją duszpasterską, a nie prawną, biskupi znali pisma Ignacego i prawdopodobnie mieli tendencję do stawiania tego żądania we własnych wspólnotach. Można przypuszczać, że chrześcijanie pierwszych trzech wieków dążyli do wyeliminowania typowych pogańskich elementów, które nie były konstytutywnymi składnikami małżeństwa, z obrzędów ślubnych, być może zastępując je praktykami chrześcijańskimi. Pozornym przykładem jest koronacja małżonków: Tertulian (De corona XIII, 4) odradza małżeństwa mieszane (patrz sekcja poniżej) z poganami, szczególnie dlatego, że mogłyby one spowodować skażenie strony chrześcijańskiej bałwochwalstwem. Jednak dowody archeologiczne świadczą o przyjęciu przez chrześcijan pewnych pogańskich obrzędów, takich jak koronacja lub dextrarum iunctio. Wraz ze wzrostem zaniku pogaństwa możliwe było zneutralizowanie lub nawet schrystianizowanie tych symboli; ich przetrwanie jest widoczne w późniejszych liturgiach. Jednak chrystianizacja ślubów następowała powoli. W Aleksandrii w czasach Klemensa nie wydaje się, aby ślubom towarzyszyła nawet celebracja liturgiczna. Podczas gdy z biegiem czasu takie czynności liturgiczne nie stały się nieodzowną częścią ceremonii ślubnych, począwszy od III w. małżeństwa były błogosławione przez kościół. Takie zastosowanie znajdujemy ponownie u Tertuliana, acc. z którymi, jeśli dwoje wierzących bierze ślub, "kościół ich jednoczy, ofiara potwierdza małżeństwo, błogosławieństwo je pieczętuje". Błogosławieństwo miało zatem rolę we wspólnocie lub z udziałem stron wspólnych w obrzędzie eucharystycznym, chociaż Eucharystia została wyraźnie wprowadzona w związku z małżeństwem dopiero w V w. za sprawą Praedestinatusa III. Według innych źródeł udział stron wspólnych ma miejsce w akcie izolowanym. Celem wyrażenia intencji małżeństwa lub nawet konsensusu stron wspólnych było uniknięcie ryzyka, że ich związek zostanie potraktowany jako nierząd lub cudzołóstwo (gdzie pisarz mówi o "wezwaniu" [postulare] członków duchowieństwa do małżeństwa, którzy "zjednoczą" [będą celebrować związek, coniungere]). Z pewnością nic nie pozwala nam na uogólnienia na podstawie tego, co Tertulian napisał w II i III w., ani na założenie, że takie obrzędy były obowiązkowe. Jednak traktowanie małżeństwa chrześcijan zmierza w tym kierunku. Rzeczywiście, wydaje się, że w IV w. Rzymie (papież Syrycjusz, List do Himeriusa z Tarragony, rozdz. 5, w roku 385), po lub w trakcie sponsaliów, ale wciąż przed in domum mariti deductio, miało miejsce błogosławieństwo narzeczonych ze strony kapłana, po czym biskup Rzymu uważał związek za nierozwiązywalny. Oprócz błogosławieństwa małżeństwo było zawsze ważne, o ile nie naruszało podstawowych zasad administrowania konstytutywnymi składnikami małżeństwa, a mianowicie wyrażenia konsensusu poprzez tabulae matrimoniales i wyrażenia współżycia za pomocą deductio in domum mariti. Pojęcie nieważności lub ważności kościelnej nadal nie istniało. Dowodem na nieistotny i niekonstytutywny charakter błogosławieństwa dla pierwszych chrześcijan jest fakt, że podczas gdy pierwsze zaślubiny były obchodzone z błogosławieństwem Boga (sub benedictione Dei celebrantur sublimiter w Ambrosiaster), drugie zaślubiny były wyłączone z takiego błogosławieństwa. Uświęcenie małżeństwa velamine sacerdotali et benedictione (Ambr., Ep. 62,7), modlitwy, a nawet błogosławieństwa kapłanów mają na celu umocnienie związku małżeńskiego , zastępując w ten sposób modlitwy i ofiary w małżeństwach pogańskich. Paulinus z Noli (początek V w.) opisuje obrzęd liturgiczny: w kościele panna młoda i pan młody otrzymują błogosławieństwo biskupa, który łączy ich głowy węzłem małżeńskim i rozpościera nad nimi welon, uświęcając ich modlitwą. Według Augustyna nawet biskup musi podpisać tabulae nuptiales. Niemniej jednak biskup prawdopodobnie asystował w ceremonii w charakterze świadectwa, a nie w funkcjach prawnych. W późniejszych czasach wkład kościelny staje się coraz ważniejszy. W tym względzie Hormisdas, który został papieżem w 514 r., dekretuje: nullus fidelis occulte nuptias faciat, sed benedictione accepta a sacerdote publice nubat in Domino , tj. w duchu chrześcijańskim. Oprócz błogosławieństwa istnieje element zewnętrzny, który został przeniesiony z chrześcijaństwa do pogańskiej koncepcji małżeństwa. Jest to zakaz małżeństw mieszanych i zakaz małżeństw zawieranych z osobami poświęconymi Bogu: dziewicami, wdowami, a począwszy od epoki Justyniana, nawet kapłanami i diakonami od czasu święceń. Prawa sankcjonowane przez chrześcijańskich cesarzy były bardzo surowe, ale ich funkcje były jedynie odstraszające w tym sensie, że jeśli małżeństwo zostało już zawarte, regułą była tolerancja. W ciągu pierwszego tysiąclecia Kościół staje się więc coraz bardziej świadomy, że małżeństwo, choć regulowane normami cywilnymi, ma chrześcijańskie znaczenie dla ochrzczonych. W XI i XII wieku, po uznaniu w X wieku małżeństwa za sakrament, Kościół rości sobie pełną jurysdykcję, z powiązanymi konsekwencjami dla składnika rytualnego.

III. Ikonografia. W chrześcijańskiej ikonografii wczesnych wieków scena, która symbolicznie komunikuje sakrament małżeństwa, to dextrarum iunctio. Pomimo schrystianizowanego kontekstu, w którym się pojawia, scena ta pozostaje zasadniczo niezmieniona w stosunku do tradycyjnej rzymskiej ikonografii. Panna młoda i pan młody, zwróceni do siebie twarzami, wyciągają prawe ręce. Pan młody prawie zawsze trzyma w prawej ręce zwitek (tabulae nuptiales, libellus), tj. oficjalny akt małżeństwa; z kolei kobieta obejmuje ramieniem ramiona męża. Jest to kulminacyjny moment obrzędu zaślubin, ale przede wszystkim jest to przedstawienie małżeńskiej zgody wierności poza grobem. Począwszy od ery tetrarchów scena ta pojawia się na pięcioczęściowych, strigilowanych sarkofagach. Chociaż podąża za pogańską typologią, zastępuje mitologiczne motywy w narożnych panelach scenami biblijnymi (Ws 156). Juno Pronuba, stając się personifikacją Concordii, pojawia się we fragmencie sarkofagu zachowanego w Villa Doria Pamphili . W ewolucji formy od późnej epoki Konstantyna do Teodozjusza I, Concordia znika, a dwoje małżonków zaczyna być przedstawianych w clypeus lub w muszli . W akcie połączenia, prawe ręce są ustawione na szerokości sarkofagu w Mantui, "u bram miasta" . Inną odmianę sceny stanowi obecność Chrystusa i ręki Boga koronującej pannę młodą i pana młodego . Tutaj motyw koronacji ma charakter czysto symboliczny i jest związany z triumfalną ikonografią epoki postkonstantyniańskiej. Jednak najbardziej obszerną dokumentację ikonografii małżeńskiej stanowią sztuki dekoracyjne, przede wszystkim z V w., a w szczególności szkło złote . Postać pośrednicząca, która łączy pannę młodą i pana młodego w małżeństwie, kładąc ich ręce na ramionach, stale pojawia się w scenach nawiązujących do małżeństwa, a także do związku sakramentalnego. Concordia, która pojawia się we wczesnych przedstawieniach na płaskorzeźbach nagrobnych, zostaje ostatecznie zastąpiona przez Chrystusa. Iesus pronubus jest zdefiniowany jako Chrystus obecny na weselu w Kanie w epitalamium Paulina z Noli . Alternatywnie Concordia jest zastąpiona przez ojca panny młodej, który błogosławi wesele, jak w mozaice po prawej stronie nawy w bazylice S. Maria Maggiore w Rzymie, gdzie Jetro, kapłan i ojciec, jednoczy w małżeństwie swoją córkę Seforę z Mojżeszem . Analogiczną strukturę sceny znajdujemy na małej srebrnej tabliczce z Rocca di Papa i na srebrnej tacy z Cyprus, ze ślubem Dawida i Michal, datowanym na pierwsze kilka wieków VII w. (var. aus., Age of Spirituality, 482). Chrystus jest przedstawiony jako pieczętujący akt sakramentalny w centralnych medalionach dwóch złotych łańcuchów z Syrii oraz na niektórych obrączkach ślubnych prawdopodobnie pochodzenia wschodniego z napisem w języku greckim, OMONOIA i QEOU CARI. Liczne są również świadectwa epigraficzne dotyczące małżeństwa. Zarówno w greckich, jak i łacińskich inskrypcjach nagrobnych z III do VII w. często pojawiają się wyrażenia dotyczące życia małżeńskiego. Należą do nich potwierdzenie wierności, chrześcijańskiej integralności w życiu małżeńskim , niezrównanej miłości i serdecznego życzenia, aby małżonek mógł spoczywać ze świętymi w wiecznym pokoju. Do rzadszych wyrażeń należy biblijny termin costa (łac. "żebro"), którym określa się żonę konkretnego Ianuarius diaconus na cmentarzu Ad decimum przy Via Latina . W roku 362 niejaki Viscilius poświęca inskrypcję Niceni costae suae

IV. Małżeństwo duchowe. Idea duchowego ślubu i boskiego małżeństwa poprzedza chrześcijaństwo. Na przykład Filon z Aleksandrii naucza, że gdy Bóg wchodzi w kontakt z duszą, dusza otrzymuje nasienie, które powoduje narodziny cnoty (De cherubim, 42-52). Dla chrześcijan małżeństwo jest sakramentem, tj. skutecznym symbolem łaski, a sam symbol staje się alegorią bardziej wzniosłej rzeczywistości duchowej. Rozważmy teraz eklezjologię i sakramenty, eschatologię, dziewictwo i teologię mistyczną. Eklezjologia. Już na samym początku odkrywamy, że zjednoczenie mężczyzny i kobiety w sferze boskiej odnosi się do zjednoczenia Chrystusa z kościołem, przy czym pierwsze zjednoczenie reprezentuje i wskazuje na drugie zjednoczenie. Ale jeśli rozpatruje się tę sprawę z góry, ze szczytu, a nie od podstawy, to nie związek Chrystusa i Kościoła wynika ze stworzenia ludzkiej pary, lecz wręcz przeciwnie, to relacja mężczyzny i kobiety, będąca w centrum małżeństwa, ma w związku Chrystusa i Kościoła swój praktyczny i żywy archetyp, najwyższą rację swego istnienia.

V. Małżeństwa mieszane. Rozróżnienie między małżeństwem mieszanym chrześcijanina-katolika i chrześcijanina-niekatolika (z przeszkodą zakazującą) a małżeństwem chrześcijanina-katolika i niechrześcijanina z odmienną religią (z przeszkodą rozwodową) pojawiło się pod koniec XII wieku, wraz z pracami prawników Gracjana, Piotra Lombarda, Bernarda z Pawii i Uguccione da Pizy. W najwcześniejszej epoce chrześcijaństwa, gdy takie rozróżnienie nie istniało, wydaje się uzasadnione stosowanie etykiety "małżeństwa mieszanego" w równym stopniu do każdego małżeństwa zawartego między chrześcijaninem-katolikiem i chrześcijaninem-niekatolikiem, zwłaszcza że do końca starożytności chrześcijańskiej małżeństwa te nie były uważane za nieważne, nawet jeśli nie były zachęcane. Problem małżeństw mieszanych na podstawie religijnej nie istniał w pogańskim świecie rzymskim. Pomysł odrzucenia takich małżeństw pochodzi ze Starego Testamentu, gdzie znajdują się istotne dowody na naprzemienne rygorystyczne i pobłażliwe reakcje. Na początku małżeństwa te niosły ze sobą pewne społeczne potępienie, chociaż nie były zakazane. Standardem znanych postaci wśród ludu była endogamia. Po zniszczeniu północnego królestwa przywódcy południowego królestwa, zamierzając przeciwstawić się otaczającym narodom, ustanowili zakaz małżeństw z tymi ludami, zakaz o charakterze politycznym i religijnym (Pwt 7:1-4). Zakaz odnosi się do powrotu ludu z Babilonu w czasach Ezdrasza i Nehemiasza. Zamierzając, aby społeczeństwo hebrajskie było samowystarczalne, prorocy wypędzają obce żony, aby powstrzymać mężów przed grzeszeniem przeciwko Bogu. Zakaz ma charakter rasowo-religijny (Pwt 23). Księga Jubileuszy w epoce hellenizmu zawiera zakaz, który przekształca Kpł 18:21: podstawą zakazu jest czystość religijna, a nie narodowa. Po zniszczeniu świątyni w Jerozolimie, pozycja judaistyczna zyskuje nową siłę. Takie małżeństwa są traktowane jako nieistniejące, ale jako związki seksualne. Jako takie, pomysł ten nabrał kształtu dopiero po oddzieleniu się chrześcijaństwa od judaizmu, więc chrześcijaństwo, gdy po raz pierwszy zetknęło się z kwestią małżeństw mieszanych, nie miało pod ręką tego modelu, aby rozwiązać problem. W ciągu pierwszego tysiąclecia chrześcijaństwo uważało te małżeństwa za ważne, nawet jeśli zniechęcało do nich. NT nie zajmuje się na ogół problemem zawierania małżeństw mieszanych, a zjawisko to prawdopodobnie nie występowało często w pierwszych latach chrześcijaństwa. Pod uwagę brane są przypadki, w których strona małżeństwa, które zostało pierwotnie zawarte między dwoma poganami, nawraca się i staje się chrześcijaninem. Zgodnie z fragmentami NT, chrześcijanin musi nadal żyć z niechrześcijaninem, chyba że niechrześcijanin odrzuci małżeństwo (1 Kor 7:12-16). Po tym okresie przejściowym ojcowie Kościoła, eksperymentując z naszym problemem i nie znajdując jednoznacznych norm w NT, odwołali się do konkretnych fragmentów biblijnych. Oprócz odstraszających fragmentów ST, zwrócili się w pierwszej kolejności do 1 Kor 7:39, który określa, że żona, której mąż umrze, jeśli wyjdzie ponownie za mąż, musi to zrobić tylko "w Panu". Zwrócili się również do 2 Kor 6:14-16, gdzie apostoł przedstawia ogólny argument przeciwko utrzymywaniu relacji z poganami na podstawie etycznej i moralnej. W pierwszych dwóch wiekach ery patrystycznej nie znajdujemy dowodów na kwestię małżeństw mieszanych. Nie zostały one zakazane przez Kościół i księgi Nowego Testamentu (patrz analiza podana przez Aug., De fide et operibus 19,35; De adult. coni. 1,25,31). Jednak począwszy od III w. niektórzy autorzy (a później niektóre sobory) wyrażają swój sprzeciw wobec tej kwestii i starają się odwieść wiernych od zawierania takich małżeństw, jeśli strona niechrześcijańska nie chce się nawrócić. W dużym stopniu zależą od siebie nawzajem na różne sposoby. W zależności od czasów i miejsc, w których zostały sformułowane zakazy dotyczące problemu, treść zakazów i odwodzeń zmieniała się. Nie wszyscy autorzy są zdecydowanie przeciwni takim praktykom; Chryzostom i Augustyn są stosunkowo pobłażliwi. Podczas gdy Chryzostom w jednym ze swoich kazań zdaje się dopuszczać taką możliwość, Augustyn, kładąc nacisk na niebezpieczeństwa związane z takimi związkami i zdecydowanie odradzając ich zawieranie w praktyce, przyznaje, że w jego czasach małżeństwa mieszane nie są już uważane za wadę, ponieważ Nowy Testament nie wypowiada się przeciwko nim. Poza tym istnieje wielka różnorodność sytuacji i opinii: grupy chrześcijańskie, dla których zakazy są ważne (chrześcijańskie dziewczęta i/lub chłopcy, czy to "zwykli", czy też dzieci duchownych), grupy zakazane (poganie, czy to "zwykli", czy nawet księża, następnie heretycy, schizmatycy i/lub Żydzi), sankcje dla przestępców (ekskomunika dożywotnia lub na określoną liczbę lat), grupy sankcjonowane (chrześcijańska dziewczynka i chłopiec lub ich rodzice), fragmenty Pisma Świętego, na podstawie których zakazy lub odradzania są formułowane (fragmenty ze Starego i Nowego Testamentu, przede wszystkim te przytoczone powyżej) oraz argumenty, w których tego typu związki nie były zalecane (odpowiednik stuprum, cudzołóstwo duszy, brak związku między osobą wierzącą a niewierną, nierząd członków Chrystusa, prostytucja Kościoła Chrystusa z pogańskimi bożkami, różne odstraszające przykłady mieszanych małżeństwa wzięte ze Starego Testamentu, niebezpieczeństwo dla wiary i moralności chrześcijanina, niemożność wspólnej modlitwy męża i żony itd.). Zakazy soborów są następujące: Elvira (306), kan. 15-16 (17); Arles (314), kan. 11; Hippon (393), kan. 12; Laodycea (2. połowa IV w.), kan. 10 i 31; Chalcedon (451), kan. 14; Agde (506), kan. 67; Orlean II (533), kan. 19; Clermont (535), kan. 6; Orlean III (538), kan. 13; Toledo III (589), kan. 14; Toledo IV (633), kan. 68; w Trullo (692), kan. 72. Teksty istotne dla naszego tematu to: Tertull., De corona militis 13; De monogamia 7,39; Ad uxorem 2,3; ps.-Orygenes, Philosophumena 9,12; Cyprian z Kartaginy, De apsis 6; Testimoniorum libri III, 62; Orygenes, Fragm. w 1 Kor 7,34-36; Epif. Sal., adw. haereses II, 1,61,5; Zenon z Werony, Hom. II, 7; John Chrys., Hom. w Efez. 20,5; Hom. w 1 Kor 19,3; Ambrozjaster, kom. w 1 Kor 7,15; Ambr., De Abraham I, 9,81-86; Odc. 62 do Vigilium; Expositio Evangelii secundum Lucam 8,2-4; Expositio psalmi 118,20,48; Jer., Commentarii w IV epistulas Paulinas, Ad Ephesios 3,5; Epistula 107,1-2; Commentarii u Izajasza 7,19,23; Odc. 123,5; sierpnia, De fide et operibus 19,35; Dorosły. koniug. 1,25,31, odc. 23; 33; 220; 252-255; 258. Podstawowym powodem sprzeciwu Kościoła wobec tych małżeństw była chęć ochrony wiary chrześcijańskiego małżonka, czystości wspólnoty kościelnej i chrześcijańskiego wychowania dzieci zrodzonych z małżeństwa. Oprócz tych argumentów autorzy podkreślają także teologiczny wymiar małżeństwa chrześcijańskiego. Jako rodzaj związku między Chrystusem a kościołem, taka interpretacja jest zagrożona przez możliwość małżeństwa mieszanego. Wraz z kościołem, chrześcijańscy cesarze również uchwalali prawa dotyczące małżeństw między chrześcijanami i Żydami. Jeśli prawo CTh 16,8,6 pochodzące z 339 roku karze śmiercią bardzo wąską grupę, prawdopodobnie z powodów nie tyle religijnych, co raczej ekonomicznych (patrz Falchi), prawo CTh 3,7,2 pochodzące z 388 roku sankcjonuje z przyczyn religijnych karę śmierci za wszystkie te związki, stawiając je na poziomie cudzołóstwa jako kary. Dlatego fakt, że autorzy i sobory starali się odwieść wiernych, nawet po prawie z 388 roku, jest znakiem, że koncepcja nieważności jeszcze nie wyłania się w tej epoce. Wieki później (jak widać u Zonarasa i Teodora Balsamona), gdy kościół miał już pełną jurysdykcję w małżeństwie, a koncepcja impedimentum dirimens została już opracowana, przedstawione powyżej kanony są interpretowane według tej koncepcji. Pierwszym soborem, który naprawdę uznał za nieważne małżeństwo zawarte z heretykiem, jest sobór Trullo (692), sygnalizujący fundamentalny punkt zwrotny w historii zakazu na Wschodzie. Kanon ten nigdy nie został przyjęty na Zachodzie.

MARCELLINUS, Lucyferianin: Kapłan wspólnoty Lucyferian. Razem z rzymskim prezbiterem Faustinusem skierował Libellus precum do cesarza Teodozjusza I w 384 roku.

MARCELLINUS, papież (zm. 304): Według Depositio episcoporum napisanego około 336 i włączonego do Chronografii z 354, Marcellinus został następcą papieża Caiusa 30 czerwca 296 (od 1 lipca, w Liber pontificalis) i zmarł w 354 podczas Wielkiego Prześladowania za cesarza Dioklecjana, jednak nie możemy powiedzieć z całą pewnością, że poniósł śmierć męczeńską. Został pochowany w katakumbach Pryscylli obok męczennika Krescentiusa , a jego grób był dobrze znany. Ponieważ Depositio episcoporum wiąże jego depositio z 15 stycznia, jest jasne, że Marcellinus był czczony w Kościele Rzymskim co najmniej od około 336 ; niemniej jednak jego imię jest czasami mylone w źródłach z jego następcą Marcellusem I . Rzeczywiście, Liber pontificalis dodaje, że ustąpił podczas prześladowań, ale potem pożałował i poniósł śmierć męczeńską 31 marca; tekst skupia się na opisaniu jego apostazji. Informację tę można wywieść z Passio z końca V w., napisanego w celu oczyszczenia Marcellina i trzech jego kapłanów, a później jego następców Miltiadesa, Marcellusa I i Sylwestra I z oskarżenia o traditores. Pod koniec IV i na początku V w. Donatyści rozprzestrzenili oskarżenie przeciwko swojej reputacji, jednak zostało ono obalone przez Augustyna z Hippony i przez Konferencję Kartaginy w 411 r. . W tym samym czasie co Passio, sfabrykowano jeszcze jedno kłamstwo dotyczące lapsus Marcellinusa, a mianowicie obrady Soboru w Sinuessa , zgodnie z którymi przyznał się do winy i potępił samego siebie. Celem tego tekstu było ustanowienie zasady prima sedes non iudicabitur a quoquam w trakcie zmagań pomiędzy papieżem Symmachem (498-514), antypapieżem Wawrzyńcem i królem Ostrogotów Teodorykiem Wielkim.

MARCELLINUS Comes (zm. po 534): Marcellinus był iliryjskiego pochodzenia, prawosławnym katolikiem, urodzonym prawdopodobnie w pobliżu Skopje, rodzimym użytkownikiem łaciny i biegle władającym greką; mieszkał w Konstantynopolu, gdzie był sekretarzem przyszłego cesarza Justyniana do 525-527. Ta niewielka wiedza, jaką posiadamy o jego życiu, pochodzi z niektórych jego wypowiedzi i z przypadkowych wzmianek w Cassiodorus . Otrzymał tytuły come i vir clarissimus, być może za swoje zasługi i działalność jako pisarz. Napisał Annales, łacińską kronikę, która zaczyna się w 379 r. od wstąpienia Teodozjusza I na tron, a w pierwszym wydaniu sięga do 518 r., później zrewidowanego i kontynuowanego do 534 r., daty odzyskania Afryki po pokonaniu wandalskiego króla Gelimera. Inny autor rozszerza kronikę do 548 r.; ta część nazywana jest Auctarium lub Additamentum (Mommsen, 104-108). Marcellinus jest dobrze- MARCELLINUS Comes (zm. po 534 r.). Marcellinus był pochodzenia iliryjskiego, prawosławnym katolikiem, urodzonym prawdopodobnie w pobliżu Skopje, rodzimym użytkownikiem łaciny i dobrze obeznanym z greką; mieszkał w Konstantynopolu, gdzie był sekretarzem przyszłego cesarza Justyniana do 525-527 r. Ta niewielka ilość informacji, którą posiadamy o jego życiu, pochodzi z niektórych jego wypowiedzi i z przelotnych odniesień w Cassiodorus . Otrzymał tytuły comes i vir clarissimus, być może za swoje zasługi i działalność jako pisarz. Napisał Annales, łacińską kronikę, która zaczyna się w 379 roku od wstąpienia Teodozjusza I na tron, a w pierwszym wydaniu sięga do 518 roku, później zrewidowanego i kontynuowanego do 534 roku, daty odzyskania Afryki wraz z pokonaniem wandalskiego króla Gelimera. Inny autor rozszerza kronikę do 548 roku; ta sekcja nazywana jest Auctarium lub Additamentum . Marcellinus jest dobrze poinformowanym autorem, zwłaszcza jeśli chodzi o wydarzenia rozpoczynające się w 498 roku. Konstantynopol był miejscem uprzywilejowanej perspektywy i miał on dostęp do źródeł pierwotnych. Jego uwaga skupia się zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie, ale począwszy od lat 454-455 coraz bardziej koncentruje się na pars Orientis. Przekazuje liczne wydarzenia związane z herezjami i czołowymi heretykami; znaczna część dotyczy biskupów Rzymu. Marcellinus jest pierwszym autorem, który odnosi się do roku 476 jako do "upadku" Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie. Polega na Orozjuszu w kwestii najstarszej historii; jego praca została wykorzystana przez Jordanesa, Czcigodnego Bede i Paulusa Diaconusa i została wykorzystana w irlandzkich annałach. Kasjodor wspomina o dwóch innych swoich pracach: pierwsza zachowała się tylko we fragmencie (De temporum qualitatibus et positionibus locorum); co do drugiej, twierdzi, że był to szczegółowy opis w czterech księgach miast Konstantynopola i Jerozolimy .

MARCELLINUS, Flawiusz (zm. 413): Tribunus i notarius. Flavius Marcellinus urodził się prawdopodobnie w Toledo; miał brata o imieniu Apringius, prokonsula Afryki (411-413). Był człowiekiem kulturalnym, hojnym i arystokratycznym, o zainteresowaniach teologicznych. Marcellinus wymieniał listy z Hieronimem (Ep. 126). Był przyjacielem Augustyna z Hippony, który napisał do niego sześć listów (Ep. 128, 129, 133, 138, 139, 143) i zadedykował mu trzy dzieła: De peccatorum meritis et remissione w 412; De spiritu et littera w 412; i pierwsze 2 księgi De civitate Dei w 413. W pelagianizmie ontrowersyjnym odgrywał ważną rolę; był on w istocie pierwszym, który zwrócił uwagę Augustyna na sprawę pelagijską . Cesarz Honoriusz zlecił mu moderowanie debaty między katolikami a donatystami w Kartaginie w 411 r. , obowiązek, który wypełnił z wielką starannością i oddaniem. W chwilach trudnych cieszył się wsparciem Augustyna. Pelagianie oskarżali go o korupcję, a oskarżenie to doprowadziło do jego upadku. Po buncie uzurpatora Heraklianusa, comes Marinus aresztował go pod podwójnym oskarżeniem o korupcję i o udział w buncie. W tym samym czasie, na podstawie tych samych oskarżeń, władze aresztowały Apringiusza. Interwencje biskupów afrykańskich nie miały znaczącego wpływu: obaj bracia zostali straceni 15-16 września 413 r. Dwór cesarski później przyznał, że taki wyrok był niesprawiedliwy . 6 kwietnia Kościół rzymski czci Marcelina jako jednego ze swoich męczenników.

MARCELLUS I, papież (zm. 309): Z powodu prześladowań, które szalały w 303 r., Kościół Rzymski znalazł się w ogromnych trudnościach z powodu wewnętrznych podziałów. Papież Marcellinus zmarł 25 października 304 r. Liber pontificalis twierdzi, że stolica papieska była pusta przez siedem lat, trzy miesiące i dwadzieścia pięć dni . Takie twierdzenie nie zgadza się z tym, co ten sam Liber pisze w związku ze swoim następcą papieżem Marcellusem , który według Catalogus Liberianus został wybrany cztery lata później . Rok wyboru Marcellusa jest wciąż przedmiotem wielu debat i różnie podaje się rok 306, 307 lub nawet 308. Liber pontificalis stwierdza, że Marcellus jest pochodzenia rzymskiego; pierwsze wydanie przedstawia go jako syna Marcellusa, jego własnego imienia ; jednak drugie wydanie przedstawia go jako syna Benedictusa i de regione Via Lata. Według Mommsena byłby on prostym prezbiterem, który przewodził wspólnocie rzymskiej podczas wakatu na stolicy papieskiej po śmierci Marcellina i przed wyborem Euzebiusza w 310 lub 311 roku. Choć w różnym stopniu, Röttges i Monachino zmierzają w kierunku zaakceptowania takiej tezy. Ponadto prezbiter Marcellus, a nie papież Marcellus, byłby założycielem cmentarza w Novelli i byłby źródłem titulus Marcelli. W swoim tłumaczeniu i kontynuacji Chronicon autorstwa Euzebiusza, Jerome pomija imię Marcellusa i traktuje Euzebiusza jako 29. biskupa Rzymu . Ponieważ zależą od Hieronima, wiele późniejszych list nadal pomija imię Marcellusa. Augustyn wymienia dwóch papieży: Gajusza, Marcellina, Marcellusa, Euzebiusza, Miltiadesa, Sylwestra . Inny znaczący problem wynika z Depositio episcoporum, które łączy upamiętnienie Marcellina z 15 stycznia , ale nie uwzględnia Marcellusa na liście. Depositio martyrum nie wspomina o dwóch papieżach. Tymczasem Mart. hier., w całej swojej tradycji rękopisów, łączy 16 stycznia ze złożeniem ciała papieża Marcellusa I w katakumbach Pryscylli. Starożytne źródła lokalizują grobowce w odrębnych i dość precyzyjnych miejscach: Marcellinus pod ziemią w pobliżu rzymskiego męczennika Crescentiusa, w cubiculum clarum według niektórych rękopisów, a Marcellus w górnej bazylice św. Sylwestra według Notitia ecclesiarum z połowy VII w. Podtrzymujemy, że tradycja grobowa, zwłaszcza Catalogus Liberianus, sporządzony zaledwie około dekady po śmierci Marcellusa, jak również przykład papieża Damazego (366-384), który poświęcił Marcellusowi epitafium i umieścił je w pobliżu jego grobu w bazylice św. Sylwestra w katakumbach Pryscylli, nie są w stanie stworzyć biskupa Rzymu w momencie tak bliskim opisywanym wydarzeniom. Dlatego Damazy wyraźnie twierdził, że posiada dokumentację na to. Wielkie prześladowania za cesarza Dioklecjana doprowadziły do powstania wielu lapsi ("apostatów"), którzy po ustaniu burzy prześladowań chcieli ponownie włączyć się do społeczności, z powodu czego "powstają wściekłość, nienawiść, niezgoda, protest, bunt, zabijanie; pokój zostaje zniszczony", zgodnie z epitafium. W Rzymie w 306 r. postawa cesarza Maksentiusza była przychylna chrześcijanom; dlatego opóźnienie w zastąpieniu zmarłego biskupa wydaje się zależeć wyłącznie od wewnętrznych waśni. Następnie pojawił się tyrannus Maksencjusz, który dla porządku publicznego (czy raczej po prostu wewnętrznego pokoju Kościoła?) zesłał biskupa Marcellusa na wygnanie; jeśli jego interwencja była motywowana czynnikami kościelnymi, można to było uznać za ingerencję władzy świeckiej w sprawy dyscyplinarne Kościoła. Liber pontificalis przypisuje papieżowi Marcellusowi budowę cmentarza Novella, nazwanego na cześć rzymskiej matrony, przy Via Salaria. Nowy cmentarz został umieszczony przed katakumbą Pryscylli; jest on również wspomniany w Gesta Liberii . Ten sam Liber przypisuje Marcellusowi reorganizację Kościoła rzymskiego w celu lepszego reagowania na potrzeby pokutników i konwertytów z pogaństwa. Zgodnie ze świadectwem epitafium Damazego, Marcellus zmarł na wygnaniu, ale nie został zamęczony; jego ciało zostało zwrócone do Rzymu i pochowane w katakumbie Pryscylli, przy Via Salaria, jak stwierdza Mart. hier.: Romae, via Salaria, in cimiterio Prescillae depos. sci Marcelli papae et conf. . W rzeczywistości Sylwester nakazał budowę bazyliki nad katakumbami Pryscylli, a w bazylice zebrano kości papieża Marcellusa, a znacznie później także epitafium Damazego; gdyby przywieziono je wcześniej, zostałyby umieszczone pod ziemią. Być może w ciągu IX w. jego ciało zostało przeniesione do kościoła S. Marcello przy Via Lata (obecnie Via del Corso). Tymczasem titulus Marcelli pojawił się ponownie w IV w.; rzeczywiście, w ecclesia Marcelli prezbiter Bonifacego I został wyświęcony na biskupa Rzymu w niedzielę 29 grudnia 418 r., wg. do relacji, że Symmachus, prefekt Rzymu, wysłał do cesarza Honoriusza . Następnie w ciągu VI w. titulus został pomylony z papieżem o tym samym imieniu, z powodu czego trzej prezbiterzy obecni na rzymskim synodzie w 595 r. należą do titulus sancti Marcelli . Tradycja apokryficzna przypisuje również Marcellusowi trzy listy .

MARCELLUS z Ancyry (ok. 284-374): Wiemy na pewno, że Marcellus przewodniczył synodowi w Ancyrze w 314 r., związanym z problemem lapsi. Uczestniczył również w pierwszym Soborze Nicejskim w 325 r., nawet jeśli jego idee nie przyciągnęły uwagi synodystów. Około 335 r. jego sztywny anty-arianizm skłonił go do napisania obalenia Asteriusza, sofisty, który był już wtedy "starszy", i naraził go na ataki Euzebiusza z Nikomedii. Poparł Atanazego z Aleksandrii na Soborze w Tyrze w 335 r. i sprzeciwił się przywróceniu Ariusza. Zdetronizowany w 336 r. na rozkaz cesarza Konstantyna I, został oskarżony o sabelianizm przez zwolenników Euzebiusza z Cezarei, oskarżenie powtórzone przez samego Euzebiusza (Przeciw Marcellusowi i O teologii kościelnej). Dzięki tej kontrowersji otrzymaliśmy wiele niezwykle ważnych fragmentów jego prac; zredagował je Erich Klostermann. Po śmierci Konstantyna I w 338 r. Marcellus próbował odzyskać swoją siedzibę biskupią. Nie udało mu się to jednak z powodu łaski, jaką jego przeciwnicy otrzymywali od Konstancjusza II, następcy tronu Konstantyna I. Schronił się u papieża Juliusza I w Rzymie, gdzie znalazł się razem z Atanazym, który wyprzedził go o około miesiąc. W liście do Juliusza I, przekazanym nam przez Epifaniusza z Salaminy (Haer. 72,2,3), bronił się przed oskarżeniem o sabelianizm, które mu wysuwano. W rezultacie synod rzymski w 340 r. ogłosił go prawosławnym, tak samo jak Atanazy. Wschodni przywódcy prawosławni, uderzeni w większości jego oryginalnymi ideami, otwarcie ekskomunikowali go w trzeciej formule wiary Soboru Antiocheńskiego, ogłoszonej w 341/342 r. w związku z obrzędami konsekracji dla "Złotego Kościoła" Konstantyna I. Synod powszechny, Sobór w Serdica w 341 lub 342 r., nie odniósł sukcesu, przede wszystkim dlatego, że wschodni synodyści odmówili zasiadania obok Atanazego i Marcellusa, których obecności domagali się i narzucali zachodni synodyści. Potępienie Marcellusa przez biskupów wschodnich, wydane na Soborze w Serdica i powtórzone na Soborze w Filippopolis (ok. 343-347), jest dla nas poświadczone przez list zachowany w Historycznych Fragmentach Hilarego z Poitiers. Po bliższym przyjrzeniu się dossier Marcellusa, mieszkańcy Zachodu przyrzekli mu swoje zaufanie. Jednak nowa formuła wiary ze strony mieszkańców Wschodu, Piąte Wyznanie Ariańskie z 345 r., nazwane Ekthesis Makrostichos ze względu na swoją niezwykłą długość, potępiło Marcellusa, Pawła z Samosaty i Fotyna (pierwotnie z Galatia i biskupa Sirmium) w jeszcze mocniejszych słowach. Paweł i Fotyn skutecznie popchnęli modalistyczne doktryny swojego nauczyciela Marcellusa do ekstremum. Fotyn został po raz pierwszy skrytykowany przez Makrosticha (nr 6): "Uczniowie Marcellusa i Fotyna, obaj z Ancyry w Galacji, odrzucają wieczne istnienie Chrystusa, Jego boskość i Jego wieczne panowanie, pod pretekstem ochrony boskiej jedności, podobnie jak w tej kwestii Żydzi". Został on również potępiony w 345 i 347 roku przez synody w Mediolanie, zwołane przez ludzi Zachodu. Ci sami synodyści jednak nie zaatakowali Marcellusa: zamiast tego to Atanazy odmówił złożenia przysięgi wierności Marcellusowi . Nie wiemy, gdzie Marcellus znosił wygnanie. Żył do ok. 375 roku, a jego reputacja teologiczna nie uległa poprawie. Pisząc do Atanazego w 371 r., Bazyli z Cezarei prosi go o wydanie potępienia "nauki zgubnej i obcej prawdziwej wierze" Marcellusa (Ep. 69,2), podczas gdy Epifaniusz nie wahał się osądzić go jako notorycznego heretyka. Niedawno, z bardziej uzasadnionych powodów, przypisano mu opusculum zatytułowane O Kościele Świętym. Ta krótka praca, datowana na 360 r. lub wcześniej, pokazuje, że doktrynalna istota Marcellusa pozostała niezmieniona nawet po jego obaleniu Asteriusza Sofisty. Przypisywanie pism ps.-Atanazja Marcellusowi nie spotkało się z szeroką akceptacją. W szczególności przypisywanie tractatus zatytułowanego De Incarnatione et contra Arianos (PG 26, 984-1028), najważniejszego z tych pism z doktrynalnego punktu widzenia, jest pozbawione jakichkolwiek podstaw.

MARCIA (II w.): Kochanka cesarza Kommodusa, mąż Bruttii Kryspiny, według Kasjusza Diona była przychylna chrześcijanom . Informacja ta wydaje się znajdować potwierdzenie u Hipolita Rzymskiego (Philosoph. 9.12), według którego Marcja uzyskała od cesarza uwolnienie chrześcijan skazanych na pracę w kopalniach Sardynii. Wśród nich był przyszły papież Kallistus I. Euzebiusz z Cezarei pisze, że za Kommodusa chrześcijanie cieszyli się pokojem i że doszło do licznych nawróceń .

MARCIAN (Marcianus) (396-457): Marcjan był cesarzem Wschodu od 450 do 457 roku. Urodził się w 396 roku w Tracji jako syn zwykłego żołnierza, był również żołnierzem i brał udział w wojnie rzymsko-sasanidzkiej w latach 421-422. Następnie został domesticusem w Konstantynopolu w służbie Ardaburiusza (magister militum cesarza Teodozjusza II) i jego syna Aspara, a także udało mu się osiągnąć rangę tribunusa. Po śmierci Teodozjusza, Pulcheria wybrała go na męża w mistycznym rytuale małżeńskim, przenosząc go na tron cesarski. Marcjan przekazał swoją koronację zarówno Walentynianowi II, cesarzowi Zachodu, jak i papieżowi Leonowi I. Zajmował się przede wszystkim promowaniem jedności imperium. W polityce kościelnej znalazł się pod dominującym wpływem Pulcherii, która zmarła w 453 r. Późną jesienią 451 r. przewodniczył Czwartemu Soborowi Powszechnemu, Soborowi Chalcedońskiemu; na sesji 25 października, jedynej, w której uczestniczył cesarz, zatwierdzono Symbolum chalcedonense. Leon zaprotestował przeciwko 28. kanonowi soboru. Chociaż przypisywał prymat honorowy papiestwu, kanon uznawał równoważny status biskupa Rzymu i biskupa Konstantynopola. Z woli cesarza jurysdykcja biskupa Konstantynopola nad Tracją, Pontem, Azją i terytoriami misyjnymi została ustanowiona prawem. Pomimo źródeł oporu, z którymi się zderzył, Sobór Chalcedoński ustanowił dla cesarza tytuł "obrońcy prawdziwej wiary". Upadek imperium Hunów dał Marcjanowi okazję do kolonizacji i ustanowienia foedery z ludnością barbarzyńską. Na wschodnich granicach swojego imperium Marcjan walczył z powodzeniem; na zachodzie, w starciach z Wandalami, stosował taktykę zwlekania. W ten sposób udało mu się poprawić warunki życia ludów imperium, zyskując jednocześnie dobrą reputację dla potomnych; Kościół wschodni kanonizował go wraz z Pulcherią. Marcjan jest pamiętany za walkę z Eutychesem z Konstantynopola i Eutychianami oraz za energiczną obronę formuły Chalcedonu, którą podtrzymywał w każdej części imperium za pomocą różnych dekretów cesarskich wydanych po zwołaniu soboru.

MARCJAN, asceta (ok. 310-ok. 390): W 1959 roku Jean Kirchmeyer przedstawił studium na Trzeciej Międzynarodowej Konferencji Studiów Patrystycznych w Oksfordzie. Zaproponował gruntowne zbadanie pism przekazanych w języku greckim pod imieniem Marcjana, jednocześnie wpajając oczekiwanie, że pisma przekazane w języku syryjskim zostaną zbadane. W kwestii greckich fragmentów Kirchmeyer był skłonny myśleć o charakterze V w. którego utożsamił z Marcjanem z Betlejem, urodzonym około 410 r., monofizyckim ascetą, który był aktywny w postchalcedońskich sporach do około 480 r., w epoce, w której ewoluował w chalcedoński sposób myślenia, być może pod wpływem ascetycznego Teodora z Mopsuestii, i żył do około 492 r. O tym Marcjanie świadczą historycy epoki, mianowicie Cyryl ze Scytopolis (Vita Euthymii) i Zachariasz z Mityleny . W roku 1968 pośmiertnie opublikowano szeroko zakrojone dzieło, które Joseph Lebon poświęcił syryjskim fragmentom przypisywanym mnichowi Marcjanowi. Przez wiele lat Lebon utrzymywał aktywne zainteresowanie notatkami i fragmentami przypisywanymi Marcianowi. Robił to prawdopodobnie w latach 1909-1949, co staje się oczywiste z przedmowy samego Lebona, odtworzonej przez kuratora pośmiertnego dzieła, Alberta van Roeya, na pierwszych stronach tomu. Kirchmeyer odnotował niektóre artykuły Lebona na omawiany temat; ale ponieważ nie powstała ukończona wersja badań Lebona, oba projekty pozostają niestety niezależne od siebie. Spośród 17 rękopisów w języku syryjskim i greckim Lebon wybiera 11 opuskułów, z których 7 jest w języku syryjskim, 2 w języku syryjskim i greckim, a 2 tylko w języku greckim. Dokładne zbadanie tych fragmentów, na podstawie których Lebon podaje krytyczne wydanie tradycji syryjskiej, sugeruje datę między 362 a 382 rokiem, wraz z pochodzeniem z regionu Antiochii. W swojej Historii religijnej (PG 82, 1283-1496), Teodoret z Cyrrhus opisuje życie ascetycznego Marcjana, do którego odnosi się dalej w rozdz. 25 Historii Kościoła (PG 82, 1189 A-B). Historia Kościoła sugeruje datę dla niego w przedziale między 361 a 378 rokiem; jego śmierć nie mogła nastąpić później niż w 390 r. Lebon stwierdza, że niemal niemożliwe jest nieuznanie tego ascety za autora fragmentów, lub przynajmniej za autora większości z nich. W szczególności następujące fragmenty (z numeracją Lebona) przypisuje się Marcjanowi z IV w.: I (o pokucie), II (ascetyczny), III (o chrzcie), IV, V, VII, VIII (ascetyczni) i IX (w nawiasie). Jeśli chodzi o VI ("daje inny tractatus") i X-XI (greckie fragmenty, o wierze), Lebon stwierdza, że nie da się dokonać atrybucji.

MARCJAN, prezbiter (zm. 471?): Prezbiter Marcjan był świętym z Konstantynopola. Pochodzący z Rzymu i wyznawca wiary nowacjańskiej, został przyciągnięty do prawosławia przez mnicha Auksencjusza z Bitynii. Wyświęcony na kapłana przez patriarchę Anatoliusza z Konstantynopola (449-458) i wybrany na oeconomusa Wielkiego Kościoła Hagia Sophia przez patriarchę Gennadiusza (458-471), poświęcił swój rodzinny majątek na budowę kościołów, w tym kościoła św. Anastazji (459) i kościoła św. Izydora, między innymi. Zmarł podczas budowy kościoła św. Ireny z Peramy, prawdopodobnie w 471 r. Liturgiczne wspomnienie, początkowo ustalone na 9 września, zostało przeniesione na 10 stycznia, datę tę zachował również Mart. rom.

MARCJAN z Arles: Cyprian z Kartaginy podaje imię tego biskupa Arles - pierwszego, którego znamy dzięki wiarygodnemu współczesnemu dokumentowi - jako tego, który sprzyjał surowości wobec lapsi (Ep. 68). Jego imię nie pojawia się na liście biskupów Arles.

MARCJON - MARCJONIZM

I. Doktryna - II. Dzieła.

Marcjon z Synopy (zm. ok. 160) był ważnym heretyckim teologiem. Według Adolfa Harnacka był "najważniejszą postacią między Pawłem a Augustynem" (Marcjon, 314). Ponieważ jego pisma zaginęły z czasem, informacje, które posiadamy na temat życia i dzieł Marcjona, dotarły do nas ze źródeł pośrednich, z licznych pism jego przeciwników. Zachowało się siedem krótkich łacińskich prologów do siedmiu listów Pawła. Dokument nie wyszedł spod ręki Marcjona, ale prawdopodobnie ma pochodzenie marcjonickie. Najważniejszymi źródłami są Justyn Męczennik, Ireneusz z Lyonu i Tertulian. Justyn był współczesnym Marcjona w Rzymie, a późniejsi autorzy w dużym stopniu od niego zależą. Napisał obecnie zaginioną Syntagma Przeciwko wszystkim herezjom, w której rozwodził się nad Marcjonem, ale później wspomniał o nim także w pierwszej Apologii. Ireneusz, nawet gdy nie wymienia Marcjona z imienia, często się do niego odwołuje. Naszym głównym źródłem pozostaje Tertulian Przeciwko Marcjonowi (207/212), który cytuje liczne fragmenty w Antytezie Marcjona. Inne źródła obejmują Klemensa Aleksandryjskiego, Elenchosa, którego czasami przypisuje się Hipolitowi Rzymskiemu i Epifaniuszowi z Salaminy. Marcjon dorastał w Synopie (obecnie Sinop) w regionie Pontus nad Morzem Czarnym. Podobno ekskomunikowany przez ojca (który musiał być biskupem) za uwiedzenie dziewicy, stał się symbolem heretyka, który psuje dziewiczy kościół. Dorobił się fortuny na handlu bronią. Przez pewien czas był członkiem wspólnoty chrześcijańskiej w Rzymie, którą obdarował pokaźnym majątkiem. W 144 r. (jedyna dokładna data) został wykluczony z tej wspólnoty, która zwróciła mu darowiznę w całości; następnie założył osobny kościół, który szybko się rozrastał. Zmarł około 160 r.

I. Doktryna. Marcjon nie chciał być zalążkiem nowego kościoła, innowatorem, a na pewno nie prorokiem, ale głosić autentyczne i oryginalne przesłanie Jezusa w jego czystości, przesłanie, które, jak twierdził, zostało zniekształcone przez kościół jego czasów. Odnajduje istotę tego przesłania w odkupieniu ludzkości, dokonanym przez czyste współczucie Boga w Jezusie Chrystusie. Z tej perspektywy czytał Pismo Święte chrześcijaństwa swoich czasów, Stary Testament, twierdząc, że Bóg, o którym świadczy, jest Sędzią, który jest potężny i sprawiedliwy, ale także choleryczny, okrutny, niestały i małostkowy, zdolny do stwierdzenia: "Ja jestem tym, który powoduje nieszczęście" . Dlatego ten Bóg nie może być tym samym, co Ojciec Jezusa Chrystusa. Ten ostatni Bóg jest w rzeczywistości "wyłącznie" łagodny, jak sam zademonstrował, posyłając nam Jezusa Chrystusa. Stąd wynikają dwa wnioski, podstawy doktryny marcjonitów: (1) łaskawy Bóg, Ojciec Jezusa Chrystusa, staje się odrębny od Boga ST, stwórcy i pana tego świata, i (2) ST należy odrzucić jako fundament wiary chrześcijańskiej. Charakter tych dwóch bóstw jest dokładnie wskazany w Antytezie (patrz poniżej). Jedno jest wyrażone w ewangelii, drugie w prawie; pierwsze jest łaskawe, drugie sprawiedliwe, choć nie jest z natury złe; pierwsze jest Zbawicielem, drugie Sędzią; jedno objawia swoją istotę, posyłając swojego własnego Syna, drugie, stwarzając ten upadły świat. Różnica między tymi dwoma bóstwami objawia się przede wszystkim w ich zachowaniu wobec istot ludzkich. Ludzkość jest stworzeniem Boga stwórcy, jego "obrazem i podobieństwem", istotą z jego "substancji". Niemniej jednak ten Bóg pozwala, aby jego stworzenia nie przestrzegały prawa i pogrążały się w śmierci . Przeciwnie, "inny" Bóg, nie zaciągając żadnych zobowiązań wobec istot ludzkich, które są istotami innego Boga, ma współczucie, które prowadzi Go do ogłoszenia przez Chrystusa odpuszczenia grzechów, bez żadnej kary . Kto tak wierzy, zostaje uwolniony z łańcuchów ciasnego legalizmu. Takim osobom umożliwia się nowe życie, bez lęku, w którym, poprzez wdzięczny zachwyt wobec miłości i dobroci Boga, spontanicznie wyłania się nowa moralność . Również charakterystyczna dla etyki marcjonickiej jest rygorystyczna asceza, zdefiniowana jako wyrzeczenie się pragnienia materii jako struktury tego świata i pokus materii, wraz z abstynencją zarówno od małżeństwa, jak i prokreacji, która dąży do nieutrwalania upadłego świata Boga-Stwórcy. Dzieło Chrystusa polega na głoszeniu tego przebaczenia i tej miłości Boga. W tym celu wystarczy, że przyjmie ciało doketyczne. Zbiry Boga-Stwórcy nie rozpoznają go i przez ukrzyżowanie dają mu możliwość zejścia do podziemi i ogłoszenia tam nawet swojego przesłania. Wierzący pewnego dnia powrócą do życia "z duszą"; w konsekwencji doktryna ta nie dopuszcza zmartwychwstania ciała .

II. Dzieła. Marcjon ustanawia swoją ewangelię wyłącznie na podstawie biblijnej. Znajduje ją tylko u apostoła Pawła i w ewangelii Łukasza, traktowanej jako Pawłowa. Jednak według jego teorii pisma te nie zostałyby zachowane w oryginalnej formie, ale natychmiast po ich zredagowaniu zostałyby sfałszowane przez "judaizatorów" lub wyznawców Boga tego świata, zgodnie z kryteriami, które uznają za wygodne, w tym legalizmem i ideologią prawną. Marcjon poprawia zatem listy Pawła, które uznaje za autentyczne (Galacjan, 1-2 Koryntian, Rzymian, 1-2 Tesaloniczan, Laodycejczyków = Efezjan, Kolosan, Filipian, Filemona), a także Łukasza, i dostosowuje je do swojego wyznania wiary, dokonując konsekwentnych skreśleń i niczego nie dodając! W ten sposób tworzy pierwszy kanon pism Nowego Testamentu. Zupełnie nie wiadomo, w jaki sposób te Pisma zostały przedstawione w tekście krytycznym ustalonym przez Marcjona. Z pewnością tekst bazowy nie był "zachodni", jak zakłada Harnack. Badania nad tym problemem są radykalnie przekierowywane na podstawie nowych odkryć i koncepcji krytyki tekstu NT. Marcjon uzasadnia swój kanon w tzw. Antytezie, swego rodzaju "Wprowadzeniu do NT" dla Harnacka. Praca ta jest obecnie utracona. W tej pracy, odpowiadając na insynuacje swoich oponentów, autor kolejno przeciwstawia sobie przeciwstawne stwierdzenia na poziomie dogmatycznym i egzegetycznym, dotyczące Boga odkupiciela i Boga stwórcy oraz dotyczące ich odpowiednich czynów. Ostatnio na pytanie, czy Marcjon miał powiązania z gnostykami, udzielono różnych odpowiedzi. Przeważa opinia, że znał on gnostyckich chrześcijan i że był pod ich wpływem, ale nie w takim stopniu, aby można go było zaliczyć do gnostyków. Istnieją uderzające różnice, zwłaszcza negacja immanentnej obecności w osobie ludzkiej istoty bytu boskiego, a także wykluczenie mitu jako podstawy konstruowania doktryny. Marcjon wywarł głęboki wpływ na rozwój doktryny Kościoła, stawiając go w stan gotowości przed rzeczywistym i odrażającym niebezpieczeństwem swoich czasów, skażeniem kerygmatu w sensie legalistycznym. Jednak taki wpływ był często wyolbrzymiany. Trudno wymienić choćby jeden element, czy to w dogmacie, czy w rozwoju kanonu, który bez niego nie zostałby wprowadzony lub byłby inny. W rezultacie szerszy Kościół wykluczył go, nie tylko z powodu jego rozróżnienia między dwoma bóstwami i za nachalne interwencje w tekst Pisma Świętego, ale przede wszystkim z powodu jego całkowicie nie do utrzymania Chrystologii - czegoś, co, jak się wydaje, nie zostało wystarczająco mocno podkreślone, zwłaszcza przez Harnacka. Z takiej niewystarczającej Chrystologii wyłaniają się inne punkty krytyki. Jak zaświadczył już Justyn ok. 150, kościół marcjonitów rozrastał się szybko "aż do krańców ziemi". Do ok. 190 r. stanowił prawdziwe zagrożenie dla szerszego kościoła. Po tej dacie znaczenie kościoła maleje, ponieważ zostaje on częściowo wchłonięty przez manicheizm. Pomimo tego i mimo że ich własna doktryna zakazująca prokreacji stanowiła przeszkodę dla ich rozwoju, wspólnota marcjonitów przetrwała do końca III w. na Zachodzie. Na Wschodzie przetrwała nawet do ok. 450 r., szczególnie w peryferyjnym zasięgu języka syryjskiego i z większą witalnością, o czym świadczą obalenia i pisma przeciwko herezjom (Efrem Syryjczyk, Rabula z Edessy, Teodoret z Cyrus). Marcjonizm wywiera znaczący wpływ nawet dzisiaj, czy to poprzez jednocześnie pozytywną i negatywną ocenę przedstawioną przez Harnacka, czy też w szerszym sensie poprzez system wierzeń, który opiera się przede wszystkim na indywidualistycznej wierze i doświadczeniu zbawienia.

MARCION (Vita Polycarpi) : Martyrium Polycarpi (21,1), list wspólnoty Smyrny do Filomeliona i do wszystkich kościołów, stwierdza, że "udostępniliśmy, dzięki staraniom naszego brata Marcjona, krótkie wspomnienie" (20,1) o przebiegu wydarzeń, które doprowadziły do śmierci Polikarpa. Jednak Ewaryst faktycznie zredagował tekst: "Ewaryst, który napisał ten list ręcznie" . Nie jest jasne, czy rolą Marcjona było ułożenie i podyktowanie tekstu Ewarystowi, czy też bycie naocznym świadkiem wydarzeń. List, napisany w imieniu wspólnoty chrześcijańskiej Smyrny, inauguruje gatunek literacki w świadectwie męczenników przed władzami i ludem, czerpiąc inspirację z tradycji żydowskiej (2 i 4 Machabejska). Przedmowa wychwala odwagę męczenników i stanowi pierwsze użycie tej terminologii w sensie technicznym. Sam list mówi o odwadze Germanika, o bezczelności Kwintusa, który potępił siebie i wyrzekł się wiary, a przede wszystkim mówi o mądrym postępowaniu Polikarpa. Tekst podkreśla fakt, że nie trzeba szukać męczeństwa dobrowolnie, oddając się w ręce władz.

MARCIONITE PROLOGUES: W licznych rękopisach Wulgaty każdy z Listów Pawłowych poprzedzony jest krótkim prologiem, który przedstawia jego adresatów, miejsce powstania i zakres tematyczny. W 1907 roku D. de Bruyne zidentyfikował marcjonickie pochodzenie prologów do siedmiu listów: Galatów, 1 Koryntian, Rzymian, 1 Tesaloniczan, Kolosan, Filipian i Filemona. P. Corssen , a następnie A. Harnack posunęli się jeszcze dalej, przypisując takie pochodzenie prologom umieszczonym przed innymi listami Paulina. W. Munle i M.-J. Lagrange sprzeciwił się tej hipotezie, traktując je zamiast tego jako parafrazy prologów, które Ambrosiaster umieścił przed swoim komentarzem do Listów Pawłowych, i w ten sposób datując je na IV w. Bardy przywrócił problematyczny status kwestii, proponując rozważenie tych tekstów niezależnie od marcjonizmu. Odsunął je do II w., nawet konsultując się z nauką Harnacka , który zidentyfikował zależność od tych tekstów we fragmencie Muratoriego. W rezultacie kwestia przyciągnęła przeciwników i zwolenników pochodzenia marcjonickiego. Omówiono również możliwość, że prologi, przynajmniej te z pierwotnego rdzenia, zostały napisane w greckim i że zostały przetłumaczone na łacinę, gdy dotarły na Zachód, około połowy III w. Obecnie powszechnie uważa się, że prologi były już obecne w niektórych rękopisach Listów Pawłowych w wydaniu Vetus Latina, a później zostały wstawione do Wulgaty. Jest to teza H. J. Fredego , który zaprzeczył, że prologi mają jakikolwiek związek z marcjonizmem. W 1970 r. K. Th. Schäfer wznowił omawianie prologów marcjonickich. Wzmocnił swoją hipotezę, studiując prolog do listu do Efezjan i późniejszy prolog do listu do Laodycejczyków, które de Bruyne zrekonstruował, i zmagał się z interpretacją Listu do Efezjan w pismach Mariusza Wiktoryna. Następnie N. Dahl sformułował stanowisko przeciwko marcjonickiemu pochodzeniu. Niemniej jednak E. Norelli ponownie potwierdził takie pochodzenie. Jednak tak jak zrobił to już Schäfer, przypisał napisanie prologów nie bezpośrednio Marcjonowi, ale jednemu ze swoich uczniów. Wysunięto hipotezę, że materiały te nie pojawiły się najpierw jako odrębne wprowadzenia do poszczególnych listów, ale raczej jako jednolity tekst. Celem tekstu było ukazanie funkcji, jaką Paweł pełnił w pierwotnych wspólnotach chrześcijańskich i powiązanie początków chrześcijaństwa z wrogą relacją między Pawłem a fałszywymi prorokami.

MARCULFUS: Spór dotyczy tego, czy należy go utożsamiać z biskupem Paryża (644-657) czy z biskupem Meaux, a nawet tego, czy był mnichem żyjącym w VII-VIII w. Marculfus, na prośbę biskupa o imieniu Landry, napisał Formularum libri II, serię formuł, które miały służyć jako kompilacja różnego rodzaju petycji, koncesji na korzyści i przywileje oraz innych aktów kościelnych i cywilnych.

MARCULUS (zm. 346): Marculus był biskupem donatystą w S Numidii i według donatystów ofiarą tzw. prześladowań makarskich (w 347 r., według tradycyjnego datowania, lub w 346 r., jak wykazuje najnowszy redaktor). Opis jego śmierci został zachowany dla nas w Passio Marculi sacerdotis donatistae. Marculus brał udział w delegacji dziesięciu biskupów donatystów wysłanych do przedstawicieli cesarskich Pawła i Makarego, w proteście przeciwko środkom represyjnym, które zostały wprowadzone przeciwko schizmatyckiemu kościołowi afrykańskiemu. Spotkanie odbyło się w Vegesela, miejscowości Numidia między Teveste i Lambaesis; jednak tutaj członkowie delegacji, z powodu ich bezczelnej, osądzającej postawy, zostali poddani chłoście. Marculus został następnie uwięziony w pobliskim forcie Castellum Novae Petrae, położonym na stromej górze, z której cztery dni później spadł, spotykając śmierć w skałach, które stały poniżej. W Vegesela wzniesiono bazylikę na cześć Marculusa. Augustyn z Hippony wysunął tezę, że domniemane metody tortur przypisywane Markowi - takie jak te, które nieco wcześniej rzekomo dotknęły innego biskupa donatystów, Donata z Bagai, znalezionego martwego w studni - nie były zgodne z praktyką rzymską, co potwierdzało katolicką opinię, że byłby to przypadek samobójstwa. Niemniej jednak Optatus z Milevis (III, 6) nie wątpił, że zarówno Markus, jak i Donat zostali zabici.

MARKUS AURELIUSZ, cesarz (121-180): Marek Aureliusz Antoninus, cesarz rzymski w latach 161-180, po otrzymaniu wyższego wykształcenia w Rzymie ze szczególnym naciskiem na studia filozoficzne, wstąpił na tron z nominacji Senatu. W rządach towarzyszył mu jego adoptowany brat, współcesarz Lucjusz Werus; walczył z Partami i Germanami. Zarazy, epidemie i przesądy rzuciły cień na jego panowanie. W Italii pojawiła się gwałtowna reakcja społeczna przeciwko chrześcijanom, uważanym za proroków zagłady. Sam Marek Aureliusz uważał chrześcijan za wizjonerów . Atenagoras, Meliton, Apolinary i Miltiades skierowali do niego traktaty apologetyczne. Prześladowania nie nastąpiły na mocy edyktu cesarskiego, ale poprzez zastosowanie reskryptu cesarskiego z 176 r. przeciwko tym, którzy zakłócali pokój, wprowadzając nowe kulty. Wśród licznych ofiar znaleźli się apologeta Justin Męczennik, Męczennicy z Lyonu w 177 r. i biskup Publiusz z Aten . Marek Aureliusz zmarł w 180 r. podczas wznowionych działań wojennych w wojnach nad Dunajem (166-175 i 177-180). Dowody filozoficznego i religijnego myślenia cesarza znajdują odzwierciedlenie w jego "rozmyślaniach", pierwotnie zatytułowanych Do mnie samego. Kolumna Marka Aureliusza (ślimakowata jak kolumna Trajana) i konna statua na Kapitolu w Rzymie przekazały jego cesarskie czyny i uroczystą postać.

MARIANUS i JACOBUS (zm. 6 maja 258): Obaj są bohaterami afrykańskiej Passio o znacznej wartości literackiej (BHL 131), napisanej przez duchownego, który był ich towarzyszem i przyjacielem. Wzorem jest Passio Perpetuae; zwróć uwagę np. na wizje podczas uwięzienia. Aresztowani w Cirta w Numidii i po postępowaniu sądowym przed władzami miejskimi, zostali przeniesieni do Lambaesis i postawieni przed gubernatorem, skazani na śmierć i straceni. Według zarówno Calendarium Carthaginense, jak i Mart. hier. zmarli 6 maja. Kult męczenników z Lambaesis musiał być bardzo znany, biorąc pod uwagę, że Augustyn napisał kazanie na ich cześć (Sermo 380). Najazdy Wandalów i inne polityczne zawirowania Afryki Północnej sprawiły, że ich relikwie zostały przeniesione do Italii, gdzie ich kult się rozprzestrzenił. Relikwie przejęła katedra w Gubbio; relikwie innych protagonistów Passio przejął pobliski kościół św. Secundusa.

MARINA: Historia i kult Mariny cieszyły się szerokim rozpowszechnieniem; syryjski rękopis opowiadający o jej życiu pochodzi z 778 r. Każda tradycja rękopisów (grecka, łacińska, koptyjska itd.) umieszcza Marinę w różnych miejscach, a czasami nawet pod imieniem "Maria". Istotne elementy legendy mówią nam, że pewien Eugeniusz, wdowiec, pragnął wstąpić do klasztoru i aby nie zostawić swojej małej córeczki na świecie, zabrał ją ze sobą, zmieniając jej imię na "Marinus" i przebierając ją za chłopca. Po śmierci ojca pozostała w klasztorze, zawsze przebierając się za mężczyznę. Pewnego dnia została wysłana na misję z innymi mnichami i zatrzymała się w gospodzie; córka karczmarza zachodzi w ciążę i oskarża Marinusa, który uważa się za winnego i prosi o przebaczenie. Następnie zostaje wygnany z klasztoru i poddaje się skrajnej formie pokuty. Kiedy jej ciało zostaje obmyte po jej śmierci, okazuje się, że Marinus był kobietą, a zatem niewinny.

MARINUS: Pod tym imieniem znanych jest wielu męczenników, wśród nich (1) mnich Marinus, ponownie odkryty w XVII w. w benedyktyńskim opactwie Saint-Savin-sur-Gartemps (region Poitou-Charentes); (2) młody Marinus z Rzymu, czczony 26 grudnia w Mart. hier. i w Mart. rom. oraz 16 grudnia w Synax. Eccl. CP ; (3) starszy Marinus z Anazarbus w Cilicji, zamordowany za cesarza Dioklecjana, wpisany w Synax. Eccl. CP 8 sierpnia i 18 października ; (4) Marinus i Anianus, wędrowni mnisi Irlandii z VII-VIII w., według legendy biskup i diakon, zamordowani w Bawarii 15 listopada ; (5) żołnierz Marinus i senator Asterius, zamordowani ok. 262 w Cezarei Nadmorskiej 3 marca (Mart. hier.) lub 7 sierpnia (Synax. Eccl. CP); (6) Marinus, Secondinus i Fronton, męczennicy w Antiochii 16 listopada (Mart. hier.).

MARINUS z Konstantynopola (IV w.) : Marinus został wybrany na biskupa Konstantynopola przez arian po śmierci Demofila (ok. 385). Podobnie jak Demofil, pochodził z Tracji. Jednak wkrótce ci sami arianie zastąpili go Doroteuszem z Antiochii w Syrii (Sokrates Scholasticus, HE V, 12), mężczyzną już dość starym. Był protagonistą schizmy wśród arian, a każda grupa miała własne miejsca kultu, argumentując, że Ojciec zawsze był Ojcem, nawet zanim Syn powstał, podczas gdy Doroteusz i inni argumentowali, że Ojciec stał się taki dopiero od momentu, w którym powołał Syna do istnienia. Grupa ariańska, która wybrała Marinusa na swojego przywódcę, została nazwana członkiem psathyrianoi, w tym sensie, że jeden z jej głównych przedstawicieli, o imieniu Theoctistus, pochodzenia syryjskiego, był psathyropōlēs (sprzedawcą ciastek). Stanowisko to przyjął również gotycki biskup Selenas. Podział ten rozszerzył się również na inne obszary.

MAGNUS MAXIMUS, cesarz (zm. 388): Po wybuchu buntu w Brytanii w 383 r. Hiszpan Magnus Maximus został ogłoszony cesarzem; do niego przeszła armia Gracjana, który w tym samym roku został pokonany i zabity. Chcąc zyskać przychylność duchowieństwa katolickiego, Magnus skierował kwestię pryscylianizmu na Sobór w Bordeaux (384), gdzie Pryscylian i jego zwolennicy zostali potępieni. Pryscyllian odwołał się następnie do trybunału cesarza, a Magnus Maksymus wydał wyrok śmierci na niego i niektórych jego towarzyszy. Z tego powodu Magnus Maksymus został ostro skrytykowany przez niektórych biskupów, wśród których był Ambroży, który po raz drugi stawił się w Trewirze jako ambasador Walentyniana II. W 387 r. Magnus Maksymus najechał terytorium Italii, zmuszając Walentyniana do ucieczki; Teodozjusz stanął w jego obronie; po ustanowieniu swojej oficjalnej rezydencji w Mediolanie, Magnus Maksymus ruszył na wschód i wkroczył do Ilirii. W następnym roku został pobity przez Teodozjusza w Petovium nad Drawą i zabity w Akwilei. Mamy dwa listy Magnusa Maksyma, jeden do Walentyniana II przeciwko arianom i manichejczykom, a drugi do papieża Syrycjusza.

MAIORINUS (początek IV w.): Pierwszy lektor kościoła Kartaginy w czasach biskupa Mensuriusa (istnieje wiele dyskusji na temat daty jego śmierci); jego następcą w 311 r. (choć wielu proponuje wcześniejszą datę) został Caecilian, persona non grata dla matrony Lucilli i wielu innych, zwłaszcza biskupów Numidii. Przeciwnicy wybrali wówczas Maiorinusa (312), stanowiąc w ten sposób pars Maiorini Pod jego imieniem zredagowano libellus ecclesiae catholicae, criminum Caeciliani traditus a parte Maiorini Maiorinus wyświęcił innych biskupów, rozszerzając siłę swoich pars, i zmarł przed Soborem w Arles w 314 r. po krótkim episkopacie. Jego następcą został Donatus, od którego nazwiska pochodzi nazwa ruchu secesjonistycznego.

MALABAR: Od czasów Augusta istnieją częste i wiarygodne odniesienia do powiązań handlowych z południowo-zachodnim wybrzeżem Indii, gdzie archeolodzy odkryli liczne miejsca lądowania, takie jak często odwiedzane w Muziris, znane Pliniuszowi Starszemu i identyfikowane z Cranganore; ale istniał również handlowy szlak lądowy, gdzie Tabula Peutingeriana wskazuje na świątynię Augusta i gdzie odkrycia numizmatyczne dokumentują monety rzymskie z pierwszego cesarstwa; istnieją również dowody na poselstwa z Indii do Rzymu i odwrotnie, od Augusta do Aureliusza. Pierwsza ewangelizacja Indii jest przypisywana według tradycji św. Tomaszowi - który podobno głosił kazania również w Partii i Mezopotamii - i św. Bartłomiejowi. (Tradycja malabarska zapisana przez Portugalczyków w 1533 r. wspomina o przybyciu Tomasza, Bartłomieja i Judy Tadeusza do Malabaru.) Pierwsze ma szczególny związek z Edessą, tradycyjnie ewangelizowaną przez Tomasza lub jego ucznia Tadeusza-Addaja, centrum propagowania chrześcijaństwa syro-aramejskiego, do którego w okresie Sewerów uroczyście przeniesiono relikwie Tomasza. Cegły grobowca św. Tomasza w Mylapore mają takie same wymiary jak te z pobliskiej rzymskiej stacji z I w. n.e. W De vitis Apostolorum jego kazania przesuwają się na Wschód: do Partów, Medów, Persów, Baktryjczyków, Mędrców i Hindusów, wśród których zmarł. Pod koniec II w. znajdujemy pozornie historyczną misję Pantajnosa, stoickiego filozofa i aleksandryjskiego chrześcijanina uczonego w Piśmie Świętym i w literaturze świeckiej, nauczyciela Klemensa i założyciela szkoły katechetycznej Didaskaleion Aleksandryjskiego, który wysłany przez biskupa miasta, Demetriusza, podróżował drogą morską do Indii, na zaproszenie pewnych indyjskich chrześcijan. Tam miał znaleźć grupy posiadające "hebrajską" ewangelię Mateusza przywiezioną tam przez Bartłomieja, którą Pantajnos zabrał z powrotem do Aleksandrii . Misję Pantenusa pośrednio potwierdzają Klemens z Aleksandrii i Hipolit , którzy wkrótce potem podają informacje pochodzące bezpośrednio z Indii, pierwszy mówiący o buddystach, kobietach z zakonu monastycznego założonego przez Buddę i o Semnoí, honorowym tytule ascetycznych Hindusów, drugi przedstawiający doktrynę wedyjskiego bramina, z pewnością przekazaną przez źródła chrześcijańskie, biorąc pod uwagę nacisk na Boga jako logos i światło. Bardesanes i Plotyn również wykazują szczegółową wiedzę o Indiach, pochodzącą przede wszystkim ze spotkania z szefem delegacji indyjskiej, która przybyła do Syrii w 218 r. n.e. do Heliogabala, którego celem był prawdopodobnie kwitnący handel z wybrzeżami Malabaru : Bardesanes nie tylko wymienił Indian w Liber legum regionum, ale także poświęcił Indiom dzieło, które przeczytał Porfiriusz , uczeń Plotyna, który od 38 lat chciał podróżować do Indii, być może po to, by naśladować Apoloniusza z Tyany, i który sam przedstawia zbieżności myśli z Upaniszadami, być może wywodzące się z źródło gnostyczne. Żydowsko-chrześcijańska matryca ewangelizacji Malabaru jest jasna także w imieniu miejscowych chrześcijan, Nazrani Mahapilla ("wielcy synowie Nazarejczyka", imię żydowsko-chrześcijańskich opiekunów "hebrajskiego" Mateusza), i w tym, co przez wieki było ich językiem kościelnym, syryjskim, jak również w szczególnych zastosowaniach liturgicznych (np. celebracja posiłku paschalnego z przaśnym chlebem, chrzest dzieci po 40 dniach, brak świętych obrazów) oraz w jurysdykcyjnej zależności kościoła indyjskiego, po Konstantynie, od kościoła perskiego, sufragana Selecuia-Ktezyfonu, zależnego od Edessy do 424 r. Spośród eucharystycznych anafor kościoła Malabaru jedną z najważniejszych jest Addaj i Mari, ewangelizatorów Edessy, a w Acta Thomae Jezus jest określany jako "nazirejczyk", Tomasz śpiewa "po hebrajsku" i jest rozumiany przez indyjskiego flecistę, który jest najwyraźniej Żydem, i udaje się do Indii z kupcem Habbanem. Istnieją wiarygodne dowody z epoki Konstantyna, z nowymi misjonarzami w Indiach Dalterior i Interior; Bartłomiej z drugiej strony, według Rufina , miał podróżować do Indii Citerior, gdzie głosząc ewangelię, którą miał znaleźć Pantenus; po powrocie udał się do Wielkiej Armenii (również według De Vitis Apostolorum). W 325 r. Jan, biskup Persji i Wielkich Indii, został obarczony zadaniem powiadomienia Indian o decyzjach Nicei. Frumentius udał się tam, by głosić kazania, zaproszony przez Atanazego z Aleksandrii po 328 r. Obchody Konstantyna dotarły aż do Indii, a delegacje indyjskie zostały wysłane do Juliana. Około 340 r. Teofil został wysłany do Indii przez Konstancjusza II i tam przeprowadził reformy wśród chrześcijan. W 345 r. 72 rodziny Kościoła Perskiego, w tym duchowni, na czele z kupcem Thomasem Kinayi, zostały wysłane do Malabaru przez katolikosa Seleucji-Ktezyfonu i osiedliły się w Muziris, ponieważ Kościół Malabaru, który pozostał odizolowany nawet podczas prześladowań Sasanidów, miał strukturę, która nie odpowiadała kanonom nicejskim, o których donosił Jan. Później Dawid z Charax (Basra) z Imperium Sasanidów udał się do Indii, by głosić kazania. Termin Malabar jest portugalską deformacją słabo rozumianego określenia. Językiem jest malayalam, z drawidyjskiej grupy językowej. Cosmas Indicopleustes, w latach 520-525, świadczy o obecności chrześcijan na wyspie Sokotra, w Male (= Malabar) i w Kalliana (= Cejlon), której biskup został wyświęcony w Persji. Sabrisho I (596-604) objął swoją jurysdykcją Indie i Chiny. Wydaje się, że diecezja Rev-Ardashir niezależnie wpłynęła na grupy chrześcijańskie w Malabarze. Odkryto liczne krzyże z inskrypcjami w języku pahlawi od VII do VIII w. Już w XVI w. podróżnicy z Zachodu - przede wszystkim Portugalczycy - znaleźli na południowo-zachodnim wybrzeżu Indii kościół w Malabarze i w Malankarze. Z pewnością historyczne są Mar Thomas (ok. 795-824), cytowany Mar Sabrisho i Mar Peroz (ok. 880). Pierwszy został wyświęcony w Bagdadzie przez Tymoteusza I: podobne ruchy odpowiadają równoległemu exodusowi Persów odpartych przez islam. Grób św. Tomasza jest wspomniany w 833 r., z okazji delegacji wysłanej przez Alfreda Wielkiego z Anglii. Bar Hebraeus wydaje się być pierwszym, który użył wyrażeń "chrześcijanie św. Tomasza" w przeciwieństwie do wyrażeń z Mari, zależnego od Bagdadu. Na synodzie w Diamperze (20 czerwca 1599 r.) znajdujemy łacinę manipulującą starożytnymi syryjskimi zwyczajami i niemal całkowite zniszczenie apokryficznych ksiąg syryjskich. Poza hierarchią katolicką, w dwóch obrządkach, istnieje dziś, od 1964 r., wschodni katolikos i metropolita Mar Thomas

MALCHION z Antiochii: Święty (święto 28 października). Jedynymi źródłami jego życia są Euzebiusz i, w zależności od niego, Jerome . Malchion był kapłanem i przywódcą szkoły retoryki w Antiochii; ceniono go za czystość wiary. Na II Soborze Antiocheńskim (268) zdemaskował błędy Pawła z Samosaty i był jednym z autorów Listów, napisanych w imieniu soboru, do biskupów Dionizjusza z Rzymu i Maksyma z Aleksandrii.

MALCHUS z Filadelfii (V w.): Focjusz mówi o przeczytaniu Storia bizantina (Byzantiaca) chrześcijańskiego kronikarza sofistycznego Malchusa z Filadelfii (z Syrii, ponieważ nazwa jest semicka) w siedmiu księgach, które opowiadają o wydarzeniach z lat 473/474 do 480. Dla tych lat jest to ważne i wiarygodne źródło, być może dlatego, że opiera się na dowodach wiarygodnych obserwatorów. W rzeczywistości, według Suidas, relacja rozciąga się od Konstantyna do Anastazjusza (491). Sam Focjusz zeznaje, że książki, które przeczytał, musiały być poprzedzone innymi, których nie widział. Zachowana część (w Suidas, a zwłaszcza w Excerpta de legationibus Konstantyna Porfirogenety) opowiada o wydarzeniach otaczających cesarzy Zenona (474-491) i Bazyliskosa (475-476). Autor wykazuje zainteresowanie Ostrogotami i sprawami włoskimi aż do śmierci cesarza Neposa (480). Focjusz docenia styl historyka

MALTA: Wyspa bogata w neolityczne świątynie w unikalnym stylu. Skolonizowana przez Fenicjan, a następnie przez Kartagińczyków, przechodząc pod panowanie Rzymu w 218 r. n.e., została włączona do prowincji Sycylii. Statek ze św. Pawłem rozbił się u wybrzeży Malty (Dzieje Apostolskie 27:39-28:10) około roku 60. Fakt, że Łukasz nazywa mieszkańców barbaroi, wskazuje, że język, którym wówczas mówiono, był nadal punicki, pomimo długiej kolonizacji rzymskiej. Miejsce katastrofy statku tradycyjnie znajduje się w Zatoce św. Pawła. W pobliżu znajduje się kościół S. Pawl Milqg?i (św. Paweł Powitany) z 1666 r., ale udokumentowany już w 1488 r. Wykopaliska Włoskiej Misji Archeologicznej od 1963 r. ujawniły jedną z licznych rzymskich rustykalnych willi z rezydencją i narzędziami do uprawy oliwy i wina oraz graffiti z imieniem Paulus. Na Malcie znajduje się wiele grobowców i katakumb wykutych w wapieniu, z niszami grobowymi, arcosolia, grobowcami z baldachimami z siedziskami lub bez oraz pochówkami w ziemi. Charakterystyczne dla Malty są triclinia wykute w skale. Znajdziemy tu zarówno monogramy chrześcijańskie, jak i żydowskie, chociaż z chrześcijańskich inskrypcji tylko jedna jest po łacinie. Najstarsze z tych grobowców pochodzą z epoki punickiej, ale katakumby są obecnie umieszczone na początku IV w. i później. Jest wiele lamp z chi-rho sprowadzonych z Afryki. Badania archeologiczne wskazują na związek między kamiennymi mensami a stołami używanymi jako ołtarze. Wydaje się, że do IV lub V w. Eucharystia była sprawowana bezpośrednio przed lub po agapie, pomimo powszechnego zakazu ogłoszonego zaledwie sto lat wcześniej. Ponieważ po Konstantynie wyspa znalazła się pod panowaniem wschodnim, istnieją również prawdopodobne ślady obrządku bizantyjskiego. Ta sama włoska misja znalazła kaplicę z baptysterium i prawdopodobnie klasztor, który rozkwitał w IV-V w. Wykopaliska znajdują się w pobliżu kaplicy poświęconej Madonnie Śnieżnej, ale interesującym faktem jest to, że kompleks ten zajmuje to miejsce i obejmuje to, co pozostało ze starożytnej świątyni zbudowanej w VI w. n.e. poświęconej Astarte, a następnie Herze i Junonie (z inskrypcją w języku punickim i greckim). Wydaje się, że jest to świątynia splądrowana przez Warrona zgodnie z oskarżeniem Cycerona. Świątynia ta również została zbudowana na poprzedniej neolitycznej świątyni z okresu Tarxien dla kultu dea mater. Pierwszą wyraźną wzmiankę o biskupie Malty można znaleźć w listach Grzegorza Wielkiego, który w 592 r. napisał do Lucillusa; następnie napisał w 598 r. do biskupa Syrakuz, nakazując mu usunięcie Lucillusa za jakiś występek. Rok później wysłał kolejny list do rzymskiego defensora Siciliae, nakazując mu nakazanie Lucillusowi i jego synowi zwrotu majątku, który zabrali z kościoła, jego następcy Trajanowi. Bizantyjska Malta została najechana przez Arabów w 870 r.

MAMAS (Mammas, Mammes, Mammet) z Cezarei: Hagiograficzne dossier na temat Mamas jest bardzo bogate i obejmuje, oprócz dwóch panegiryków odpowiednio Bazylego z Cezarei i Grzegorza z Nazjanzu , różne Passionesi Vitae w języku greckim i łacińskim, z rewizjami w syryjskim i ormiańskim . W 2002 r. Berger zredagował przedmetafrastyczne greckie życie , które wywodzi się z greckiego Passio, obecnie zaginionego, z pewnością sprzed V-VI w., którego liczne rewizje istnieją w języku greckim i łacińskim . W 1940 roku Delehaye opublikował łaciński tekst Passio , który wykorzystuje zaginiony grecki tekst z dodatkiem krótkiego wprowadzenia . Jest on nazywany "encykliką", ponieważ wydaje się być okólnikiem, który trzej biskupi Euprepius, Cratone i Perigenes wysłali do wszystkich kościołów wschodnich i zachodnich. Ze średniowiecza powinniśmy pamiętać o 733 heksametrach De vita et fine sancti Mammae monachi ), które Walafrid Strabon napisał na prośbę trzech kanoników z Lagres, najprawdopodobniej między 837 (Brooke) a przed 841 (Solinski). To prawdziwy i właściwy Heiligenepos (Berschin), w którym Vita jest poprzedzona praefatio 24 mniejszych asklepiad i oratio 20 jedenastosylabowych Phalaeceans; następnie następuje hymn w stylu ambrozjańskim w Natalem sancti Mammetis, w dimetrach jambicznych. Postawiono hipotezę, że Vita Walafrida Strabona jest zależna od peom Waltharius . Passio zostało również zredagowane przez św. Godfreya, biskupa Landres, w 1164 r. Istnieje wiele dokumentów o charakterze liturgicznym, takich jak oficjum zawarte w oryginalnym rękopisie św. Marcjalisa z Limoges z końca XI w., zredagowanym przez Pörnbachera. Według relacji z "encykliki" Vita, Mamas był dwunastoletnim młodzieńcem, który mieszkał z Thaumasiusem, pobożnym i charyzmatycznym biskupem Cezarei w Kapadocji, w czasach cesarza Aureliana (270-275). Biskup po śmierci opuścił miasto, w którym szalało powstanie przeciwko chrześcijanom, podążając za nadprzyrodzonym głosem, który nakazał mu udać się do lasu i głosić ewangelię ferae silvarum. Ten sam głos nakazał mu uderzyć laską w ziemię, z której cudownie wyłoniła się księga zawierająca cztery ewangelie. Stała się ona środkiem jego głoszenia kazań wśród zwierząt, które ze swojej strony dostarczały mleka, z którego przygotowywał ser, aby wysłać go chrześcijanom ukrytym z powodu prześladowań. (Motyw sera został podjęty w ikonografii.) Jego niezwykłe kazanie do zwierząt stało się szeroko znane, gubernator regionu wysłał żołnierzy, aby go aresztowali pod zarzutem magii. Mamas nawrócił ich na chrześcijaństwo, ale chciał w każdym razie pójść do miasta, aby mogli zostać ochrzczeni i aby nie uniknąć męczeństwa. Poddano go licznym torturom (między innymi zanurzono go w płonącym piecu) i był kilkakrotnie narażony na lwy i lamparty, przez które jednak zawsze był oszczędzany. Zmarł spokojnie, na kolanach, po wygłoszeniu kazania o wiecznym potępieniu gubernatora regionu, Aleksandra, który zmarł tego samego dnia, cum cruciato nimio. W późniejszych rozwinięciach legendy jego brzuch zostaje rozdarty trójzębem, podczas gdy w innych wersjach jest pustelnikiem, który umiera jako męczennik w podeszłym wieku (Cignitti). Mamas, którego historyczne istnienie nie budzi wątpliwości (Scorza Barcellona), był czczony w Kapadocji, w sanktuarium, które wznosiło się nad jego grobem, gdzie został uroczyście upamiętniony 1 września i w niedzielę po Wielkanocy. Miejsce i data jego pierwotnego kultu znajdują odzwierciedlenie w najstarszych źródłach, jakie posiadamy: tj. homilii 23 w Mamantem martyrem Bazylego z Cezarei, wygłoszonej 1 września w roku pomiędzy 370 a 373 (Troiano), oraz homilii 44, w novam Dominicam, Grzegorza z Nazjanzu, wygłoszonej w pierwszą niedzielę po Wielkanocy (prawdopodobnie 16 kwietnia) 383 r. Obaj Kapadocjanie przedstawiają męczennika jako prostego pasterza z biednej rodziny, wychwalającego jego moce taumaturgiczne. Dokładniej rzecz ujmując, Bazyli celebruje w Mamas penia met′ eusebeias i zbiera liczne biblijne exempla skierowane na pokazanie doskonałości kondycji pasterzy (Girardi); dla Grzegorza Mamas jest "pasterzem i także męczennikiem", dodając informację, że doił "jelenia, który zwykł rywalizować ze sobą, aby wyżywić tego sprawiedliwego człowieka niezwykłym mlekiem" . W żadnej z homilii nie pojawia się żaden z tematów zawartych w Pasjach i późniejszych Żywotach; tematy te były legendarnymi wzmocnieniami, prawdopodobnie mającymi na celu uczynienie z Mamasa chrześcijańskiego Orfeusza, zdolnego do oswajania zwierząt i życia w pokojowej symbiozie z dzikimi bestiami (Delehaye; Pörnbacher); wchłania również pewne elementy wielkiej matki bogów, Kybele, i jej współtowarzysza Attisa (Hadjinicolaou Marava). Paralele są również rysowane z Genesis (władza Adama nad zwierzętami) i Exodusem (laska i ogólniej model Mojżesza), a przede wszystkim z Księgą Daniela (lwy i piec) (Solinski). Najczęstszą liturgiczną datą święta świętego jest 2 września (Constantinopolitan Synaxarium; marmurowy kalendarz Neapolu; Annus ecclesiasticus Graeco-Slavicus, kalendarze ormiańskie i koptyjskie oraz księgi liturgiczne). Data 17 sierpnia jest jednak odnotowana, na podstawie wspomnianej powyżej Passio, w Mart. hier., historycznych martyrologiach i Mart. Rom. Z Cezarei kult Mamas rozprzestrzenił się do Konstantynopola, gdzie ciało świętego zostało przeniesione w XI w. i gdzie poświęcono mu trzy kościoły i klasztor. Później nastąpiły częściowe translacje relikwii na Zachód: jeśli Radegundzie udało się zdobyć palec dla klasztoru Świętego Krzyża w Poitiers , katedra w Langres w Szampanii, która już posiadała ramię świętego, uzyskała głowę , która od 1205 r. była przechowywana w najważniejszym sanktuarium Mamas na Zachodzie. Inne domniemane relikwie znajdują się na Cyprze, w Mediolanie i Lukce. We Włoszech kult świętego ustanowił się w Toskanii, Emilii-Romanii, Lacjum i w Veneto. Sanktuaria poświęcone jemu często pokrywają się z obecnością wody, a męczennik jest wzywany między innymi w celu ochrony macierzyństwa i karmienia piersią. Gdzie indziej jest uważany za obrońcę przed gradem i zdolnego do oswojenia najbardziej dzikich zwierząt. Istnieje obfita ikonografia zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie, w której powtarzają się różne epizody jego męki. Mamas jest zwykle przedstawiana jako młody mężczyzna otoczony zwierzętami.

MAMBRE VERCANOL, lektor: Według tradycji brat Mojżesza z Khorene i jeden z pierwszej grupy ormiańskich tłumaczy (V w.) oraz autor (obecnie zaginionej) historii. Nie jest pewne, czy trzy kazania opublikowane pod jego nazwiskiem (dwa o wskrzeszeniu Łazarza i jedno o wjeździe Jezusa do Jerozolimy) należą do tego samego autora. Inglisian umieszcza go w VII w.

MANDEJCZYCY I MANDEIZM: Mandaje ("gnostycy") określa członków wspólnoty religijnej utworzonej z małych grup obecnie obecnych w południowym Iraku i irańskim Chuzestanie, która okazuje się być nosicielem bardzo starożytnej tradycji, podobnej do systemów gnostycyzmu z pierwszych wieków naszej ery. Tradycja ta zawarta jest w licznych świętych księgach, napisanych w dialekcie semickim (grupa aramejsko-wschodnia), których pochodzenie i starożytność są szeroko dyskutowane. Do najważniejszych należy Ginza ("Skarb"), Księga Jana lub Księga Królewska oraz zbiór hymnów i modlitw (Quolasta), a także liczne teksty liturgiczne odnoszące się do głównych aktów kultowych wspólnoty. Wśród nich najważniejszy jest chrzest (masbuta), odprawiany w każdą niedzielę w bieżącej wodzie. Inne ważne obrzędy to obrzędy konsekracji grupy kapłańskiej, która prowadzi wiernych jako przedstawicieli istot niebieskich, a także tzw. masiqta, obrzęd pogrzebowy, który gwarantuje duszy powrót do boskiego świata, z którego pochodzi. Mandeizm jest religią o dualistycznych podstawach, która proponuje opozycję między światem Życia, zamieszkanym przez liczne istoty boskie (Uthra), nad którym znajduje się najwyższy Ojciec, różnie nazywany ("Życie", "Wielkie Życie", "Ojciec Wielkości"), a niższym światem Ciemności z jego przywódcą "Królem Ciemności" stworzonym przez Ruhę, (żeńskiego) Ducha niegodziwości. Stworzenie świata jest wynikiem współpracy między pewnymi wysłannikami królestwa Światła i demonicznymi bytami, współpracy, która osiągnęła punkt kulminacyjny w uformowaniu człowieka, w którego wprowadzono świetlistą i boską substancję ("Wewnętrzny Adam"). Uwięziona w ciele materialnym jak w więzieniu, substancja ta pragnie wyzwolenia i powrotu do swojej pierwotnej ojczyzny. Jest to możliwe za pomocą wiedzy, przekazanej przez niebiańskiego posłańca (Manda d-Haijê, "Wiedza Życia") i kompleksu rytualnych aktów przepisanych przez społeczność. W odniesieniu do fundamentalnej roli chrztu, ważne miejsce w mandeizmie zajmuje Jan Chrzciciel, zwany "prorokiem Prawdy". W rzeczywistości tradycja mandejska ujawnia liczne elementy pochodzenia żydowskiego i chrześcijańskiego, chociaż zawiera również silną polemikę zarówno przeciwko judaizmowi (Adonai jest opisywany jako zły bóg, a Mojżesz jako prorok Ruhy), jak i chrześcijaństwu (Jezus jest przedstawiany w bardzo negatywnym świetle). W życiu społeczności mandejskiej jest dużo miejsca na idee astrologiczne i praktyki magiczne, z wykorzystaniem amuletów, talizmanów, formuł egzorcyzmów i zaklęć. Jedna z teorii godnych wiary łączy pochodzenie mandejczyków z żydowskim heterodoksyjnym odłamem o charakterze baptystycznym, stopniowo otwartym na wpływy gnostyczne i irańskie, który przybył z Palestyny do Mezopotamii około II w. n.e.

MANI - MANICHEJCZYCY - MANICHEIZM.

I. Mani i manicheizm - II. Literatura manichejska I. Mani i manicheizm. Mani (lub Manes) urodził się 14 kwietnia 216 r. w pobliżu Seleucji-Ktezyfonu w Partii, która niedawno znalazła się pod panowaniem Persów. W wieku czterech lat jego rodzice, Patik (lub Pattīg) i Maryam (Miryam) zabrali go do Elkesaitów, odłamu żydowskiego chrześcijaństwa, dzięki czemu Mani mógł zapoznać się (oprócz chrześcijaństwa) z niektórymi gnostyckimi ideami, które można znaleźć w jego systemie. W wieku 12 lat otrzymał objawienie od swojego boskiego bliźniaka lub towarzysza (syzygos), który opowiedział mu o walce między światłem a ciemnością i nakazał mu opuścić Elkesaitów. Drugie objawienie w wieku 24 lat dało mu rozkaz zostania posłańcem światła i zbawienia. Następnie, około 241 r., Mani wyruszył w podróż, która zaprowadziła go do Indii i do kontaktu z buddyzmem. Kiedy Shapur I (242-273) został królem Persji, Mani powrócił i stawił się na dworze, aby publicznie ogłosić swoją boską misję. Postawa króla była zachęcająca (do tego stopnia, że Mani poświęcił mu swoje pierwsze pismo, Š?buhrag?n), a nowe objawienie miało się rozprzestrzenić na następne 30 lat. Inne podróże podjęte w tym okresie mogły zaprowadzić Maniego W, aż do Egiptu (Aleksander z Lykopolis, Przeciwko naukom Maniego IV, 20), i zlecił on swoim najbardziej zaufanym uczniom, Addasowi (Addai lub Adimanto), Thomasowi i Hermasowi, przeprowadzenie misji. Szapur zmarł w 273 r., a jego następca Hormizd I w 274 r. Nowy król, Bahram I (274-276/277), prawdopodobnie pod presją wyznawców zoroastryjskich, kazał aresztować Maniego. Zmarł w więzieniu lub został stracony 2 marca 274 r. lub 26 lutego 277 r. Jego śmierć wywołała falę prześladowań wobec jego zwolenników, zmuszając ich do wygnania zarówno na wschodzie, jak i na zachodzie. Na wschodzie następcy Maniego, stojący na czele religii, ustanowili swoją siedzibę w Seleucji-Ktezyfonie. Manicheizm stał się religią państwową ludu ujgurskiego w chińskim Turkiestanie od 762 r. do ok. 840 r. Stamtąd rozprzestrzenił się jeszcze dalej na wschód, na Syberię, Mandżurię i Chiny. Przemieszczając się na zachód, manicheizm przeszedł przez Syrię i Kapadocję, docierając pod koniec III w. do Kartaginy, Rzymu i Egiptu. Na terytorium rzymskim manicheizm wkrótce napotkał sprzeciw kolejnych rządów, począwszy od Dioklecjana (284-305). Jednym z powodów wrogości wobec ruchu z punktu widzenia władz cywilnych wydawało się być jego pochodzenie w Persji, historycznym wrogu Rzymu; innym powodem był fakt, że ta religia podważała same fundamenty zorganizowanych społeczeństw. Nie ma dowodów na istnienie manicheizmu na Zachodzie po VI w., ale niektóre z jego idei przetrwały w grupach "neomanicheańskich", takich jak Paulicjanie, bogomiłowie i albigensi. Ponieważ manicheizm trwał od III w. do co najmniej XVII w. i stopniowo rozprzestrzeniał się na obszarze rozciągającym się od Afryki do Chin, niełatwo jest oddzielić centralne jądro jego doktryny od regionalnych i chronologicznych odmian. Ponadto sam jego system wierzeń był niezwykle złożony i pośredniczony przez stosowanie alegorii i symboli. Do tego można dodać fakt, że dokładny związek manicheizmu z innymi religiami, a w szczególności buddyzmem, zoroastryzmem i chrześcijaństwem, był długo dyskutowany. W XIX w. i do połowy XX w. szeroko rozpowszechniona była opinia, że manicheizm był głównie inspirowany religiami Wschodu. Jednakże, poprzez badanie oryginalnych dokumentów, obecnie uważamy manicheizm i samego Maniego za bardziej inspirowanych jakąś formą idei chrześcijańskich niż innymi źródłami. To powiedziawszy, elementy chrześcijańskie były podkreślane w większym lub mniejszym stopniu przez nauczycieli tej religii, zgodnie z tradycjami religijnymi religii geograficznej, którą starała się nawrócić. Jednakże jądro podstawowych przekonań wydaje się być wspólne dla manichejczyków w każdym miejscu. Ten system wierzeń bierze swój początek z kluczowego pytania dla wszystkich zorganizowanych religii: dlaczego zło istnieje? Odpowiedzią manicheizmu jest radykalny dualizm. Proponuje kosmogonię, czyli wyjaśnienie świata, w którym żyjemy, na podstawie jego pochodzenia i przeznaczenia, i w trzech momentach lub fazach: pierwotne oddzielenie ducha i materii, światła i ciemności, dobra i zła; ich wymieszanie; i ostateczny powrót dwóch antagonistów do ich pierwotnych sfer. W pierwszej fazie dwie zasady współistniały w całkowitym oddzieleniu od siebie. Jedna, całkowicie dobra, przejawiała tylko pozytywne cechy (pokój, inteligencję itd.) i mieszkała w królestwie światła, które jest ustanowione przez substancję tej zasady. Ta zasada to Bóg "o czterech twarzach", Ojciec Wielkości i Światła. Druga zasada, Książę Ciemności, jest wewnętrznie zła i negatywna. Często nazywana po prostu "materią" (w źródłach irańskich Āz, pożądanie lub chciwość), zasada ta żyje w królestwie swojej ciemnej substancji. Każde królestwo składa się z pięciu drzew lub elementów. W królestwie dobra są to łagodny wiatr, wiatr, który odświeża, jasne światło, żywy ogień i czysta woda. Elementami królestwa ciemności są duszący dym, niszczycielski ogień, niszczycielski ogień, burzliwa woda i mrok otchłani. Z trzech stron dwa królestwa rozciągają się w nieskończoność, ale z czwartej strony stykają się ze sobą. Druga (lub środkowa) faza odnosi się do obecnego stanu wszystkich rzeczy. Zaczyna się, gdy podczas turbulencji, która jest wiecznie obecna w królestwie ciemności, zasada zła wznosi się do granicy ciemności ze światłem. Widząc światło, zasada ciemności pragnie go i wkracza na nie. W swojej obronie zasada dobra rodzi pewną liczbę Eonów, złożonych z substancji światła zasady dobra: Matki Życia, Wielkiego Ducha i Pierwotnego Człowieka z jego pięcioma synami. Po długiej walce zasada zła pokonuje Pierwotnego Człowieka i przejmuje jego światło, chociaż niektóre moce zasady zła (demony, zarówno męskie, jak i żeńskie) zostają z kolei przejęte przez moce królestwa światła. To jest moment, w którym światło i ciemność, dobro i zło, po raz pierwszy mieszają się ze sobą. W tym momencie zasada dobra wysyła inne istoty - Przyjaciela Świateł, Wielkiego Architekta i Żywego Ducha - aby wyzwolić Pierwotnego Człowieka i zbudować świat materialny z części schwytanych demonów. Udaje im się ta operacja, ale niektóre cząsteczki światła pozostają zmieszane z ciemnością. Nasz obecny widzialny świat jest zatem utworzony z tej mieszanki elementów światła i ciemności, tak że wszystko, co w nim uważamy za przyjemne, można przypisać obecności uwięzionego światła, podczas gdy wszystko, co jest nieprzyjemne, jest spowodowane ciemnością, która jest więzieniem światła. Aby zapewnić sposób na uwolnienie tego uwięzionego światła, zasada dobra wykonuje dwa kroki. Po pierwsze, Ojciec Wielkości tworzy mechanizm uwalniania światła. Obejmuje on słońce i księżyc, uważane za złożone z substancji nieskażonego światła i mające funkcję zbierania światła, które zostało uwolnione. Dwie gwiazdy wysyłają następnie to światło z powrotem przez zodiak, reprezentowany przez wielki wiatrak z dwunastoma łopatami, do królestwa światła. Materialne stworzenie jest zatem aktem dyktowanym przez konieczność, środkiem używanym przez substancję światła do odzyskania tego, co utraciła. Drugi krok polega na wysłaniu "Trzeciego Posłańca" do schwytanych demonów w kosmicznej bitwie i skuszeniu ich do uwolnienia cząstek światła, które przejęli. "Trzeci Posłaniec" dokonuje tego, prezentując się każdemu z nich pod postacią pożądanego osobnika płci przeciwnej. Uwolnione w ten sposób światło jest wysyłane do słońca i księżyca, a następnie do królestwa światła przez Kolumnę Chwały, "Drogę Mleczną". Część substancji ciemności, która ucieka przed demonami, zostaje pozostawiona, aby wpaść do widzialnego świata. Widząc te wydarzenia i ich cel, zasada zła kontratakuje, tworząc rywala dla Pierwotnego Człowieka. Ten wynik osiąga się, sprawiając, że męski demon i żeński demon pożerają światło, które spadło na ziemię, a następnie sprawiając, że kopulują. Ich związek rodzi Adama, pierwszego ziemskiego człowieka. Adam jest światem w miniaturze, mikrokosmosem, ponieważ zawiera w sobie zarówno światło (duszę), jak i materię (ciało). Następnie demony łączą się ponownie i rodzą Ewę, pierwszą kobietę. Jest podobna w składzie do Adama, chociaż wydaje się, że zawiera mniej światła niż on. Pierwsza ludzka para, więc daleka od bycia stworzeniem Boga, jest wynikiem złośliwej inicjatywy i ma na celu zatrzymanie jak największej ilości światła uwięzionego w świecie materialnym, zwłaszcza poprzez pokolenie dzieci. Aby przeciwdziałać tej nowej taktyce królestwa ciemności, "Jezus" zostaje wysłany przez królestwo światła, aby objawić Adamowi i Ewie wiedzę (gnozę) na temat tego, jak osiągnąć zbawienie. Ale ostateczne objawienie tego, jak ludzkość może zostać zbawiona, musi pochodzić od Maniego, który był przekonany, że objawienia założycieli poprzednich religii, w szczególności Buddy, Zoroastra i Jezusa, chociaż autentyczne, były niekompletne; i że dlatego jego misją było przynieść światu pełnię objawienia za pomocą tego, co nazywał "Religią Światła". To jest powód, dla którego zwolennicy Maniego odnosili się do niego jako do tego, w którym przebywał Paraklet. Mani zwyczajowo nazywał siebie "apostołem Jezusa Chrystusa". Ale w manicheizmie postać Jezusa wcale nie ma centralnego miejsca, jakie ma w ortodoksyjnym chrześcijaństwie, ponieważ manicheizm obejmuje liczne byty zwane "Jezusem" lub "Chrystusem". Augustyn z Hippony odnosi się do co najmniej trzech : Jezus Chwała, utożsamiany z wyzwolonym światłem i osadzony na księżycu i słońcu (które były zatem przedmiotami kultu); cierpiący Jezus, który w istocie składa się ze światła uwięzionego w naszym materialnym świecie na "krzyżu Światła"; Jezus "Syn Boży", który przyszedł na ziemię w ludzkiej postaci i który wydaje się cierpieć i umrzeć z ręki Piłata. Żaden z tych Chrystusów nie jest w rzeczywistości zbawicielem, ponieważ wszyscy są po prostu nosicielami zbawczej wiedzy. Wręcz przeciwnie, Jezus ortodoksyjnego chrześcijaństwa był uważany za fałszywego i postrzegany jako zło w przebraniu. To był Jezus, który został naprawdę przybity do krzyża, ponieważ miał materialne ciało - coś nie do pomyślenia dla istoty wysłanej z królestwa światła, aby wypełnić misję zbawienia. Ponieważ ludzkie ciało ma złośliwe pochodzenie i jest kształtowane przez prokreację (akt, który naśladuje demoniczne poczęcie Adama i Ewy), "prawdziwy Jezus" manicheizmu nie może narodzić się z Maryi, ani w rzeczywistości nie może się narodzić w ogóle. W wizji manichejskiej każda istota żywa na ziemi jest mikrokosmosem pierwotnej bitwy, ponieważ każda zawiera zarówno materię, jak i substancję światła. Dotyczy to przede wszystkim ludzi, którzy są powołani, aby unikać, o ile to możliwe, konsekwencji tego mieszanego stanu. Jednak nie chodzi tu tylko o unikanie mieszanki: wyzwolenie światła z materii musiało być kontynuowane na tym świecie przez działanie tych, którzy odpowiedzieli na boskie wezwanie. Manichejczykami byli ci, którzy wyraźnie usłyszeli to wezwanie i wiedzieli, jak na nie odpowiedzieć. Pełnymi członkami manicheizmu byli wybrani (doskonali lub święci), z hierarchią 12 apostołów lub nauczycieli (takich jak Adimanto), 72 biskupów (takich jak Faustus) i 260 kapłanów (takich jak Fortunatus). Niektóre dokumenty manichejskie wspominają inne tytuły, takie jak kantorzy i skrybowie, ale mogli oni mieć wyznaczone funkcje ograniczone do kultu lub dotyczące organizacji życia wspólnoty. Drugą główną grupą w manicheizmie byli słuchacze (katechumenowie). Grupa ta obejmowała zarówno kobiety, jak i mężczyzn; wydaje się jednak, że tylko mężczyźni mogli wstępować do wyższych stopni hierarchii. Ponad wszystkimi innymi był archēgos, następca Maniego. Wybrani byli głównym narzędziem, za pomocą którego dokonywało się wyzwolenie światła z jego materialnego więzienia. Był to ich najświętszy obowiązek, który realizowano poprzez trawienie: w rzeczywistości jedną z ironii tego systemu było to, że chociaż ciała ludzkie uważano za diaboliczne i zaprojektowano je tak, aby ułatwiały uwięzienie światła w materii, niektóre z nich były w rzeczywistości bezpośrednim narzędziem zbawienia, tj. wyzwolenia światła. Ponieważ manichejczycy uważali, że światło to jest obecne we wszystkich istotach żywych w różnym stopniu, dieta przepisana wybranym składała się w szczególności z pewnych zbóż, warzyw i owoców, a także pewnych przypraw i soków, wszystkie identyfikowane po ich jasnym kolorze jako zawierające najwięcej światła. (Augustyn wspomina o niektórych z tych pokarmów w De Moribus Manichaeorum, 13,29- 16,53 i Contra Faustum V, 10.) Dlatego w manicheizmie wybrani byli, w zamierzeniu i w końcu, prawdziwymi zbawicielami. To jest powód, dla którego wymagano od nich surowej ascezy, ponieważ oni, bardziej niż wszyscy inni członkowie rasy ludzkiej, musieli być zaangażowani w materię w jak najmniejszym stopniu, podczas gdy wykonywali swoje zadanie uwalniania jak największej ilości światła. Ascetyczny kodeks, którego musieli przestrzegać wybrani, składał się z trzech "pieczęci" i pięciu "przykazań". "Pieczęć ust" zobowiązywała ich do czujności nad własnymi zmysłami. "Pieczęć rąk" narzucała czujność nad ich czynami i zabraniała zabijania jakiejkolwiek żywej istoty, w tym warzyw zabitych przez koszenie w celu uzyskania pożywienia. "Pieczęć serca" oznaczała nie myślenie o niczym, co nie byłoby w harmonii z królestwem światła i procesem uwalniania światła. Przykazania zabraniały posiadania, kłamstwa, zabijania, nielegalnej żywności (takiej jak mięso) i narzucały czystość (przede wszystkim w stosunkach seksualnych). Wybrani musieli poświęcić się częstym modlitwom (siedem razy dziennie) i przestrzeganiu surowszego postu przez około jedną czwartą dni w roku. Ponieważ nie mogli mieć powiązań rodzinnych ani niczego posiadać, było oczywiste, że wybrani (przynajmniej w zachodnich formach manicheizmu) stale się przemieszczali z miejsca na miejsce. Ponadto, ponieważ nie byli w stanie zabić żadnej żywej istoty (w tym warzyw), ani zebrać własnego pożywienia, inni musieli to zrobić za nich. Zadanie to przypadło słuchaczom i stanowiło ich główny obowiązek religijny. Słuchacze podlegali mniej rygorystycznemu kodeksowi zachowania. Musieli unikać kłamstwa, zabójstwa, kradzieży, cudzołóstwa i zaniedbywania swoich podstawowych obowiązków religijnych; mogli jednak wykonywać pracę fizyczną, posiadać własność i "zabijać", tj. zbierać i przygotowywać jedzenie, które ofiarowywali wybranym. Ich dieta była mniej surowa. Musieli przestrzegać mniejszej liczby dni postu (w sumie pięćdziesiąt, prawdopodobnie niedziele) i rzadziej poświęcać się modlitwie (cztery razy dziennie). Mogli się również żenić (chociaż w ich przypadku prokreacja nie była zachęcana). Posiadamy wiele manichejskich tekstów liturgicznych (psalmy, modlitwy i czytania), ale niewiele informacji na temat tego, jak liturgie były wykonywane. Wiemy, że manichejczycy nie przyjmowali chrztu w wodzie, ale praktykowali częste obrzędy pokutne, prawdopodobnie w każdy poniedziałek, święty dzień tygodnia. Podczas poniedziałkowego nabożeństwa słuchacze i wybrani zbierali się w różnych grupach. Głównym świętem liturgicznym manichejczyków była Bema, obchodzona w dniu śmierci Maniego. Wydaje się, że to święto miało jako swoje centrum tron lub wysoką platformę (bēma po grecku), na której znajdował się portret Maniego, i miało pięć stopni, które prowadziły do niej (odzwierciedlając tutaj znaczenie, jakie ta liczba ogólnie miała w religii manichejskiej). Przy tej okazji odczytywano Żywą Ewangelię. Według manichejskiego źródła w języku koptyjskim (dziewiąty Kephalaion), święto Bema było również okazją do nominowania nowych członków wybranych i słuchaczy we wspólnocie. Ceremonia inicjacji wybranych składała się z pięciu kroków: kandydatowi wręczano znak pokoju, który ściskał prawą rękę każdego obecnego członka wybranego. Następnie ten, który przewodniczył ceremonii, prowadził kandydata do centrum przestrzeni ceremonialnej (ekkl?sia), która reprezentowała powszechny kościół manichejski. Tam kandydat wymieniał pocałunek z każdym z wybranych i ofiarowywał im znak czci. Na koniec następowało nałożenie prawej ręki przez tego, który przewodniczył, na głowę kandydata, akt, który oficjalnie zaliczał kandydata do wybranych. Zasadniczo ten sam obrzęd był używany do przyjęcia jednego z wybranych do wyższego stopnia hierarchii. Nie mamy żadnych informacji na temat obrzędu przyjęcia słuchaczy. Według tego samego źródła w języku koptyjskim, znaczenie przypisywane prawej ręce miało na celu przywołanie elementów mitu kosmologicznego: zanim Człowiek Pierwotny ruszył do bitwy, Matka Żyjących położyła na nim swoją prawą rękę, a następnie chwyciła jego rękę swoją. Żywy Duch czyni to samo po uratowaniu i powrocie Człowieka Pierwotnego. Zakres rytuału był zatem eschatologiczny: oznaczał zarówno wysłanie członka wybrańca, aby wypełnił obowiązek uwolnienia światła, jak i jego powitanie w królestwie światła po śmierci. Chociaż ten opis rytuału i jego interpretacja pochodzą z jednego źródła, nie ma powodu, aby sądzić, że ta forma rytuału nie była zgodna z praktyką anicheańską w innych miejscach i okresach. W chwili śmierci wybrańcy byli przeznaczeni, aby ich substancja światła rozpoczęła podróż powrotną do królestwa światła; przeznaczeniem słuchaczy było reinkarnowanie się jako wybrańcy i w ten sposób uzyskanie kwalifikacji do zbawienia. Po pożarze trwającym 1468 lat, jak najwięcej światła zostanie uwolnione. Wszystkie ciała materialne, wraz ze światłem uwięzionym w nie-manichejczykach, miały jednak pozostać pogrzebane na zawsze. Trzecia i ostatnia faza kosmologiczna dotyczyła powrotu do porządku pierwszej fazy. Miało to nastąpić, gdy jak najwięcej światła zostanie uwolnione z materii poprzez działanie wybranych. W tym przyszłym czasie wybuchnie wielki ogień, aby dokończyć dzieło oczyszczenia. Wtedy wszechświat zniknie, zasada zła i cała ciemna substancja zostaną zmuszone do powrotu do panowania ciemności i zostaną na nowo i całkowicie oddzielone od królestwa światła. Ale odtworzony porządek nie będzie dokładnie tym, czym był na początku, ponieważ część światła zostanie na stałe uwięziona w panowaniu ciemności. Literatura manichejska. Jednym z powodów, na które Mani powoływał się, aby wykazać swoje prawo do bycia objawicielem, było to, że był pierwszym założycielem religii, który pozostawił pisma napisane własną ręką. Różne źródła przypisują mu siedem dzieł: Shabuhragan; Wielką (lub Żywą) Ewangelię; Księgę Gigantów; Skarb Życia (lub Żyjących); Pragmateia (lub Traktat), być może to samo pismo znane jako Wielki List do Patt?ga); Księgę Tajemnic (lub Sekretów); i Listy. Dzieła te stanowiły protokanon manichejski, chociaż prawdopodobnie nie wszystkie regiony miały dostęp do wszystkich siedmiu pism (np. wydaje się, że rzymska Afryka znała tylko pięć). Mani przypisuje się również księgę obrazów (Ertank lub Obrazy), aby wyjaśnić jego doktrynę analfabetom. Żadne z tych dzieł nie przetrwało w całości, chociaż mamy wyciągi z niektórych z nich. Dzieła bezpośrednich następców Maniego mogły stanowić deuterokanon: niektóre z nich to zbiory Psalmów i Kefalaja. Do początku XX w. wiedza o manicheizmie pochodziła wyłącznie z dowodów podanych przez jego przeciwników. Pierwszym, który rozpoczął atak na doktryny manichejskie w dziele literackim, był pogański filozof z Egiptu, Aleksander z Lykopolis. Niedługo potem prawosławni chrześcijanie również wyrazili sprzeciw wobec pism, doktryn i wierzeń manichejczyków. Do tych przeciwników powinniśmy zaliczyć Efrema (diakona) z Nisibis w Syrii, autora (być może zwanego Hegemoniuszem) Dziejów Archelausa, Serapiona z Thmuis (w Egipcie), Tytusa z Bostry (w Syrii), Epifaniusza z Salaminy (na Cyprze) i Augustyna z Hippony (w Afryce). Wszyscy oni żyli w IV w. i na początku V w. Inni pisarze w późniejszych wiekach wdawali się w polemikę z manichejczykami, w szczególności Syryjczycy Sewer z Antiochii (VI w.) i Teodor bar Koni (VIII w.); Arabowie Wadih al-Ya′qubi (IX w.), an-Nadim (X w.), al-Beruni (XI w.) i al-Sharastani (XII w.); Shkand-vimānīk Vishār z perskiego Martana Farrux I Ohrmazddatan (IX w.); oraz historie chińskich buddystów Tsung-chiena i Chih-p′ana (XII w.). Ale nie musimy już opierać się wyłącznie na świadectwach polemistów. Dzisiaj mamy szczęście posiadać oryginalne dokumenty manichejczyków dzięki licznym odkryciom dokonanym od 1904 r. w Turfan, w północno-zachodnich Chinach. Inne odkrycia miały miejsce w Algierii w 1918 r. i w Egipcie od lat 30. XX wieku do dnia dzisiejszego. Ponieważ manicheizm uważał materię za synonim zła i widział materialne stworzenie jako podyktowane bardziej koniecznością niż miłością, odrzucił przedstawienie stworzenia w Księdze Rodzaju, wraz z jego stwórcą (utożsamianym z zasadą zła). Manicheizm w rzeczywistości odrzucił sam ST, ponieważ uczynił wszystko, co uważał za "żydowskie interpolacje" w NT. Dowodem złośliwego pochodzenia odrzuconych Pism była ich treść, ponieważ przedstawiały Boga, który podlegał gniewowi, zazdrości, emocjom zemsty i zachęcały do aktów niemoralności, takich jak zabijanie wrogów, poligamię i prokreację. Mimo to manichejczycy przypisywali objawieniowy charakter (choć niedoskonały) temu, co pozostało z NT po jego "oczyszczeniu". Czuli szczególne powinowactwo do idei Pawła i z pewnością byli częściowo odpowiedzialni za odrodzenie zainteresowania literaturą Pawłową w IV w. Manicheizm korzystał również z niektórych apokryficznych dzieł NT, takich jak Ewangelia Tomasza i Dzieje Jana; i przerobili niektóre z nich na własne potrzeby.

MANNA: Epizod manny (Wj 16,14-35), zesłanej przez Boga, aby zaspokoić potrzeby Hebrajczyków na pustyni, a zatem symbol zbawczego działania Pana, nie zyskał większej uwagi w sztuce paleochrześcijańskiej. Znamy dwa przykłady sztuki cmentarnej. Jeden z nich znajduje się w rzymskich katakumbach Cyriaka z końca IV w. , gdzie dwóch mężczyzn i dwie kobiety są przedstawione zbierające mannę, która zstępuje z nieba w zagłębieniu ich paenula. Drugą scenę można znaleźć na suficie niszy w katakumbie Jordani. W tym przypadku jednak manna nie jest zbierana w zagłębieniu ubrania, ale w pojemniku uważanym za gomor, miara o pojemności nieco mniejszej niż 4 litry, co stanowiło dzienną porcję człowieka. Zstąpienie manny na fresku, datowanym na drugą połowę IV w., jest widoczne za mężczyzną, który ją zbiera. Po lewej stronie galikańskiego sarkofagu , zdobionego z czterech stron mozaikowymi scenami, wraz z kolumną ognia i gwiazdą, można wyróżnić mannę, a także przepiórki, które przyjmują to samo znaczenie soteriologiczne co manna. Scena ta jest również przedstawiona na drewnianych drzwiach św. Sabiny w Rzymie (ok. 430).

MANSUETUS z Mediolanu (VII w.): Czterdziesty biskup Mediolanu, w 679 r. zwołał synod prowincjonalny w sprawie monoteletyzmu i w imieniu obecnych biskupów wysłał list synodalny do Konstantyna IV Pogonatosa przeciwko monoteletyzmowi (wykład fidei soboru mediolańskiego znajduje się w PL 87, 1265-1267). Data jego śmierci jest niepewna. Jego kult datuje się na okres po XIII w.

MAPINIUS z Reims (VI w.): Biskup Reims od 535 do 549, reprezentowany na V Soborze Orleańskim w 549 przez archidiakona Protadiusza . Zachowały się tylko dwa jego listy (Ep. Austrasicae 11 i 15), jeden adresowany do Nicecjusza z Trewiru, w którym przeprasza za niemożność uczestnictwa w Soborze w Toul w 550, podając nam również informacje o tym soborze, a drugi do Vilicusa z Metzu, w którym Mapinius upamiętnia siedemdziesiąte urodziny swojego korespondenta.

MAR MARI, Dzieje: Syryjskie dzieło apokryficzne w 34 rozdziałach; opowiada o działalności misyjnej apostoła Mar Mariego, towarzysza apostołów i jednego z wielkich ewangelizatorów. Dzieje zaczynają się opisem pomnika Chrystusa w Banias; następuje po przerobieniu historii Abgara i apostolatu Addaja, który mianuje Mar Mariego swoim następcą. Następne rozdziały opowiadają historię apostolatu Mar Mariego i cudów, których dokonał podczas podróży z Edessy do Mezopotamii i Persji. Przed śmiercią Mar Mari mianował Papę swoim następcą; ta sekcja przedstawia rewizję początku chrystianizacji krajów e według perspektyw VI-VII w., w czasie których powstał tekst. Wartość historyczna dzieła pozostaje kwestią otwartą

MARA BAR SERAPION, List: Mara, syn Serapiona, syryjski uczony, który otrzymał greckie wykształcenie, zwłaszcza w zakresie filozofii, napisał list do swojego syna, studenta, po podboju Samosaty przez Rzymian (73 r. n.e.). Tutaj Mara podejmuje temat mędrca prześladowanego przez złoczyńców, którzy następnie zostali ukarani przez Boga, i podaje trzy przykłady: dwóch greckich filozofów, Sokratesa i Pitagorasa, oraz "mądrego króla Żydów", który został przez nich zabity, ale "nie umarł dzięki nowym prawom ogłoszonym przez niego". Jeśli chodzi o jego zabójców (z tym samym uogólnieniem zastosowanym do Ateńczyków, którzy zabili Sokratesa), zostali oni pozbawieni panowania i rozproszeni wszędzie. Jest to z pewnością odniesienie do Jezusa i zniszczenia Jerozolimy w 70 r. n.e. Chociaż zaproponowano późne datowanie, a także zasugerowano, że ten list jest jedynie ćwiczeniem retorycznym, które nie ma nic wspólnego z Marą (Chin), na podstawie zarówno historycznych, jak i filozoficznych punktów argumentowałem, że został on w rzeczywistości skomponowany przez Marę pod koniec pierwszego wieku n.e. i że jest pełen motywów stoickich, szczególnie typowych dla rzymskiego stoicyzmu. Zarówno Tieleman, jak i Rensberger zgadzają się obecnie co do jego stoicyzmu, autentyczności i wczesnej daty. Tak więc jest to bardzo prawdopodobne, że jest to jedno z pierwszych pogańskich odniesień do Jezusa, prawdopodobnie nawet wcześniejsze niż Tacyta. Jest mniej więcej współczesne Józefowi Flawiuszowi, którego Testimonium opisuje Jezusa w ten sam sposób, jako "mędrca" (sofo.j avnh,r), który został zabity przez przywódców swojego ludu, ale który nadal żyje w tych, którzy go kochają i widzieli go po jego zmartwychwstaniu.

MARANATHA : Aramejski termin występujący w 1 Kor 16:22, a następnie w modlitwie liturgicznej kończącej dziękczynienie w Didache (10:6), w dwóch inskrypcjach (jednej greckiej z IV-V w. i jednej łacińskiej z VII-VIII w.) oraz w kan. 75 IV Soboru Toledańskiego z 633 r. Współcześni krytycy interpretują go albo w sensie deklaratywnym "Nasz Pan przyszedł/przychodzi" (z odniesieniem do przeszłości, do wcielenia; w teraźniejszości, zwłaszcza do kontekstu liturgicznego), albo w sensie rozkazującym "Nasz Pan, przyjdź" (wezwanie z Ap 22:20 wydaje się być wersją grecką). Różnica polega na różnych sposobach podziału słowa: Maran atha lub Marana tha. Ojcowie greccy zawsze tłumaczyli to w czasie przeszłym, "Nasz Pan przyszedł", od Jana Chryzostoma , który znajduje w tym potwierdzenie kerygmatu zmartwychwstania, do innych komentatorów listu Pawła: Teodoreta z Cyrus, który stwierdza, że nie jest to słowo hebrajskie, lecz syryjskie , Jana z Damaszku , Teofilakta. Wśród łacinników jest Ambrozjaster, który nadaje mu to samo znaczenie, co venit rozumiane w czasie przeszłym. Hieronim nazywa je "słowem syryjskim" (De om. hebr.). Schatologiczne znaczenie znaczenia rozkazującego może opierać się na analogicznym wyrażeniu ("aż przyjdzie") z 1 Kor 11:26: wezwanie paruzji Chrystusa w kontekście górnego Pana.

MARATONIUSZ z Nikomedii (IV w.): Diakon Konstantynopola, aktywny w promowaniu życia monastycznego, został wyświęcony na biskupa Nikomedii przez Macedoniusza ok. 342 r. Był, podobnie jak Macedoniusz, promotorem homoiousion i uważa się, że jako taki został zdetronizowany ze swojego biskupiego tronu po Soborze Konstantynopolitańskim w 360 r. Nadal aktywnie współpracował z Macedoniuszem w promowaniu doktryny przeciwnej boskości Ducha Świętego, tak że jej zwolennicy byli czasami nazywani Maratończykami, a także Macedończykami.

MARCELLA (połowa IV w.-początek V w.) : Rzymska matrona z rodziny Marcelli, Marcella, żyła od połowy IV w. do początku V w. i była związana ze środowiskiem i formą życia chrześcijańskiego, które wywodziły się od św. Hieronima. Od Hieronima, który zajmuje się nią w licznych listach i który oddaje jej cześć wzruszającą pochwałą w Ep. 127, napisanym dwa lata po śmierci Marcelli z powodu tristitia incredibilis, która go opanowała, znamy szczegóły jej życia. Osierocona przez ojca w młodym wieku i owdowiała po sześciu miesiącach małżeństwa, Marcella z uprzejmą stanowczością odrzuciła ofertę nowego małżeństwa z konsulem Cerealisem (358), pomimo nalegań matki, Albiny. Znajoma w młodości z Atanazym, który przebywał na wygnaniu w Rzymie (340), dzięki niemu dowiedziała się o Antoniuszu, ojcu egipskiego monastycyzmu, klasztorach Tebaidy i Pachomiusza oraz o sposobie życia dziewic i wdów, które zobowiązały się "podobać się Chrystusowi". Później (373) obecność w Rzymie Piotra z Aleksandrii wpłynęła na Marcellę do tego stopnia, że najpierw wśród rzymskich szlachcianek złożyła swój propositum monachorum, mieszkając w swoim pałacu na Awentynie ze swoją matką, Albiną, i innymi rzymskimi szlachciankami, w tym Asellą, Principią, Marceliną, Leą i Sofronią. Kiedy Hieronim przybył do Rzymu, Marcella miała go jako mistrza i przewodnika duchowego swojej grupy monastycznej (382). Nie tylko okazała się pilną uczennicą Hieronima (do tego stopnia, że gdy Hieronim był nieobecny w Rzymie, zwracał się do niej, by rozstrzygać "spory" biblijne), ale także została przez niego uznana za przyczynę rozwiązania, na korzyść Hieronima, kwestii orygenistycznej. Osobowość Marceli - silna, wolna i zrównoważona, pośród jej ascetyzmu - a także jej wyraźna kompetencja w studiach nad Pismem Świętym uczyniły z jej klasztoru na Awentynie ośrodek intensywnego życia monastycznego, którego Marcela nie chciała porzucić, nawet gdy została zaproszona przez Paulę, Eustochium i samego Hieronima do przeprowadzki do Betlejem (Ep. 46 z 92/393). Dopiero pod koniec IV w. przeprowadziła się w okolice Rzymu z Principią (adresatem Ep. 127 Hieronima). Złupienie Rzymu przez Wizygotów Alaryka ponownie ujrzało Marcellę na Awentynie poddaną okrutnym torturom przez barbarzyńców, podczas gdy ona zdołała zapewnić bezpieczeństwo Principiom. Zaprowadzona przez Gotów do grobu Pawła, zmarła tam kilka dni później.

MARCELLINA (II w.): Karpokratiańska. Naśladowczyni gnostyka Karpokratesa. Przybyła do Rzymu za papieża Aniceta (155-166), zyskując liczną grupę uczniów .

MARCELLINA (IV w.; zm. 17 lipca 397/401): Starsza siostra św. Ambrożego z Mediolanu, urodzona prawdopodobnie w Trewirze około 330 r. Marcelinie, która w święto Objawienia Pańskiego w 353 r. otrzymała velatio w obecności papieża Liberiusza w bazylice watykańskiej, biskup Mediolanu zadedykował swoje De virginibus, uważane za pierwszy organiczny traktat duchowości i teologii na temat chrześcijańskiego dziewictwa. Do niej również adresowane są Listy 20, 22, 41 Ambrożego. Opowiedział on siostrze o wydarzeniach Wielkiego Tygodnia w 386 r., informując ją o napięciu, jakie powstało z Justyną (Ep. 20); poinformował ją o odkryciu ciał męczenników Gerwazego i Protazego, wysyłając jej transkrypcję homilii, którymi uczcił święto (Ep. 22); informował ją o reakcji Teodozjusza po pożarze w synagodze i świątyni Walentynianów w Callinicus, a także po homilii, w której zilustrował cesarzowi różnicę, jaka istniała między kościołem a synagogą (Ep. 41). W De excessu fratris SatyriI, 33, napisanym z okazji śmierci brata, Ambroży zapisuje smutek Marceliny. Zmarła w Mediolanie 17 lipca podczas biskupstwa Simplicjana, między 397 a 401 rokiem, według starożytnego Żywotu św. Marceliny . Została pochowana w bazylice św. Ambrożego, w pobliżu grobu swojego brata.

MAKARIUSZ (IV - V w.): Przyjaciel Rufinusa. Rufin z Akwilei, powracający do Rzymu w 397 r., przetłumaczył na prośbę niejakiego Makarego, którego nazwał vir desideriorum, Przeprosiny Pamfila za Orygenesa, De principiis Orygenesa i napisał własne dzieło O fałszowaniu ksiąg Orygenesa. Makary był arystokratą i kulturalnym rzymskim chrześcijaninem. Według Gennadiusa Macarius sam napisał książkę Adversus mathematicos , która obecnie zaginęła. Rufin stwierdza ponadto, że Makary interesował się astrologią. Można go prawdopodobnie utożsamić z Makarym, przyjacielem Paulina z Noli którego Palladyusz wspomina w kontekście Piniana (Historia Lausiaca 62).

MAKARIUSZ (Symeon) (działał w latach 385-430 w rejonie Antiochii): Przez długi czas pewne obszerne i słabo zredagowane dzieło duchowe przypisywano Makariusowi z Egiptu, krążące częściowo pod pseudonimem. Z uwagi na fakt, że w niektórych przypadkach nosi ono imię Symeona (czasami "Słupnika"), Dörries zaproponował utożsamienie go z Symeonem z Mezopotamii, jednym z przedstawicieli mesalianizmu potępionego w Antiochii około 400 r. Praca ta w każdym razie zawiera większą część twierdzeń mesalianizmu potępionych w latach 426 i 431, a także wyjaśnia je i uzasadnia. Być może imię Makarego z Egiptu zostało wprowadzone, aby uniknąć oskarżenia o herezję messalianizmu; być może prawdziwe imię autora brzmiało Symeon. Praca o wielkiej sile sugestywnej, ale nie zredagowana artystycznie, dotarła do nas z trudem tylko poprzez rewizje przeprowadzone około XI w. przez mnichów hezychastów ; ustalenie autentycznego tekstu nie jest łatwe. Wydania w obiegu nie wykraczają poza redakcje średniowieczne i oczekujemy od ich syntezy rekonstrukcji oryginału. Istnieją trzy zbiory. Niektóre teksty pojawiają się pod imieniem Efrema. Istnieją również pewne mniejsze kompozycje, które częściowo wciąż czekają na publikację. Ponieważ niektóre z tych tekstów są nieopublikowane, a ponadto najważniejsze rękopisy odkryto dopiero niedawno, krytyczna analiza i interpretacja całości może przynieść miłe niespodzianki. Symeon czerpie inspirację z doświadczeń i terminologii Eustachego z Sebasty oraz z odpowiedzi Bazylego z Cezarei, którą akceptuje, ale nie bez zastrzeżeń. Jego relacje z Grzegorzem z Nyssy są również przyjazne i owocne, ale Symeon jest mniej intelektualny, jego duchowość bardziej doświadczalna. W stosunku do Jana Chryzostoma i Antiochenes zauważa się większą chłód. Jesteśmy daleko od egipskiego monastycyzmu, zarówno pod względem słownictwa, jak i podejścia. Aleksander Akojmet jest bardziej reprezentatywny dla ruchu makarskiego, jednocześnie wykazując się większą aktywnością na płaszczyźnie żądań społecznych. Różne dzieła Makarego (Symeona) zostały wymieszane z tradycją MS wielu świętych, w szczególności Bazylego, Izajasza i Marka. Homilie duchowe wywarły silny wpływ na hezychazm, na duchowość arabską i słowiańską, a na Zachodzie na protestancki pietyzm i metodyzm. Prowadzą nie tylko do żywego doświadczenia modlitwy, ale także do ewangelicznego ubóstwa, do wyrzeczenia się trosk doczesnych, do łagodności, do pokory. Wewnętrzna walka jest obserwowana z przenikliwością, której psychologia nie może nie podziwiać. Również na poziomie literackim dokumenty te, w stylu zarówno popularnym, jak i spontanicznym, ujawniają aspekt wschodniego chrześcijaństwa i jego wewnętrznego doświadczenia, który formalny tradycjonalizm kultury bizantyjskiej często przed nami ukrywa. Późna publikacja tych dokumentów zaprasza nas do uważnej nauki, zaangażowanej w poznanie ich relacji do ich kulturowych i religijnych odpowiedników.

MAKARY I Jerozolimski (biskup 314-333):Jeden z najbardziej zagorzałych przeciwników Ariusza na Soborze Nicejskim. W 326 r. cesarz Konstantyn I napisał do niego list w związku z budową bazyliki Grobu Pańskiego, wskazując, że kościół powinien być większy od wszystkich innych, prosząc go o wskazanie liczby pracowników, rodzaju materiału i kwoty pieniędzy, jakie będą potrzebne . Według legendy, pochodzącej z 2. połowy IV w., Makary pomógł Helenie zidentyfikować prawdziwy krzyż .

MAKARY II z Gerapolis : Biskup Gerapolis w latach 563-575 i autor listu skierowanego do ormiańskiego katolika.

MAKARIUSZ Aleksandryjski (zm. 394/400): Aby odtworzyć życie Makarego z Aleksandrii, musimy przypomnieć, że tradycja na jego temat i Makarego Egiptu została pomieszana z powodu wielkiej sławy, jaką cieszyli się obaj - na podstawie licznych cudów opisanych w źródłach - faktu, że noszą to samo imię, żyli w tym samym czasie i w pobliskich miejscach, a ponadto, że się znali. Można to zobaczyć w łacińskiej wersji Historia Monachorum in Aegypto (rozdz. 29) i w greckiej wersji (rozdz. 23). Przynajmniej pięć powiedzeń odnosi się do Makarego Aleksandryjskiego , a w jednym z nich obaj są wymienieni. Sozomen nazywa Makarego "Obywatelem", opowiadając, że podobnie jak Makary z Egiptu, żył w swojej pustelni do dziewięćdziesiątego roku życia, spędzając tam siedemdziesiąt lat swojego życia.

MAKARY z Antiochii (biskup po 649 do 681): Nigdy nie udało mu się objąć w posiadanie biskupstwa antiocheńskiego z powodu obecności arabskich najeźdźców. Zmarł w Rzymie w 685. Przywódca stronnictwa monoteletów na Trzecim Soborze Konstantynopolitańskim (680), którego Akty przekazują nam jego obszerne Wyznanie Wiary i teksty niektórych jego przemówień. Jego źródłami są Grzegorz Cudotwórca (z życia Grzegorza z Nyssy) i symbol 381

MAKARIUSZ z Egiptu (zm. 386/390): Imię Makarego, "Błogosławiony", było powszechne wśród mnichów IV w. W jednym zbiorze powiedzeń , co najmniej trzydzieści dziewięć odnosi się do Makarego Egiptu, zwanego również Wielkim. Według Sokratesa Scholastyka , Makary Egiptu urodził się krótko przed 300 rokiem w Górnym Egipcie i był surowy (avusthro,j). Według Palladiusza z Helenopolis opuścił dom w wieku trzydziestu lat i schronił się w pustelni Skete, gdzie pozostał do dziewięćdziesiątego roku życia, przedwcześnie (paidarioge,ronta) przewyższając innych mnichów cnotą i mądrością. Dokument w języku koptyjskim, zawierający Cnoty Makarego i Życie Makarego, Ojca Mnichów ze Skete, przypisywany Serapionowi z Thmuis, podkreśla intymną relację, jaka łączyła Makarego z Egiptu z Antonim, stwierdzenie, które, nawet jeśli jest wątpliwej dokładności, należy mieć na uwadze przy ocenie monastycyzmu Skete. Z tego źródła dowiadujemy się interesujących informacji o młodości Makarego, wiosce, w której spędził dzieciństwo, Tchitchber, w Dolinie Nilu, niedaleko Wadi-Natrun, tj. Skete. Opowiada się, że młody Makary był poganiaczem wielbłądów, który przemycał sól, zyskując przydomek "Makarius poganiacz wielbłądów". Życie opowiada również inną anegdotę, która stała się sławna i weszła do Synaksarionu: historię dziewczyny, która przypisuje swoją ciążę Makaremu, który zostaje wygnany przez mieszkańców wioski, w pobliżu której mieszka jako pustelnik. Według Sozomena został wyświęcony na kapłana dla mnichów ze Skete w wieku czterdziestu lat. Od Rufina z Akwilei dowiadujemy się o prześladowaniu mnichów pustyni, zainicjowanym przez ariańskiego biskupa Aleksandrii Lucjusza, po śmierci Atanazego, w czterdziestym szóstym roku jego kapłaństwa, a zatem w 373 roku. W tych okolicznościach, według Sokratesa i Sozomena , Makary schronił się w regionie zwanym Bucoli lub Elearchia, na północ od delty. Rufin, przechodząc przez klasztory Nitrii i Skete w 374 r., w drodze do Palestyny, zapewnia nas, że osobiście spotkał zarówno Makarego z Egiptu, jak i Makarego z Aleksandrii. W łacińskiej wersji Historia Monachorum in Aegypto przypisywanej Rufinowi (rozdz. 28) - relacji z podróży podjętej w Egipcie zimą 394-395 r. - Egipcjanin, zwany "Makarym, uczniem Antoniego", jest przedstawiony jako inaugurujący życie monastyczne w Skete, w Górnym Egipcie. Ewagriusz z Pontu mówi nam również, że przed 399 r., rokiem swojej śmierci, spotkał Makarego z Egiptu w pustelni w Skete. Ewagriusz zachował około dziesięciu powiedzeń, w niektórych z nich pojawia się Makary. Palladiusz jednak nigdy nie spotkał Makarego, ponieważ mnich zmarł rok przed przybyciem Palladiusza na pustynię. Lądując w Aleksandrii w 387 r., po spędzeniu roku na pustyni i trzech w Aleksandrii, przybył do pustelni Kellia w 391 r. Śmierć Makarego pasowałaby zatem do 390 lub 386 r. Współczesna filologia na początku XIX wieku podważyła przypisywanie mnichowi ze Skete niektórych pism umieszczonych pod jego imieniem, takich jak Homiliae Spirituales i Epistula Magna. Najważniejszy zarzut co do jego autorstwa wynika ze szczególnej doktryny ascetycznej tych dzieł. Centralną doktryną tych pism umieszczonych pod jego imieniem jest mistyczne zjednoczenie pobożnych z Duchem Świętym, temat nieznajdujący się w powiedzeniach. Ponadto, bardzo precyzyjne odniesienia w tych pismach do myśli stoickiej i perypatetycznej są również nieobecne w powiedzeniach. Palladius i Rufinus nie zapisują żadnych pism Makarego, ani nie wspominają o żadnych jego pracach filozoficznych. To samo można powiedzieć o Janie Kasjanie, Sokratesie, Sozomenie i o autorach, którzy wydają się być najbardziej wykwalifikowani do tego, takich jak Jerome i Ewagriusz, a także o ojcach kapadockich, którzy wydają się nie być świadomi istnienia homilii i epistuł przypisywanych Makaremu. Tylko Gennadiusz z Marsylii wspomina Epistula ad Filios Dei; jego przypisanie Makaremu nie jest jednak pewne. Wydaje się jednak, że można go prześledzić do kontekstu monastycznego Skete. W źródłach Makary z Egiptu mylony jest z Makary z Aleksandrii, ponieważ noszą to samo imię i żyli w tym samym okresie i w pobliskich miejscach. Sokrates informuje nas, że Makary z Aleksandrii, w przeciwieństwie do Makarego z Egiptu, był przyjacielsko usposobiony i rozmawiał uprzejmie z młodymi aspirantami do życia ascetycznego. Obaj cierpieli z powodu prześladowań biskupa Lucjusza i schronili się na północ od delty. Palladius mówi, że spotkał Makarego z Aleksandrii w swojej pustelni w Kellia, gdzie w Górnym Egipcie, na pustyni Nitria, 40 km od Skete, mieszkał przez dziewięć lat, pokazując, że znał go dobrze i dając do zrozumienia, że mieszkał z Makarym aż do śmierci tego ostatniego, która nastąpiła trzy lata po przybyciu Palladiusa, a zatem w 394 lub 400. Ewagriusz z Pontu również znał go osobiście z Kellia, a przynajmniej jedno powiedzenie z jego zbioru wydaje się odnosić do Makarego z Aleksandrii.

MAKARIUSZ Jerozolimski (biskup 552 i 563/564-574/575): Jego pierwszy wybór nie został potwierdzony przez Justyniana, który podejrzewając go o Orygenizm, dał pierwszeństwo Eustochiuszowi. Podczas detronizacji Eustochiusza ponownie objął stolicę Jerozolimy po wyklęciu Orygenesa, Ewagriusza z Pontu i Didymosa.

MAKARIUSZ z Magnezji (około 400): Prawdopodobnie oskarżyciel Herakliusza z Efezu o tym samym imieniu na Synodzie Dębu (Konstantynopol). Autor Apocriticus, wyimaginowanej diatryby trwającej pięć dni między poganinem a chrześcijaninem, której tekst, pełen luk, jest odpowiedzią na źródło, które ma tematyczne echa Contra Christianos Porfiriusza z Tyru; w odpowiedziach chrześcijanina można dostrzec, oprócz antyżydowskiej polemiki, krytykę dosłowności szkoły antiocheńskiej i obronę interpretacji alegorycznej, wyrażonej wokół koncepcji oikonomii; Chrystologia wskazuje na datę pod koniec IV w. Z jego komentarza do Księgi Rodzaju (składającego się z co najmniej 17 homilii?) pozostał tylko fragment.

MAKARJUSZ z Tkowa (zm. 452): Mnich i biskup Tkowa (miasta Górnego Egiptu), który według tradycji koptyjskiej był naśladowcą Dioskorusa w Chalcedonie, udzielając mu wsparcia w walce z jego przeciwnikami. Powróciwszy do Egiptu po zakończeniu soboru i schroniwszy się w Kanopos, nie chciał podporządkować się Tomus ad Flavianum Leona i został zabity na rozkaz urzędnika cesarskiego. Przypisuje mu się homilię In Honour of Michael the Archangel w języku koptyjskim (red. Lafontaine), która oprócz zwyczajowej pochwały anioła zawiera długą inwektywę przeciwko kobietom.

MACEDONIA : W czasach reformy administracyjnej Dioklecjana i Konstantyna I, prowincja Macedonii rozciągała się między Epirem a Tracją: od początku była rozdzielona, na W, pasmem gór Pindos i górą Grammos, a następnie linią, która przechodziła na Wsch. od jeziora Lychnis (Achris), niedaleko miasta o tej samej nazwie; granicą z Tracją na Wsch. była rzeka Nestos, która płynie z Gór Rodopy do Morza Egejskiego. Na Płn. graniczyła z Dardanią, Praevalianą i Dacją Śródziemnomorską; granica przebiega wzdłuż idealnej linii, która biegnąc na NE aż na SPO Skopje, a następnie SE, łączy Góry Vestiskos, Skardos, Orbelos, Rodopy i Emos. Na południu graniczyło z morzem i ujściem rzeki Pineios (w pobliżu Tempe), podążając zakrzywioną linią, która, rozciągając się na zachód od Olimpu i na południe od rzeki Haliacmon, docierała do Pindus (Papazoglou, Quelques aspects, 328-338; Theocharidis 44). Terytorium Macedonii przecinała od Epiru do Tracji Via Egnatia, która przechodziła przez miasta Nicaea, Cellae, Edessa, Pella, Thessalonika, Apollonia, Amfipolis, Philippi, Neapolis i Akoutisma. Kiedy jednak Konstantynopol stał się stolicą imperium, ta wielka rzymska arteria straciła część swojego znaczenia . Macedonia właściwa w rozumieniu powyżej stanowiła prowincję diecezji o tej samej nazwie, która na początku IV w. obejmował prowincje Macedonii, Tesalii, Achai, dwóch Epiri, Praevalitana i Krety . W ostatniej ćwierci IV w. diecezja Macedonii obejmowała następujące prowincje: Achaja, Macedonia Prima, Kreta, Tesalia, Stary Epir, Nowy Epir i część Macedonii Salutaris i podlegała wikariuszowi . Macedonia Salutaris została stłumiona przed 412 rokiem . W Synekdemos Hieroklesa (527-528) wspomniano o Macedonii Secunda. Do Macedonii Prima należały miasta Tesaloniki (stolica), Pella, Europo (dziś Bozatzi, na prawym brzegu Axios w prowincji Imathia), Dion, Berea, Larissa (nie Tesalia), Heraclea Lyngou (którą Honigmann utożsamia z Floriną), Nicea (w pobliżu współczesnego Velusino w Macedonii), Heraclea Strymonos (dziś Zervochori), Serrai, Philippi, Am Fipolis, Apollonia (Arnea, niedaleko Chalkidiki), Neapolis (Kavalla) oraz wyspy Thasos i Samotraka . Na zewnątrz pozostały starożytne macedońskie miasta Cezarea (starożytne Aiane) i Diocletianopolis (starożytne Argos Orestik?n, dziś Chroupista), należące obecnie do Tesalii (Theocharidis 94). Do Macedonii Secunda należały miasta Stobi (stolica), Argos (dzisiejsze Stari Grad?), Pelagonia (Heraclea Lyncestis) , wszystkie na terytorium współczesnej Macedonii; Na zewnątrz pozostawało także terytorium dawnych Astivos (dzisiejsza Bragalnitsa), na północny wschód od Stobi, wchodzące w skład Dacia Mediterranea (Theocharidis 95). Macedonia Secunda, utworzona w latach 479-482, została stłumiona w latach 535-545, a jej miasta ponownie przeszły w ręce Macedonii Prima. Diecezja Macedonii stanowiła część okręgu administracyjnego Illyricum, który z centrum w Sirmium w Panonii II należał do Praefectura praetorio Italiae. Wraz z dwupodziałem Illyricum (395 lub 396) Macedonia została przyłączona do wschodniego Illyricum (Praefectura praetorio per Illyricum), które oddzielone od Zachodu zostało przyłączone do imperium Wschodu. W przeciwieństwie do zachodniego illyricum, gdzie powszechnym językiem była łacina, dominował język grecki. W regionie macedońskim wyraźną obecność łacinników można było znaleźć w Stobi i Filippi (Theocharidis 32). Centrum administracyjnym wschodniego Illyricum stanowiła Tesalonika. Kiedy Pannonia II została przyłączona do Wschodniego Illyricum (427 lub 437), centrum administracyjne zostało przeniesione z Tesaloniki do Sirmium aż do jego zniszczenia przez Hunów (441 lub 442), kiedy to Tesalonika odzyskała rolę stolicy. Około 535 r. centrum Wschodniego Illyricum zostało przeniesione do Justiniana Prima, ale nie jest pewne, czy przeniesienie to kiedykolwiek zostało zrealizowane (Lemerle, Philippes, 76-83; Theocharidis 43-59, 72 i 95-103). Diecezja Macedonii jako okręg administracyjny przetrwała do końca VIII w. lub początku IX w. (Lemerle, Invasions, 265-271; Theocharidis 220-231). Przez długi czas Macedonia była niszczona przez najazdy barbarzyńców, od końca IV w. z inwazją Gotów (379, 380, 388); kolejne inwazje miały miejsce stulecie później, kiedy Stobi zostało zniszczone (479), a następnie aż do 482. W latach 454, 493, 499 i szczególnie w 517 Macedonię najechały plemiona Hunów, a następnie w następnym stuleciu (540 i 558-559) Słowianie (Lemerle, Inwazje, 277-287; Theocharidis 86-88 i 125-158). Od końca VI w. nastąpiła seria najazdów Awaro-Słowian (578, 597, 600-603, 616, 618 i około 630), które zakończyły się osiedleniem Słowian na terytorium Macedonii . Chrześcijaństwo zostało wprowadzone do Macedonii przez apostoła Pawła, który przybywając z Azji Mniejszej, wylądował w Neapolis (Dz 16:9-11); stamtąd przeszedł do Filippi (Dz 16:20-40), Amfipolis, Apollonii (Dz 17:1), Tesaloniki (Dz 17:1-10) i Berei (Dz 17:10-14). Wkrótce wiara chrześcijańska zaczęła się rozprzestrzeniać w innych miastach Macedonii (1 Tes 4:10). Mówi się, że Ignacy Antiocheński przeszedł przez Neapolis, Filippi i inne miasta Macedonii, będąc prowadzonym jako więzień do Rzymu .W drugiej dekadzie IV w. chrześcijaństwo w Macedonii rozwijało się zaskakująco, zyskując znaczenie polityczne, co Konstantyn Wielki, jak się wydaje, wziął pod uwagę w swoim dojściu do władzy (Theocharidis 82-86). Wspólnota chrześcijańska w Edessie jest starożytna, gdzie, jak się wydaje, kazanie Pawła o zmartwychwstaniu rozwijało się ze szczególną żarliwością . Szczególnie w Tesalonikach męczennik św. Demetriusz (dla hagiograficznych pytań dotyczących jego osoby: Theocharidis 59-82) był otaczany żarliwą czcią. Oprócz świętych zamęczonych w Tesalonikach, dowiadujemy się o Muciuszu, kapłanie z Amfipolis, który został przywieziony do Konstantynopola, gdzie poniósł śmierć męczeńską . Za Licyniusza 40 dziewic poniosło śmierć męczeńską wraz z diakonem Ammonem w Beroia, niedaleko Berei; bardzo prawdopodobne jest jednak, że miejscem, o którym mowa, jest miasto o tej samej nazwie w Tracji , inaczej zwane "miastem Trajana" lub Augusta Traiana lub Irenopolis (dziś Stara Zagora w Bułgarii). Kościół macedoński został zorganizowany z centrum w Tesalonikach ze względu na znaczenie, jakie miasto zyskało podczas administracji cesarskiej, a jego biskup był głową wszystkich biskupów wschodniego Illyricum. Został umieszczony pod kościelną jurysdykcją Rzymu, a metropolita Tesaloniki pełnił funkcję wikariusza papieża, zwłaszcza od Innocentego I (412) . Wschodnia Iliria, a wraz z nią Macedonia, została wyjęta spod jurysdykcji Rzymu i przyłączona do patriarchatu Konstantynopola w roku 732 lub 733 . Zachowane pozostałości paleochrześcijańskie lub te niedawno odkryte w miastach Macedonii Prima, o których wspomina Hierokles, można znaleźć w Tessalonikach; w Dion, w bazylice z pierwszej połowy V w., przebudowanej w drugiej połowie VI w. i w pobliżu ; w Edessie, w trzech bazylikach na południe od miasta ; w Serrai i jego zapleczu ; w Filipi; w Amfipolis, w czterech bazylikach i innym kościele, zbudowanych na planie centralnym, okrągłym na zewnątrz, sześciokątnym wewnątrz (na temat miasta: Papazoglou, Eion); na wyspie Thasos bazylika na planie krzyża greckiego i inne proste bazyliki (Pallas 121-125; Hoddinott 181-183) oraz na wyspie Samotraka. Zabytki w miejscach, których identyfikacja z miastami wymienionymi przez Hieroklesa jest niepewna: Eleutheropolis, w pobliżu Filippi; Podochorion; Prosotsani; Alora (lub Aralo, Pallas 87); Boskochorion w pobliżu Kozani: bazylika z trzema nawami ; Akrini w pobliżu Kozani: martyrion z trzema absydami ; Nikiti na Chalkidiki: trzy bazyliki (trzecia jest godna uwagi). Wśród miast Macedonii Secunda: w Stobi, w Palikura koło Stobi ; w Bargala (Aleksova-Mango, Aleksova); w Pelagonii, starej Heraclea Lyncestis, różnych bazylik w Sudovol (Hoddinott, Early, 202-204) i Ramenska Tumba (Cambi), wszystkie we współczesnej Macedonii. W Macedonii bułgarskiej: bazylika w Sandanski (Hoddinott, Bułgaria, 183-185 i 287-290). Budowle paleochrześcijańskie Macedonii, zwł. te oddalone od wielkich miast są w większości ozdobne, z mozaikowymi podłogami .

MACEDONIUSZ (IV-V w.): Vicarius Africae w latach 413-414. Zachowały się dwa jego listy adresowane do Augustyna (w listach z sierpnia, 152 i 154) oraz dwa listy Augustyna do Macedoniusza (153 i 155): inne (tylko jeden?) zaginęły . Augustyn napisał do niego, prosząc o przysługę dla biskupa Bonifacego, a Macedoniusz wykorzystał okazję, aby zapytać go, czy biskupi mają prawo praktykować intercessio przed sędziami na rzecz winnej strony. Macedoniusz chętnie zgodził się to zrobić, jeśli prośba pochodziła od godnych osób. Augustyn odpowiedział długim listem (153), który ma na celu uzasadnienie pozytywnej wartości biskupiej intercessio, którą uważa za obowiązek biskupa w świetle ewangelicznego przebaczenia, i sugeruje nienawiść do grzechu i miłość do grzesznika, szanując oczywiście ważność i konieczność ludzkiej sprawiedliwości, ale złagodzoną miłosierdziem. Macedoniusz był również czytelnikiem dzieł Augustyna . Augustyn docenił łagodność i mądrość Macedoniusza, a także jego zainteresowanie dobrem społecznym i religijnym ludu. W tym duchu Macedoniusz ogłosił dekret na rzecz powrotu Donatystów do jedności Kościoła .

MACEDONIUSZ, biskup: Biskup Mopsuestii, Cylicja. Należał do stronnictwa Euzebiusza z Nikomedii; śledził, od Nicei w górę, wszystkie fazy sporu ariańskiego, aż do połowy IV w. Był jednym z sześciu komisarzy, którym Sobór Tyrski (335) zlecił dochodzenie w sprawie domniemanego nielegalnego postępowania Atanazego z Aleksandrii. W 345 r. był częścią wschodniej delegacji, która przedstawiła Konstansowi Ekthesis makrostichos, a w 351 r. podpisała pierwszą formułę Sirmium.

MACEDONIUSZ I - MACEDONIANIE (zm. po 360 r.): Macedoniusz był kapłanem w Konstantynopolu około 335 r. i był w konflikcie z biskupem, Pawłem, którego burzliwa i skomplikowana historia przecinała się z jego własną. Zastąpił Pawła na tronie biskupim, gdy ten ostatni został po raz czwarty wygnany z Konstantynopola w 344 r.; ale kiedy Paweł powrócił do miasta w 346 r., Macedoniusz został niemal pozbawiony władzy aż do ok. 350 r., kiedy to jego rywal został ostatecznie wygnany z miasta, a Macedoniusz okrutnie postąpił wobec zwolenników Pawła. W tych latach Macedoniusz promował szerzenie ideałów ascetycznych i rehabilitację heretyków. Mając homoiusowe nastawienie, uczestniczył w Soborze w Seleucji (359) i został zdetronizowany przez swoich przeciwników na Soborze w Konstantynopolu (360). Znajdujemy go nadal aktywnego w 362 r. przeciwko arianom. Uważano go za jednego z inicjatorów, około 360 r., sporu o Ducha Świętego, ponieważ wraz z innymi homoiusiami miał odmówić uznania boskiego charakteru Ducha. Pierwsza grupa homoiusiów z Konstantynopola i okolic, zebrana wokół Macedoniusza, była nazywana Macedończykami; ale od ok. 380 nazwa ta zaczęła oznaczać tych, którzy, nie będąc arianami, odmawiali uznania boskości Ducha Świętego . Byli oni dość liczni w rejonie cieśniny; przybyli, zaproszeni, na Sobór Konstantynopolitański w 381 r., na czele którego stali Eleuzjusz z Kyziku i Marcjanus z Lampsaku; ale odmówili podpisania nicejskiego wyznania wiary i w ten sposób natychmiast porzucili prace soboru. Byli aktywni w ciągu V w. Ponieważ ci homoiusianie, którzy nie chcieli przestrzegać nicejskiego homoousion, połączyli się z szeregami Macedończyków, charakteryzowali się nie tylko odmową uznania, że Duch jest Bogiem, ale także stwierdzeniem, że Syn jest homoiousios w odniesieniu do Ojca: doskonałe podobieństwo, ale bez implikowania tożsamości substancji. Jeśli chodzi o Ducha Świętego, wydaje się, że niektórzy z nich określali Go jako stworzenie, ale inni woleli pozostać niejasni: uznawali Go za theion, a nie za prawdziwego i właściwego Boga.

MACEDONIUSZ II z Konstantynopola, święty (zm. 25 kwietnia 516) : Bratanek patriarchy Gennadiusza i scewofylaks Hagia Sophia, Macedoniusz został wyznaczony przez cesarza Anastazjusza (495) na następcę zdetronizowanego patriarchy Konstantynopola, Eufemiusza, który został wygnany do Eucaita. Pomimo nacisków ze strony cesarza, odmówił potępienia decyzji Chalcedonu, chociaż podpisał Henoticon. Następnie, w 511 roku, będąc oszukanym, podpisał wyznanie wiary, które nie odnosiło się do Efezu ani Chalcedonu. Następnie złożył uroczystą deklarację, w której przyjął ten ostatni sobór i potępił jego przeciwników. Następnie został aresztowany przez Anastazjusza i zesłany do Eucaita (11 sierpnia 511), skąd w 515 roku przeniesiono go do Gangry, gdzie zmarł 25 kwietnia 516 roku, w dniu, w którym został upamiętniony w bizantyjskim Synaksarionie.

MAKRYN: Imię popularne (znanych jest 145 Makrynów i 50 Makryn), noszone przez co najmniej dwie znamienite damy z rodziny Bazylego Wielkiego. 1. Makryna Starsza, zm. ok. 340 roku. Uczennica Grzegorza Cudotwórcy w Neocaesarea w Poncie, zmuszona, podczas prześladowań, pomimo szlachetności rodziny, do życia w ukryciu z mężem. Matka Bazylego Starszego, babka Bazylego Wielkiego i z rodziny świętych. To jej Bazyli przypisuje siłę i ortodoksję własnej wiary. 2. Makryna Młodsza (ok. 327-379), dziewica, siostra Bazylego. Jej brat Grzegorz z Nyssy opowiada o jej życiu, przypisując jej dialog o zmartwychwstaniu, silnie zainspirowany Platonem i wykazując wysoki szacunek dla jej duchowego wpływu i jej nauki. Podobnie jak jej babcia, sławny przykład chrześcijańskiej kobiecości. Dziwne, że Bazyli nigdy nie wspomina o tej siostrze.

MAKROBIUSZ (zm. po 365) : Donatystyczny biskup Rzymu, następca Enkolpiusza. Według Gennadiusza , zanim przeszedł do kościoła donatystów, był katolikiem i napisał książkę Ad confessores et virgines, którą błędnie utożsamiono z De singularitate clericorum ps.-Cypriana. Po Makrobiuszu mamy Passione Isaac et Maximiani, w której w formie listu skierowanego do wiernych Kartaginy opowiada o męczeństwie dwóch świeckich donatystów podczas prześladowań za Makarego w 347 r. (według tradycyjnego datowania lub w 346 r., jak wykazuje najnowszy redaktor), zainicjowanych, według zwykłego wyjaśnienia donatystów, przez katolickich traditores. Makrobiusz zmarł wkrótce po 365 r. i został zastąpiony na stanowisku biskupa donatystów w Rzymie najpierw przez Lukiana, a następnie Klaudiana. Nie mamy dowodów potwierdzających tytuł męczennika nadany Makrobiuszowi w jego Epistuli

MAKROBIUSZ (IV-V w.): Jedyną pewną datą, jaką mamy w życiu Makrobiusza Ambrosiusa Teodozjusza, jest to, że żył on między końcem IV w. a początkiem V w. Na podstawie skąpych szczegółów biograficznych zawartych w jego dziełach podjęto próbę rekonstrukcji, o ile to możliwe, głównych etapów jego kariery politycznej i literackiej. Jednak w tej rekonstrukcji uczeni nie osiągnęli jeszcze porozumienia. Od czasu opublikowania ważnej monografii Flamanta istnieje tendencja do identyfikowania pisarza Makrobiusza z prokonsulem Afryki Teodozjuszem Makrobiuszem, który piastował swoje stanowisko od listopada 408 r. do sierpnia 410 r. Zakładając tę identyfikację, uważano również, że Makrobiusz pochodził pierwotnie z Afryki (Numidia), ale wniosek ten jest czysto hipotetyczny. Do naszych czasów przetrwały trzy dzieła Makrobiusza: De differentiis et societatibus Graeci Latinique verbi, Saturnaliorum libri VII i Commentariorum in Somnium Scipionis libri duo. Pierwsze jest dziełem czysto gramatycznym i filologicznym, ukazującym bardziej niż cokolwiek innego erudycję autora. Drugie przybiera formę rozbudowanego dialogu, w którym model platoński zbiega się z późniejszymi dialogami Aulusa Gelliusza i Atenajosa. Pierwszego dnia dialogu, który według uczonych można datować na lata 383-384, bohaterowie dyskutują na różne tematy, podczas gdy przez dwa kolejne dni wszystkie dyskursy skupiają się na dziełach Wergiliusza, który staje się punktem wyjścia do rozważań nad filozofią, prawem, retoryką i filologią. Autor wykazuje niezwykłą erudycję, ale przede wszystkim interesujące jest jego ponowne odczytanie filozofii neoplatońskiej, która staje się kluczem interpretacyjnym do zrozumienia zarówno świata materialnego, jak i duchowego. Te same elementy głębokiej erudycji i rozumienia rzeczywistości w świetle filozofii neoplatońskiej można znaleźć również w ostatnim dziele Makrobiusza, komentarzu do Somnium Scipionis, który ma ogromne znaczenie, częściowo dlatego, że zachowujeczęść zaginionego De republica Cycerona.

MAKROBIUSZ (początek V w.): Donatystyczny biskup Hippony, który zastąpił Prokulejana około 406 r. i był obecny na soborze w Kartaginie w 411 r. Makrobiusz ochrzcił ponownie katolickiego subdiakona Rusticianusa (lub Rusticanusa) po tym, jak został ekskomunikowany przez swojego biskupa i dołączył do kościoła donatystów. Augustyn zwrócił się do Makrobiusza przy tej okazji, aby wyrazić swoją dezaprobatę (Ep. 106). Makrobiusz bronił się, twierdząc, że poszedł w ślady swojego poprzednika (Ep. 107 korespondencji Augustyna). Augustyn odpowiedział drugim listem, podejmując kwestię donatystów szerzej (Ep. 108): z tego listu dowiadujemy się, że w momencie objęcia urzędu Makrobiusz zareagował na nadużycia circumcellions. Później jednak Makrobiusz zwrócił się do circumcellionów, aby zająć kościoły donatystów zamknięte przez Honoriusza, i ochrzcił ponownie pewnego Donata, oskarżonego o zabójstwo księdza .

MAKROKOSMOS i MIKROKOSMOS: Jak wykazał G. Calogero (EI 21, 802), wyrażenie mikro.j ko,smoj (łac. microcosmus) używane w odniesieniu do ludzkości wydaje się sięgać czasów Demokryta . Paralelizm między pojedynczą istotą żywą zwaną "małym wszechświatem" a "wielkim wszechświatem", kosmosem, został wyraźnie sformułowany u Arystotelesa . To jednak stoicyzmowi możemy przede wszystkim przypisać nacisk na korespondencję między wszechświatem, złożonym z boskiej i racjonalnej zasady, która nim rządzi i go przenika, logosem i materią, a następnie ludzkością, równie rządzoną przez rozum (logos), fragment uniwersalnego logosu i wyposażoną w materialne ciało: w SVF II 634 kosmos jest przedstawiony jako ożywiona i racjonalna istota żywa, rządzona przez inteligencję-eter, która przez nią przebiega, tak jak istota ludzka jest przeniknięta duszą, która, gdy pełni funkcję przewodnika, przyjmuje nazwę inteligencji. Te stoickie idee podejmuje Filon, który ustanawia precyzyjny paralelizm między funkcją logosu wszechświata a funkcją umysłu ludzkości i który, odnosząc się do stoików, wyraża się w ten sposób: "Niektórzy czuli się pewni, aby przyznać równość najmniejszym istotom żywym, człowiekowi, i całemu światu, zauważywszy, że każda z nich składa się z ciała i rozumnej duszy; w konsekwencji, na mocy tej korespondencji, nazwali człowieka "mikrokosmosem", a "wielkiego człowieka" wszechświatem". Plotyn widzi ścisłą korespondencję między swoimi trzema metafizycznymi hipostazami (jednością, inteligencją i duszą) a niematerialną strukturą istot ludzkich, charakteryzowaną również przez te trzy elementy . Koncepcja stoicko-filońska jest w pełni akceptowana przez Grzegorza z Nyssy .

MEDABA: Miasto na wzgórzach Moabu, wielokrotnie wymieniane w tekstach biblijnych jako "Medeba" , jego nazwa pojawia się również na steli Meszy. Niedawno przeprowadzone wykopaliska na "tell" miasta wykazały, że ludzka osada na tym miejscu rozpoczęła się już w czwartym tysiącleciu p.n.e., a liczne odnalezione przedmioty ceramiczne datowane na epokę żelaza (IX-VII w. p.n.e.) potwierdzają, że Madaba była gęsto zaludniona również w tym okresie, do którego odnoszą się zarówno teksty biblijne, jak i stela Meszy. Ponownie zasiedlone w czasach nowożytnych w ostatnich dekadach XIX w. przez rodziny beduińskich chrześcijan, miasto zawdzięcza swoją reputację licznym mozaikom w kościołach i budynkach, które zostały odkryte, których kunszt i piękno sugerują prawdziwą i właściwą "szkołę Madaby" działającą w regionie. Najwyższym wyrazem tej szkoły jest z pewnością tzw. Mapa Madaby: mozaikowa podłoga w kościele datowana na VI lub VII w. n.e., która pierwotnie musiała przedstawiać duży region geograficzny, rozciągający się od Tyru i Sydonu na północy do delty Nilu na południu, obejmujący Półwysep Synaj i ograniczony od zachodu przez Morze Śródziemne, a od wschodu przez pustynię. Duży zachowany fragment tej mozaiki, odkryty w 1896 r. podczas prac budowlanych kościoła św. Jerzego i obecnie widoczny w tym kościele, z winietami miast i ponad 150 toponimami, jest unikalnym artefaktem pod względem artystycznym, epigraficznym, historycznym i geograficznym, a także biblijnym. Inne kościoły i budynki z mozaikowymi podłogami zostały odkryte i zbadane w ostatnim czasie. Musimy wspomnieć o tych znajdujących się w pobliżu brukowanej drogi z okresu rzymskiego, która biegnie przez centrum miasta, z których niektóre znajdują się obecnie w obrębie wyznaczonego "obszaru archeologicznego", który można zwiedzać: kościół Dziewicy i sala Hipolita, kościół Proroka Eliasza i krypta św. Eliana; kościół Sunny; kościół Świętych Męczenników; "Spalony Pałac". W większej odległości znajduje się kościół Apostołów i to, co musiało być "katedrą" Madaby. Ogromne znaczenie w tym obszarze ma Góra Nebo z kościołami starożytnego miasta, a także Pomnik Mojżesza, sanktuarium, które przypomina wizję Ziemi Obiecanej, daną prorokowi przez Boga przed jego śmiercią (Pwt 34:1-5). Ma′in, Massuh, Umm al-Rasas (biblijny Mefaat) i Zizia to kolejne miejsca w diecezji Madaba, w których odnaleziono kościoły z mozaikami i inskrypcjami, co pozwoliło na odtworzenie historii kościelnej i artystycznej tego ważnego ośrodka prowincji arabskiej w okresie bizantyjskim i umajjadzkim.

MADAUROS: Miasto Numidii (również Madaura; obecnie w pobliżu obecnej wioski M′Daourouch), w linii prostej 25 km na południe od Thagaste, miasta Apulejusza (ok. 125-171/180). Augustyn z Hippony studiował w Madauros od ok. 365 do 369 r., w którym to czasie było to małe centrum studiów i kwitnące miasto, częściowo dzięki obecnie zarzuconej uprawie oliwek. Było to rzymską kolonią dla weteranów pod koniec I w.; w IV w. znamy dwa posągi boga Marsa. Zostało zajęte przez Wandalów i podupadło; wykorzystując poprzednie materiały, zbudowano fortecę w okresie bizantyjskim, między 534 a 536 r., nad teatrem i częścią łaźni, co jest oznaką jego dekadencji. W obecnie jałowym krajobrazie znajdują się znaczące pozostałości z okresu rzymskiego (forum, teatr, łaźnie, bazylika rzymska, kaplice, łuki, a także pozostałości dwóch kościołów chrześcijańskich). Na początku V w. populacja była w dużej mierze pogańska, ponieważ Maksym z Madauros, profesor gramatyki (a być może także Augustyna), pisze, że "rynek naszego miasta jest chroniony przez wielką liczbę dobroczynnych bóstw; widzimy to i możemy to ustalić" (Ep. 16,1 wśród listów Augustyna z Hippony). Ponownie około 408 r. kuria składa się w dużej mierze z pogan (Ep. 232,1-2). Pierwszym na pewno katolickim biskupem, o którym słyszymy w 407 r., jest Placentinus ; na konferencji w Kartaginie w 477 r. jest także biskup donatystyczny, Donatus ; podczas gdy wydaje się, że powinniśmy wykluczyć obecność biskupa katolickiego na Soborze w Kartaginie w latach 345-348, ponieważ Madaurensis w rękopisie jest korektą Maginensis . Ostatnim znanym nam biskupem jest Pudentius w 484 r. . Maksym z Madauros mówi o dziwnych punickich imionach męczenników czczonych przez chrześcijan (Ep. 16, w listach św. Augustyna), ale nie oznacza to, że pochodzili z Madauros, jak twierdzą niektórzy autorzy Augustyn odpowiada, że "chrześcijanie katoliccy, którzy mają kościół w waszym mieście, nie czczą żadnego zmarłego" (Ep. 17,5). Materiał epigraficzny na temat pogańskiego życia religijnego miasta jest obfity, a chrześcijański znacznie mniej.

MAGOWIE (królowie). Liczba, tożsamość, pochodzenie i usposobienie duszy tych, których po prostu opisano jako Mędrców, którzy przybyli ze Wschodu do Betlejem, aby oddać cześć Jezusowi (Mt 2:1-12), były przedmiotem licznych interpretacji ze strony chrześcijan pierwszych wieków, które następnie przekazano kolejnym epokom i ustanowiono w tradycji jako dziedzictwo literackie i ikonograficzne. Już u Orygenesa znajdujemy Mędrców związanych z trzema osobami, które w Rdz 26:27-29 rozmawiają z Izaakiem: logiczne jest myślenie, że potrójna liczba Mędrców, akceptowana z niewieloma wyjątkami przez późniejszą tradycję, pochodzi z trzech darów, które składają Jezusowi. To, że Mędrcy są postaciami królewskimi, zakłada Tertulian , opierając się na zastosowaniu Ps 71:10, 15 do tekstu ewangelii. Najczęstszą opinią na temat pochodzenia Mędrców jest to, że byli Persami: Justin Męczennik i Tertulian twierdzą, że pochodzili z Arabii, z odniesieniem do Psalmu 71. Chaldejskie pochodzenie, proponowane przez niektórych autorów, jest związane z proroctwem narodzin Jezusa zidentyfikowanym przez Mędrców w objawieniu gwiazdy, zakładając chaldejskie użycie wróżenia przez obserwację gwiazd. Od Orygenesa , dość powszechne było twierdzenie o pochodzeniu Mędrców od Balaama, wróżbity, który w Lb 24:17 zapowiada wzejście gwiazdy Jakuba, czasami utożsamianej z gwiazdą ewangelii. W tym kontekście adoracja Mędrców oznacza uznanie boskości Jezusa, i to od momentu ukazania się gwiazdy, lub przynajmniej spotkania z Jezusem w Betlejem. Dary nabierają w tym świetle symbolicznej wartości, która jest głównie chrystologiczna, wskazując na naturę i status Tego, którego Mędrcy przybyli adorować: złoto, kadzidło i mirra oznaczają odpowiednio królewskość, boskość i śmiertelną kondycję (człowieczeństwo, ale także śmierć i pochówek, a zatem implicite mękę). Pierwszym świadectwem tej symbolicznej interpretacji darów jest to, co czytamy u Ireneusza z Lyonu , przeznaczone do osiągnięcia powszechnej akceptacji. Inni autorzy, jako alternatywy lub dodatki do tej interpretacji chrystologicznej, zaproponowali symbolikę tego, co wierni, na przykładzie Mędrców, mogą i muszą ofiarować Chrystusowi: różne cnoty (wiarę, czystość, czystość serca itd.) i pobożne czyny (modlitwę, umartwienie, jałmużnę). W późniejszych wiekach nie brakowało globalnych interpretacji mających na celu odnalezienie w trzech darach symbolu potrójnych bytów lub pojęć: trzech cnót teologicznych, trzech światów, trzech sensów Pisma Świętego, trzech części filozofii. Od VI w. opowieść ewangeliczna została rozbudowana do legend, bogatych w szczegóły i szeroko rozpowszechnionych: tak jak w dwóch tekstach syryjskich, Księdze Jaskini Skarbów (VI w.) i Kronice Pseudo-Dionizego z Tel Mahre, zwanej Kroniką Zuqnina (VIII w.), w której Mędrcy składają Chrystusowi dary ukryte przez Adama w jaskini i zarezerwowane dla osoby, która zostanie zwiastowana przez tajemniczą gwiazdę. W tych legendach imiona Mędrców są już wymienione, które później zostaną ustalone jako Baltazar, Kacper i Melchior. Kronika Zuqnina została wykorzystana jako źródło przez ps.- Chryzostomijskiego autora Opus imperfectum w Matthaeum (V w.).

MAGIA: Jeśli magia jest "sztuką wywoływania niezwykłych efektów nieproporcjonalnych do metod, których używa", to bez wątpienia jest związana z religią. Ze wschodnich religii astrologowie i magowie opanowali Imperium Rzymskie, oferując środki zaradcze, za wynagrodzeniem, na pewne choroby lub za przewidywanie przyszłości. Astrologia pozwalała poznać przyszłość, magia interweniować w wydarzenia za pomocą różnych środków; ale również Rzymianie, czerpiąc z tradycji etruskiej, praktykowali pewne sztuki wróżbiarskie, w szczególności haruspicję. Niektóre z tych praktyk odwoływały się do nauk okultystycznych, podczas gdy inne były ściśle związane z kultami i ofiarami. W tradycji rzymskiej, od czasów Sulli, nie było łatwo odróżnić czarnej, szkodliwej magii od tej, która była nieszkodliwa. W ciągu IV w. cesarze zakazali uciekania się do prywatnej wróżbiarstwa. Konstantyn I starał się również rozróżnić magię, która podlegała poważnej karze - mianowicie te magiczne sztuki, które były szkodliwe dla zdrowia lub oferowały łapówki za pomocą miłosnych zaklęć - od tej, która była niewinna, która miała na celu oferowanie środków zaradczych dla cierpiących ciał lub pomoc w uprawie roli . Starożytność chrześcijańska stawia nam dwa problemy: oskarżenie o magię skierowane do chrześcijan i odpowiedź na to, a następnie istnienie i przetrwanie magicznych praktyk w chrześcijaństwie. Swetoniusz definiuje religię chrześcijańską jako malefica. Poważne oskarżenie, biorąc pod uwagę, jak Rzymianie notorycznie bali się klątw, złego oka, uwalniania sił okultystycznych za pomocą zaklęć, losowania lub magicznych eliksirów. Proces Apulejusza pozwala nam dostrzec strach, jaki wzbudzała magia. Judaizm był już przedmiotem oskarżenia o magię. Wiemy, że w czasach Chrystusa żydowscy magowie byli rozproszeni po całym świecie grecko-rzymskim Żydzi rzeczywiście byli specjalistami w magii i egzorcyzmach. W Efezie używali nawet imienia Jezusa (Dzieje Apostolskie 19:13). Tradycja rabiniczna z kolei próbowała zdyskredytować Chrystusa, przedstawiając go jako czarownika. Justin Męczennik obala to oszczerstwo. Identyczne oskarżenie znajduje się w Ps. ep. Pilati ad Claudium i w ewangelii Nikodema. Od Żydów zarzut ten przeszedł na pogan, którzy oskarżyli Chrystusa o bycie winnym szarlatanerii, a chrześcijaństwo o magię, jak opowiadają Apologeci . Prawdą jest - i potwierdza to Justyn Męczennik - że Szymon Mag udał się do Rzymu i z pomocą demonów dokonał magicznych cudów. To samo oskarżenie wysunięto wobec Piotra i Pawła (Filostrat do Euzebiusza). Tertulian był zobowiązany bronić chrześcijaństwa przed tym samym oskarżeniem. Odrodziło się ono w czasach Juliana Apostaty . Na ten zarzut chrześcijanie odpowiedzieli, że magia jest demoniczna, a chrześcijaństwo stanowi właśnie zerwanie z demonami, a zatem z magią (Justyn, Tertulian, Cyprian z Kartaginy, Jan Chryzostom). Egzorcyzmy przed i po chrzcie miały na celu wypędzanie demonów. Granica między magią, astrologią i przesądami nie jest łatwa do wytyczenia. Nowi konwertyci nie porzucali łatwo praktyk, przedmiotów, formuł, przekleństw i zaklęć, do których byli głęboko przywiązani. Trad. Ap. w rzeczywistości wyklucza z chrztu magów, astrologów i wróżbitów . Nie powinno dziwić, że w niektórych chrześcijańskich grobach znajdujemy defixionum tabellae, dirae, imprecationes, devotiones, zwłaszcza w Afryce . Chrześcijanie ze swojej strony stworzyli "magiczne krzyże", formuły odpędzające złe moce lub przekleństwa przeciwko nim. Schrystianizowali amulety, takie jak skarabeusz, grawerując na nich wizerunek Chrystusa (Dölger, AC 2, 230-240). Nawet święte teksty, przede wszystkim początek czterech ewangelii, były postrzegane jako posiadające "magiczną" skuteczność. Verbum caro factum est zachowane od pioruna. Kobiety z Konstantynopola nosiły ewangelię jako wisiorek na szyi . Amulety, formuły takie jak ABRASAX, magiczne symbole na chrześcijańskich grobach, magiczne gwoździe, filakterie przeciwko mocom tajemnym - żadna z tych rzeczy nie straciła na popularności w czasach Jana Chryzostoma, Augustyna i Cezariusza z Arles, którzy bez wytchnienia walczyli z tymi przejawami pogaństwa.

MAGNUS, męczennik: Magnus było powszechnym imieniem, noszonym przez wielu męczenników: Magnus i jego towarzysze Akwilinus, Geminus itp.; Magnus z Awinionu; Magnus z Cezarei w Kapadocji; Magnus z Mediolanu; Magnus diakon i rzymski męczennik w czasach papieża Sykstusa; Magnus z Terni itp. Kult Magnusa, męczennika, był szeroko rozpowszechniony. Najbardziej znanym jest Magnus czczony w Trani i wpołudniowo-środkowej części Via Appia 19 sierpnia, poświadczony już w Mart. hier. (kodeks Epternacensis) w Fabrateria (Vetus, współczesne Ceccano w Lacjum lub Nova w okolicy S. Giovanni Incarico) i znaleziony również w Sakramentarzu Gelazjańskim. Magnus, urodzony w Trani, którego został biskupem, zginął śmiercią męczeńską po powrocie z pielgrzymki do Rzymu, w Fabraterii, gdzie poświęcił się ewangelizacji tego terytorium. W średniowieczu jego relikwie zostały przywiezione do Anagni. Simonetti uważa świętego z Trani i męczennika z Fondi za dwie różne osoby. Luongo woli nie powielać świętego, utrzymując, że kult rozpoczął się w Fabraterii, a następnie rozprzestrzenił się na okolice (Fondi, Aquino), a następnie także gdzie indziej.

MODLITWA

I. Pierwsze trzy w. - II. Wschód: IV i V w. - III. Łaciński Zachód oraz IV i V w.

I. Pierwsze trzy w. Modlitwa jest integralną częścią każdej religii. Jest jej sercem i duszą. Chrześcijaństwo nie odrzuciło ani terminologii, ani gestów pogańskiej modlitwy, ale wyraziło systematyczne zastrzeżenie co do wszystkiego, co wiedziało o bałwochwalstwie. Zamiast euvch,, powszechnego terminu na modlitwę w starożytności, chrześcijanie, a zwłaszcza św. Paweł, woleli termin proseuch,. Łacińskie ewangelie zwykle tłumaczyły ten ostatni termin czasownikiem orare, aby odciąć się od klasycznych znaczeń. Apostoł Paweł wprowadził do własnego doświadczenia tę samą rzeczywistość, której nauczały ewangelie synoptyczne i o której wspomina Jan Ewangelista, gdy mówi o czci "w duchu i prawdzie". Modlitwa zanurza chrześcijanina w pełnej tajemnicy trynitarnej, jak pokazuje Modlitwa Pańska. To ustanawia swoje korzenie w Panu, który przyszedł, przychodzi i przyjdzie, i kończy się kontemplacją daru Bożego, otrzymanego od Chrystusa w Duchu Świętym. Ma zatem potrójny wymiar: kościelny, egzystencjalny i eschatologiczny . Pierwsze dwa wieki doświadczenia duchowego przygotowały na złoty wiek Ojców i rozwinęły modlitwę chrześcijańską, wychodząc od ewangelii, w szczególności od Modlitwy Pańskiej. Chrześcijaństwo żydowskie zmieniło formy i zastosowania modlitwy od tego, co znajdowało się w judaizmie. Modlitwa odbywała się trzy razy dziennie; jednak używaną formą była Oratio dominica (Did. 8), która kończyła się doksologią cenioną przez współczesny judaizm. Skąpe informacje o modlitwie w Liście Barnaby pozwalają na ułożenie małego traktatu moralnego na temat modlitwy, która musi być pokorna, radosna, bezpieczna i czujna. Znaczenie przypisywane eschatologii służyło ukierunkowaniu modlitwy na oczekiwanie obiecanych dóbr i na paruzję Pana, mianowicie na zapłatę i karę. Kościół zrodzony z misji w świecie pogańskim wykazał większą autonomię od dziedzictwa żydowskiego. Modlitwa Klemensa, która jest pierwszą wyraźną formułą poza NT, wyraża wiarę wspólnoty. Skierowana do Ojca, Stwórcy i Ojca wieków, chwali i dziękuje Synowi, a także zbiera intencje modlitewne całego Kościoła za pośrednictwem Chrystusa, naszego starszego brata . Jeśli Ignacy nie dostarczył żadnych tekstów modlitewnych, jego listy nadal są pełne aluzji do nich. Opisuje biskupa jako mającego duszę nieustannie skierowaną ku Bogu Ojcu i Jezusowi Chrystusowi, od których oczekuje wszystkich dobrych rzeczy. Ojciec i Syn są zjednoczeni w tym samym kulcie i w tej samej wierze. Znajdujemy tam pewne wezwania do Chrystusa, które są westchnieniami, krzykiem serca, w którym wylewa ono swoje najgłębsze pragnienie, nie tracąc z oczu wspólnoty . Ireneusz z kolei spontanicznie powraca do modlitwy, która rozkwitła w ST . Modlitwa jest egzystencjalną postawą chrześcijanina, "codziennie czci Boga, w świątyni Boga, którą jest jego ciało, praktykując sprawiedliwość w każdym czasie" . W tej świątyni duch woła Abba, Ojcze i kształtuje osobę na podobieństwo Boga . Bolesna kenōsis wywołuje w nas krzyk oczekiwania i świadomość niekompletności. Dzieje Męczenników służą do dostarczenia nam świadectwa trzeźwej i zaangażowanej modlitwy. Wyznawca wiary, taki jak Chrystus na krzyżu i pierwszy męczennik Szczepan, wyraził w swojej modlitwie sens swojej ostatniej liturgii i swojej całkowitej i kompletnej ofiary. Literatura martyrologiczna z przyjemnością opisuje długie modlitwy podczas pobytu męczennika w więzieniu, w dialogu z Chrystusem nawet podczas tortur. Chrystus towarzyszył i umacniał męczennika, który był widocznie przemieniany przez swoją obecność. Pozwoliło mu to lepiej zrozumieć eklezjalny wymiar jego modlitwy i spowiedzi (Męczeństwo Polikarpa 8; Męczeństwo Fruktuozusa 3). Duszą modlitwy męczenników, jednocześnie indywidualnej i eklezjalnej, był Duch Święty: Duch modlił się w każdym z męczenników, jak we wszystkich chrześcijanach, zwłaszcza w godzinie, w której wyznawali wiarę przed światem. Duch prowadził męczennika, podobnie jak Eucharystia, do jego telei,wsij, acc. do wyrazu Klemensa Aleksandryjskiego, tj. do jego dopełnienia i doskonałości. Nawet teksty apokryficzne z kolei prezentują mało zbadany aspekt starożytnej modlitwy. Są pełne modlitw i hymnów, nawet jeśli wydają się interpolowane. Są to modlitwy czasami nieco nieuporządkowane, w których ich liryzm inspiruje religijny zapał odpowiadający gustom popularnym, pełne wzruszeń i poezji, z których powstały.Modlitwy tekstów apokryficznych przedstawiają raczej niepewną teologię, jeśli nie całkowicie gnostyczną. Zazwyczaj skierowane do Chrystusa, są nieustannie kierowane do Kyrios (Pana) w chwale, który manifestuje swoją obecność i moc, i pozwala odkryć kosmiczny wymiar zbawienia. Pozwalają uświadomić sobie kosmiczne znaczenie wiary. Jest to modlitwa chrystocentryczna, wielkanocna, kosmiczna i eschatologiczna. W III w. powstały pierwsze traktaty o modlitwie, które skupiały się na Modlitwie Pańskiej. Traktaty te umieściły "Ojcze nasz" w centrum codziennej modlitwy liturgicznej. Została ona uroczyście powierzona (traditio) katechumenowi jako wyraz nowego narodzenia. Była to wówczas norma modlitwy chrześcijańskiej. Wszystkie wczesne traktaty o modlitwie komentują "Ojcze nasz" (Tertulian, Cyprian i Orygenes), jakby każda nauka koniecznie miała w niej swój punkt oparcia. Tertulian podkreślał przede wszystkim absolutną nowość modlitwy chrześcijańskiej. Chrystus jest "duchem, który zwycięża, Słowem, które naucza, rozumem, który daje życie" (De or. 1). Dobrze zrozumiane "Ojcze nasz" jest "kompendium całej ewangelii" (tamże). Tertulian zjednoczył z modlitwą akty, które jej towarzyszyły (klękanie, pokłon), ale także posty i gościnność. Modlitwa jest ofiarą nowego przymierza, które czyni nas "doskonałymi czcicielami i prawdziwymi kapłanami" . Jego komentarz podkreśla aspekt eschatologiczny: modlitwa musi przyspieszać królestwo Boże . Mały traktat Cypriana nie posiada ani ascetycznego charakteru, ani ekspresyjnego blasku Tertuliana; jest natomiast bardziej duszpasterski, ponieważ bardziej zależało mu na tym, aby wierni modlili się z pozytywnym skutkiem. Z tego powodu interesował się szczególnie w eklezjalnym wymiarze modlitwy sugerowanym przez formę liczby mnogiej używaną w "Ojcze nasz". Znajdujemy również misyjne zajęcie w tekście Cypriana, co było raczej rzadkie w pierwszych wiekach. Codzienna modlitwa pobudza wytrwałość i przygotowuje do męczeństwa (De or. dom. 18). Jeśli Klemens Aleksandryjski nie dostarczył nam komentarza do "Ojcze nasz", siódma księga Stromata nadrobiła to, oferując nam "pierwszy chrześcijański wykład teologiczny na temat modlitwy" . Dwie modlitwy znajdują się w Pedagogu : są skierowane do Jezusa Chrystusa, ale związane z Ojcem i Duchem Świętym. Siódma księga Stromata opisuje modlitwę jako "intymną i cichą komunikację duszy z Bogiem" . Postęp duchowy jest przede wszystkim postępem wmodlitwie, ponieważ dopełnia doskonałego gnostyka i prowadzi go na mistyczny szczyt doktrynę, która wywarła długi wpływ na Orygenesa, Kasjana i Diadokusa. Traktat Orygenesa O modlitwie, słusznie nazwany przez Quastena "prawdziwym klejnotem", oprócz tego, że jest znaczącym i głębokim komentarzem tekstowym do "Ojcze nasz", dostarcza teologii modlitwy. Ten rodzaj modlitwy musi być biblijny, ascetyczny i eschatologiczny. Modlitwa oznacza podróż ludu Bożego i jej kroki: powrót do boskiego podobieństwa, eliminację zmysłowości poprzez oczyszczenie, ponowne przebudzenie zmysłów duchowych, aż do osiągnięcia doskonałej jedności. Ojciec jest celem każdej modlitwy, Duch Święty jest jej duszą . Zauważamy edagogiczny charakter, z jakim Orygenes opisał przygotowanie, początek i warunki każdej modlitwy . Ponadto znajdujemy liczne informacje na temat praktyk modlitwy w różnych traktatach. Didache wspomniał już o trójdzielnym systemie codziennej modlitwy. Modlitwy poranne i wieczorne mają bardziej uroczysty charakter i często są połączone ze zgromadzeniem . Chrześcijanie zachowywali dyspozycję modlitwy przed posiłkami. Modlitwy powinny być składane we właściwym czasie, ale nie powinno to sprawić, że zapomnimy, że "całe życie chrześcijaństwa jest długą celebracją" . Polikarp modlił się stojąc, zwrócony twarzą ku Wschodowi , tak jak Jan w apokryficznych aktach, zarówno w oczekiwaniu na Kyrios, jak i w kierunku raju (Tertulian, Klemens Aleksandryjski i Orygenes poświadczają ten sam zwyczaj). Akty Hipparcha dodają, że Jan namalował krzyż na wschodniej ścianie swojego domu, gdzie modlił się siedem razy dziennie. Chrześcijanie modlą się stojąc na pamiątkę Tego, który zmartwychwstał, na kolanach lub nawet leżąc na ziemi, aby oddać cześć Bogu lub wyznać swoje grzechy. Chrześcijanie modlą się z wyciągniętymi ramionami jak Chrystus na krzyżu i z otwartymi dłońmi tak jak orant . Modlitwa chrześcijańska nigdy nie jest oderwana od codziennego życia, ale rozciąga się na konkretne sytuacje "miłości bez granic": agape, gościnność, ponowne rozdzielanie dóbr są przejawami braterstwa odkrytego w Chrystusie i przeżywanego w Kościele. Orygenes powtórzył maksymę Klemensa zaczerpniętą ze świętego Pisma: "modlitwa przyjęta przez Boga jest dobrym uczynkiem" . Zakorzeniona w biblijnym objawieniu i w Chrystusie, modlitwa chrześcijańska jest jednocześnie dziękczynieniem i oczekiwaniem, rekapitulacją i eschatologią.

II. Wschód: IV i V w. Począwszy od IV-V w., pisma duchowe na Wschodzie stawały się coraz bardziej monastyczne. To w kontekście monastycznym rozkwitały dzieła nauczania i niemal wyczerpujące traktaty na temat modlitwy . 1. Definicje i podziały. Dla mnichów modlitwa była wiedzą par excellence, wiedzą, którą zdobywano w samym akcie modlitwy: wiedzą o wierze, życiu według wiary i zbawieniu. Dlatego różne definicje modlitwy proponowane przez Ojców z pewnością nie udają, że są takie w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale opierają się na jednym lub drugim aspekcie tego istotnego aktu, jakim jest modlitwa. Jako ludzka rozmowa z Bogiem, modlitwa jest przede wszystkim "prośbą Boga o odpowiednie rzeczy" Już starożytni mówili o "wyniesieniu ducha ku Bogu" (definicja przyjęta przez Ewagriusza). Ponieważ jest to wyniesienie ku Bogu Ojcu, ta zgoda nie jest prostą "wizją" w sensie platońskim, ale staje się "dialogiem ducha z Bogiem". Jan z Damaszku łączy dwa aspekty formuły przyjętej wówczas przez wielu innych: "modlitwa jest wyniesieniem ducha ku Bogu, a także prośbą od Boga o odpowiednie rzeczy". Aby uniknąć niebezpieczeństwa platońskiego intelektualizmu, konieczne było nadanie nowych znaczeń, dostosowanie terminu nous, narzędzia tego sensu, lub zastąpienie go terminem "serce", aby odnieść się do całości osoby ożywionej przez Ducha. Aby odnieść się do postępu modlitwy, sporządzono listę kroków, które zostały wyjaśnione przez klasycznych autorów, którzy mówili o kontemplacji i mistycyzmie. Tradycyjny porządek tych kroków na ogół powtarza trójdzielną strukturę ludzkiego kompozytu: w ten sposób modlitwa ciała lub modlitwa ustna staje się odrębna od modlitwy umysłu lub modlitwy wewnętrznej, a także od modlitwy duchowej, która ma miejsce w głębi ludzkiego ducha. Komentując cztery rodzaje modlitwy obecne w pismach św. Pawła: de,hsij, proseuch,, e;nteuxij i euvcaristi,a, Ojcowie podążali za wyjaśnieniem zaproponowanym przez Orygenesa . 2. Modlitwa błagalna. W opozycji do arystokratyzmu niektórych ludzi, Ojcowie bronili modlitwy błagalnej o "wszystkie potrzeby" wiernych, nawet jeśli było to bardziej pewnym znakiem wyższego poziomu doskonałości, aby prosić o potrzeby niebieskie zamiast ziemskich i doczesnych .W odpowiedzi na pytanie, dlaczego nasze modlitwy nie zawsze są wysłuchiwane, Ojcowie często odpowiadali, że dzieje się tak, ponieważ jesteśmy grzesznikami i często modlimy się zbyt mało . Z tego powodu w tradycji pokutnej mnichów wschodnich prośba była często powtarzana z naciskiem o odpuszczenie grzechów: Kyrie eleison. 3. Modlitwa ciągła. W pełnej harmonii ze wszystkimi nauczycielami duchowymi Wschodu, Maksym Wyznawca napisał, że "Pismo święte nie nakazuje niczego niemożliwego", gdy nakazuje: Módlcie się nieustannie . Mesalianie potraktowali przykazanie dosłownie: modlić się to to samo, co odmawiać modlitwy, odrzucając wszelką pracę świecką, a przede wszystkim pracę fizyczną. W opozycji do podobnych utopii Augustyn napisał dzieło De opere monachorum . Akoemeci wierzyli, że możliwe jest wprowadzenie ciągłej modlitwy poprzez wspólną pracę, zobowiązując wspólnotę z kolei, poprzez sukcesję urzędów różnych grup mnichów. Klasyczne rozwiązanie znajduje się w pismach Orygenesa: "całe życie świętego jest jak jedna długa modlitwa; To, co nazywamy modlitwą, jest niczym więcej, jak tylko częścią tej modlitwy trwającej całe życie". Stało się to nauką Augustyna i Afraatesa . Chociaż mnisi zawsze starali się zwiększyć swoją praktykę modlitwy, ich cel można podsumować w wyrażeniu Kasjana: orationis status , nawykowa dyspozycja serca, katastasis, stan życia. 4. Zwycięstwo nad ikonoklazmem. Walka o obrazy rozpętana w Cesarstwie Bizantyjskim była poważnym kryzysem, który z wieloma perypetiami zajął część VIII i IX w. Znaczenie reakcji antyikonoklastycznej można zrozumieć tylko poprzez odniesienie jej do długiej serii kontrowersji chrystologicznych. Ideą bliską Ojcom Greckim było to, że w Chrystusie i przez Niego uświęcenie świata osiągnęło swój szczyt i że osiągnięto jedność całego wszechświata. Bizantyjski Wschód umieścił wizerunek Pantokratora w centrum kopuły, gdzie pojawia się jako centralny motyw całej ikonografii i jednocześnie oś kosmosu. Celem ikonografii jest zatem świadczenie o obecności Boga w widzialnym świecie. "Kiedyś Bóg, Bezcielesny i Niewidzialny, nigdy nie był przedstawiany. Ale teraz, gdy objawił się w ciele i zamieszkał wśród ludzi, reprezentuję "widzialność" Boga: nie czczę materii, ale Stwórcę materii" . 5. Modlitwa liturgiczna. W pismach Ojców greckich można znaleźć piękne wypowiedzi na temat kościelnego charakteru publicznej modlitwy. Zwycięstwo nad ikonoklazmem było również zwycięstwem mnichów. "Reforma studycka" miała swoje punkty kwalifikujące w rozwoju liturgii i w stabilizacji obrzędów. Od początku IV w., a dokładniej od czasu, gdy Kościół został zaakceptowany i faworyzowany przez władzę cesarską, swoboda improwizacji została ograniczona. Teksty i obrzędy były powoli ustalane, równolegle do przekazywania liturgii ustnej licznych wspólnot do liturgii pisanej. W pismach Ojców Kościoła istnieje pięć grup pism na temat modlitwy liturgicznej: katechezy mistagogiczne; traktaty wyjaśniające (skierowane do wiernych, duchownych lub mnichów - ich liczba wzrosła zwłaszcza po upadku instytucji katechumenatu); homilie wygłaszane podczas świąt liturgicznych; "listy wielkanocne"; dzieła o bardziej ogólnym charakterze teologicznym. Ojcowie widzieli w liturgii autorytatywny argument, "locus theologicus" ante litteram. Najsłynniejszy przykład można znaleźć w pismach Prospera z Akwitanii, który w latach 435-442 w swoim Indiculus de gratia Dei przedstawił klasyczną formułę: legem credendi statuat lex supplicandi. Później, wśród mnichów, kontemplacja liturgiczna doszła do patrystycznego pojęcia teologii jako mądrości i gnozy życia. 6. Hezychazm. We współczesnym języku, gdy mówi się o hezychazmie, zwykle myśli się o pewnej metodzie modlitwy skodyfikowanej w kontekście monastycznym Góry Athos. W rzeczywistości hezychazm, w swoim wczesnym znaczeniu, był systemem duchowości tak starym, że pokrywał się z początkami wschodniego monastycyzmu. Spokój, h`suci,a, bycie wolnym od zmartwień, avmerimni,a, strażnik serca, ducha, czujność, prosoch,, stanowią szczyt modlitwy i z niej wynikają. "Uważna praktyka hezychii serca zasłoni gorączkową otchłań, a ucho hezychii usłyszy cudowne rzeczy o Bogu". W historii tego ruchu możemy wyróżnić pięć faz: (1) hezychazm Ojców pustyni: nacisk na samotność; (2) Synaici (Jan Klimach, Hezychius i Filoteusz Synaita): walka duchowa przypomina nepsis, trzeźwość, która pomaga wypędzić demoniczne sugestie; (3) Symeon Nowy Teolog (949-1022): bezpośrednie doświadczenie Ducha; (4) hezychazm z Góry Athos w 2. połowie XIII w. i w XIV wieku: "metoda" modlitwy i kontrowersje palamickie; (5) era Filokaliów, pod koniec XVIII wieku: powrót do źródeł patrystycznych. Filokalia (pierwsze wydanie w języku greckim w Wenecji w 1782 r.) to zbiór najważniejszych tekstów na temat modlitwy w tradycji Ojców chrześcijańskiego Wschodu .

III. Łaciński Zachód oraz IV i V w. Łacińscy Ojcowie złotego wieku komentowali Księgę Psalmów: "vox Christi ad Patrem" . Podobnie jak Hilary, Ambroży, Jerome i Augustyn. To właśnie na podstawie tych enarrationes musimy analizować ich naukę o modlitwie chrześcijańskiej. We wszystkich z nich modlitwa ma swoje korzenie w Pismach Świętych. Orygenes wywarł silny wpływ na większość tych zachodnich autorów. Można to dostrzec zwłaszcza w pismach Hilarego, Ambrożego i Hieronima. W Tractatus in Psalmos Hilarego, które nie są tylko komentarzem do Psałterza, ale śladami duchowej podróży do Boga, modlitwa chrześcijańska nie jest tylko formułą, ale bodźcem do życia; nie tyle oratio verborum, co affectus cordis (In Ps. 60,2). Jest to przede wszystkim postawa wiary (tamże) i ruch serca . Wymaga wewnętrznej zgody chrześcijańskiego działania . Traktat O Trójcy zaczyna się i kończy modlitwą . Ten aspekt dzieła pokazuje, lepiej niż długie wyjaśnienia, że modlitwa prowadzi do wiary. Bóg jest tajemnicą, którą należy przyjąć w modlitwie i z modlitwą. Aby znaleźć Boga, cicha adoracja jest lepsza niż spekulacja . Ambroży jest prawdopodobnie łacińskim autorem, na którego Orygenes wywarł największy wpływ. Był szczególnie wrażliwy w swoim oddaniu Chrystusowi. Jako kaznodzieja Pisma Świętego, Ambroży naturalnie czerpał z dzieł Orygenesa, zwłaszcza w swoim długim komentarzu do Psalmu 118, a zwłaszcza w 22:27-34. Podobnie jak jego nauczyciel, chętnie kierował swoje kazania ku wyraźnej modlitwie . Wolał czcić i chwalić Boga, jak serafini, niż omawiać Jego naturę . W swoich dziełach nieustannie kierował spontaniczne modlitwy ku Chrystusowi. Wykłady dogmatyczne kończą się wyznaniem wiary, wyznaniem w oratio i adoratio . Podobnie jak Orygenes, wyrażał on swoje oddanie Chrystusowi w modlitwie . Hieronim również polegał na Orygenesie w swojej modlitwie do Chrystusa. Przywoływał Chrystusa, a także Ducha Świętego, głównie gdy komentował Pismo . Nie można przyjąć Słowa Bożego bez Domino revelante , nunc adiuvante, imo inspirante nobis Christo . W tej modlitwie do Chrystusa Hieronim opierał się nie tylko na Orygenesie, ale także na pobożności i literaturze hagiograficznej o męczennikach . Augustyn w swojej katechezie, kazaniach i korespondencji literackiej pozostawił szczególne miejsce modlitwie, zwłaszcza "Ojcze nasz", którą nazywał sacramentum i którą nieustannie wyjaśniał . W swoich Enarrationes on the Psalms postrzega Psałterz jako wytyczający drogę chrześcijanina ku Bogu. Drogę tę widać również w jego komentarzu do 1 Jana. Aspekt ten jest szczególnie oczywisty w Enarr. w Ps. 41, w psalmach, które przypominają niebiańską Jerozolimę i w psalmach stopniowych . W Psalmach Augustyn dostrzegał modlitwę i tajemnicę Chrystusa i Kościoła, głowy i ciała. Modlitwa Chrystusa jest naszą; nasza staje się modlitwą Chrystusa: "Nasze modlitwy są więc skierowane do Niego, przez Niego i w Nim". I kończy: "jest zatem tylko jeden człowiek, który trwa aż do końca czasów i zawsze wołają jego członki" . Enarrationes przedłużają modlitwę Wyznań i ukazują nam duchowe i mistyczne doświadczenie Augustyna, człowieka modlitwy, które wyjaśnił już w traktacie De quant. an. 33,73-76. Augustyn podsumował swoją myśl na ten temat w Liście 130 do Proby. W Kazaniu na Górze umieszcza prośby "Ojcze nasz" w odniesieniu do Błogosławieństw i darów Ducha Świętego, które otwierają drogę do Boga. Jeśli chodzi o tych, którzy przyszli po Augustynie, modlitwę można znaleźć w ich kazaniach, zwłaszcza w wyjaśnieniach "Ojcze nasz", przede wszystkim w kazaniach Piotra Chryzologa , u Jana Kasjana i u Marcina z Tours, dla którego modlitwa jest zakorzeniona w lectio divina . Reguły monastyczne, zwłaszcza Reguła św. Benedykta, kładą nacisk na nieustanną modlitwę.

MALARSTWO

I. Dekoracja ścienna: styl i treść - II. Malarstwo miniaturowe - III. Ikony.

I. Dekoracja ścienna: styl i treść. Naukowcy ostatecznie porzucili tezę wcześniejszych autorów, którzy datowali wczesnochrześcijańskie malarstwo na I lub II w. n.e. Po badaniach porównawczych z produktami "pogańskimi" i po potwierdzeniu linii badań, która obok czysto stylistycznych elementów badała dane archeologiczno-topograficzne, które były decydujące dla chronologii, naukowcy uważają obecnie, że najstarsze malarskie przedstawienia chrześcijaństwa nie powinny być datowane przed wczesnymi latami III w. Z formalnego punktu widzenia przyjęto również, że wczesnochrześcijańskie malarstwo, podobnie jak w przypadku wczesnochrześcijańskiej sztuki w ogóle, zostało idealnie wpisane w artystyczną wrażliwość późnej starożytności (wyraz głębokiego kryzysu ekonomicznego, politycznego, społecznego i duchowego, który wstrząsnął światem rzymskim w III w.). Wrażliwość artystyczna tej epoki skłaniała się ku nurtowi popularyzującemu, który przede wszystkim uprzywilejowywał treść i wartość ekspresyjną obrazu kosztem jego poprawnego i formalnego przekazu. Co więcej, tendencja ta była w pełni zgodna z samą istotą starożytnej sztuki chrześcijańskiej i oprócz prób osiągnięcia formalnej doskonałości, miała na celu przypomnienie podstaw własnej wiary poprzez figuratywny "język" zdolny do "wyrażania" takich pojęć w sposób jasny i łatwo zrozumiały dla wszystkich. Aż do osiągnięcia pokoju religijnego na początku IV w. wczesne malarstwo chrześcijańskie było dla nas dokumentowane niemal wyłącznie za pośrednictwem fresków znalezionych na cmentarzach (i, zwłaszcza, w rzymskich katakumbach). Wykorzystanie obrazów do dekoracji grobu jako drugiego domu, praktyka już rozpowszechniona w świecie klasycznym, nadal przypominała umysłowi za pomocą obrazów środki, za pomocą których wiara zapewnia wierzącemu zbawienie. Dokumentacja jest zatem pełna luk, co skłania do pytania, czy w tym okresie, obok dekoracji grobowych, rozwinęła się również dekoracja chrześcijańskich miejsc kultu, jak można by sądzić na przykładzie domus ecclesiae w Dura Europos, mieście karawanowym nad rzeką Eufrat, zniszczonym przez Persów wkrótce po 256 r. Tutaj, w pustej przestrzeni domu, który został zamieniony w baptysterium, znajdują się malowane obrazy ST i NT, przypominające zbawienie neofity uzyskane przez śmierć i zmartwychwstanie dokonane w chrzcie przez Chrystusa, nowego Adama, w niezwykle schematycznym i dobrze przedstawionym stylu (ale także monumentalnym, jak w przypadku sceny Świętych Kobiet przy Grobie). Główna struktura postaci w baptysterium, jej współrzędna kompozycja i utrata naturalnych proporcji sprawiły, że niektórzy uczeni zauważyli silne wpływy irańskie (Bisconti, Arte e artigianato, 53-56). Pojawienie się tych malowideł w kontekstach chrzcielnych, a nie w sali spotkań domus, niektórzy uważają za dowód największej niechęci władzy kościelnej w pierwszych wiekach do dekorowania ścian kościoła (awersja ta, co więcej, poświadczona jest przez 36. kanon Soboru w Elwirze [306]: Mansi II, 11), gdzie jednak postacie w baptysterium mogły spełniać proste zadanie zilustrowania neoficie sakramentalnych środków odrodzenia duszy .W Rzymie pierwsze przejawy malarstwa - które, jak zauważono powyżej, można znaleźć wyłącznie w kontekście cmentarnym - datowane są na pierwsze dekady III w. W tym okresie dekoracja ścienna wnęk galerii katakumb - uzyskana dzięki zastosowaniu fresku lub, znacznie rzadziej, malarstwa temperowego - została oznaczona zgodnie z typowym wzorem iluzjonistycznego podziału ściany za pomocą czerwono-zielonych linii na białym tle. Schemat ten łączy - na sufitach i ścianach - aedicule, panele, portrety, lunety itp. zgodnie z różnymi fakturami geometrycznymi, połączonymi liniowymi segmentami i przedstawia życie duszy, wykorzystując skrajne uproszczenie starożytnych dekoracyjnych przegród architektonicznych tradycji pompejańskiej . W obrębie tej liniowej składni (jak widać np. w kryptach Luciny na cmentarzu św. Kallisto , w zagłębieniu koronacji w katakumbach Pretextatusa lub w zagłębieniach tzw. sakramentów również w św. Kallisto pojawiają się figury (te dekoracje często zaczerpnięte z ówczesnego kosmicznego, zoomorficznego i dionizyjskiego repertuaru mody tradycji klasycznej), sformułowane szybką i nieskrępowaną techniką impresjonistyczną, która za pomocą żywych i istotnych komponentów chromatycznych tworzy szybki zarys obrazu, ignorując jego objętość i szczegóły. Wczesne przedstawienia cechują się ciężką symboliką skupioną na koncepcji zbawienia i sakramentalnych środkach, które je zapewniają, środkach, do których nawiązują symboliczne obrazy zaczerpnięte z klasycznego repertuaru. Weźmy na przykład Dobrego Pasterza i Oransa, powtarzane naprzemiennie, jak na suficie wnęki wspomnianych krypt Luciny, aby oznaczyć dwa końce dzieła zbawienia, Zbawiciela i zbawioną duszę - podczas gdy Dobry Pasterz w sposób syntetyczny nawiązuje również do kontaktów pasterskich i zapowiedzi życia pozagrobowego. Innym przykładem są niektóre z pierwszych przedstawień wydarzeń biblijnych, takich jak Daniel w jaskini lwów, historia Jonasza, chrzest Jezusa, ofiara Izaaka, Samarytanka przy studni, cud skały, wskrzeszenie Łazarza, uzdrowienie paralityka itd. Inne postacie, takie jak rybak i filozof, również zaczerpnięte z klasycznej ikonografii, jak w przypadku Dobrego Pasterza i Oransa, mogą przyjmować dodatkowe symboliczne znaczenia nawiązujące do chrztu i "nowej" doktryny wyznawanej przez wierzących, oprócz ogólnego odniesienia do życia pozagrobowego i kultury. Czasami obok scen, które nie powtarzają się w późniejszej epoce (na myśl przychodzi np. "ryba Luciny", która być może nawiązuje do Eucharystii lub do tzw. ukoronowania cierniami w wyżej wymienionym wgłębieniu o tej samej nazwie ), znajdujemy sformułowania ikonograficzne z tego okresu, które, chociaż nie mają konkretnego przedstawienia w późniejszych malowidłach (np. scena Samarytanki lub wskrzeszenie Łazarza w wgłębieniach sakramentów), nadal dostarczają dowodów na wcześniejszą fazę, którą można zdefiniować jako kształtowanie się ikonograficznego repertuaru chrześcijańskiego. Faza ta charakteryzuje się opracowaniem figuralnych podziałów, które nie zostały jeszcze skodyfikowane w te stałe wzorce, które są typowe dla późniejszych okresów i sprawiają, że ich tematy są łatwo rozpoznawalne i zrozumiałe dla wszystkich. W najstarszej części katakumb Pryscylli, wystąpienie wcielenia Chrystusa jest przedstawione za pomocą obrazu - który jest również oryginalną formułą, która nie jest już używana - Maryi z Dzieciątkiem Jezus na rękach, obok proroka Balaama, który wskazuje na gwiazdę, aby oznaczyć wypełnienie proroctwa . Poza scenerią rzymską, ale nadal w kontekście pogrzebowym i nadal w pierwszych dekadach III w., malowidła mauzoleum nekropolii Cimitile, w pobliżu Noli, ze scenami Jonasza i pierwszych rodziców ludzkości , tematycznie, stylistycznie i chronologicznie można przypisać do okresu bardzo bliskiego okresowi malowideł przedsionka znalezionych na górnym poziomie katakumb św. Januariusa w Neapolu. W tych katakumbach, w kontekście zdobionej, rozbudowanej, liniowej, czerwono-zielonej składni, pojawiają się naprzemiennie motywy zaczerpnięte z klasycznego repertuaru i tematycznie chrześcijańskich scen (Dawid i Goliat, epizod "mistycznej" wieży zainspirowany Pasterzem Hermasa). W Egipcie, w Aleksandrii, podziemny grobowiec odsłania tę samą mieszankę tematów z tradycji klasycznej (sceny z życia wiejskiego, przedstawienie popiersia boga Pana) i obrazów prawdopodobnie lub na pewno pochodzenia chrześcijańskiego (Dobry Pasterz, Jonasz pod szałasem, który dla siebie zrobił), mieszankę udokumentowaną w ówczesnych pracach rzymskich . Wracając do Rzymu, krótko po połowie III w., lżejszy, liniowy, czerwono-zielony styl pierwszych dekad tego stulecia ma tendencję do stawania się coraz bardziej iluzorycznym i traci swoją kompozycyjną spójność wraz ze stopniowym wstawianiem zawieszonych elementów i bałaganu, które mają tendencję do rozbijania liniowej składni i niszczenia iluzji otwartej przestrzeni (np. w niszach Dobrego Pasterza w Domitylli). Można dostrzec takie cechy z pewnością po połowie III w. w hipogeum Aureliuszów na Viale Manzoni , potwierdzając w ten sposób obecną klasyfikację, zauważalną zwłaszcza w monumentalnych postaciach osób przedstawionych na ścianach jednej z wnęk hypogeum. Kilka scen jest naznaczonych typowymi tematami bukolicznymi-pasterskimi i filozoficznymi; niemniej jednak inne proponują bardziej kontrowersyjną interpretację i prawdopodobnie ujawniają wolę patrona wyrażania własnych, odrębnych idei filozoficznych i religijnych . Freski przedstawiające epizody ze ST i NT (oprócz sceny bankietu, którą niektórzy uważają za potajemne nawiązanie do Eucharystii) w tzw. Greckiej Kaplicy w katakumbach św. Pryscylli stwarzają problemy chronologiczne - podobnie jak inne malowidła przedstawiające najstarsze rejony katakumb: zaproponowano datowanie (na podstawie badań przeprowadzonych mniej więcej w tym samym czasie) na lata 170-180, zamiast umieszczania ich w pierwszych dekadach IV w. . Megalograficzna wielkość cyklu Zuzanny (unikalna w swojej formule), oprócz niezaprzeczalnego klasycyzmu, który przenika "kaplicę", spowodowała, że niektórzy naukowcy ustalili datowanie postgalinieckie , w kontekście, tj. tego klasycystycznego renesansu, którego znaki można wyraźnie zidentyfikować w tych samych katakumbach Pryscylli i tak zwanej wnęce Velatio , gdzie figury arcosolium na dole, należy interpretować jako przedstawienia trzech momentów młodej kobiety life, są pomalowane intensywnymi kolorami i plastycznymi kształtami. Okres rozciągający się od ostatnich dekad III w. do epoki konstantyńskiej . Najstarsza grupa fresków, również charakteryzująca się liniowym wzorem ścian i ustanowieniem solidnych i dobrze skonstruowanych postaci (myśli się np. o tzw. wnęce Nicerusa z jedyną sceną kalekiej kobiety), to te w kilku wnękach tzw. schodów Y i obszarze agapai, kompozycje naznaczone wyraźnymi kontrastami dramatycznymi, które poprzez zastosowanie efektów optycznych dywizjonistycznych osiągają ujawniającą intensywność. W tych obrazach wielokrotnie można znaleźć unikalną różnorodność dekoracji kwiatowych i geometrycznych, obok postępującej transformacji (począwszy zwłaszcza od epoki tetrarchii) linii III w. z wzoru ornamentalnego w pasy, których ramy scen figuralnych stały się niemal niezbędnym elementem dekoracji . Z tematycznego punktu widzenia należy zauważyć wprowadzenie nowych scen ze ST i NT oraz częste przedstawianie grabarzy (fossores) w pracy i uczt, czasami być może nawiązujących do uczty niebiańskiej, a innym razem realistycznie przedstawiających uczty pogrzebowe wydawane przez żywych za zmarłych. W wyniku pokoju konstantyniańskiego do repertuaru malarskiego wprowadzono dalsze nowe tematy, aby uczcić kroki ziemskiej podróży Chrystusa lub przypomnieć epizody ze ST, szczególnie istotne w odniesieniu do historii odkupienia lub w perspektywie zawsze ukrytej symboliki zbawczej. Temat Chrystusa nauczyciela pojawia się sam lub otoczony przez kolegium apostolskie (kompletne lub niekompletne), temat nawiązujący do doktryny głoszonej przez Chrystusa, ale także do sądu ostatecznego i jedności kościoła; oprócz typowych scen, od filozofów nauczających po sceny dworskie przedstawiające cesarza i jego dostojników, zależność od ikonografii uzasadnia ideę, że takie obrazy miały wywołać subtelną reakcję antycezara. Obrazy są osadzone w jednym punkcie, częściej w szerokich ramach, obramowane dużymi sztukateriami, zestawione i połączone w ścianach wnęk na poziomych winietach, często nad wewnętrzną okładziną ścienną, które imitują marmurowe panele, lub na sufitach, w przedziałach, czasami podobnie oddzielonych czerwono-zieloną przegrodą . Czasami obrazy, jak w współczesnych sarkofagach zaprojektowanych w płynnej winietowej formie, są ustawione jeden obok drugiego, bez elementów dzielących, na jednym jedynym tle dekoracyjnym, które może zajmować np. ścianę galerii . Z formalnego punktu widzenia epoka konstantyniańska sygnalizuje powrót plastyczności i ponowne utrwalenie form zawartych w otaczających zaznaczonych liniach; postacie są często przedstawiane zwrócone do przodu; twarze stają się okrągłe, charakteryzują się ciemnymi i gęstymi włosami . W Rzymie najbardziej znaczącym artefaktem z IV w. - datowanym między epoką Konstantyna a ostatnimi dekadami tego stulecia - są katakumby przy Via Dino Compagni . Katakumby te były prywatnym cmentarzem, niemal w całości ozdobionym freskami, w których, obok dzieł o niezwykłej jakości artystycznej, znajdujemy tematy sformułowane za pomocą osobliwej ikonografii, a w niektórych przypadkach zupełnie nowe sceny (np. obecnie bardzo słynna "lekcja medyczna"); są to rzadkie zjawiska, z których wszystkie należy właściwie powiązać z prywatnymi pomnikami, nad którymi najwyraźniej pracowali malarze o najwyższych umiejętnościach. Ci pracownicy nie byli związani z tymi tradycyjnymi wzorcami ikonograficznymi, które były niezmiennie powtarzane przez skromnych rzemieślników pracujących na cmentarzach społecznościowych. Niektórzy umiejscawiają niezwykle bogaty repertuar ikonograficzny (zwłaszcza ze scenami ze Starego Testamentu) w związku z istnieniem miniaturowych Biblii, z których malarze zapożyczali tematy i obrazy ikonograficzne . Jeśli ze względu na jakość obrazu można zatem rozsądnie wnioskować, że został on wykonany przez szczególnie bogate zlecenie, to istnienie wśród różnych obrazów tematów mitologicznych jest prawdopodobnym dowodem w hypogeum, w 2. połowie IV w., obecności grup, które nie zostały jeszcze nawrócone na nową wiarę, pochowanych obok grup rodzin chrześcijańskich. Z formalnego punktu widzenia cechy epoki konstantyniańskiej, które można znaleźć we wczesnych wnękach, podążają za przedstawieniami naznaczonymi bardziej świadomym klasycyzmem i formalną kompozycją typową dla stylu z dekad bezpośrednio następujących po połowie IV w. Jednakże ten klasycystyczny sposób, charakteryzujący się bardziej podkreślonym linearyzmem, można znaleźć w kompozycjach figuralnych z ostatnich dekad IV w. i początku V w. W tym okresie do bardziej zwyczajowych tematów repertuaru pogrzebowego dodano inne, które miały na celu wywyższenie chwały męczenników i królewskości Nauczyciela - sceny, które często czerpały inspirację z najbardziej prestiżowych modeli istniejących w miejscach kultu. Obrazy Chrystusa z kolegium apostolskim lub z Piotrem i Pawłem w pojedynkę wzbogacono o indywidualne szczegóły ikonograficzne, które miały podkreślać królewskość Jezusa ; temat Traditio Legis, być może opracowany dla absydy bazyliki św. Piotra w Watykanie, pojawia się w malarstwie na fresku z początku V w. katakumb ad Decimum w Grottaferrata (Rzym) . We fresku na suficie wnęki katakumb świętych Marcelina i Piotra pochodzenie od zaginionych modeli bazylik jest widoczne w charakterystycznym nałożeniu dwóch przegród, w których artysta rozwija wywyższenie królewskiego magisterium Chrystusa, między Piotrem i Pawłem, oraz aklamację czterech tytułowych męczenników na górze Raju. Stylistyczne cechy tamtego okresu historycznego ujawniają się w wydłużonych postaciach, hieratycznych twarzach, migdałowych oczach i włosach w kształcie hełmu, w wyraźnym linearyzmie form, zdematerializowanych w abstrakcyjnym otoczeniu. Podobne cechy można znaleźć również w obrazie przedstawiającym Chrystusa wśród siedmiu osób, z katakumb Albanus, w pobliżu Rzymu, datowanym na początek V w., do którego dodano w tych samych katakumbach pod koniec wieku fresk przedstawiający Chrystusa wśród czterech świętych, fresk charakteryzujący się większą linearnością i abstrakcją. Poza kontekstem pogrzebowym, w drugiej połowie IV w. znajdujemy w Rzymie fresk małego lokalnego kultu pod kościołem SS. Giovanni e Paolo al Celio i jedno w prywatnym oratorium w pobliżu bazyliki laterańskiej. Oba pomniki wykazują cechy stylistyczne malarstwa cmentarnego tamtego okresu (szczególnie w przypadku oratorium laterańskiego można dostrzec pokrewieństwa z freskami katakumb przy Via Dino Compagni), a oba przedstawiają sceny o znacznej trudności interpretacyjnej. Wiele problemów interpretacyjnych - nie tyle dotyczących malowideł, co funkcji pomnika - otacza hypogeum S. Maria in Stelle w Weronie , uważane przez niektórych za należące do kontekstu pogrzebowego, przez innych odnoszące się do lokalnego kultu. Przedstawienia zaczerpnięte ze ST i NT, zdobiące ściany jednego z dwóch obszarów podziemnych, przekształcone w monumentalne formy i charakteryzujące się wydłużonymi figurami, ujętymi w mocno zaznaczone, konturowane linie, datowane są na koniec IV-V w. Jednakże przedstawienie Chrystusa z kolegium apostolskim, przedstawienie charakteryzujące się większą linearnością, musi być datowane na późniejszą epokę. Katakumby i hypogea w Syrakuzach na Sycylii odrestaurowały sporą liczbę malowideł z IV-V w.; zdobią one arcosolia, kabiny, a czasami te same zamknięcia cel grobowych przedstawieniami zmarłych w ogrodach rajskich wypełnionych kwiatami, wieńcami, ptakami, pasterzami. Przedstawiono również tematy zaczerpnięte ze ST (sceny z Jonasza i Daniela), a także bardziej złożone obrazy koronowania lub wprowadzania zmarłego do raju w obecności Chrystusa i apostolskiej grupy (Ahlquist, Pitture). Freski z katakumb św. Januarego w Neapolu, jeśli istniały już w IV w., wydają się powtarzać dekoracyjne wzory i tematy wspólne dla rzymskich katakumb; w V w. w lunetach arcosolii portretów zmarłych charakteryzują się przedstawieniem silnie zindywidualizowanych twarzy, izolowanych, w grupach, a czasami kojarzonych z wizerunkami świętych (św. Januarego, św. Piotra i św. Pawła) . Grobowiec w podziemnej komorze znaleziony w nekropolii Bonaria w Cagliari został również pomalowany freskami w pierwszych latach IV w., ze złożoną sceną z morza, umieszczoną na całej ścianie u dołu arcosolium, która łączy epizod Piscator hominum (wyjątkowe wydarzenie we wczesnej sztuce chrześcijańskiej) z epizodem z życia Jonasza, przedstawionym z prawdziwie odkrywczymi osobliwościami ikonograficznymi . Poza Włochami dowody malarskie datowane na IV w. został znaleziony na Bałkanach, w Niszu w Peczu na Węgrzech i w Grecji, zwłaszcza w Salonikach (Saloniki), gdzie udokumentowana jest ciągła działalność malarska od końca III w. (grobowiec wschodniej nekropolii, dekorowany zgodnie z czerwono-zielonym modelem liniowym) przez cały IV w. (grób Dobrego Pasterza, tzw. grób Eustorgiusa, na Via di Sant′Ambrogio, nekropolii, z różnymi przedstawieniami biblijnymi) . Szczególnie znaczące są freski z 2. połowy IV w. zdobiące salę grobową z łukowatym sufitem: ściany zostają całkowicie zajęte przez winietę wykonaną z dużych krawędzi, na której pojawiają się wizerunki Dobrego Pasterza, filozofa, zmarłego, a także liczne sceny biblijne; wszystkie te dzieła sztuki zostały wykonane w dość uproszczonym i dobrze zaprojektowanym stylu . Na uwagę zasługują również freski z Peczu, które ujrzały światło dzienne w latach 1975-76. Zdobią one wewnętrzną salę dużego mauzoleum przedstawieniami osoby siedzącej na tronie w raju i biblijnymi epizodami upadku Adama i Ewy w grzech i Daniela w jaskini lwa, kompozycjami, które prezentują cechy ikonograficzne i stylistyczne porównywalne z rzymskim malarstwem cmentarnym z 2. połowy IV w. W Tracji, we wsi Osenovo koło Warny (Bułgaria), mniej więcej w tym samym okresie, ukończono malowidła do pomieszczenia w kształcie grobowca (przedstawiające zmarłego, członków jego rodziny, ptaki i inne elementy zwierzęce i roślinne, wszystko to znajdowało się pod sufitem pomalowanym w gwiazdy zawierające wizerunki Słońca i Księżyca), szczególnie godne uwagi ze względu na charakterystyczny styl, naznaczony wyjątkowo wczesnym smakiem, który stanowi odkrywczy artefakt prowincjonalnej mody artystycznej późnej starożytności . W Rumunii, w starożytnym mieście Konstancja (dziś Tomis) w Scytii Mniejszej, oprócz słynnego grobowca zawierającego freski przedstawiające ucztę , archeolodzy odrestaurowali inny ważny grobowiec, mniej więcej współczesny (koniec IV w.), w całości pokryty freskami na ścianach: nad wysoką fasadą, która odtwarza fałszywe struktury architektoniczne, ornament zwija się w dużych ramach, w których znajdują się sceny uczty i zmarłego w modlitewnej postawie . W pierwszej połowie V w. w Konstantynopolu obrazy przedstawiające Chrystusa, apostołów i być może Mojżesza otrzymującego prawo, wszystkie umieszczone nad fasadą wykonaną ze sztucznego marmuru, zdobią ściany sali grobowej, przykrytej okrągłym sufitem, później wzbogaconym o figuralne płaskorzeźby przedstawiające Chrystusa z kolegium apostolskim, zmarłych orantów modlących się po bokach krzyża, Mojżesza otrzymującego prawo i ofiarę Izaaka . W Efezie, w tzw. Grocie św. Pawła, znajduje się godny uwagi fresk, datowany na początek V w., przedstawiający rzadki obraz apostoła Pawła w trakcie nauczania swojej uczennicy Tekli w obecności jej matki Theoclíi; epizod inspirowany opisem Acta Pauli et Theclae. Jeśli chodzi o dekorację budynków kultu, należy zwrócić uwagę na malowidła kaplicy chrześcijańskiej znalezione we wsi Lullingston (Anglia; 2. połowa IV w.): przedstawiono sześć osób, jedna obok drugiej i umieszczono nad fałszywą marmurową winietą (wierni chrześcijańscy, patroni?); dwa panele z konstantyniańskimi monogramami umieszczonymi w koronach zdobią inną ścianę kaplicy i foyer . W Egipcie malowidła datowane na ostatnie dekady IV w. i zdobiące kopułę grobowca w nekropolii El-Bagawat wzbudziły duże zainteresowanie, zwłaszcza ze względu na obecność sceny z exodusu Hebrajczyków. Umieszczone obok zwykłych przedstawień inspirowanych stoickimi modelami, zostało sformułowane w wyjątkowo schematyczny i podsumowujący sposób. Z tego powodu uczeni sądzą, że istniał silny wpływ żydowski. Na tej samej nekropolii również duże zainteresowanie budzi nieco późniejszy fresk zdobiący kopułę "mauzoleum pokoju", gdzie winiety przedstawiają kilka scen biblijnych, osób sakralnych i postaci symbolicznych . Podobnie w Afryce, w drugiej ćwierci IV w., artysta(ci) namalowali freski na godnym uwagi grobowym hypogeum znalezionym w Gargaresh (Trypolis) ze scenami Adama i Ewy, wjazdu Jezusa do Jerozolimy i niosących pochodnie - malowidła te wykazują bliskie powiązania z freskami z Via Dino Compagni i mozaikami z Piazza Armerina . W VI w. w Rzymie, obok trwania tradycji klasycznej, zaczyna się zauważać rodzącą się penetrację smaku bizantyjskiego, która utwardza obraz w abstrakcyjną nieruchomość, materializując jego istotne paralele chromatyczne. Takie tendencje można wyraźnie znaleźć, oprócz tego, co można znaleźć w innych malowidłach cmentarnych, np. w słynnym fresku katakumb Komodylli, przedstawiającym Matkę Boską z Dzieciątkiem wśród świętych Feliksa i Adaukta, tego ostatniego przedstawionego w akcie prezentowania zmarłej Turtury . Obok płaskiego i schematycznego stylu, który przedstawia postacie o liniowych konturach i nieruchomych, abstrakcyjnych twarzach, w obrazie Turtury znajdujemy tryby, które są wyraźnie zachodnie w wykwintnym realizmie twarzy. Starożytne freski (VI do początku VII w.) diakonii S. Maria Antiqua al Foro również czerpały inspirację z cech mody bizantyjskiej , takie jak "Maria Regina" i Zwiastowanie, z "Aniołem Pompejuszem", ten ostatni charakteryzuje się formalnym klasycystycznym znakiem tradycji hellenistycznej, zauważalnym w miękkich przejściach warstw i użyciu grubych i ciepłych kolorów. W katakumbach św. Januarego i św. Gaudiosa w Neapolu w ciągu VI, a nawet VII wieku wykonano portrety biskupów, wizerunki świętych, zmarłych, unikalną scenę Chrystusa "prawodawcy" między Piotrem i Pawłem oraz wprowadzenie zmarłej osoby, stosując wyjątkowy linearyzm i wyraźne uproszczenie formalne . Godny uwagi fragment dokumentacji malarstwa z VI do VII w. pochodzi z Egiptu, dzięki freskom z Bawit i Sakkary, które zdobiły ściany licznych małych kaplic, które mnisi koptyjscy wykonali w swoich klasztorach. W większości dzieł w Bawit można zauważyć zaawansowany proces geometryzacji form, zwłaszcza. w częstych apsydalnych przedstawieniach Chrystusa w majestacie i Marii na tronie pomiędzy apostołami a świętymi, zwróconych do przodu, w sposób hieratyczny, z wyraźnymi kolorami i mocnymi konturami .Jeszcze bardziej schematyczne są malowidła Sakkary: namalowane na sklepieniu wizerunki Chrystusa na tronie i laktanów Madonny są wyraźnie dwuwymiarowe i linearne . Wracając do Rzymu, żywe podejście, ożywione powrotem do bardziej skondensowanego stylu, charakteryzuje warstwy fresków w bazylice Santa Maria Antiqua zawierające Salomona i siedmiu synów Machabeusza, datowane na połowę VII w., tj. wcześniej niż wspaniała kompozycja Chrystusa na Golgocie zamówiona przez papieża Jana VII (705-707) w prezbiterium kościoła w bazylice Santa Maria Antiqua w Rzymie:). Najstarsze freski kościoła św. Saby z rzędem świętych można datować na połowę VII w., chociaż najstarsze freski o tej samej tematyce w bazylice św. Chryzogona muszą być datowane później . Coraz większą dekorację i bardziej wyszukane style kaligrafii można znaleźć w ostatnich przedstawieniach, które zdobiły historyczne jądro katakumb, jak w koronacji św. Abdon i Sennen na cmentarzu pontyjskim, Traditio Clavium (Przekazanie kluczy) i wyblakła figura św. Łukasza znaleziona w bazylice Komodylli , datowana na koniec VII w. według inskrypcji znajdującej się pod spodem.

II. Malarstwo miniaturowe. W ślad za późnoantycznymi miniaturami inspirowanymi tradycją hellenistyczno-rzymską (Vergilius Romanus, Vergilius Vaticanus, Iliade Ambrosiana, Dioscoride di Vienna itd.), począwszy od V w., pojawiają się najwcześniejsze miniatury chrześcijańskie, zdobiące (zwykle na dole strony, przy użyciu techniki tempery) biblijne rękopisy na kodeksach pergaminowych, które do tego czasu zastąpiły starożytne zwoje. Uczeni powinni prawdopodobnie przypisać Itala z Quedlinburga początkowi V w. i rzymskiemu skryptorium. Przedstawienia postaci i wciąż iluzjonistyczna sceneria (jak widać w scenach zachowanych w życiu Samuela) sprawiły, że niektórzy uczeni porównali dzieło do Wergiliusza Watykańskiego. W kilku fragmentach Genesis "Cotton", datowanych na aleksandryjskie środowisko V-VI w. , można dostrzec silnie klasycystyczny ślad, szczególnie w słynnej Genesis z Wiednia , najelegantszym rękopisie wczesnochrześcijańskiej ery, który przetrwał i który, obok typowo bizantyjskich cech (zaprzeczenie przestrzenności, abstrakcyjne tło, odmowa stworzenia precyzyjnej relacji między postacią a tłem oraz figuralna stylizacja kilku elementów), silnie nawiązuje do hellenistyczno-rzymskiej sztuki naturalistycznej, szczególnie w scenie potopu, również charakteryzującej się dużą przestrzennością i perspektywą pełnoekranową . Miniatury wiedeńskie - kopie starszego i bardziej wykwintnego modelu, wykonane przez więcej niż jednego artystę - zostały prawdopodobnie wykonane w VI w. gdzieś w Syrii lub Palestynie. Styl i data zbliżone do Genesis z Wiednia są zbliżone do ilustracji ewangelii Mateusza zawartych w Codex Sinopensis z Bibliotheque Nationale w Paryżu oraz ilustracji ewangelii Mateusza i Marka z katedry Rossano , z których wszystkie można prześledzić do syryjskiego środowiska z VI w. Miniatury z Rossano, w szczególności - zgrupowane poza tekstem, na początku dzieła - wykazują wysoce wyrafinowany styl, wówczas już w pełni bizantyjski w swoim spłaszczeniu i tendencji do abstrakcji postaci i tła. Jeszcze dalej od naturalizmu tradycji klasycznej odchodzą miniatury ewangelii Rabbuli , wykonane w Syrii w 586 r. i zachowane we florenckiej Biblioteca Laurenziana. Składają się z ośmiu pełnostronicowych miniatur i serii kanonicznych tabel ozdobionych obrazami i scenami Nowego Testamentu. Styl ten jest dość schematyczny, ale miniaturom nie brakuje realistycznych tonów w żywych i ekspresyjnych twarzach oraz ich eksploracji przestrzennych projektów scenicznych w niektórych kompozycjach - takich jak scena ukrzyżowania - która nawet tak późno, jak w VI w., nawiązuje do tradycji klasycznej. Biblia Paryska i Ewangelia św. Augustyna - ta druga zawierająca dwie godne uwagi miniatury, jedna przedstawiająca sceny z męki Chrystusa, druga przedstawiająca ewangelistę Łukasza siedzącego na tronie - powinny być datowane na koniec VI w. Na koniec powinniśmy przypisać VII w. i środowisku północnoafrykańskiemu miniatury Pięcioksięgu "Ashburnham" w Bibliotece Narodowej w Paryżu , z jego historiami ze ST, w których brak jakiegokolwiek śladu kompozycji przestrzennej, poczucie dramatyzmu, obfitość niesamowitych struktur architektonicznych i wrażliwość na bogatsze kolory wydają się zapowiadać średniowieczną estetykę.

III. Ikony. Najstarsze święte obrazy malowane na drewnie, techniką enkaustyczną i mające cel dewocyjny, nie mogą być starsze niż VI w. Większość tych dzieł pochodzi z klasztoru św. Katarzyny na Górze Synaj. Trzem bardzo utalentowanym rzemieślnikom, którzy pracowali między drugą połową VI w. a pierwszą połową następnego stulecia w Konstantynopolu, gdzie tradycja klasyczna była zachowana z najwyższą starannością, potomność zawdzięcza trzy wspaniałe ikony przedstawiające Chrystusa, Dziewicę na tronie między dwoma świętymi i św. Piotra. W pierwszej , wielkie wyrafinowanie w kompozycji artystycznej buduje plastyczność, w jej łagodnym przejściu płaszczyzn, z twarzą Chrystusa, dla której sztywności wyraźna asymetria jego dużych oczu, wąsów i brody stanowią kontrapunkt; te same kontrastujące rytmy powtarzają się w Madonnie na tronie z małym Jezusem . Do względnej ruchliwości Jezusa przeciwstawiani są dwaj święci Jerzy i Teodor, sztywno zwróceni do przodu i uroczyści; nad nimi głowy archaniołów, którzy patrzą w górę na boską rękę, są oddane impresjonistyczną techniką. Na koniec, zainspirowana kompozycjami konsularnych dyptyków z kości słoniowej, ikona św. Piotra znajduje w swojej ekspresyjnej i duchowej twarzy punkt centralny całej kompozycji. Bardziej abstrakcyjne i kaligraficzne są twarze świętych Sergiusza i Bachusa na ikonie, również z Góry Synaj, znajdującej się dziś w Muzeum w Kijowie, którą można datować na VII w. . W Rzymie, między ostatnią ćwiercią VI w. a początkiem VIII w., należy przypisać dwa wizerunki Matki Boskiej, jeden w S. Maria, a drugi w bazylice S. Maria in Trastevere. Oba wykazują ślady inspiracji bizantyjskiej, ale z typową intonacją liniową typową dla tradycji zachodniej .

MĘCZENNICY SCILLITAN: Dwunastu męczenników, którzy później zostali nazwani "Scillitan"; ich imiona brzmiały następująco: Speratus, Nartzalus, Cittinus, Donata, Secunda, Laetantius, Vestia, Veturius, Feliks, Akwilinus, Januaria i Generosa. Pochodzili z Scilli, niezidentyfikowanego miejsca w prokonsularnej Afryce, ale lokalizacja nie odpowiada Cillium (Kasserine, Tunezja). Poza faktem, że ponieśli śmierć męczeńską 17 lipca 180 r., nic nie wiadomo o ich życiu. Zachowały się Akty ich męczeństwa i należą do najlepszych dokumentów afrykańskiej literatury hagiograficznej. Różne wersje bardzo dobrze ilustrują wydarzenia, poprzez które można przekazać autentyczny tekst. W późniejszym okresie na ich grobie zbudowano bazylikę, której nazwa często pojawia się w starożytności . W dniu ich święta Augustyn wygłosił kazanie na ich cześć, z którego wnioskujemy, że przy tej okazji odczytano ludowi relację o ich męczeństwie . Święto jest również wspomniane w Mart. hier. i w Calendarium Carth.; jednak tylko imię Spertus pojawia się w Marmurowym Kalendarzu z Neapolu. Wiemy, że w Afryce zbudowano na ich cześć bazylikę w klasztorze Biguas . Niektóre z ich relikwii zostały zachowane w Kherbet Oum el Ahdam w 359 r. w Dermech, w pobliżu Kartaginy. Ciała zostały przeniesione do Francji w czasach Karola Wielkiego i złożone w bazylice św. Jana w Lyonie

Maksimum: najwyższa cena akcji w dowolnym okresie. Wskaźnik: linie, sygnały i inne narzędzia wizualne, które pomagają "zobaczyć", gdzie kurs akcji był, jest i dokąd może zmierzać. Instytucja: duże firmy zarządzające miliardami i bilionami dolarów.

MACD: Moving Average Convergence Divergence (zbieżność/rozbieżność średnich kroczących). Wskaźnik trendu podążający za trendem, który pokazuje zależność między dwiema średnimi kroczącymi. Skup się, gdy jedna linia przecina drugą i zwróć uwagę na ewentualne ruchy na giełdzie.

Momentum: gdy akcje poruszają się z przekonaniem w tym samym kierunku, zarówno w górę, jak i w dół.

MIŁOŚĆ: Greckie terminy, które mogą obejmować różne obszary semantyczne pojęcia "miłości" to avga,ph (miłość-uczucie), storgh, (miłość rodzicielska), fili,a (miłość-przyjacielska) i e;rwj (miłość namiętna); w języku łacińskim są to zasadniczo caritas i amor (w mniejszym stopniu również benevolentia i pietas). W Teogonii Hezjoda 120-122 i w starożytnych kosmogoniach orfickich Eros, jako bóstwo kosmiczne, jest jedną z pierwszych istot, które pojawiły się, albo z Chaosu i Gai, albo z Nocy i Tartaru. W Hymnie orfickim 58, jeszcze w II w. n.e., Eros jest przywoływany jako "posiadacz kluczy do wszystkich rzeczy". Empedokles uczynił z Miłości (Filo,thj) siłę kosmiczną przeciwną Wrogości (Nei/koj). Miłość staje się patosem u sofistów, np. w Encomium Helenae Gorgiasza, gdzie jest przedstawiona jako tak potężna, że uwalnia swoje ofiary od wszelkiej odpowiedzialności. Platon rozwinął ważną i silnie wpływową teorię miłości (zwł. e;rwj) w swoim Symposium i częściowo,również w swoim Phaedrus. Jego "drabina Erosa" opisuje stopniowe wznoszenie się miłości: od miłości do pięknego ciała do miłości do piękna wszystkich ciał, następnie miłości do piękna wszystkich dusz, praw, nauk, aż do jedynej nauki, której przedmiotem jest absolutne piękno, gdzie dusza znajduje swoje dobro i szczęście . Podczas gdy wulgarna Afrodyta jest miłością, która nie widzi niczego poza zmysłami, niebiańska Afrodyta jest miłością, która przekracza zmysłowe piękno i wskazuje na noetyczne i wieczne . W micie Diotymy o Erosie w Uczcie Platona, funkcja pośrednicząca miłości między czasem a wiecznością, ludzkim i boskim, przypadkowym i absolutnym, zmysłowo postrzegalnym i zrozumiałym jest oczywista. Eros kocha piękno i mądrość, ale właśnie dlatego, że sam jest ich pozbawiony. Platon podkreślał ludzką stronę miłości, która, nawet jeśli jest intelektualna i duchowa i zorientowana na najszlachetniejsze i najczystsze obiekty, jest zawsze oznaką braku czegoś; nie interesuje go miłość boska; tj. miłość Boga do istot niższych od boskiego poziomu. Uczta Platona była inspiracją zarówno De virginitate Metodego, jak i De anima et worriesione Grzegorza z Nyssy, która jest przede wszystkim imitacją Fajdonu Platona. Rzeczywiście, Daniel Boyarin w zbiorze esejów Toward a Theology of Eros pod redakcją Burrusa i Kellera krytykuje interpretację Uczty przez Nygrena, argumentując, że Nygren niesłusznie połączył koncepcję "niebiańskiego erosu" opisanego w przemówieniu Pauzaniasza z bardziej ascetycznym Erosem teoretyzowanym przez Diotymę, który należy również uznać za własny pogląd Platona na Erosa. To rozróżnienie umknęło również innym uczonym, ale jest szczególnie istotne dla obecnego dyskursu, ponieważ według Boyarina miłość platońska zdefiniowana przez Diotymę jest w rzeczywistości bliska miłości chrześcijańskiej w koncepcji ascetów w późnej starożytności. Uważam tę lekturę za przekonującą: sugeruje, że nie ma opozycji, a raczej ciągłość między Ucztą Platona a De virginitate Metodego. Arystoteles nie przypisywał miłości Bogu, który jego zdaniem nie interesuje się ludźmi, ale uważał Boga za przedmiot miłości jako przyczynę celową. Co więcej, w relacjach międzyludzkich Arystoteles uważał miłość za niezbędny składnik przyjaźni (fili,a), której najwyższa forma jest zorientowana nie na użyteczność lub przyjemność, ale na dobro ukochanej osoby. Zarówno wczesni stoicy, jak i epikurejczycy uważali przyjaźń między mędrcami za najważniejszą relację międzyludzką. Ale środkowy i późny stoicyzm, przynajmniej od Antypatra z Tarsu, cenił miłość małżeńską jako wspólną drogę do cnoty, charakteryzującą się zgodą (o`mo,noia) i miłością (fili,a). Istniał cały gatunek literacki Peri. ga,mou, do którego zaliczają się np. Antypater, Hierokles, Seneka, Muzoniusz i Plutarch jako autor Gamika. paragge,lmata. Istniało również wiele dzieł O namiętnej miłości, np. Kleantesa i Chryzypa; Plutarch napisał również Peri. :Erwtoj, obecnie fragmentaryczne, oraz VErwtiko, w którym zajmował się przemianą Erosa w philia w małżeństwie. Pojęcie philia było ściśle związane z pojęciem oikei?sis, szczególnie rozwiniętym przez stoików, a w szczególności z tak zwanym społecznym oikei?sis (z kolei związanym z teorią "obowiązków" lub lepiej "odpowiednich czynów" [kath?konta]), której teoria stoik Hierokles oferuje jeden z najbardziej niezwykłych przykładów. Wśród naukowców trwa debata na temat pojęcia philia w świecie grecko-rzymskim: Konstantyn twierdził, że philia była nie tylko więzią społeczną i formalną, nawet o charakterze politycznym, ale także, a nawet przede wszystkim, głęboką więzią duchową, wzajemną i opartą na miłości do cnoty drugiej osoby. W ST termin e;rwj pojawia się tylko dwa razy, a terminologia miłości krąży raczej wokół terminów avga,ph/avgapa/n. Ale miłość Boga jest skierowana do Izraela jak w relacji małżeńskiej, zawsze kwestionowanej przez brak wierności Izraela (Amos). Izrael, zaraz po Szema, otrzymuje przykazanie, aby "miłować [avgaph,seij] Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą, całą swoją mocą" (Pwt 6:5), w tym sensie, że otrzymuje miłość Boga. Zgodnie z najbardziej rozpowszechnioną interpretacją, zarówno żydowską, jak i chrześcijańską, miłość Boga do Izraela (lub kościoła) lub do każdej ludzkiej duszy znajduje swój najwyższy wyraz w ST, w Pieśni nad Pieśniami. Ale miłość Boga rozciąga się na wszystkie stworzenia: avgapa/|j ta. o;nta pa,nta, ponieważ Bóg je stworzył i utrzymuje je w istnieniu poprzez swego Ducha . W Psalmach psalmista z kolei nieustannie głosi swoją miłość do Boga i napomina wszystkich, aby kochali Boga. W NT "przykazanie miłości" jest centralne: miłość do Boga i bliźniego ma obejmować całe Prawo i wszystkich Proroków, tj. cały ST. Ewangelie synoptyczne donoszą o cytacie Jezusa z Szema z Pwt 6, 4-5 w połączeniu z przykazaniem miłowania bliźniego jak siebie samego w Mt 22, 37-40: Będziesz miłował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą i całym swoim umysłem. To jest najważniejsze i pierwsze przykazanie. A drugie podobne jest do tego: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego. Na tych dwóch przykazaniach opiera się całe Prawo i Prorocy. Podobnie w Mk 12:29-33: Pierwsze przykazanie jest takie: Słuchaj, Izraelu, Pan jest naszym Bogiem, Pan jest jeden. Będziesz miłował Pana, Boga swego, całym swoim sercem, całą swoją duszą, całym swoim umysłem i całą swoją mocą. A drugie jest takie: Będziesz miłował swego bliźniego jak siebie samego. Nie ma przykazania większego od tych. . . . [Są] ważniejsze niż wszystkie całopalenia i ofiary. To połączenie sprawia, że miłość jest centralnym punktem każdej relacji z Bogiem i innymi ludźmi. W Łk historia dobrego Samarytanina jest opowiedziana bezpośrednio po cytowaniu przykazania podwójnej miłości. W tej samej Ewangelii Jezus rozciąga przykazanie miłości nawet na wrogów: Miłujcie [avgapa/te] waszych nieprzyjaciół, dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą, błogosławcie tym, którzy was przeklinają, módlcie się za tych, którzy was oczerniają. . . . Wielka będzie wasza nagroda i będziecie synami Najwyższego, który jest dobry dla niewdzięcznych i złych. Bądźcie miłosierni, jak Ojciec wasz jest miłosierny . Przykazanie miłowania nawet swoich wrogów podane jest także w Mt 5:43-45, z odniesieniem do Kpł 19:18: Słyszeliście, że powiedziano: Będziesz miłował [avgaph,seij] swego bliźniego, a będziesz nienawidził swego nieprzyjaciela. A Ja wam powiadam: Miłujcie [avgapa/te] waszych nieprzyjaciół i módlcie się za tych, którzy was prześladują; abyście byli synami Ojca waszego, który jest w niebie, którego słońce świeci nad złymi i dobrymi, i deszcz swój zsyła na sprawiedliwych i niesprawiedliwych. Jest oczywiste, że przykazanie miłości do wszystkich ludzi opiera się na obecności Chrystusa w każdym człowieku . W Jn, jeśli to możliwe, miłość jest jeszcze bardziej centralna. Miłość Boga jest przedstawiona jako motyw całej zbawczej ekonomii w J 3,16: Tak bowiem Bóg umiłował [hvga,phsen] świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. W J 13,1 miłość Boga zostaje przeniesiona na miłość Chrystusa: Jezus, . . . umiłowawszy swoich, którzy byli na świecie, do końca ich umiłował. W J 14,31 słowa Jezusa "Miłuję Ojca", avgapw/ to.n pate,ra, są prawdziwym hapax w całym Piśmie Świętym. Oczywiście, również u Jana przykazanie miłości jest wyrażone, i to z naciskiem, w 13,34: Przykazanie nowe daję wam, abyście się wzajemnie miłowali [avgapa/te avllh,louj], tak jak Ja was umiłowałem [hvga,phsa u`ma/j], chociaż zostało to już powiedziane w Kpł 19,18. To samo przykazanie jest powtórzone z wyjaśnieniem w J 15:12-17: "To jest moje przykazanie, abyście się wzajemnie miłowali, tak jak Ja was umiłowałem [hvga,phsa]. Nikt nie ma większej miłości [avga,phn] od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich". W J 15:9-10 Jezus napomina swoich uczniów: "Trwajcie w miłości mojej [evn th/| avga,ph| th/| evmh|/]. Jeśli będziecie zachowywać moje przykazania, będziecie trwać w miłości mojej, tak jak Ja zachowałem przykazania Ojca mego i trwam w Jego miłości [auvtou/ evn th/| avga,ph|]". J 16:27 jest jedynym wyjątkiem w użyciu werbalnym, ponieważ wykorzystuje file,w: "Ojciec sam was miłuje [filei/], ponieważ wy umiłowaliście [pefilh,kate] mnie. W całym Jn ewangelista jest nazywany uczniem, którego Jezus miłował [hvga,pa]", a w Jn 21 Jezus, zanim podał swoje owce Piotrowi, testuje tylko jedną rzecz: swoją miłość, i to trzy razy, trzema pytaniami, które równoważą potrójne zaparcie się Piotra: Szymonie, synu Jana, czy miłujesz Mnie? Miłość Piotra do Jezusa będzie miała bezpośrednią konsekwencję, że umrze za Niego jako męczennik, jak przepowiedziano w tym samym rozdziale. To samo skupienie na miłości powraca w pierwszym liście Jana, gdzie miłość jest jedyną definicją Boga: Bóg jest miłością [avga,ph], a kto trwa w miłości, trwa w Bogu, a Bóg trwa w nim . Bóg jest miłością przede wszystkim dlatego, że miłość jednoczy Ojca, Syna i Ducha. Nasza miłość naśladuje miłość Boga. Ci, którzy mówią: "Miłuję Boga" i nienawidzą swoich braci, są kłamcami; bo ci, którzy nie miłują brata lub siostry, których widzą, nie mogą kochać Boga, którego nie widzą. Ci, którzy miłują Boga, muszą także miłować swoich braci i siostry). Zarówno Ewangelia, jak i Pierwszy List Jana szczególnie podkreślają ideę trwania w miłości, zarówno wzajemnej, jak i Bożej i Chrystusowej. Absolutne centralne miejsce miłości w Ewangelii Jana nie jest zaskoczeniem dla autora, któremu należy się sama definicja Boga jako avga,ph. Niemniej jednak w literaturze Janowej przykazanie miłowania wrogów wydaje się mniej podkreślane. Dla Pawła avga,ph jest centralnym wymiarem chrześcijańskiego istnienia . Jest to największa ze wszystkich cnót; słynny hymn jest jej nawet poświęcony w 1 Kor 13,1-13, zgodnie z którym, jeśli ktoś ma wszystko inne, w tym samą wiarę, ale brakuje avga,ph, brakuje mu wszystkiego. "Miłość cierpliwa jest, łaskawa jest, miłość nie zazdrości, nie chełpi się, nie jest arogancka, nie jest niegrzeczna, nie upiera się przy swoim, nie unosi się gniewem, nie pamięta złego; nie cieszy się z niesprawiedliwości, lecz współweseli się z prawdą. Wszystko znosi, wszystkiemu wierzy, we wszystkim pokłada nadzieję, wszystko przetrzyma. Miłość nigdy nie upada [h` avga,ph ouvde,pote (evk) pi,ptei]" . Miłość nigdy się nie kończy, a w telos pozostanie tylko avga,ph. Paweł jest nieugięty, że absolutnie nic nie odłączy nas od miłości Boga: "Jestem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności, ani rzeczy teraźniejsze, ani przyszłe, ani moce, ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie zdoła nas odłączyć od miłości [avga,phj] Boga w Chrystusie Jezusie, Panu naszym". Miłość jest wieczna jak Bóg. A dla chrześcijan i ich zbawienia liczy się pi,stij diV avga,phj evnergoume,nh, "wiara czynna przez miłość". Nie ma wątpliwości, że zarówno LXX, jak i NT zawsze używają avga,ph i avgapa,w, aby wyrazić zarówno miłość Boga (i Chrystusa) do nas, jak i naszą miłość do Boga i do siebie nawzajem. Nie ma użycia storgh ani e;rwj (poza wyjątkiem, który już wskazałem dla ST). Ale storgh, jest implicite zawarte w rodzicielskiej miłości Boga, która jest obecna zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie, oraz w miłości Jezusa, która jest również rodzicielska: porównuje siebie do kwoki lub innego ptaka, którego kurczęta zebrały się pod skrzydłami (o]n tro,pon o;rnij evpisuna,gei ta. nossi,a auvth/j u`po. ta.j pte,rugaj) i, szczególnie w Ewangelii Jana, nazywa swoich uczniów "małymi dziećmi", tekni,a, paidi,a. Podobnie Paweł przedstawia siebie jako ojca, a nawet matkę tych, których nawrócił: nazywa siebie path,r, mówiąc, że jego uczniowie mogą mieć wielu nauczycieli, ale nie wielu ojców, ponieważ jest ich jedynym ojcem, który zrodził ich w wierze. Ale ma też instynkt macierzyński lub spla,gcna, rodzi swoje duchowe dzieci, swoje tekni,a, w bolesnym porodzie i daje mleko swoim małym dzieciom . Oprócz tej głębokiej miłości rodzicielskiej (storgh,), w Biblii obecna jest także namiętna miłość lub e;rwj, która jest silnie sugerowana w mistycznym czytaniu Pieśni nad Pieśniami i w małżeńskiej relacji Boga z Izraelem u proroków. Tak więc avga,ph jest leksykalnie dominujące, ale wszystkie formy miłości są obecne w Bogu zgodnie z Biblią. Ojcowie będą o tym pamiętać. Ponadto platońscy ojcowie będą musieli stawić czoła fundamentalnej różnicy między platońską koncepcją miłości a miłością chrześcijańską: platoński Eros jest siłą nabywczą, podczas gdy chrześcijańska miłość jest darem i ma swój pierwszy przykład w Bogu, który jest samą Miłością, zawsze przelewającą się, do tego stopnia, że ofiarowuje Syna dla zbawienia ludzkości. Bóg był pierwszym, który nas umiłował, w sposób całkowicie bezinteresowny, co także wyjaśnia stworzenie świata. We wczesnej literaturze chrześcijańskiej miłość do Boga i bliźniego jest utożsamiana ze sposobem życia w opozycji do drogi śmierci (np. List Barnaby 19). Klemens Rzymski i Ignacy rozwinęli znaczenie avga,ph również za pomocą biblijnej egzegezy, pierwszy w Ep. ad Cor. 49-55, drugi w Ep. ad Eph. 3; Ep. ad Rom. 7. Według Polikarpa, naśladowanie Chrystusa oznacza "kochać to, co On kochał" . Ignacy, co znamienne, używa nie tylko avga,ph, ale także e;rwj, w odniesieniu do swojej żarliwej miłości do Chrystusa, która prowadzi go prosto do męczeństwa: w swoim Epistula ad Romanos 7 pisze, odnosząc się do Jezusa: "Moja Miłość [e;rwj] została ukrzyżowana". Orygenes z Aleksandrii wydaje się być pierwszym, który w pełni rozwinął temat mistycznego erwj i mistycznego małżeństwa Chrystusa z duszą w swoim komentarzu do Pieśni nad Pieśniami - dziele, w którym, według Hieronima, Orygenes, który już zdeklasował wszystkich innych egzegetów, zdeklasował samego siebie - i w wielu innych miejscach, podejmując również platońską koncepcję miłości, co znajduje odzwierciedlenie w samym jego wyborze terminologii erwj/evra/n wraz ze słownictwem avga,ph. To od Orygenesa Grzegorz z Nyssy zaczerpnął własne użycie erwj w odniesieniu do intensywności miłości między duszą a Bogiem. Temat mistycznego małżeństwa duszy z Chrystusem jest rozwijany przez Orygenesa w wielu fragmentach, wśród których znajdują się komentarze do przypowieści o dziesięciu dziewicach, takie jak Comm. in Matth. 17,33 i Comm. in Matth. ser. 63 i 64: Orygenes mówi o "Logosie-oblubieńcu", temacie, który podejmie również Metody. Temat e;rwj u Orygenesa nie jest po prostu ustępstwem wobec Platona, ale musi być odczytywany i całkowicie przeobrażony w mistycznym świetle. Głównym celem miłości świętego jest "poznanie miłości Chrystusa" (In Eph. 15). Jedność w miłości, która na końcu powróci, została utracona na początku: Orygenes wyjaśnia to w różnych fragmentach, z których jednym z najbardziej reprezentatywnych jest Princ. 2,8,2-3, gdzie podaje tradycyjną etymologię (poświadczoną przez Arystotelesa, Chryzypa i Filona) yuch, od yu/coj, yu/xij, "zimny; stygnący". Ponieważ no,ej, stygnąc w swojej miłości do Boga, stali się duszami i zwrócili się ku grzechowi. To "oziębienie" jest brakiem miłości do Boga. A brak miłości, według Orygenesa, jest najpoważniejszym grzechem; oznacza on oddzielenie od Boga. Jest on wywoływany przez pychę wiary, że jesteśmy godni Dobra, które zamiast tego pochodzi tylko od Boga, który w ten sposób zasługuje na całą naszą miłość. Oddzielenie od miłości spowodowało również inny nawyk: czynienia dobra nie z miłości, ale ze strachu, zgodnie z rozróżnieniem, które ma korzenie Pawłowe i jest typowe dla Orygenesa. Ci, którzy w swoich działaniach kierują się strachem, a nie miłością, są osobami duchowo niedojrzałymi. Z antytezą odziedziczoną po Filonie i Pawle, w Hom. w Gen. 7,4 Orygenes rozróżnia tych, którzy przylgnęli do Boga dobrowolnie i z miłości, jako dzieci wolnej kobiety (Sary), i tych, którzy czynią to ze strachu i gróźb, jako dzieci niewolnicy (Hagar). Są to również ci, którzy wierzą, że Bóg karze grzeszników z gniewu. Tak więc, zgodnie z dla Orygenesa początek był naznaczony wyobcowaniem z miłości i jej częściowym zastąpieniem strachem; końcem będzie dobrowolne odzyskanie doskonałej miłości. Co więcej, według Orygenesa, to właśnie miłość ostatecznie zapobiegnie wszystkim rozumnym stworzeniom przed nowym upadkiem (caritas omnes creaturas continebit a lapsu), chociaż wcale nie oznacza to, że rozumne stworzenia utracą wolną wolę. Rzeczywiście, w Comm. in Rom. 5,10,158-240 Orygenes zaczyna od obalenia tych, którzy myśleli, że ofiara Chrystusa będzie musiała być powtarzana raz po raz - oskarżenie, które ciekawie zostało mu wymierzone podczas "kontrowersji orygenistycznej", podczas gdy jasne jest, że sam Orygenes się go wyparł. Argument przeciwników Orygenesa opiera się na możliwości ciągłych upadków ze strony rozumnych stworzeń. Orygenes jest nieugięty, że to wcale nie jest to, czego osobiście naucza i w rzeczywistości nie może tak być (easdem etiam in futuris saeculis dispensationes a Christo repetenda esse arbitrantur. Sed ad haec nos breviter prout possumus respondebimus). Odpowiedź Orygenesa opiera się na dwóch głównych zasadach: (1) niemożliwe jest, aby ofiara Chrystusa została powtórzona, ponieważ nawet jeśli wydarzyła się raz na zawsze, jej skuteczność była taka, że dotarła do absolutnie wszystkich rozumnych stworzeń i wszystkich czasów (aivw/nej); dlatego nie będzie potrzeby jej powtarzania. Stąd też jest jasne, że dla Orygenesa zbawienie wszystkich rozumnych stworzeń zależy całkowicie nie od konieczności metafizycznej, ale od krzyża Chrystusa. (2) Nie jest tak, że upadek wszystkich rozumnych stworzeń, ludzi i aniołów, będzie się powtarzał raz po raz, w nieskończoność, ponieważ nastąpi koniec wszystkich aivw/nej, który będzie apokatastasis, i w tym stanie żaden upadek nie będzie już miał miejsca, ponieważ doskonała miłość (avga,ph) temu zapobiegnie, chociaż wszystkie rozumne stworzenia zachowają swoją wolną wolę: Quod autem sit quod in futuris saeculis teneat arbitrii libertatem ne rursum corruat in peccatum brevi nos sermone apostolus docet dicens: "Caritas numquam cadit". Idcirco enim et fide et spe maior caritas dicitur, quia sola erit per quam delinqui ultra non poterit. Si enim in id anima perfekcjais ascenderit ut ex toto corde suo et ex tota mente sua et ex totis uiribus suis diligat Deum et proximum suum tamquam se ipsam, ubi erat peccati locum? . . . caritas omnem creaturam continebt a lapsu, tunc cum erit Deus omnia in omnibus. . . . Tanta caritatis vis est ut ad se omnia trahat. . . , maxime cum caritatis causas before nobis dederit Deus qui unico filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit . Orygenes cytuje 1 Kor 13,8: h` avga,ph ouvde,pote (evk) piptei. Miłość zapobiegnie nowym upadkom, ponieważ doskonała miłość wyklucza wszelki możliwy grzech. Na zarzut, że avga,ph nie mogło powstrzymać upadku Szatana lub Adama, Orygenes odpowiada, że miało to miejsce nie w apokatastasis, ale przed objawieniem się avga,ph Chrystusa: vel ille qui Lucifer fuit et in caelo oriebatur vel ille qui immaculatus erat a nativitate sua et cum cherubin positus labi potuit antequam erga beneficia Filii Dei caritatis vinculis stringeretur . Na początku miłość nie była jeszcze doskonała: będzie naprawdę doskonała dopiero w telos i dzięki dziełu Chrystusa. Jest to również jeden z powodów, dla których Orygenes uważał, że koniec będzie nie tylko podobny do początku, ale nawet lepszy od niego. W tym fragmencie Orygenes argumentuje również przeciwko jednemu z typowych założeń zwolenników wiecznego potępienia; mianowicie, aby wolna wola jednej rozumnej istoty trwała na zawsze w odrzuceniu Dobra. Orygenes w swojej odpowiedzi ponownie odwołuje się do miłości. W istocie odpowiada objawieniem Pawła, że od miłości Boga absolutnie nic nie będzie w stanie nas odłączyć od miłości Boga, nawet śmierć, a zatem a fortiori nawet nasza wolna wola: Ad hunc namque Perfectis gradum ascenderat apostolus Paulus et in hoc stans confidens dicebat: "Quis enim nos separabit a caritate [=avga,ph] Dei quae est in Christo Iesu? . . . neque vita neque mors neque praesentia neque futura neque angeli neque virtutes neque altitudo neque profundum neque creatura alia poterit nos separare a caritate Dei quae est in Christo Iesu domino nostro." Ex quibus omnibus Evider ostenditur quod, si haec omnia quae enumeravit apostolus separare nos non possunt a caritate Dei. . . , multo magis libertas arbitrii nos ab eius caritate separare non poterit . Jeśli nawet śmierć, ani aniołowie, ani demony nie będą w stanie odłączyć nas od miłości Boga, ani wolny człowiek nie będzie w stanie tego zrobić, ponieważ miłość Boża wszystko zwycięży. Bo "nawet jeśli ta zdolność jest częścią porządku naturalnego, moc miłości jest tak wielka, że przyciąga wszystko do siebie [tanta caritatis vis est ut ad se omnia trahat], prowadzi wszystko razem do siebie i pokonuje wszystkie moce. . . . Dlatego słusznie miłość, która jest większa od wszystkiego innego, powstrzyma każde stworzenie przed nowym upadkiem. Wtedy Bóg będzie "wszystkim we wszystkim" [ideo merito caritas, quae sola omnium maior est, omnem creaturam continebit a lapsu. Tunc erit Deus omnia in omnibus]. Dusze zostaną wówczas rozpalone miłością Boga, będąc w Bogu, tak jak dusza Chrystusa, o której Orygenes mówi w Princ. 2,6,6: "Ta dusza, która jak żelazo w ogniu, zawsze mieszka w Logosie, zawsze w Mądrości, zawsze w Bogu, wszystko, co robi, czuje i pojmuje, jest Bogiem. Dlatego nie możemy powiedzieć, że jest podatna na zmiany i przemiany, ponieważ jest nieustannie rozpalana przez zjednoczenie z boskim Logosem i nabyła posiadanie niezmienności". Wszystkie dusze osiągną ten stan w apokatastasis i zostaną rozpalone przez boską miłość. Model Orygenesa naśladował Grzegorz z Nyssy, nie tylko komentując Pieśni nad pieśniami jako alegorię mistycznej miłości, która jednoczy Chrystusa z kościołem i Chrystusa z każdą duszą, ale także stosując terminologię erwj w odniesieniu do miłości boskiej. On również odkrywa, że szczególnie intensywną (evpitetame,nh) avga,ph można nazwać erwj, jak to faktycznie czyni w swojej homilii 13 o Pieśni nad pieśniami, gdzie nazywa Chrystusa "ognistą strzałą erwj" i "łucznikiem erwj". Grzegorz z Nazjanzu również naśladował słownictwo i koncepcję miłości Orygenesa: opisywał głęboką relację uczuciową między nim a Bazylim w kategoriach fili,a, ale także, wielokrotnie, erwj i po,qoj, namiętnej miłości i intensywnego pożądania. W rozdziałach 19-20 Or. 43 głęboka intensywność ich uczucia, ukierunkowanego na Boga, stanowi normę ich miłości (erwtoj no,moj). Dlatego Grzegorz może powiedzieć, że on i Bazyli mieli za przewodnika "Boga i pragnienie" (qew/| kai. po,qw|). Nawet po śmierci Bazylego Grzegorz wyznaje, że podczas mówienia boi się, że zostanie przytłoczony przez swoje po,qoj. W swoich Homiliach o Pieśni nad pieśniami Grzegorz z Nyssy naturalnie skupia się na temacie miłości duchowej. W swojej czwartej homilii wspomina definicję z 1 J 4,8, że Bóg jest miłością (avga,ph), o której wspomina ponownie w swojej siódmej homilii, gdzie powiedziano, że Bóg jest zarówno "Matką", jak i avga,ph, oraz w ostatnim zdaniu Homilii 12: "Ale Bóg jest avga,ph, jak mówi Jan". Na początku Homilii 13 Grzegorz oświadcza, że miłość jest głównym czynnikiem zarówno ofiary Chrystusa, jak i naszego zbawienia: "Chrystus umarł z miłości do nas grzeszników. . . . Ponieważ Bóg jest miłością, jak powiedziano: miłością, która wnika w serce człowieka przez strzałę wiary. . . . Tą strzałą jest wiara, która działa przez miłość". Bóg jest miłością, a dusza, która poddaje się miłości Boga, zostaje zbawiona, ponieważ, jak już utrzymywał Orygenes, dobrowolne poddanie się Bogu zbiega się ze zbawieniem: dusza "chce wejść do domu. . . a potem, gdy już to uczyni, skacze ponownie do tego, co większe. Bo chce być podporządkowana Miłości [avga,ph]. Ale Miłość [avga,ph] jest Bogiem, jak stwierdził Jan: jeśli dusza poddaje się Bogu, to jest jej zbawienie" (Homilia 4). Bo, jak Grzegorz wyjaśnia wkrótce potem, nieustanne wznoszenie się duszy w miłości do Boga spełnia wolę Boga, która, zgodnie z 1 Tm 2:4, polega na zbawieniu wszystkich ludzi. Grzegorz uważa, że ta wola z pewnością zostanie zrealizowana, a jej wypełnienie nastąpi przez miłość: "Rozprawa jest napomnieniem, w formie przysięgi, aby miłość zawsze rosła i wzrastała, aż wola zostanie wypełniona Tym, który chce, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i osiągnęli poznanie prawdy. . . . Miłość musi być zawsze czujna i czujna, aż wola Oblubieńca zostanie wypełniona: a ta jego wola polega na tym, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i osiągnęli poznanie prawdy". Ten fragment ponadto wyraźnie wskazuje, że doktryna apokatastasis jest żywa i ma się dobrze nawet w ostatnich dziełach Grzegorza. Co ciekawe, w Homilii 7 ta sama powszechna wola zbawcza jest przypisywana również Kościołowi, który "naśladuje Pana w pragnieniu, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i osiągnęli poznanie prawdy". Ta sama idea powraca pod koniec Homilii 10, gdzie wola Boża jest utożsamiana ze zbawieniem wszystkich ludzi, zrealizowanym przez Chrystusa również dzięki przylgnięciu naszej wolnej woli. (Ta koncepcja jest taka sama jak Orygenesa: Dobro musi być wybrane dobrowolnie, ale wszyscy na końcu, po należytym oczyszczeniu, wybiorą je dobrowolnie). Chrystus mówi: "Moim pokarmem jest to, że czynię wolę mojego Ojca". Teraz, jaka jest wola Boża, jest oczywiste: "Bóg chce, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i osiągnęli poznanie prawdy". Tak więc pokarmem dla Chrystusa jest nasze zbawienie. Naszym własnym owocem jest nasza wolna wola". Grzegorz, podobnie jak Orygenes, mocno podkreśla, że nasze własne przylgnięcie musi być wolne, np. w Homilii 12: "Zmartwychwstanie nie byłoby skuteczne, gdyby nie poprzedziło go dobrowolne umartwienie. . . . Umartwienie cielesnych namiętności, które miało swoje źródło w najgłębszym sercu, dla wolnej decyzji". Poza Homiliami o Pieśni nad pieśniami Grzegorz z Nyssy używa terminu avga,ph głównie w odniesieniu do miłości boskiej, zarówno miłości Boga, jak i Chrystusa do ludzi i odwrotnie. Szczególnie w swoim De anima et resistione musi zmierzyć się z pytaniem: jeśli wszystkie namiętności (pa,qh) mają ostatecznie zniknąć, a ideał nienamiętności (avpa,qeia) zostanie osiągnięty przez wszystkich, jak to możliwe, że miłość pozostanie na końcu? Rozwiązanie jest proste: avga,ph pozostanie nawet w telos, ponieważ avga,ph nie jest namiętnością, nie jest pa,qoj. Jak wyjaśnia Makryna, pożądanie i gniew, które odpowiadają głównym podziałom duszy ludzkiej Platona, są per se neutralnymi ruchami duszy: jeśli są rządzone przez rozum, nie będą służyć występkowi i będą wytwarzać nie namiętności (pa,qh), ale dobre emocje (euvpa,qeiai). Miłości nie można wyeliminować jako pa,qoj; w przeciwnym razie nie moglibyśmy się troszczyć o Boga; nawet gniew może być użyty pozytywnie, jako broń przeciwko złu (60A-68A), ale podczas gdy ten i inne poruszenia duszy zostaną ostatecznie zgaszone, ponieważ będą bezużyteczne, miłość pozostanie: nasza miłość do Boga i miłość Boga do nas (96A). To, że avpa,qeia nie wyklucza miłości, która pozostanie po naszym udoskonaleniu, powtarza również Grzegorz w swojej Homilii 1 o Pieśni nad pieśniami: dusza "musi patrzeć na niedostępne piękno natury Bożej i kochać ją tak bardzo, jak jest to właściwe dla sympatii ciała do tego, co jest z nią pokrewne, ale przekształcając swoją namiętność w avpa,qeia. Tak więc, gdy każda cielesna postawa zostanie zgaszona, nasze umysły płoną z miłości tylko do Ducha, podsycane przez ten ogień, który Pan przyszedł przynieść na ziemię". W De anima, 92A-96A, Makryna stwierdza, że po oczyszczeniu duszy poprzez naśladowanie Boga, nadzieja, pamięć i pragnienie znikną (evlpi,j, mnh,mh, evpiqumi,a), które były konieczne w tym życiu, ale będą zbędne w życiu przyszłym, tak jak są zbędne Bogu, który niczego nie pragnie, niczego nie potrzebuje i jest ponad wszelkimi dobrami: pozostanie tylko miłość (avga,ph) lub "miłosna dyspozycja" (avgaphtikh. dia,qesij, 93C), która jest jedyną siłą, która łączy duszę z Bogiem: "miłosny ruch i aktywność" (avgaphtikh. ki,nhsij te kai. evnergeia), z której wykluczone jest jakiekolwiek pragnienie (evpiqumi,a) (93C-96A). Podobnie, Grzegorz w De mortuis stwierdza, że w następnym świecie, po zniszczeniu naszego ciała uciskanego przez namiętności, nasze pragnienie lub o`rmh, zostanie skierowane na swój prawdziwy obiekt: "Ponieważ miłość, tam, będzie nieustannie skierowana na prawdziwe Piękno" (evkei/ ga.r o` e;rwj tou/ avlhqinou/ ka,llouj o` a;paustoj). W tym samym dziele Grzegorz rzeczywiście wyjaśnia, że niemożliwe jest, aby ludzka wolna wola pozostawała na zawsze w złu, ponieważ pragnienie tego, co złe, nie może trwać wiecznie, o ile pojawia się nasycenie [ko,roj] i nuda. Tylko pragnienie Dobra może trwać wiecznie, ponieważ wytwarza ono zadowolenie bez tworzenia ko,roj: "Nasz apetyt [o;rexij], oczyszczony ze wszystkich tych rzeczy, zwróci się ku jednemu pojedynczemu obiektowi woli, pragnienia i miłości. Nie zniesie całkowicie naszych naturalnych impulsów do tych rzeczy, ale przeorientuje je w kierunku uczestnictwa w dobrach niematerialnych. Będzie bowiem nieustanna miłość do prawdziwego Piękna, chwalebne pragnienie skarbów Mądrości, piękna i szlachetna miłość do chwały, która osiąga się we wspólnocie królestwa Bożego, wzniosła namiętność, która nigdy nie znajdzie nasycenia i nigdy nie zostanie zwiedziona, w swoim dobrym pragnieniu, przez nasycenie [ko,roj] tymi przedmiotami". W Homilii 13 o Pieśni nad pieśniami Grzegorz rzeczywiście definiuje e;rwj jako "intensywną avga,ph" (GNO VI 383, 9: evpitetame,nh avga,ph o` e;rwj le,getai). A w Homilii 1 o Pieśni nad pieśniami przywołuje Pismo Święte na poparcie własnego użycia e;rwj dla miłości duszy do Boga: "Mądrość jasno mówi w Księdze Przysłów, gdy opisuje miłość [e;rwta] do boskiego Piękna: ta miłość jest nienaganna: jest to namiętność bez namiętności do niematerialnych rzeczywistości [avpaqe.j evpi. tw/n avswma,twn to. pa,qoj]" . Aby podkreślić, że boskiego e;rwj nie należy mylić z ziemskim i cielesnym e;rwj, Grzegorz mówi nawet o opozycji między tymi dwiema formami e;rwj: "Miłość do Boga rodzi się z rzeczywistości, które są przeciwne tym, dla których powstaje cielesne pragnienie", evk tw/n evnanti,wn th/| swmatikh/| evpiqumi,a| to. qei/on e;rwta gi,nesqai . Nasza silna miłość do Boga nigdy jednak nie będzie równa miłości Boga do nas. Wszystkie działania i decyzje Boga w stosunku do nas są motywowane wyłącznie tą miłością. Dlatego Grzegorz może powiedzieć: "Nie jest tak, że sąd Boży, jako swój główny cel, przynosi cierpienie grzesznikom, ale ze swej strony... przynosi tylko to, co dobre, oddzielając to od zła i przyciągając grzesznika do siebie, mając na uwadze jego udział w szczęśliwości. To raczej gwałtowne oddzielenie tego, co zostało zmieszane, okazuje się bolesne" (De anima 100C). Im bardziej dusza jest pogrążona w grzechu, tym trudniejszy i bardziej bolesny będzie proces wyzwolenia, ale proces ten, daleki od bycia uważanym przez Grzegorza za wieczne potępienie, jest działaniem wykonywanym przez Boga z miłości do duszy. Macrina wyjaśnia: "Wydaje mi się, że dusza musi cierpieć, kiedykolwiek moc Boga, z miłości do istot ludzkich, wydobywa to, co do niej należy, z ruin irracjonalności i materialności. Bo moim zdaniem, nie z nienawiści ani z powodu kary za grzeszne życie grzesznicy doświadczają bólu z rąk Tego, który rości sobie prawo i przyciąga do siebie wszystkie istoty, które powstały dzięki niemu i dla niego. Bóstwo, rzeczywiście, jako swój główny i najlepszy cel, przyciąga do siebie duszę, która jest źródłem wszelkiej szczęśliwości; chociaż, jako zjawisko uboczne, wspomniany wyżej stan cierpienia pojawia się dla tych, którzy są w ten sposób przyciągani". Pierwotną wolą Boga nie jest kara, ale przyciąganie duszy do Dobra, pochodzące z miłości Boga. Teraz, jeśli wszystkie działania Boga są motywowane miłością, to dlatego, że Bóg jest sam w sobie avga,ph: definicję Jana powtarza Grzegorz w swojej Homilii 7 na temat Pieśni nad pieśniami: "Bóg nie jest ani mężczyzną, ani kobietą: jak bowiem można pojąć cokolwiek takiego dotyczącego natury Boga, skoro nawet dla nas, którzy jesteśmy ludźmi, ta cecha nie trwa wiecznie, ale gdy wszyscy jesteśmy jedną i tą samą rzeczą w Chrystusie, usuniemy znamiona tej fizycznej różnicy, wraz z całym starym a;nqrwpoj? . . . Jeśli nazywamy Boga "Matką"lub "Miłością", nie mylimy się; ponieważ Bóg jest miłością [avga,ph], jak stwierdził Jan". Grzegorz wyraźnie podejmuje dowód Orygenesa,że w apokatastasis miłość zapobiegnie dalszym upadkom, ponieważ "Miłość nigdy nie upada [h` avga,ph ouvde,pote evkpi,ptei]". W In illud: Tunc et Ipse Filius, 13-14 , Grzegorz oświadcza, że "nikt nie wypadnie z królestwa Bożego" (mhdeno.j avpopi,ptontoj). Grzegorz odzyskuje również opozycję Orygenesa między miłością a strachem - którą Orygenes z kolei zaczerpnął od Pawła - ostateczne zniknięcie strachu i triumf miłości oraz nacisk na jedność w miłości. W Homilii 15 o Pieśni nad pieśniami, Grzegorz nalega, podobnie jak Orygenes i na podstawie Pawła, że "Bóg przyjmie każdego w jego lub jej kolejności, przypisując [nagrody lub oczyszczenia] każdemu według jego lub jej zasług". Następnie Grzegorz cytuje słowa Pawła z Rz 8,35 i 38-39, cytowane również przez Orygenesa: "Nic nigdy nie będzie mogło odłączyć nas od miłości Boga w Jezusie Chrystusie: ani życie, ani śmierć, ani teraźniejszość, ani przyszłość, nic innego spośród wszystkich istniejących rzeczy". I po podkreśleniu różnicy, podkreślonej już przez Orygenesa, między czynieniem dobra z miłości a czynieniem go z lęku, oświadcza: "Lecz jeśli, jak jest napisane , miłość [avga,ph] całkowicie wyprze lęk, a lęk, przekształcając się, stanie się miłością, wtedy okazuje się, że to, co jest zbawione, stanowi jedność [mona.j to. sw|zo,menon] dzięki temu, że jest współnaturalne z tym, co jest jedynym Dobrem [ewn th/| pro.j to. mo,non avgaqo.n sumfui,a|], a wszystkie są wzajemnie zjednoczone [pa,ntwn avllh,loij e`nwqe,ntwn] w doskonałości" . Doskonałość jest dana przez Ducha Świętego, który już w Orygenesie ma tę funkcję. Jezus bowiem "powiedział, że wszyscy będą jedną i tą samą rzeczą, naturalnie połączeni z Tym, który jest jedynym prawdziwym Dobrem, tak że dzięki jedności w Duchu Świętym, jak mówi apostoł, zostaną połączeni wszyscy razem więzami pokoju i wszyscy staną się jednym ciałem i jednym duchem, dzięki jednej nadziei, do której zostali powołani. . . . Ponieważ wszystkie dusze każdej klasy mają wspólny pęd do osiągnięcia tego błogosławieństwa", ponieważ "naturalny impuls ku temu, co jest błogosławione i chwalone, jest wspólny dla wszystkich . . . aż wszyscy, którzy patrzą na ten sam telos swego pragnienia, staną się jedną i tą samą rzeczą, żadne zło [kaki,a] nie pozostanie w nikim. Wtedy Bóg będzie wszystkim we wszystkich", ponieważ "wszyscy, dzięki wzajemnej jedności, zostaną zjednoczeni we wspólnocie z Bogiem w Jezusie Chrystusie". To, że ostateczne zjednoczenie wszystkich rozumnych stworzeń w apokatastasis będzie dziełem miłości, jasno wyjaśnia Grzegorz w In Inscriptiones Psalmorum 1.9: "Fragment, w którym powiedziano: "Kochaj Pana słodko brzmiącymi cymbałami", wydaje mi się ilustrować zjednoczenie naszej natury z aniołami. Gdy bowiem natura ludzka zostanie przywrócona do pierwotnego stanu, zjednoczenie anielskie i ludzkie, z ich wzajemnym spotkaniem, wyda ten słodki dźwięk dziękczynienia. . . . Ponieważ taki jest sens zjednoczenia jednego cymbała z drugim: jeden jest ultraświatową naturą aniołów, a drugi jest rozumną naturą ludzi. Grzech oddzielił ich od siebie, ale gdy miłość Boża zjednoczy ich ponownie, ponownie rozbrzmią ten hymn uwielbienia". Już Orygenes wskazał, że te,loj będzie jednością lub e`no,thj, i że "jedność osiąga się poprzez miłość i prawdę [diV avga,phj kai. avlhqei,aj]" . Bo to miłość doprowadziła Chrystusa do wcielenia, jak wyjaśnia Grzegorz: "Z miłości do nas, którzy przez naszą głupotę zostaliśmy skażeni w naszym bycie, Chrystus zgodził się zostać stworzonym jak my, aby ponownie poprowadzić ku Bytowi [eivj to. o;n] to, co skończyło się byciem poza Bytem [to. e;xw tou/ o;ntoj geno,menoj]" (De vita Moysis, 2,175). Nikt nie pozostanie "poza Bytem" (e;xw tou/ o;ntoj): to, ponieważ Byt pokrywa się z Dobrem i z Bogiem, jest równoznaczne z powiedzeniem tego, co Grzegorz twierdzi w swoim In Illud: Tunc et Ipse Filius: że żaden byt nie pozostanie "poza liczbą zbawionych" (mhde.n e;xw tw/n swzwme,nwn). Autorem, który dobrze znał dzieło Orygenesa, a którego dzieło było dobrze znane Grzegorzowi z Nyssy, był Metody (koniec III-początek IV w.), którego Sympozjon, dialog, jest ściśle inspirowany dialogiem Platona o tym samym tytule. Podobnie jak dzieło Platona, dzieło Metodego poświęcone jest miłości, a w szczególności miłości duchowej, której głównym wyrazem jest życie ascetyczne, w którym czystość i dziewictwo stanowią zasadniczy aspekt. Ostatni hymn do Chrystusa-Logosu poświęcony jest celebracji czystości: tutaj temat ten jest powiązany z odzyskaniem pierwotnej błogości w telos. Rzeczywiście, proponowanym ideałem jest "pozostając w świecie, nie być w świecie, ale osiągnąć, w swoim umyśle i woli, zgromadzenie tych, którzy są w niebie". Metody opisuje miłość jako wstępującą drabinę doskonałości, która prowadzi do jedności z mistycznym oblubieńcem. Jest to wyraźnie inspirowane platońską drabiną Erosa w jego Uczcie, w nieustannym wznoszeniu się ku samemu Dobru (auvtoagaqo,n), którego widzialnym obrazem jest Piękno (kalo,n). Tę lekturę Uczty Platona z pewnością zasugerował Metodeuszowi Orygenes. Ten ostatni zrozumiał ten dialog Platona jako napomnienie do duchowego wznoszenia się, które jest tym samym, co oferowane przez Metody. W prologu do swojego komentarza do Pieśni nad pieśniami Orygenes rzeczywiście nawiązuje do Uczty Platona, gdy mówi o uczonych Grekach poszukujących prawdy o naturze miłości, którzy napisali wiele rzeczy, także w formie dialogów, pokazując, że "istotą miłości jest nic innego, jak zdolność prowadzenia duszy z ziemi na najwyższe wyżyny nieba i że nie można osiągnąć najwyższego szczęścia, jeśli nie jest się motywowanym pragnieniem miłości" (non aliud esse amoris vim nisi quae animam de terris ad fastigia caeli celsa perducat, nec ad summam posse beatitudinem perveniri nisi amoris desiderio provocante). To, że Orygenes mówi o Platonie, jest jeszcze bardziej oczywiste z tego, co dodaje: Quaestiones de hoc quasi in conviviis propositae referuntur, inter eos, puto, inter quos non ciborum, sed verborum convivia geruntur. Oczywiste jest, że nie ma sprzeczności między traktowaniem miłości przez Platona w jego Uczcie a traktowaniem czystości, czystości i dziewictwa, a`gnei,a i parqeni,a przez Metodego w jego własnym Uczcie, tym bardziej, że ideał dziewictwa w ujęciu Metodego jest o wiele głębszy i szerszy niż proste zachowanie integralności fizycznej, a miłość Platona znajduje swój rozwój w mistycznej miłości do Chrystusa. Czystość, która jest nawet utożsamiana z męczeństwem u Metodego (Uczta 7,3), ma swój przykład w Chrystusie, który "zachował nieskazitelne w dziewictwie ciało, które przyjął. . . . Logos, wraz ze swoim wcieleniem, stał się najwyższą dziewicą, tak jak jest najwyższym Pasterzem i Prorokiem Kościoła" (1,5). To dziewictwo należy rozumieć nie tylko w sensie fizycznym, ale także, i to wybitnie, w sensie duchowym: odzwierciedla ono czystość duszy, która dąży do zjednoczenia z Chrystusem-Logosem, boskim oblubieńcem. W 1,1 Metody wyjaśnia, że "nie wystarczy zachować nieskazitelne ciało, ponieważ nie powinniśmy okazywać większej troski o świątynię niż o obraz Boży, ale powinniśmy troszczyć się o nasze dusze". Poświęcona dziewica powinna być święta "zarówno w ciele, jak i w duchu". Podobnie w 6,3 konieczność zachowania czystości zmysłów jest związana z dziewictwem, a w 6,2 dziewictwo jest uważane w sensie duchowym za najlepszy sposób na odzyskanie obrazu Boga, który jest obecny we wszystkich istotach ludzkich, w całej swojej czystości, zgodnie z koncepcją, która zostanie szczególnie rozwinięta przez Grzegorza z Nyssy, wzdłuż linii Orygenesa. Dziewictwo bowiem to "utrzymanie tego piękna nienaruszonego i nienaruszonego, ponieważ zostało ono ukształtowane przez Boga, który je stworzył, naśladując wieczną i zrozumiałą naturę, której obrazem i podobieństwem jest istota ludzka [eivkw.n kai. o`moi,wsij] i stanie się chwalebnym i świętym obrazem, przejdzie stąd do nieba, do miasta błogosławionych i stanie się chwalebnym i świętym obrazem i zamieszka tam jak w sanktuarium". Wybitnie duchowa natura dziewictwa, która zachowuje w nas obraz Boga, objawia się w 2,6, gdzie mówi się, że istota ludzka jest "rozumnym i żywym obrazem" Boga Stwórcy, oraz w 6,1, gdzie mówi się, że dusza, będąca na obraz Boga, ma rozumne piękno. W 4, czystość jest uważana za najlepszy sposób, aby "przywrócić [avpokaqi,shmi] istotę ludzką do nieba i doprowadzić ją do nieskazitelności i pojednania z Bogiem". Jest to "środek zbawienia, który kieruje naszym życiem", który został nam dany przez Boga jako "najbardziej chwalebna pomoc". W trzeciej mowie wśród tych przedstawionych przez dziewice, wspomina się napomnienia św. Pawła: sam Paweł jest przedstawiany jako "oblubienica Chrystusa i matka wierzących", a jego preferencja dla dziewictwa nad małżeństwo jest chwalona. W drugim przemówieniu czytelnikowi przypomina się, że małżeństwo również zostało ustanowione przez Boga, chociaż powinniśmy zawsze kierować nasz umysł ku przemianie naszych ciał na podobieństwo aniołów, kiedy ludzie "nie będą już zawierać małżeństw, zgodnie z nieomylnymi słowami Pana". Szczególnie w 5,4,5 Metody szczegółowo wyjaśnia, czym jest duchowe dziewictwo: jest to największa decyzja ze wszystkich, całkowite poświęcenie się Panu, "kiedy nie tylko staram się zachować moje ciało w czystości od jakiegokolwiek związku wenerycznego, ale także powstrzymuję się od innych rodzajów grzechów: jeśli zamknę uszy na oszczerstwa i otworzę je na Boga, ofiarowałem je Bogu; zachowuję moje serce w czystości, ofiarowując wszystkie moje myśli Bogu... powstrzymując się od pychy i gniewu". W ostatnim dialogu między dwoma dziewicami, Gregorionem i Eubulionem, pierwszy zauważa, że konieczne jest zachowanie czystości nie tylko ciała, ale także serca, w którym mieszka Duch Święty. Ostatni Hymn do samego Chrystusa-Logosa jest swego rodzaju mistycznym epitalamium, opisującym mistyczną miłość, która charakteryzuje wybór dziewictwa. W nim wszystkim, a także w całym Sympozjum, zwłaszcza w przemówieniu Agaty, działa echo ewangelicznej przypowieści o mądrych dziewicach. Gatunek epitalamium wyjaśnia również bogatą terminologię dotyczącą małżeństwa i miłości, która charakteryzuje ten hymn: co znamienne, obejmuje on nie tylko avga,ph, ale także e;rwj i po,qoj. Hymn ten celebruje mistyczne małżeństwo Chrystusa, nie tylko z kościołem, ale także z każdą duszą, zgodnie z obydwoma wersami egzegetycznymi znalezionymi w komentarzu Orygenesa do Pieśni nad pieśniami. W Uczcie Metodego temat indywidualnej miłości między duszą a Chrystusem jest obecny nie tylko w ostatnim hymnie, ale już w trakcie dialogu, gdzie dusza, dzięki tej miłości i jej mistycznej jedności z Chrystusem, otrzymuje koronę niezniszczalności i nieśmiertelności, utkaną z kwiatów mądrości. Chrystus namiętnie kocha (evra,w) piękno czystości lub a`gnei,a (1,39). Miłość duszy do Logosu i jego piękna jest szczegółowo opisana przez Metodego jako "intensywne pragnienie" (po,qoj), w strofie E ostatniego Hymnu: piękno Logosu jest określone jako ca,rij, które jest nie tylko pięknem, ale także głównym wykonawcą zbawienia, zarówno dla Pawła, jak i Orygenesa. Nie jest przypadkiem, że w tym samym fragmencie pojawia się inna fundamentalna koncepcja soteriologiczna Orygenesa: pojęcie, oparte na 1 Kor 15:28 - jednym z ulubionych fragmentów Orygenesa na poparcie jego teorii powszechnego zbawienia - że Bóg będzie wszystkim, co dobre (pa,nta) w doskonałości apokatastasis. W Comm. in Io. 1,9,52 Orygenes zastosował tę ideę konkretnie do Chrystusa w kontekście refleksji nad jego evpi,noiai: "Zrozumiemy, jak Jezus jest wieloma dobrymi rzeczami" (sunh,somen pw/j polla. avgaqa, evstin o` VIhsou/j). Metody z kolei, przedstawiając życie charakteryzujące się miłością do Logosu jako przygotowanie i zapowiedź apokatastasis, stwierdza, że Chrystus jest wszystkim, co dobre (pa,nta) dla duszy pochłoniętej jego miłością. Również Grzegorz z Nyssy czerpał z Orygenesowego równania między Chrystusem a wszystkimi dobrymi rzeczami, tak jak przejął od Orygenesa użycie 1 Kor 15:28 na poparcie apokatastasis: "Wszelka nadzieja na dobre rzeczy [pa/sa avgaqw/n evlpi.j] leży w Chrystusie, w którym, jak się dowiedzieliśmy, znajdują się wszystkie skarby dobrych rzeczy [evn w-| pa,ntaj ei=nai tou.j qesaurou.j tw/n avgaqw/n]" (De vita Mos. 2,248). Grzegorz z Nyssy inspirował się Ucztą Metodego i oczywiście Orygenesem, w przypadku jego De virginitate, które, jak sam Grzegorz stwierdza, jest pochwałą . Podobnie jak Orygenes i Metody, Grzegorz opisuje dziewictwo i życie ascetyczne, zarówno mężczyzn, jak i kobiet, jako mistyczne zaślubiny z Chrystusem. Podobnie jak Metody, Grzegorz podkreśla również, że dziewictwo jest czymś znacznie więcej niż tylko czystością fizyczną i obejmuje wszystkie aspekty życia ascetycznego . Nieprzypadkowo tak pozytywna ocena duchowego e;rwj i chęć znalezienia jego uzasadnienia w Biblii są widoczne u autorów, którzy byli mistykami, takimi jak Orygenes, Grzegorz z Nyssy i, jak pokażę, ps.-Dionizy. Wszyscy oni również dobrze znali Platona i przenieśli jego rozprawę na temat e;rwj na chrześcijański plan duchowy. Ewagriusz z Pontu, który pod koniec IV w. był pod silnym wpływem Orygenesa i Grzegorza z Nyssy i był jednym z głównych zwolenników doktryny apokatastasis, w swoim Liście do Anatoliusza 61 i 65 połączył tę doktrynę ze swoją teorią miłości, czyniąc miłość objawicielem obrazu Boga w każdym człowieku, wygnania zła i ostatecznej apokatastasis: "Miłość czyni obraz Boga, zgodny z archetypem, widocznym dla nas w każdym człowieku, nawet gdy duch zła usiłuje poniżyć kogoś przed tobą. . . . Nadejdzie czas, w którym zło zostanie pochłonięte". Jest to w pełni zgodne z główną zasadą Ewagriusza w jego Kephalaia Gnostika: "Był czas, kiedy zło nie istniało, i będzie czas, kiedy podobnie nie będzie go już, podczas gdy nie było czasu, kiedy cnota nie istniała, i nie będzie czasu, kiedy jej nie będzie. Bo zarodków cnoty nie można zniszczyć" (1,40-41). Diadoch z Fotyki również powiązał miłość z teologią obrazu i - idąc za Orygenesem - uczynił to właśnie poprzez ostateczne i dobrowolne osiągnięcie przez każdego podobieństwa do Boga. W rozdziale 4 swoich 100 rozdziałów o doskonałości duchowej stwierdza, że "każda istota ludzka jest stworzona na obraz [eivkw,n] Boga. Osiągnięcie podobieństwa [o`moi,wsij] do Boga jest przyznawane tym, którzy podporządkowują swoją wolność Bogu poprzez wielką miłość. Nie należymy już do siebie, gdy jesteśmy podobni do Tego, który przez miłość pojednał nas z Bogiem". Podobnie w rozdz. 78: "Łaska Boża, poprzez chrzest, z nieskończoną miłością powraca do rysowania linii obrazu Bożego, aby doprowadzić obraz [eivkw,n] w istocie ludzkiej do przyszłego doskonałego podobieństwa [o`moi,wsij]". Miłość duszy do Boga widziana jako nieskończony postęp, wzdłuż linii koncepcji Grzegorza z Nyssy, zostanie odnaleziona ponownie, np. u Jana Klimaka, który definiuje miłość jako "otchłań światła, źródło ognia: im bardziej tryska, tym bardziej spragnionymi czyni tych, którzy już są spragnieni. . . . Dlatego miłość jest wiecznym postępem" (Drabina raju 30, 197-201). Spośród ojców łacińskich to z pewnością Augustyn oferuje najbardziej rozwiniętą teologię miłości. W jego pismach zarówno caritas/diligere, jak i amor/amare są używane i odgrywają znaczącą rolę, chociaż czasami wydają się być równoważne. W łacińskich tłumaczeniach Biblii, zarówno w Wulgacie, jak i w Vetus Latina, którego oczywiście używał Augustyn, występują oba terminy, ale z przytłaczającą przewagą caritas i diligere, które regularnie oddają avga,ph i avgapa/n. Caritas to również termin, którego Augustyn często używa w swoich homiliach, gdy zwraca się do słuchaczy słowami caritas vestra, "twoja miłość". Kiedy mówi o wzajemnej miłości między chrześcijanami, na ogół używa caritas: np. w De moribus ecclesiae catholicae et de moribus Manichaeorum Augustyn nigdy nie używa amor, ale używa caritas dwukrotnie, w 14,32 w cytacie Pawła, gdzie Paweł miał avga,ph (Si enim propter cibum frater tuus contristatur, non iam secundum caritatem ambulas. Noli cibo tu o illum perdere, pro quo Christus mortuus est) oraz w 14,35 we własnym komentarzu do tego fragmentu (Apparet igitur, ut opinor, quo fine a carnibus et a vino sit abstinendum. . . . comprimendam delectationem. . . . Ad tuendam infirmitatem, propter illa quae sacrificantur atque libantur. Et quod maxime comendandum est, propter caritatem, ne imbecilliorum ab his Continentalium ofensywa infirmitas). Jeśli caritas jest przeznaczone dla relacji międzyludzkich, amor oznacza silną miłość do Boga lub do siebie samego (tu widzę to samo znaczenie e;rwj jako silnego avga,ph, na które zwróciłem uwagę w użyciu językowym Orygenesa i Grzegorza z Nyssy): amor Dei usque ad contemptum sui jest przez niego przeciwstawiane amor sui usque ad contemptum Dei; pierwsze buduje "miasto Boże", podczas gdy drugie zbudowało miasto ziemskie . A w De doctr Chr. 3,10 proponuje syntezę "miłości i poznania Boga i bliźniego". Doskonałość człowieka i dobro każdego człowieka osiąga się, gdy przez wzrost miłości, dzięki której żyjemy dobrze, zmniejsza się inna miłość, dzięki której żyjemy źle, aż zostaniemy przywróceni do doskonałości, a całe nasze życie zostanie przekształcone w dobro" . Opierając się na 1 J 4,20 Augustyn w swoich Homiliach o Ewangelii Jana 17,8 wyjaśnia, że to poprzez miłość bliźniego można zobaczyć Boga. W tych homiliach (123,4-5) Augustyn, zgodnie ze swoim kontrastem między amor sui usque ad contemptum Dei a amor Dei usque ad contemptum sui, przeciwstawia miłowanie Chrystusa miłowaniu siebie i innych rzeczy na świecie. Warto zauważyć, że podczas gdy w pytaniu Jezusa do Piotra i odpowiedzi Piotra Augustyn używa odpowiednio diligere i amare, acc. do łacińskiego tłumaczenia ewangelii, w swoim komentarzu używa amare w odniesieniu do kochania siebie lub Chrystusa, podobnie jak czyni to również w De civitate Dei: Qui hoc animo pascunt oves Christi ut suas velint esse non Christi, se convincuntur amare, non Christum, vel gloriandi. . . non obediendi et subveniendi et Deo placendi caritate. . . apostolus gemit sua quaerere non quae Iesu Christi. Nam quid est aliud, "Diligis me? Pasce oves meas", quam si diceretur: Si me diligis, non te pascere cogita, sed oves meas sicut meas pasce, non sicut tuas; gloriam meam in eis quaere, non tuam; dominium meum, non tuum; lucra mea, non tua, ne sis in eorum societate qui istotne ad tempora periculosa, seipsos amantes, et caetera quae huic malorum initio connectuntur? Cum enim dixisset apostolus: Erunt enim homines seipsos amantes, secutus adiunxit: Amatorzy pecuniae, elati . . . Haec omnia mala ab eo velut fonde manant, quod primum posuit: seipsos amantes. Merito dicitur Petro: Diligis me? Et respondet: Amo te . . . Non ergo nos, sed ipsum amemus (§ 5). Rzeczywiście, wkrótce potem Augustyn podkreśla różnicę między kochaniem siebie a kochaniem Boga, ale jednocześnie wyjaśnia, że kochanie Boga rzeczywiście pokrywa się z kochaniem siebie, ponieważ miłość Boga obejmuje wszystkie inne formy miłości: Quisquis seipsum, non Deum amat, non se amat; et quisquis Deum, non seipsum amat, ipse se amat. Zawsze, gdy kochamy, kochamy Boga; kochając inną osobę, kochamy Boga w tej osobie. Dzieje się tak, ponieważ Bóg jest summum bonum. Homilie Augustyna o Janie i 1 Liście Jana są refleksją nad tym, że Bóg jest Miłością i nad miłością boską. Kochanie bliźniego jest funkcją naszej miłości do Boga, roznieconej przez Ducha Świętego. W De doctrina Christiana Augustyn wyjaśnia: "Kto... sprawiedliwie kocha swego bliźniego, powinien tak postępować wobec niego, aby również kochał Boga całym sercem, całą duszą i całym umysłem". Augustyn silnie wpłynął na rozwój teologii miłości w zachodniej tradycji chrześcijańskiej; jego ama et fac quod vis pozostanie emblematem jego myśli. W tomie pod redakcją Burrusa Karmen MacKendrick podkreśla wewnętrzną spójność myśli Augustyna o miłości, wbrew Nygrenowi, który uznał ją za niespójną syntezę niespójnych motywów (eros i agape: patrz poniżej). Ps.-Dionizy (za Orygenesem i Grzegorzem, a także Plotynem, który używa terminu e;rwj, gdy chce podkreślić intensywność miłości nalega na swoją "erotyczną" transpozycję 1 J 4:8 i 4:16 w Div. Nom. 4,12-14 . Sama definicja Boga jako avga,ph u Jana zostaje przekształcona w e;rwj Boga, ponieważ Bóg jest zarówno przedmiotem, jak i podmiotem powszechnej miłości. Mistyczny autor zaczyna od stwierdzenia, że "wszyscy dążą do tego, pragną i kochają to, co piękne i dobre [to. kalo.n kai. avgaqo.n evfeto.n kai . evrasto.n kai. avgaphto,n]. To właśnie z tego powodu Piękno i Dobroć i dla niej, aby gorsze istoty żarliwie kochały [evrw/si evpistreptikw/j] te, które są lepsze". To Bóg stworzył wszystkie istoty z tym pragnieniem tego, co piękne i dobre. Tutaj ps.-Dionizy dodaje, że ponieważ jego dyskurs jest prawdziwy, musi również pozwolić sobie powiedzieć, że "sama boskość, stwórca wszystkiego, z kolei, z powodu niezmiernej dobroci, mocno kocha wszystkie stworzenia [diV avgaqo,thtoj u`perbolh.n pa,ntwn evra/|], czyni wszystko, prowadzi wszystko do doskonałości, obejmuje wszystko... a namiętna miłość Boga [o` qei/oj e;rwj] jest dobra, skierowana ku temu, co dobre i motywowana dobrem". Autor wyjaśnia, że sama twórcza inicjatywa Boga była wynikiem Bożej dobroci i miłości: "Ta dobroczynna, silna miłość [erwj] do wszystkich istot, która istniała przed nimi w przewyższającej dobroci, nie pozwoliła sobie pozostać jałową w sobie" . Teraz ten mistyczny autor jest dobrze świadomy, że użycie słowa erwj w odniesieniu do Boga może łatwo wywołać zakłopotanie i krytykę: z tego powodu obwinia tych, którzy przywiązują się do samych słów lub nawet tylko dźwięków słów i nie rozumieją, że - jak już wyjaśnił Grzegorz z Nyssy - erwj w odniesieniu do Boga nie ma nic wspólnego z rzeczywistościami postrzegalnymi zmysłami, ale ma najwyższe i mistyczne znaczenie. W 157 ps.-Dionizy przytacza ten sam fragment Pisma Świętego, który został już przytoczony przez Grzegorza z Nyssy w tym samym celu, tj. Prz 4:6-8, w którym przepisano e;rwj, ale e;rwj dla Mądrości (oczywiście cytuje z LXX, gdzie brakuje w. 7); następnie przedstawia Pieśń nad Pieśniami, którą nazywa "teologią miłości", ponieważ miłość, którą śpiewa, jest boska; i na koniec wspomniany opis Chrystusa przez Ignacego jako "jego miłości", właśnie e;rwj: "Niech posłuchają ci, którzy poniżają termin e;rwj, abym nie sprawiał wrażenia, że podważam boskie Pismo Święte moim argumentem: Pismo Święte mówi: "Kochaj ją namiętnie [evra,sqhti auvth/j], a ona cię zachowa; umacniaj ją, a ona cię wywyższy; czcij ją, aby cię objęła' i wszystkie inne rzeczy, które są śpiewane w teologii miłości [kata. ta.j evrwtika.j qelogi,aj]. W rzeczywistości, niektórzy z naszych świętych mędrców uważali nawet, że imię e;rwj jest bardziej boskie [qeio,teron] niż imię avga,ph. Boski Ignacy pisze: "Moja Miłość [e;rwj] została ukrzyżowana". Tak więc, nie bójmy się tego imienia, e;rwj". Ps.-Dionizy wyjaśnia następnie powód, dla którego zarówno Pismo Święte, jak i pierwsi Ojcowie używali e;rwj w odniesieniu do boskiej miłości, a nie tylko avga,ph: "Ci, którzy mówili o Bogu, wydają mi się uważać imiona e;rwj i avga,ph za synonimy, ale zarezerwowali prawdziwe e;rwj dla boskiej miłości, ze względu na ich niezwykłą wrodzoną wiedzę. Rzeczywiście, nie tylko my, ale samo Pismo Święte celebruje prawdziwe e;rwj jako godne Boga. Ale większość ludzi nie potrafi właściwie pojąć, że e;rwj przypisywane Bogu jest pierwotne, proste i ma unikalne znaczenie [to. e`noeide.j th/j evrwtikh/j qewnumi,aj]; zamiast tego ześlizgnęli się do podzielnego, cielesnego i oddzielnego e;rwj, które nie jest prawdziwym e;rwj, ale tylko fantomem prawdziwego e;rwj, lub lepiej, wynikiem jego degeneracji. Ponieważ większość ludzi nie potrafi pojąć wyjątkowości i prostoty jednego boskiego e;rwj. . . . Według tych, którzy prawidłowo słuchają boskich słów, imiona avga,ph i e;rwj mają to samo znaczenie, nadane im przez świętych autorów w całym boskim objawieniu" (157-58). Następnie, nasz mistyczny autor, idąc za przykładem Orygenesa, a także Platona, opisuje naturę boskiej miłości (158-59): "Ma ona siłę, która jednoczy wszystko, wiąże wszystko razem i mocno utrzymuje wszystko razem w pięknie i dobroci; istniała przed wszystkim dzięki swojemu pięknu i dobroci… boska e;rwj jest również ekstatyczna [evkstatiko,j], ponieważ nie pozwala kochankom [evrasta,j] należeć do siebie, ale należą do tych, których kochają... Dlatego też wielki Paweł, gdy padł ofiarą boskiej e;rwj i uczestniczył w jej ekstatycznej sile, powiedział z natchnionymi ustami: "Już nie ja żyję, ale żyje we mnie Chrystus". Jak komentuje ps.-Dionizy, Paweł był prawdziwym "ekstatycznym kochankiem [evrasth,j]". Ale nie tylko istoty ludzkie, które kochają Boga, "wychodzą z siebie" w ekstatyczną miłość: Bóg czyni to samo w boskim e;rwj: "Trzeba odważyć się powiedzieć to również dla prawdy: nawet bóstwo, które jest przyczyną wszystkiego ze swoją miłością [e;rwti], dla nadmiaru swojej kochającej dobroci [diV u`perbolh.n th/j evrwtikh/j avgaqo,thtoj] wychodzi z siebie ze swoją opatrznością skierowaną do wszystkich istot [eivj ta. o;nta pa,nta] i jest podobnie oczarowane dobrocią, miłością i namiętnością [avgaph,sei kai. e;rwti]. . . . Dlatego ci, którzy są ekspertami w teologii, nazywają Boga "zazdrosnym" z powodu ogromnie dobrej miłości Boga [e;rwta] do istot, które prowokują jego kochającą gorliwość [evfe,sewj evrwtikh/j] do zazdrości. . . . To, co jest godne miłości [evrasto,n], całkowicie należy do piękna i dobra, a miłość [erwj] mieszka w tym, co piękne i dobre, i ma swoją przyczynę w pięknie i dobru". W 160 na koniec ps.-Dionizy zajmuje się kwestią, że Bóg jest zarówno przedmiotem, jak i podmiotem miłości: "Ale dlaczego teologowie nazywali Boga czasami e;rwj i avga,ph, czasami pożądanym [evrasto,n] i godnym miłości [avgaphto,n]? To z powodu miłości Bóg jest przyczyną, inicjatorem i, by tak rzec, protoplastą; a co do bycia godnym miłości, Bóg jest tak osobiście; więc, w pewien sposób, Bóg jest poruszony, a w inny sposób, Bóg się porusza. Nazywają Boga pożądanym [evrasto,n] i kochanym [avgaphto,n] jako pięknym i dobrym; z drugiej strony nazywają Boga e;rwj i avga,ph jako siłę poruszającą, która wszystko podnosi, jedyne Piękno i Dobro samo w sobie, będące rodzajem manifestacji samego siebie poprzez siebie, dobro emanujące jednością wśród wybranych, prosty ruch miłości [evrwtikh.n ki,nhsin], poruszający się sam, działający na siebie, istniejący wcześniej w dobroci, z dobroci wznoszący się do wszystkich istot i powracający ponownie do dobra". Ponieważ Bóg jest nieskończony, dla ps.-Dionizego, tak jak dla Grzegorza z Nyssy, istnieje również miłość boska. Ps.-Dionizy rzeczywiście kontynuuje: "Stąd miłość boska [e;rwj] ukazuje swoją nieskończoność i brak początku [to. avteleu,thton kai. a;narcon], jak wieczny krąg krążący wokół dobra: od dobra, w dobru i ku dobru". W tym miejscu, w 161, ps.- Dionizy donosi, co jego nauczyciel i "wtajemniczony w boskie tajemnice" (i`erotelesth,j) powiedział o boskiej miłości, zwanej ponownie e;rwj: jego pogląd jest taki, że miłość jest siłą jednoczącą, nie tylko skierowaną od gorszego do lepszego w formie pożądania (jak u Platona), ale także od równego do równego i od lepszego do gorszego w formie Opatrzności: "Pomyślmy o miłości [e;rwj], czy to boskiej, czy anielskiej, czy intelektualnej, czy psychicznej, czy fizycznej, jako o sile jednoczącej, która utrzymuje razem tych, którzy są w nią zaangażowani, i skłania istoty wyższe do opatrznościowej opieki nad tymi, którzy są w większej potrzebie, a równych do wzajemnej relacji". Teolog ten nauczał, że wszystkie te formy miłości mają swoje źródło i początek w Bogu, który jest miłością (ponownie, e;rwj): "Teraz sprowadźmy wszystkie te rodzaje miłości do jednej i pojedynczej miłości [e;rwta], która obejmuje je wszystkie i jest ojcem wszystkich. Najpierw musimy sprowadzić całą miłość z wielu form do dwóch kochających sił [evrwtika.j duna,meij], którymi rządzi absolutna i niezrozumiała przyczyna wszelkiej miłości [e;rwtoj], która przekracza wszystko i do której zmierza cała miłość [e;rwj] wszystkich istot, zgodnie z naturą każdej istoty. Teraz, sprowadzając nawet te dwie siły, z kolei, do jedności, powiedzmy, że jedną prostą siłą jest ta, która porusza się do pewnego rodzaju jednoczącej mieszanki, zaczynając od Dobra i w dół do ostatniej istoty, a od tej ostatniej z powrotem do Dobra poprzez wszystkie istoty. Ta prosta siła obraca się od siebie, przez siebie i na siebie, i rozwija się ku sobie zawsze w ten sam sposób". Maksym Wyznawca (zm. 662) również dołączył avga,ph i e;rwj w swoim opisie miłości boskiej i ludzkiej miłości do Boga. Poświęcił całe dzieło miłości, Centuries on Spiritual Love. Miłość do Boga jest modlitwą (2,1: "Osoba, która prawdziwie kocha Boga, modli się również bez rozproszenia"), a klasyfikacja ludzkich form miłości pokazuje, że najlepszym rodzajem jest ta, która jest motywowana przez Boga: "Ludzie kochają się nawzajem z następujących powodów... : dla Boga, jak cnotliwy kocha wszystkich, a osoba, która jeszcze nie jest cnotliwa, kocha cnotliwych; lub z powodu natury, jak rodzice kochają swoje dzieci i odwrotnie; lub dla próżności, jak osoba, która jest uwielbiona, kocha tych, którzy ją uwielbią; lub z powodu przywiązania do dóbr ziemskich, jako osoba kochająca bogatego, ponieważ otrzymuje od niego dobre rzeczy; lub z powodu przywiązania do zadowolenia, jako osoba dbająca o brzuch i to, co jest poniżej brzucha. Pierwszy motyw jest chwalebny, drugi jest neutralny, pozostałe są namiętne" (2,9). Doskonała miłość, która odpłaca dobrem za zło (2,49), jest bez namiętności, avpaqh,j, zgodnie z poglądem Grzegorza z Nyssy (2,10: "Doskonała miłość pociąga za sobą kochanie każdej istoty ludzkiej w ten sam sposób"; 2,30: "Osoba, która jest doskonała w miłości i osiągnęła szczyt wolności od namiętności... kontempluje naturę wszystkich istot ludzkich, która jest jedna i ta sama, rozważa wszystkich w ten sam sposób i traktuje wszystkich w ten sam sposób. Dla tej osoby nie ma bowiem ani Greka, ani Żyda, ani mężczyzny, ani kobiety, ani niewolnika, ani wolnego, ale Chrystus jest wszystkim we wszystkich"; 2,25: "avpa,qeia nie wyklucza miłości w najmniejszym stopniu, ale ją raczej rodzi"). A jednak, chociaż prawdziwa miłość jest bez namiętności, jest ona opisywana przez Maksyma nie tylko jako avga,ph, ale także jako e;rwj, e;rwj bez namiętności: tak jak u Grzegorza z Nyssy jest e;rwj nie dlatego, że jest namiętnością, ale ze względu na jej intensywność. "Kiedy czyjś umysł jest nieustannie zwrócony ku Bogu, jego apetyt ogromnie wzrasta ku boskiemu e;rwj, a jego impulsywna część jest całkowicie zwrócona ku boskiemu avga,ph. Staje się całkowicie oświecona dzięki swojemu trwałemu uczestnictwu w boskim blasku i po związaniu namiętnej części duszy z samą sobą jest zorientowana na boskie e;rwj, które nie ustaje i na avga,ph, które nie ma końca, ponieważ całkowicie odeszła od rzeczy ziemskich do boskich" (2,48). To samo powiązanie jest widoczne w 3,67: miłość boską można przedstawić jako namiętność tylko metaforycznie, jako błogosławioną namiętność, aby opisać ludzkimi słowami intensywność tej miłości: "Błogosławiona namiętność świętej miłości jest konieczna, która wiąże duszę z duchowymi wizjami i przekonuje ją, aby wolała rzeczy niematerialne od materialnych, rzeczy zrozumiałe [nohta] i rzeczy boskie od zmysłowo postrzegalnych. Miłość do Boga nie jest właściwą namiętnością, ponieważ wszystkie namiętności duszy są sublimowane w tej miłości (3,98): "Doskonała dusza to ta, której namiętna moc zwraca się całkowicie ku Bogu". Izaak z Niniwy, syryjski mistyk z VII w., uczynił z miłości boskiej istotę swojej teologii i soteriologii. Podobnie jak Grzegorz z Nyssy, utrzymywał, że to, co uważamy za kary, ponieważ ich motywem jest miłość Boga, nie tylko nie może być wieczne, ale nawet nie jest karą: jest raczej oczyszczeniem, a cierpienie jest tylko - tak jak w opinii Grzegorza z Nyssy - efektem ubocznym pierwotnego celu Boga: "Bóg karci z miłością, nigdy nie karze i chce tylko, aby jego obraz [tj. dusza ludzka] odzyskał zdrowie; nie żywi urazy" (Nauki duchowe, nr 260 w słowiańskiej Filokalii). Izaak uczynił powszechne zbawienie zależnym od ogromnej miłosiernej miłości Boga, która zawsze troszczy się o wszystkich: "Miłująca opieka Boga zawsze otacza wszystkich ludzi, ale może być dostrzeżona tylko przez tych, którzy oczyścili się ze swoich grzechów i w każdej chwili mają Boga w swoich myślach". Nawet Izaak uważa śmierć Chrystusa na krzyżu za nic innego, jak tylko wyraz nieskończonej miłości Boga, jak pokazuje fragment z tak zwanej drugiej części jego dzieła: "Jeśli gorliwość była właściwa, aby naprawić ludzkość, dlaczego Bóg Logos musiałby przyjąć ciało, aby zwrócić świat Ojcu, używając dobroci i pokory? I dlaczego pozwolił ludziom rozciągnąć się na krzyżu dla dobra grzeszników, oddając swoje święte ciało cierpieniu za świat? Ze swojej strony oświadczam, że Bóg uczynił to wszystko nie z innego powodu, jak tylko po to, aby dać poznać swoją miłość, aby dzięki większej miłości pochodzącej z tej świadomości, mogliśmy zostać podbici przez jego miłość, z powodu ukazania mocy królestwa niebieskiego, które polega na miłości, przez śmierć Syna". Podobnie w Kephalaia 4,78: "Celem śmierci naszego Pana nie było nasze odkupienie od grzechów ani żaden inny cel, ale tylko po to, aby świat mógł nabyć świadomość miłości Boga do stworzenia. Gdyby było ono skierowane jedynie na odpuszczenie grzechów, wystarczyłoby, aby nas odkupić w jakiś inny sposób". Izaak uważa nie tylko śmierć Chrystusa, ale także Jego wcielenie za motywowane czystą miłością: "Prawdziwa wizja Jezusa Chrystusa, naszego Pana, polega na uświadomieniu sobie znaczenia Jego wcielenia z miłości do nas i upojeniu miłością do Chrystusa" (14,30; patrz także 14,48). Tak jak miłość jest prawdziwym motywem krzyża Chrystusa, tak też jest prawdziwym motywem piekła, jak wynika z rozdz. 39: "Nawet w przypadku udręki i potępienia w Gehennie istnieje jakaś ukryta tajemnica: mądry Stwórca wziął zło naszych uczynków i naszej woli za punkt wyjścia dla swego przyszłego sukcesu, używając tego jako sposobu na doskonałe urzeczywistnienie swojej zbawczej woli, która pozostaje ukryta zarówno przed aniołami, jak i ludźmi, a także jest ukryta przed tymi, którzy są karani, czy to demonami, czy ludźmi, przez cały okres trwania samej kary" - co najwyraźniej oznacza, że nastąpi koniec tej kary - "gdybyśmy powiedzieli lub pomyśleli, że wszystko, co dotyczy Gehenny, nie jest rzeczywiście pełne miłości i przesiąknięte współczuciem, byłoby to opinią pełną bluźnierstwa i obrazą Boga, naszego Pana. Jeśli nawet powiemy, że wyda nas w ogień, abyśmy cierpieli, dręczyli nas i wyrządzali nam wszelkiego rodzaju zło, przypisujemy naturze boskiej wrogość do rozumnych stworzeń, które stworzył z łaski, i to samo dotyczy stwierdzenia, że myśli lub działa ze złości, jakby chciał się zemścić. Pośród wszystkich jego działań nie ma żadnego, które nie byłoby całkowicie motywowane miłosierdziem, miłością i współczuciem: to jest zasada i cel postępowania Boga z nami" (39,22). Jan z Dalyathy, wschodni, syryjski mistyk z VIII w., który głęboko kochał symbole i był pod silnym wpływem tradycji orygenesa, w tym Ps.-Dionizego i samego Izaaka, rozwinął szeroko tematy miłości Boga i mistycznej miłości do Boga. To ostatnie jest widoczne w Ep. 7,1-2: "Zrozum, bracie mój, tę tajemnicę, która jest życiem istot niebieskich i będzie również nasza, tak jak jest ich, w nieskończonym ai?n. Pozwól nam dręczyć się miłością do Tego, który jest Pięknem: to jest cel całej naszej pracy. Błogosławieni, którzy są upojeni Twoją miłością, Boże mój! . . . Skosztuj i zobacz, bracie mój, słodycz naszego dobrego Ojca . . . który objawia się w tych, którzy go kochają i napełnia ich zdumieniem dla swojego Piękna". Aniołowie, którzy opiekują się duszami ludzkimi, odzwierciedlają miłość Boga, co można zobaczyć zwłaszcza w rozprawie 7, O miłości świętych aniołów, inspirowanej przez ps.-Dionizego i Orygenesa. Anioł stróż jest nazywany przez Jana "Aniołem Opatrzności", który czule kocha powierzoną mu duszę (patrz także rozprawa 14, O modlitwie). Mistyczna miłość Chrystusa i mistyczne zaślubiny duszy z Chrystusem, według alegorii Pieśni nad pieśniami Orygenesa i Grzegorza z Nyssy, to tematy drogie Janowi. W Ep. 11,1 podkreśla miłość duszy do Chrystusa i jej wzajemność: "Pod koniec walki koroną, którą Chrystus koronuje osobę, która go kocha, jest wizja Świętej Trójcy: błogosławiony jesteś, o wojowniku. . . . Twój król uleczy twoje rany. . . przywróci twoje zmęczone członki, udręczone z powodu miłości do niego. . . . Te członki zostały zanurzone we krwi swoich ran z miłości do najprzystojniejszego Oblubieńca, ale już w tym życiu jaśnieją wieczną chwałą, którą daje im jako znak". Oczyszczający ogień Boga to ten, który "niszczy i pochłania wszelki tumult i grzech" i jest również identyfikowany z "ogniem Twojej Miłości, przez który wszystkie moce niebieskie są rozpalone", zgodnie z zestawem idei, które można również znaleźć, w syntetycznej formie, w modlitwie na końcu jego listów, która jest prawdziwą syntezą podstawowego pojęcia jego mistycznej teologii: miłość, ogień, piękno, światło, cud, rola aniołów, miłosierdzie, pojawienie się Boga w sercu, aby rozproszyć wrogów - tj. moce zła. Nieprzypadkowo Jan cytuje Rzymian 8:35-39, zgodnie z którymi nic nie będzie w stanie oddzielić nas od miłości Boga. Ten cytat pojawia się wielokrotnie u Jana z Dalyathy; np. w Ep. 31,4 lub w modlitwie następującej po Ep. 42. Wielokrotnie podkreśla miłość Boga, do której "nic nie może się równać" (Ep. 47,8) i która jest niewysłowiona: "Ktokolwiek próbuje mówić o miłości Boga, deklaruje swoją niewiedzę, nieświadomy, że jest to zupełnie niemożliwe" (Ep. 34,1). Jan wychwala zbawczą miłość Boga: "Chwała obfitości Twojej niewysłowionej miłości", która zawsze pozostawia "drzwi otwarte", która "pozwala nam wyjść z więzienia, w którym sami siebie uwięziliśmy, nawet gdybyśmy tego nie chcieli: niech Twoja moc zwycięży nad nami, o miłosierny Ojcze" (Ep. 5,4). Cierpienie samotnika jest wymiarem boskiej uniwersalnej miłości . Anders Nygren w swoim Agape i Eros podkreślił różnicę między erosem, który jest egocentryczny i ludzki, a agape, która jest bezinteresowna i boska (30-35): acc. dla niego "należą one pierwotnie do dwóch całkowicie odrębnych światów duchowych, między którymi nie jest możliwa żadna bezpośrednia komunikacja". Nawet jeśli platoński Eros jest sublimacją "wulgarnego Erosa", niemniej jednak "nie ma sposobu, nawet sublimacji, który prowadzi od Erosa do Agape". W odróżnieniu od Erosa, agape jest skoncentrowana na Bogu, jest przepełnieniem miłości i ofiarnym darem, który zstępuje na ludzi i czyni ich godnymi miłości i zdolnymi do bezinteresownego kochania. Nygren rekonstruuje historię tych dwóch koncepcji od klasycznej filozofii greckiej, poprzez jej wpływ na judaizm, wczesny kościół aż do Reformacji. Według Nygrena Ojcowie Kościoła i średniowieczni autorzy chrześcijańscy przed Lutrem opracowali syntezy agape i eros, w których eros wchłaniał agape i zniekształcał je, szczególnie w przypadku autorów ascetycznych lub mistycznych. Przykłady, które podaje Nygren, to właśnie Orygenes i Grzegorz z Nyssy, w których pracach wskazałem na użycie e;rwj, rozumianego jako intensywna avga,ph, również w sferze boskiej. Ale on szczególnie atakuje teologię caritas Augustyna i teologię e;rwj Ps.-Dionizego. Nygren rozróżnia aktywny ludzki podmiot pragnienia (eros) i receptywny ludzki podmiot wiary (agape). Ale w perspektywie Grzegorza z Nyssy, np. agape jest aktywna, będąc jednocześnie receptywną: jest ciągłym napięciem duszy ku Bogu. I na końcu, także, gdy wszyscy będą związani agape, która zapobiegnie dalszym upadkom, wszyscy dobrowolnie i szczęśliwie wybiorą pozostanie przywiązanymi do najwyższego Dobra. Jeśli chodzi o agape Boga, chociaż jest ofiarna, z pewnością nie jest bierna, ale bardzo aktywna, tak bardzo, że nawet wytworzyła całe stworzenie. Według Nygrena, tylko avga,ph jest autentycznie chrześcijańską miłością(92). :Erwj jest zupełnie inne od avga,ph również dlatego, że avga,ph jest bez motywacji, obojętne na wartości: kocha bez względu na wartość ukochanej osoby, w której tworzy wartość. :Erwj natomiast kocha swoje obiekty tylko dlatego, że są godne miłości; zniekształciło autentyczną wiarę chrześcijańską, gdy teologowie ją przyjęli, co, zdaniem Nygrena, wydarzyło się "gdy chrześcijaństwo próbowało wyrazić się w terminach platońskich" (54). Nygren uważał, że chrześcijaństwo było czyste tylko w swoich nowotestamentowych początkach - które, jak uważał, były obce wpływom hellenistycznym - podczas gdy później nastąpiła "infiltracja" silnych elementów hellenistycznej koncepcji Erosa, aż do "synkretycznego zamieszania" z powodu "hellenizacji chrześcijaństwa" (z wyraźnym przyjęciem terminologii i ideologii Harnacka). Teraz jest to wyraźnie szeroko rozpowszechnione, ale nieuzasadnione założenie, że filozofia w ogóle, a platonizm w szczególności, są niezgodne z chrześcijaństwem i "zanieczyściły" je z zewnątrz: patrz mój Orygenes, Patristic Philosophy, and Christian Platonism: Re-Thinking the Christianization of Hellenism, VigChr 63,2 (2009). Eros zatem, zdaniem Nygrena, charakteryzował grecką filozofię Arystotelesa, Platona i gnostyków i oznacza miłość zachłanną, która odpowiada i dąży do piękna lub doskonałości swojego przedmiotu. Mówiąc właściwie, tylko Bóg może kochać w czysto agapicznym sensie, który przejawia się w Jego dziele odkupienia - tj. w darze Boga Jego jednorodzonego Syna, aby odkupić grzeszników, którzy byli Jego wrogami. Klasyczna filozofia nie może pojąć czysto bezinteresownej miłości ani Boga, który charakteryzuje się taką miłością. Dla gnostyków i późniejszych chrześcijan, którzy byli pod ich wpływem, Bóg zapewnia odkupienie, ponieważ tęskni za społecznością lub pochwałami od swojego stworzenia, lub ponieważ musi przywrócić swoje stworzenie do pierwotnego porządku, aby zadowolić siebie. Zauważam, że z pewnością nie dotyczy to ani Orygenesa, ani Grzegorza z Nyssy, którzy jasno stwierdzają, że stworzenie Boga nie było motywowane żadną potrzebą. Według Nygrena synteza chrześcijaństwa i platonizmu wytworzyła aberracje wzywające do reformy i odzyskania czystości agape, nieskażonej przez eros; ta reforma nadeszła wraz z Lutrem, po Ojcach i średniowiecznych autorach. (W średniowieczu, według Nygrena, monastycyzm, legalizm i rytualizm są przykładami ludzkich prób dotarcia do Boga w postawie eros, zamiast chlubienia się zstąpieniem Boga do ludzi w postawie agape). To Lutrowi Nygren poświęcił ostatni rozdział swojej książki. Luter wprowadził rodzaj "rewolucji kopernikańskiej", jak to określił Nygren; skorygował pogląd Augustyna, że najwyższe Dobro osiąga się poprzez całkowitą syntezę agape i eros: caritas. Nacisk Augustyna na niezasłużone zstąpienie Boga do ludzkości stanowi element agape caritas. Jego nacisk na konieczność cnoty we wznoszeniu się ludzkości do Boga stanowi element eros caritas. Jednak w opinii Nygrena czyni to caritas nieautentyczną chrześcijańską miłością. Podczas gdy katolicyzm zbudował doktrynę zbawienia poprzez "wiarę ukształtowaną przez miłość" (739-740), Luter podkreślał zbawienie "tylko przez wiarę" w Boga, który jest agape i którego "miłość wytyczyła sobie nową drogę w dół do zagubionej ludzkości. Raz na zawsze i w sposób decydujący, dokonało się to przez Chrystusa" (741). Warto przypomnieć, że także dla tych Ojców, których krytykował Nygren, Orygenesa i Grzegorza z Nyssy, cała soteriologia, a nawet eschatologiczna apokatastaza zależą od Chrystusa: jeśli wyeliminujemy Chrystusa, żadne zbawienie nie jest możliwe, a tym bardziej powszechne zbawienie. Stanowisko Nygrena popierał teolog reformowany Karl Barth . Benedykt XVI natomiast w swojej encyklice Deus Caritas Est utrzymywał, że zarówno eros, jak i agape są aspektami miłości boskiej i są związane z logosem i naukami Jezusa. Agape jest zstępującą, ofiarną miłością, w której ktoś oddaje siebie drugiemu; eros jest wstępującą, zaborczą miłością, która dąży do otrzymywania od drugiego, ale obie należą do miłości chrześcijańskiej i są dobre, chociaż eros jest zagrożony zdegradowaniem do seksu, jeśli nie zostanie zrównoważony przez duchowość chrześcijańską. W rozdziale 7 wyjaśniono to: "Eros i agape - miłość wstępująca i miłość zstępująca - nigdy nie mogą być całkowicie oddzielone. Im bardziej te dwie rzeczy, w swoich różnych aspektach, znajdują właściwą jedność w jednej rzeczywistości miłości, tym bardziej realizowana jest prawdziwa natura miłości w ogóle. . . . Z drugiej strony, człowiek nie może żyć wyłącznie miłością ofiarną, zstępującą. Nie zawsze może dawać, musi również otrzymywać. Każdy, kto chce dawać miłość, musi również otrzymywać miłość jako dar. . . . Jednak aby stać się takim źródłem, trzeba nieustannie pić na nowo z pierwotnego źródła, którym jest Jezus Chrystus, z którego przebitego serca płynie miłość Boga. . . . Tylko [w drodze kontemplacji] będzie on w stanie wziąć na siebie potrzeby innych i uczynić je swoimi". Tamże. 9-10: "Bóg kocha, a jego miłość można z pewnością nazwać eros, ale jest ona również całkowicie agape. . . . Dzieje się tak nie tylko dlatego, że jest ona dawana w sposób całkowicie bezinteresowny, bez żadnych wcześniejszych zasług, ale również dlatego, że jest to miłość, która przebacza. . . . W Jezusie Chrystusie sam Bóg wyrusza na poszukiwanie "zabłąkanej owcy", cierpiącej i zagubionej ludzkości. . . . Jego śmierć na krzyżu jest kulminacją tego odwrócenia się Boga przeciwko sobie, w którym oddaje siebie, aby podnieść człowieka i go zbawić. To jest miłość w jej najbardziej radykalnej formie".

MODLITWA PAŃSKA (Ojcze nasz): Mt 6:9-13 i Łk 11:2-4 zawierają tekst Modlitwy Pańskiej w dwóch nieznacznie różniących się formach: Mateusza jest dłuższa i weszła do użytku liturgicznego (np. Did. 8,2); Łk jest krótsza, ale została wstawiona w kontekście, który przedstawia okazję, w której Jezus jej nauczał . Przez stulecia ludzie pytali o powody wyjaśniające warianty w Łukaszu i Mateuszu. Orygenes stawia pytanie, pytając samego siebie, czy są to te same modlitwy, najpierw wypowiadane w dłuższym tekście, a następnie powtarzane jednemu z uczniów, czy też obie wersje odpowiadają dwóm różnym modlitwom o wspólnych częściach ; Augustyn uważa, że Łk 11:2-4 jest skróconą formą Mt 6:9-13 . Modlitwa Pańska natychmiast stała się liturgiczną modlitwą i była odmawiana trzy razy dziennie (Did. 8). Około połowy IV w. kilka źródeł potwierdza odmawianie Modlitwy Pańskiej podczas celebracji Eucharystii . Ponadto autorzy chrześcijańscy natychmiast powiązali Modlitwę Pańską z chrztem: Tertulian pisze traktat O modlitwie dla katechumenów, w którym poświęca dużo miejsca Modlitwie Pańskiej; Cyprian pisze o tym w De dominica oratione, traktacie komentującym Modlitwę Pańską, wyraźnie odnosząc się do stanu ochrzczonego (De domin. or. 9; 10; 18); Augustyn poświadcza użycie traditio i redditio orationis dominicae, które następowały po traditio i redditio symboli podczas bezpośredniego przygotowania do chrztu . Patrystyczne komentarze do Modlitwy Pańskiej przyjmują tekst Mateusza jako punkt wyjścia, prawdopodobnie ze względu na jego związek z zastosowaniem liturgicznym. Systematyczne komentarze do Modlitwy Pańskiej znajdziemy w tekstach różnych gatunków literackich (Tertull., De orat.; Cypr., De dom. or.; Orig., De orat.; John Cass., Conl. 9,18-25), katechezy skierowane do katechumenów lub neofitów homilie katechetyczne objaśniające liturgię eucharystyczną , homilie lub traktaty poświęcone głównie wyjaśnianiu Modlitwa Pańska , komentarze lub homilie na temat całości lub części Ewangelii Mateusza , lub na temat Łukasza , teksty o różnych cechach literackich. Od początkowego wezwania ("Ojcze nasz") po poszczególne prośby, każdy komentarz ujawnia zainteresowania indywidualnego komentatora, ich wzajemny wpływ i sytuację wspólnoty, w której żyli. Tak więc np. można wyczuć gorące pragnienie Tertuliana, gdy oczekiwał na paruzję , nacisk Cypriana na jedność wśród braci, którą uważał za większą niż męczeństwo , głęboką refleksję Augustyna nad zagadnieniami teologicznymi, takimi jak grzech i pokusa, w jego długim komentarzu do piątej i szóstej prośby Modlitwy Pańskiej . Ci pisarze przywiązują wielką wagę do pewnych elementów: adopcji jako synów Bożych (komentując początkowe wezwanie), potrzeby uświęcenia chrześcijan, która oddaje chwałę imieniu Bożemu (1. prośba), związku z przypowieścią o dłużnikach , różnicy między diaboliczną pokusą a pokusą/testowaniem wiernego wierzącego . Większość komentatorów umieszcza "królestwo" z drugiej prośby w przyszłości ; inni jednak odczuwają napięcie między królestwem już zrealizowanym a królestwem jeszcze nie w pełni ukończonym , albo po prostu stawiają interpretacje obok siebie (Jan Chrys., Hieronim, Kasjan, Wenancjusz Fortunatus). Jeśli chodzi o prośbę o "chleb" (4. prośba), niektórzy pisarze rozumieją ją w całkowicie materialnym sensie ; inni utożsamiają ją z Chrystusem w Eucharystii ; Augustyn interpretuje ją jako Chrystusa prawdę i Słowo Boże (por. Caes. Arles): ta ostatnia egzegeza była już obecna u Orygenesa. Ponadto liczni Ojcowie akceptują zarówno materialne, jak i duchowe znaczenie chleba, faworyzując pierwsze lub drugie

MIKOŁAJ z Ancyry (V/VI w.?):. Kapłan Ancyry. Nie wiadomo nic pewnego o nim ani o tym, kiedy żył: być może w V lub VI w. Przydatne wskazówki można wyciągnąć z datowania rękopisów catenae, które zachowują fragmenty dzieł przypisywanych mu, nazywając go Mikołajem, Mikołajem kapłanem, Mikołajem kapłanem z Ancyry lub Mikołajem mnichem i kapłanem. Być może można go utożsamić z ascetą z Ancyry, do którego pustelnik Marek napisał swoje Pros Nikolaon i od którego otrzymał w odpowiedzi list z podziękowaniami . Z niektórych odniesień w scholia of catenae do Dziejów Apostolskich wynika, że prawdopodobnie był autorem komentarzy do ksiąg biblijnych: In prophetam Ioel i In prophetam Amos. Być może możemy przypisać mu również komentarz In Psalmos i jeden In Ionam, z których posiadamy dwa fragmenty z interpretacjami dosłownymi.

MIKOŁAJ z Miry (zm. 343): Wśród sygnatariuszy Soboru Nicejskiego (325), jako biskup Miry w Licji (Azja Mniejsza). Nie wiemy prawie nic o jego życiu. Prawdopodobnie urodził się w Patarze. Zmarł 6 grudnia 343. Został pochowany poza miastem, w kierunku morza, gdzie jego szczątki doczesne pozostały aż do ich przeniesienia do Bari, 9 maja 1087, kiedy to dokonali inwazji Saraceni. Mauzoleum ma formę kaplicy z IV w. z jego sarkofagiem z marmuru, ozdobionym scenami pasterskimi, pod arcosolium. Wydaje się, że został wstawiony do bazyliki typu ad corpus na planie kwadratowego krzyża, nad którą znajdują się sklepienia i kopuły (VI w.), których ostatnia restauracja datowana jest na drugą ćwierć XI w. Jego kult popularny był rozległy i powszechny, a nowy impuls nadała mu translacja do Bari pod koniec XI w. Jednak legenda o Mikołaju nie ma wartości historycznej. Jego święto obchodzone jest 6 grudnia i 9 maja.

Moc Ziemi: Energia obecna w kamieniach, ziołach, płomieniach, wietrze i innych obiektach naturalnych. Jest manifestacją Mocy Boskiej i może być wykorzystana podczas magii do wywołania potrzebnej zmiany.

Moc Osobista: Energia, która podtrzymuje nasze ciała. Ostatecznie pochodzi od Bogini i Boga (a raczej mocy, która za Nimi stoi). Najpierw czerpiemy ją od naszych biologicznych matek w łonie matki, a następnie z pożywienia, wody, Księżyca, Słońca i innych obiektów naturalnych. Uwalniamy moc osobistą podczas stresu, ćwiczeń, seksu, poczęcia i porodu. Magia jest często ruchem mocy osobistej w określonym celu.

Mabon: Około 21 września, w czasie równonocy jesiennej, wiccanie świętują drugie żniwa. Natura przygotowuje się do zimy. Mabon to pozostałość po starożytnych świętach żniw, które w takiej czy innej formie były niegdyś niemal powszechne wśród mieszkańców Ziemi.

Magia: Ruch naturalnych energii (takich jak Moc Osobista) w celu wywołania potrzebnej zmiany. Energia istnieje we wszystkim - w nas samych, roślinach, kamieniach, kolorach, dźwiękach, ruchach. Magia to proces pobudzania lub budowania tej energii, nadawania jej celu i uwalniania. Magia jest praktyką naturalną, a nie nadprzyrodzoną, choć jest słabo poznana.

Magiczny Krąg: Sfera zbudowana z Mocy Osobistej, w której rytuały wiccańskie są zazwyczaj odprawiane. Termin ten odnosi się do okręgu, który oznacza penetrację ziemi przez sferę, ponieważ rozciąga się zarówno nad, jak i pod nią. Jest on tworzony poprzez wizualizację i magię.

Magiczny nóż: Zobacz Athame.

Medytacja: Refleksja, kontemplacja, zwrócenie się do wewnątrz, ku sobie lub na zewnątrz, ku Bóstwu lub naturze. Cichy moment, w którym praktykujący może skupić się na konkretnych myślach lub symbolach, albo pozwolić im pojawić się nieproszonym.

Megalit: Ogromny kamienny monument lub budowla. Stonehenge jest prawdopodobnie najbardziej znanym przykładem budowli megalitycznej.

Menhir: Stojący kamień, prawdopodobnie podnoszony przez ludy pierwotne ze względów religijnych, duchowych lub magicznych.

menedżer wsparcia : kierownik zaplecza firmy papierów wartościowych

manipulacja giełdowa : praktyka polegająca na próbie wpływania na cenę akcji poprzez ich kupno lub sprzedaż, aby stworzyć wrażenie, że akcje są szeroko przedmiotem obrotu

manipulator giełdowy : osoba, która próbuje wpłynąć na cenę akcji w swoim lub jej własna korzyść

mały : nieduży

małe ogłoszenia : liczba mnoga krótkie prywatne ogłoszenia w gazecie, np. sprzedaż drobnych przedmiotów lub oferty pracy

mały biznes : firma, której roczny obrót wynosi mniej niż 5,6 miliona funtów i która nie zatrudnia więcej niż 50 pracowników

mały przedsiębiorca : mężczyzna, który jest właścicielem małej firmy

małe firmy : j firmy, które są notowane na giełdzie, ale mają małą kapitalizację

mała firma : to samo co mała firma

mały inwestor : osoba dysponująca niewielką sumą pieniędzy inwestować

małżonek : mąż lub żona

małżonek : odnoszący się do małżonka

monopol państwowy : sytuacja, w której państwo jest jedynym dostawcą produktu lub usługi

makler giełdowy : osoba, która kupuje lub sprzedaje akcje dla klientów

maklerstwo papierów wartościowych : działalność polegająca na obrocie akcjami klientów firma maklerska

miękki : nietrudno podjąć łagodną decyzję o zrobieniu czegoś, co wiąże się z najmniejszym ryzykiem, wysiłkiem lub problemami

miękkie towary : artykuły spożywcze, które są obchodzone jako towary (takie jak ryż, kawa itp.)

miękka waluta : waluta kraju o słabej gospodarce, która jest tania w zakupie i trudna do wymiany na inne waluty. Przeciwieństwo twardej waluty

miękkie dolary : rabaty udzielane przez brokerów firmom zarządzającym pieniędzmi w zamian za transakcje z funduszami

miękkie lądowanie : zmiana strategii gospodarczej w celu przeciwdziałania inflacji, która nie powoduje bezrobocia ani spadku standardu życia i ma jedynie niewielki wpływ na większość populacji

miękka pożyczka : pożyczka od firmy dla pracownika lub od jednego rządu do drugiego po bardzo niskim oprocentowaniu lub bez płatnych odsetek

miękki rynek : rynek, na którym nie ma wystarczającego popytu i na którym ceny spadają

miękka sprzedaż : proces przekonywania ludzi do kupowania poprzez zachęcanie, a nie zmuszanie im to zrobić

makler papierów wartościowych: osoba, której działalność polega na kupowaniu i sprzedawaniu akcji i udziałów

margines bezpieczeństwa : czas lub przestrzeń przeznaczona na upewnienie się, że coś można zrobić bezpiecznie

miejsce : członkostwo w giełdzie papierów wartościowych skrót SEC (Securities and Exchange Commission)

makler papierów wartościowych : to samo co makler papierów wartościowych

mydło : USA wstępny prospekt, pierwszy prospekt nowej emisji akcji, sporządzany w celu sprawdzenia reakcji rynku na proponowaną emisję, ale bez podawania ceny nowych akcji. Jest to

metoda degresywnego salda : metoda amortyzowania aktywów, w której aktywa są amortyzowane według stałego procentu ich kosztu każdego roku. Nazywana również metodą degresywnego salda

majątek osobisty : rzeczy należące do osoby

monopol publiczny : sytuacja, w której organizacja będąca własnością państwa i zarządzana przez nie (np. Poczta) jest jedynym dostawcą produktu lub usługi

marża zysku: różnica procentowa między przychodem ze sprzedaży a kosztem sprzedaży

miks produktów: asortyment różnych produktów, które firma ma na sprzedaż

marża zysku przed opodatkowaniem : zysk przed opodatkowaniem wykazywany jako procent obrotu w rachunku zysków i strat

metale szlachetne : bardzo cenne metale, takie jak złoto i platyna

menedżer portfela : osoba zarządzająca portfelem akcji

materiał punktu sprzedaży : materiał wystawowy reklamujący produkt w miejscu jego sprzedaży, np. plakaty lub kosze na śmieci. Skrót POS

makler papierów wartościowych dla klientów indywidualnych : makler papierów wartościowych działający w imieniu inwestorów prywatnych

miejsca podstawowe : najcenniejsze miejsca handlowe np. na głównych ulicach handlowych. Porównaj witryny drugorzędne

model cenowy : skomputeryzowany system obliczania ceny na podstawie kosztów, przewidywanych marż itp.

materiały : towary sprzedawane na bieżącym rynku, w przeciwieństwie do kontraktów terminowych

miesiąc dostawy: miesiąc w kontrakcie futures, w którym nastąpi faktyczna dostawa

mnożnik depozytu: współczynnik, o który bank może zwiększyć depozyty w stosunku do swoich rezerw

milioner dolarowy: osoba posiadająca ponad milion dolarów

Ministerstwo Finansów : departament rządowy zajmujący się finansami kraju

KOMENTARZ: W większości krajów departament rządowy zajmujący się finansami nazywa się Ministerstwem Finansów, a na jego czele stoi Minister Finansów. Zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i w Stanach Zjednoczonych departament ten nazywa się Skarbem Państwa, a w Wielkiej Brytanii ministrem odpowiedzialnym jest Kanclerz Skarbu Państwa, a w Stanach Zjednoczonych Sekretarz Skarbu Państwa

makler giełdowy : niezależny makler giełdowy, który kupuje i sprzedaje na własny rachunek

makler giełdowy : makler giełdowy będący członkiem domu maklerskiego

makler walutowy , waluta obca ,dealer : osoba handlująca na rynku walutowym

Ministerstwo Spraw Zagranicznych: ministerstwo zajmujące się stosunkami z zagranicą

majątek : duża suma pieniędzy

marża terminowa : różnica między ceną bieżącą a ceną terminową

moc zarobkowa: kwota pieniędzy, jaką ktoś powinien być w stanie zarobić

model ekonomiczny : komputerowy plan systemu gospodarczego kraju, używany do prognozowania trendów gospodarczych

miara ekonomiczna : działanie mające na celu oszczędzanie pieniędzy lub materiałów

majątek : majątek pozostawiony przez osobę zmarłą

majątek podatek : podatek płacony od prawa do przekazania majątku spadkobiercom, oparty na wartości majątku i płacony przed jego przekazaniem spadkobiercom

mechanizm kursowy : metoda stabilizacji kursów walutowych w ramach Europejskiego Systemu Walutowego, w której kursy walut mogły się wahać tylko w górę lub w dół w wąskim pasmie (zwykle 2,25% w obie strony, ale dla niektórych walut rozszerzało się ono do 6%) bez konieczności reorganizacji wszystkich walut w systemie. Skrót ERM

makler wyłącznie wykonawczy : to samo co makler wyłącznie transakcyjny

minimum : najmniejsza możliwa ilość, cena lub liczba, aby utrzymać wydatki na minimalnym poziomie, aby zminimalizować ryzyko straty

minimalne saldo: najmniejsza kwota pieniędzy, która musi być przechowywana na koncie, aby kwalifikować się do świadczonych usług.

minimalna stopa oprocentowania kredytów: dawniej stopa, po której Bank Anglii pożyczał pieniądze innym bankom (obecnie zwana "stopą bazową"). Skrót MLR

mikropłatności: technologia opracowana w celu umożliwienia odwiedzającym wydawanie bardzo małych kwot pieniędzy (zwykle w celach informacyjnych) na stronie internetowej. KOMENTARZ: Gdy klienci kupują towary lub wydają na stronie internetowej kwotę powyżej 5 funtów, dla sprzedawcy opłacalne jest akceptowanie płatności kartą kredytową lub inną formą pieniądza elektronicznego. Gdy od klientów pobierane są bardzo małe kwoty (zwykle kilka pensów lub centów) za informacje, pobieranie płatności ze standardowej karty kredytowej jest nieopłacalne. Mikropłatności pozwalają sprzedawcy bezpośrednio obciążyć portfel elektroniczny lub konto bankowe odwiedzającego.

mid- prefiks : middle od połowy 2001 od połowy 2001

MFN: skrót od najwyższego uprzywilejowania

Mibtel: indeks cen akcji na Giełdzie Papierów Wartościowych w Mediolanie ,Giełda Papierów Wartościowych we Włoszech

mikro- : przedrostek bardzo mały

mikrokapitalizacja : udział w spółce o bardzo małej kapitalizacji

mikroekonomia: nauka o ekonomii ludzi lub pojedynczych firm. Porównaj makroekonomia. (UWAGA: wymaga czasownika w liczbie pojedynczej)

m: 1. metr 2. mila 3. milion

metal : rzeczownik materiał (pierwiastek lub związek chemiczny),który może przenosić ciepło i elektryczność

KOMENTARZ: Tylko niektóre metale są przedmiotem obrotu jako towary: są to metale nieszlachetne: aluminium, miedź, ołów, nikiel, cyna, cynk (które są przedmiotem obrotu na Londyńskiej Giełdzie Metali) oraz metale szlachetne metale: złoto, srebro, platyna i pallad (które są przedmiotem obrotu na London Bullion Market, COMEX i innych giełdach).

metoda : sposób robienia czegoś.

metical: : jednostka walutowa używana w Mozambiku

merge : łączyć.

merger : połączenie dwóch lub więcej firm. W wyniku fuzji firma jest obecnie największa w branży.

marynarz handlowy :wszystkie statki handlowe kraju

marynarka handlowa : wszystkie statki handlowe danego kraju.

Main Street : US najważniejsza ulica w mieście, przy której zazwyczaj znajdują się sklepy i banki

MATIF : francuski rynek kontraktów terminowych na akcje. Pełna forma: marché ? terme des instruments financiers mature .

Market Value Adjuster: metoda obliczania straty wartości rynkowej obligacji lub ubezpieczenia w momencie jej wykupu. Skrót MV A

memorandum i statut spółki , memorandum of association : dokumenty prawne powołujące spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością i zawierające szczegóły dotyczące jej nazwy, celów, kapitału zakładowego, przebiegu posiedzeń, mianowania dyrektorów i siedziby

mentee : mniej doświadczony pracownik, któremu oferuje specjalne wskazówki i wsparcie szanowana i zaufana osoba z większym doświadczeniem (mentor)

mentor : osoba szanowana i zaufana przez mniej doświadczonego pracownika, która oferuje mu specjalne wskazówki i wsparcie

meet : 1. zadowalać się czymś 2. zapłacić za coś

meeting :wydarzenie, na którym spotyka się grupa osób w celu omówienia spraw będących przedmiotem ich wspólnego zainteresowania

mega-cap : akcja o najwyższej kapitalizacji i wzroście. kapitalizacja, mikrokapitalizacja, średniakapitalizacja, małakapitalizacja

mediums: akcje rządowe, których termin zapadalności wynosi od siedmiu do piętnastu lat

mediana: środkowa liczba w liście liczb

miara : 1. sposób obliczania wielkości lub ilości jako miara wyników firmy jako sposób oceny, czy wyniki firmy są dobre, czy złe 2. rodzaj działania podjąć środki zapobiegające czemuś działać, aby powstrzymać coś

Market Watcher: : rzeczownik osoba, która uważnie śledzi trendy giełdowe

Maxi ISA: ISA, które oferuje możliwość inwestowania na giełdzie, z limitem łącznych inwestycji gotówkowych i giełdowych w wysokości 7000 GBP rocznie.

marża : 1. podwyżka ceny . 2. różnica między kosztem produktu lub usługi a ceną sprzedaży

masowa produkcja: wytwarzanie dużych ilości identycznych produktów.

masowe bezrobocie: bezrobocie dotyczący dużej liczby osób.

MasterCard : międzynarodowa organizacja kredytowa, wspierana przez grupę banków

maksymalizacja : rzeczownik proces maksymalizacji zysku lub maksymalizacja zysku

maksymalizować: maksymalizować zysk

maksimum : największa możliwa liczba, cena lub ilość .

marketing: działalność polegająca na prezentowaniu i promowaniu towarów lub usług w taki sposób aby klienci chcieli je kupić

mark : 1. znak umieszczany na przedmiocie, aby coś pokazać 2. dawna jednostka monetarna w Niemczech (UWAGA: Zwykle pisane DM po cyfrze: 25DM.)

mark down: obniżyć cenę czegoś

mark up: czasownik frazowy oznaczający podwyższenie ceny czegoś, podniesienie ceny

marka , markka:, jednostka walutowa używana w Finlandii przed wprowadzeniem euro (UWAGA: pisane MK)

mark-down : 1. obniżenie ceny czegoś poniżej zwykłej ceny 2. procentowa wartość, o którą obniżono cenę.

margines błędu: liczba błędów, które można zaakceptować w dokumencie lub w obliczeniu

margines bezpieczeństwa: wyprodukowane jednostki lub sprzedaż takich jednostek, które przekraczają próg rentowności

małżeński : odnoszący się do małżeństwa

marché : francuskie słowo oznaczające rynek. MATIF

margines: 1. różnica między kwotą otrzymaną ze sprzedaży produktu a kwotą zapłaconą za niego 2. dodatkowa przestrzeń lub czas 3. różnica między odsetkami płaconymi deponentom a odsetkami pobieranymi od kredytobiorców przez bank, kasę budowlaną itp. 4. depozyt wpłacany przy zakupie kontraktu futures

margines: 1. ledwo wart zapłaconych pieniędzy 2. mało opłacalny marginalny zwrot z inwestycji

manipulować: manipulować rachunkami w celu sfałszowania rachunków, aby firma wydawała się rentowna manipulować rynkiem, aby wpływać na ceny akcji na swoją korzyść

menedżer: 1. kierownik działu w firmie 2. osoba odpowiedzialna za oddział lub sklep.

menedżerski: przymiotnik odnoszący się do menedżerów.

managership : praca menedżera.

Managing Agent : osoba zarządzająca codzienną działalnością syndykatu Lloyd′s.

Managing Director : dyrektor zarządzający całą firmą. Skrót MD

Managing Underwriter : w USA, firma gwarantowania emisji akcji, która organizuje ich emisję

Manat : jednostka walutowa używana w Turkmenistanie

M&A : skrót od fuzji i przejęć

Mandate : polecenie, które pozwala na coś

Mandatory: obligatory

M0:symbol najwęższej brytyjskiej miary podaży pieniądza, obejmującej monety i banknoty w obiegu oraz depozyty banków komercyjnych w Banku Anglii

M1: symbol miary podaży pieniądza, obejmującej wszystkie monety i banknoty oraz pieniądze osobiste na rachunkach bieżących

M2: symbol miary podaży pieniądza, obejmującej monety i banknoty oraz pieniądze osobiste na rachunkach bieżących i depozytowych

M3: symbol szerokiej miary podaży pieniądza, obejmującej M2 oraz pieniądze osobiste w depozytach rządowych i depozytach w walutach innych niż funt szterling (w USA obejmuje depozyty terminowe powyżej 100 000 USD oraz fundusze rynku pieniężnego i eurodolary posiadane przez rezydentów USA) ? M3 symbol brytyjskiej miary podaży pieniądza w funcie szterlingu, obejmującej monety i banknoty, pieniądze osobiste w rachunkach bieżących i depozytowych rachunki i depozyty rządowe

makro-: bardzo duży, obejmujący szeroki obszar

makroekonomia : badanie gospodarki całego obszaru, całej branży, całej grupy ludności lub całego kraju, w celu ułatwienia planowania gospodarczego.

makro fundusz hedgingowy : fundusz hedgingowy, który inwestuje w całe regiony

magnetyczny charakter czytania : rozpoznawanie znaków za pomocą tuszu magnetycznego ; system rozpoznający znaki poprzez wykrywanie tuszu magnetycznego używanego na czekach. Skrót MCR, MICR

majeure : siła wyższa

major : przymiotnik ważny Istnieje duże ryzyko pożaru.

maintenance : 1. proces utrzymywania czegoś w ruchu lub działaniu. 2. proces utrzymywania maszyny w dobrym stanie technicznym.

make : 1. wykonać czynność , złożyć ofertę kupna czegoś zaoferować kupno czegoś dokonać płatności zapłacić wpłacić depozyt wpłacić pieniądze w formie depozytu 2. zarabiać pieniądze 3. zyskać na wartości 4. zarabiać - mieć więcej pieniędzy po zawarciu umowy - ponieść stratę - mieć mniej pieniędzy po zawarciu umowy - zarobić krocie - osiągnąć bardzo duży zysk

make out: pisać coś

make over: prawnie przenieść własność

make up: tworzyć rachunki - uzupełniać rachunki

make up for: rekompensować coś

maker: osoba, która podpisuje weksel, w którym obiecuje zapłacić pieniądze

MV A: 1. wartość dodana rynkowa 2. regulator wartości rynkowej

mutual : przymiotnik, własność członków, a nie akcjonariuszy; każda organizacja komercyjna, której właścicielami są jej członkowie, a nie akcjonariusze.

mnożnik :liczba, która mnoży inną lub czynnik, który ma tendencję do mnożenia czegoś, jako wpływ nowych wydatków na całkowity dochód i rezerwy

mnożyć : 1. obliczać sumę różnych liczb dodanych do siebie określoną liczbę razy. 2. rosnąć lub zwiększać zyski pomnożone w latach prosperity.

muni:to samo co obligacja komunalna (nieformalnie)

mnożenie : czynność mnożenia

MPC : skrót od Komitetu Polityki Pieniężnej

multimillion : odnoszący się do kilku milionów funtów lub dolarów.

multimilioner : osoba posiadająca nieruchomości lub inwestycje o wartości kilku milionów funtów lub dolarów.

multinational : (firma) posiadająca oddziały lub spółki zależne w kilku krajach. Nazywana również transnarodową.

motywacja: chęć do dobrej pracy lub sprzedaży dużych ilości produktu

mount up: oznaczający szybki wzrost Koszty rosną.

mounting : rosnący

move: oznaczający formalne zaproponowanie przyjęcia wniosku przez zgromadzenie.

miesięczny: odbywający się co miesiąc lub otrzymywany co miesiąc.

miesięczny raport sprzedaży: raport sporządzany co miesiąc, pokazujący liczbę sprzedanych pozycji lub kwotę pieniędzy otrzymaną przez firmę za sprzedaż akcji.

Moody′s Investors Service: amerykańska organizacja ratingowa, która przyznaje rating pokazujący wiarygodność organizacji dłużnika (jej ratingi wahają się od AAA do C). Wydaje również ratingi obligacji komunalnych, od MIG1 (najwyższy rating) do MIG4.

moratorium : tymczasowe wstrzymanie spłat odsetek od pożyczek lub należnego kapitału.

Morningstar: USA, agencja przyznająca ratingi funduszom inwestycyjnym.

monopol: sytuacja, w której jedna osoba lub firma jest jedynym dostawcą danego produktu lub usługi, co powoduje monopol.

miesiąc : jeden z dwunastu okresów, w których rachunki roczne są wymagalne na koniec bieżącego miesiąca.

monitor: sprawdzać lub badać, jak coś działa.

maszyna do robienia pieniędzy: przedmiot, który sprzedaje się bardzo dobrze lub jest bardzo dochodowy

momentum: ruch w górę cen akcji, sugerujący, że ceny będą nadal rosły

momentum inwestor: inwestor, który kupuje akcje, których ceny zdają się rosnąć

monetaryzm: teoria, że ilość pieniądza w gospodarce wpływa na poziom cen, dzięki czemu inflację można kontrolować poprzez regulację podaży pieniądza

monetarista : soba wierząca w monetaryzm i działająca zgodnie z nim przymiotnik zgodnie z monetaryzmem

monetarny: przymiotnik odnoszący się do pieniędzy lub waluty

model : 1. mała kopia czegoś, zrobiona w celu pokazania, jak będzie wyglądać po ukończeniu. 2. styl lub rodzaj produktu. 3. osoba, której zadaniem jest noszenie nowych ubrań, aby pokazać je potencjalnym nabywcom. 4. coś, co można skopiować 5. opis w formie danych matematycznych

MMC: Komisja ds. Monopoli i Fuzji.

mobilizować: łączyć rzeczy lub ludzi i przygotowywać ich do działania, zwłaszcza walczyć. mobilizować kapitał. gromadzić kapitał na wsparcie czegoś. mobilizować zasoby. bronić oferty przejęcia. uzyskać poparcie akcjonariuszy itp., aby zapobiec przejęciu firmy.

Mittelstand :niemieckie określenie sektora średnich przedsiębiorstw.

mieszany: 1. złożony z różnych rodzajów lub z różnych typów rzeczy razem 2. ani dobry, ani zły

MIRAS: skrót od ulgi odsetkowej od kredytu hipotecznego u źródła

Minister: członek rządu kierujący ministerstwem minister rządu minister handlu minister spraw zagranicznych minister spraw zagranicznych (UWAGA: w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych nazywani są sekretarzami

ministerstwo : departament w rządzie

mennica : fabryka, w której produkuje się monety

minus : mniej, bez

młyn : jedna piąta centa

milion : liczba 1 000 000

milioner : osoba posiadająca ponad milion funtów lub dolarów

min: 1. minuta 2. minimum

mini-: przedrostek bardzo mały

minibudżet : sprawozdanie okresowe ministra finansów dotyczące planów finansowych

mini ISA : ISA, na którym w danym roku można zainwestować do 4000 GBP w akcje i udziały lub do 3000 GBP w gotówce.

mini Madoff : oszust finansowy, który jest oskarżony lub popełnił przestępstwa podobne do przestępstw Bernarda Madoffa, np. w piramidach finansowych

MOP : (Międzynarodowa Organizacja Pracy)

MFW : (Międzynarodowy Fundusz Walutowy)

między- : między transakcjami

międzybankowy : między bankami depozyty międzybankowe pieniądze, które banki deponują w innych bankach stopy międzybankowe stopy procentowe pobierane od pożyczek międzybankowych

marża stopy procentowej: różnica między odsetkami, które bank płaci od depozytów, a odsetkami, które pobiera od pożyczek.

międzynarodowy : pracujący między krajami

Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju : oficjalna nazwa Banku Światowego. Skrót IBRD

Międzynarodowa Izba Rozliczeniowa Towarów: izba rozliczeniowa, która zajmuje się rozliczaniem kontraktów futures na towary i finansowe kontrakty futures. Skrót: ICCH

Międzynarodowa Korporacja Finansowa : spółka zależna Banku Światowego, udzielająca pożyczek firmom prywatnym. Skrót IFC

Międzynarodowa Organizacja Pracy : sekcja Organizacji Narodów Zjednoczonych, która stara się poprawić warunki pracy i płace pracowników w krajach członkowskich.Skrót MOP

Międzynarodowy Fundusz Walutowy : rodzaj banku, który jest częścią Organizacji Narodów Zjednoczonych i pomaga państwom członkowskim w trudnościach finansowych, udziela porad finansowych członkom i wspiera handel światowy. Skrót MFW

Międzynarodowy Rynek Walutowy : część Giełdy Handlowej w Chicago, zajmująca siękontraktami terminowymi na rynku finansowym. Skrót IMM

międzynarodowy system monetarny : metody kontrolowania i wymiany walut między krajami

międzynarodowe rynki pieniężne : rynki takie jak euromarket, międzynarodowy rynek pożyczek lub pożyczek w eurowalutach

międzynarodowy przekaz pieniężny: przekaz pieniężny w obcej walucie, płatny osobie mieszkającej w obcym kraju

Międzynarodowa Giełda Naftowa : londyńska giełda towarowa, na której handluje się kontraktami terminowymi na ropę naftową i gaz ziemny. Skrót IPE

mechanizm interwencji : metoda stosowana przez banki centralne w celu utrzymania parytetów kursowych, np. kupując lub sprzedając walutę obcą

Międzystanowa Komisja Handlu: Stany Zjednoczone: agencja federalna regulująca działalność gospodarczą obejmującą dwa lub więcej stanów USA. Skrót ICC

magazyn inwestycyjny : czasopismo poświęcone akcjom, funduszom powierniczym i innym możliwym inwestycjom

misja handlowa: wizyta grupy biznesmenów w celu omówienia handlu.

małżonek towarzyszący: odnoszący sukcesy pracujący małżonek osoby pracującej za granicą (jedno z nich musi dojeżdżać w weekendy)

Mała tablica: taki sam jak Amerykańska Giełda Papierów Wartościowych

marża pożyczkowa: uzgodniony spread kredytowy, oparty na stawce LIBOR

mieszkaniec: osoba mieszkająca w nieruchomości

Miłośnik złota: osoba wierząca, że złoto to najlepsza inwestycja (nieformalnie)

Marża brutto: procentowa różnica między ceną otrzymaną a jednostkowym kosztem produkcji lub ceną zakupu towarów przeznaczonych do odsprzedaży. Skrót GM

Masa brutto: masa kontenera i jego zawartości

materiały informacyjne : pieniądze wypłacone za pomoc komuś w trudnej sytuacji

mocno : jest mocno zadłużony ma wiele długów są mocno zaangażowani w nieruchomości mają duże inwestycje w nieruchomości firma musiała zaciągnąć duże pożyczki, aby spłacić swoje długi firma musiała pożyczyć duże sumy pieniędzy

Marża odsetkowa netto : różnica między odsetkami otrzymywanymi przez bank od kredytów a odsetkami wypłacanymi przez niego od depozytów

Marża netto : procentowa różnica między otrzymaną ceną a wszystkimi Koszty, w tym koszty ogólne

masa netto : masa towarów po odliczeniu materiału opakowaniowego i pojemnika

magazynowa pojemność : dostępna przestrzeń w magazynie

marnowanie aktywów: aktywa, które stopniowo tracą na wartości z upływem czasu, np. krótkoterminowa dzierżawa nieruchomości

Majątek nieoczekiwany: majątek pochodzący z zysków nieoczekiwanych

miejsce pracy: pamięć lub przestrzeń dostępna na komputerze do pracy tymczasowej

młodszy personel: osoby na mniej ważnych stanowiskach w firmie

miedź : metal, którym handluje się na giełdach towarowych, takich jak London Metal Exchange

metoda kapitalizacji : stosowana przy kapitalizacji odsetek (dziennej, miesięcznej, kwartalnej lub rocznej). Skrót CM

mediacja : praktyka łączenia stron sporu z niezależną stroną trzecią, tak aby spór mógł zostać rozwiązany poprzez szereg negocjacji

materiały konferencyjne : pisemny raport z tego, co miało miejsce na konferencji

moneta : kawałek metalowego pieniądza

mieszanie : czynność polegająca na mieszaniu informacji finansowych z różnych źródeł w taki sposób, że nie można zidentyfikować pojedynczego źródła, np. gdy różnica między informacjami finansowymi osoby fizycznej a informacjami finansowymi firmy jest niewyraźna

maszyna do wymiany : maszyna wydająca drobne za banknoty lub większe monety

możliwy do zrealizowania : możliwy do zrealizowania Czek zakreślony nie jest możliwy do zrealizowania w żadnym banku.

metoda kasowa : metoda przygotowywania rachunków przedsiębiorstwa, w której wpływy i płatności są wykazywane w momencie ich dokonania, w przeciwieństwie do wykazywania długów lub należności, które są niespłacone na koniec okresu księgowego. Nazywana również metodą wpływów i płatności

maszyna licząca : jak kalkulator

miesiąc kalendarzowy : cały miesiąc w kalendarzu, od 1. do 30. lub 31.

model wyceny aktywów kapitałowych : / równanie pokazujące związek między oczekiwanym ryzykiem a oczekiwanym zwrotem z inwestycji i służące jako model wyceny ryzykownych papierów wartościowych. Skrót CAPM

miliard : tysiąc milionów (UWAGA: W Stanach Zjednoczonych zawsze oznaczało to tysiąc milionów, ale w brytyjskiej odmianie języka angielskiego oznaczało dawniej milion milionów i nadal jest czasami używane w tym znaczeniu.

metale nieszlachetne : w liczbie mnogiej zwykłe metale stosowane w przemyśle, takie jak aluminium i ołów

masowiec : statek przewożący duże ilości towarów sypkich, takich jak kukurydza lub węgiel

mandat bankowy : pisemne polecenie dla banku, w którym prosi się o otwarcie rachunku i umożliwienie komuś podpisywania czeków w imieniu posiadacza rachunku, a także składanie wzorów podpisów i udzielanie stosownych informacji

Myślenie - czytanie: nie należy mylić z telepatią, ponieważ chociaż oba terminy są czasami używane synonimicznie, to drugie oznacza bezpośrednie działanie jednego umysłu na drugi, niezależne od zwykłych kanałów zmysłowych, podczas gdy takie ograniczenia nie są zawarte w terminie "myślenie - czytanie". W dawnych czasach, gdy wybuchy ekstatycznego szału przypisywano opętaniu przez demony, znajdujemy ekstazyków przypisywanych mocy czytania myśli; czarownice miały być obdarzone tą samą zdolnością; Paracelsus i wczesni magnetyści uznali jej istnienie. Nadejście spirytualizmu nadało myśleniu - czytanie nowy impuls. Teraz to duchy czytały myśli siedzących i odpowiadały im pukaniem i odwracaniem stolików. Jednak do niedawna czytanie - myślenie było przypisywane albo okultyzmowi, albo oszustwu. Nie tylko nie pomyślano o teorii "eterycznej wibracji", ale zjawiska hiperestezji i podświadomego szeptu były bardzo niedoskonałe w ich wpływie na czytanie myśli. Jednak jest prawdopodobne, że te ostatnie oferowały zadowalające wyjaśnienie w wielu przypadkach, szczególnie gdy podmiot był oczarowany. Profesjonalni czytelnicy myśli, którzy występowali na publicznych platformach, oddawali się w dużej mierze oszustwom.

Maść, czarownice: W średniowieczu wierzono, że wszystkie cuda dokonywane przez czarownice - tj. zmienianie się w zwierzęta, przenoszenie się przez powietrze itp. - były dokonywane poprzez namaszczanie się silną maścią. Ponieważ maści są nadal używane w krajach orientalnych jako środek wywołujący wizje, możliwe, że coś takiego może wyjaśniać halucynacje, których, jak się wydaje, doświadczały czarownice. Lord Verularn mówi: "Maść, której używają czarownice, jest podobno robiona z tłuszczu dzieci, wykopanego z ich grobów; z soków z olchy, wilczej jagody i pięciornika, zmieszanych z mąką z drobnej pszenicy: ale przypuszczam, że najbardziej nadają się do tego leki nasenne, a mianowicie: ziele kurze, cykuta, mandragora, szałwia, tytoń, opium, szafran, liście topoli itd."

Mirabilia; Libor: Większą część tej księgi przypisuje się świętemu Klemensowi. Jest to zbiór. przepowiednie dotyczące świętych i sybilli. Zaskakujące jest, że w wydaniu z 1522 r. znajduje się przepowiednia rewolucji francuskiej. Wspomniano tam o wypędzeniu i zniesieniu szlachty, gwałtownej śmierci króla i królowej, prześladowaniu duchowieństwa i kasacie klasztorów, a następnie o kolejnym proroctwie, że orzeł przybywający z odległych krajów przywróci porządek we Francji.

Mirendola, Glaeomo Pieus da: włoski astrolog i kabalista (1463 - 1494). Rodzina tego astrologa odegrała znaczącą rolę w wielu wojnach domowych, które wstrząsały średniowieczną Italią. W czasie swojej działalności posiadali rozległe ziemie w okolicach Modeny, a najcenniejszym z ich dóbr był zamek noszący ich własną nazwę Mirandola; i to właśnie tutaj, w roku 1463, urodził się Giacomo. Wydaje się, że był kimś w rodzaju Admirable Crichtona - nigdy nie przejawiał zamiłowania do zabaw dziecięcych, ale od samego początku poświęcił się nauce; i zgodnie z tradycją, jeszcze przed ukończeniem nastoletniego wieku opanował prawoznawstwo i matematykę, zagłębiał się w morza filozofii i teologii, a nawet zajmował się naukami okultystycznymi, z którymi później miało być łączone jego nazwisko. Chłopiec tego typu z natury nie miał ochoty pozostawać w domu, nic więc dziwnego, że Giacomo wkrótce opuścił swoich braci, aby zająć się rodzinnymi majątkami, a sam udał się na studia na różnych uniwersytetach we Włoszech i Francji. Podczas pobytu w tym ostatnim kraju jego zainteresowanie astrologią i innymi dziedzinami nauki pogłębiło się w szybkim tempie, częściowo dzięki wnikliwemu studiowaniu dzieł Raymonda Lully′ego; a w 1486 roku Giacomo udał się do Rzymu, gdzie wygłosił serię wykładów na temat różnych dziedzin nauki. Podczas gdy zajmował się tymi sprawami, jego erudycja zyskała uznanie części słuchaczy, jednak niektórzy członkowie duchowieństwa podejrzewali go o herezję, donosili o jego czynach Inkwizycji, a nawet starali się o jego ekskomunikę. Papież jednak nie był specjalnie chętny do kłótni z członkiem tak wpływowej rodziny jak Mirandola, dlatego też zrezygnował z brutalnych środków i zamiast tego powołał grupę duchownych, którzy mieli spierać się z naukowcem. Wywiązała się długa sprzeczka, podczas której ława przysięgłych wykazała się całkowitą ignorancją; odnotowano bowiem, że niektórzy z nich wyobrażali sobie, że "Kabal" był człowiekiem, który pisał przeciwko chrześcijaństwu, a kabaliści byli uczniami tego hipotetycznego autora; osoba. Giacomo musiał być głęboko zasmucony głupotą swoich oponentów, musiał czuć, że dyskusja z takimi ludźmi jest zupełnie daremna; Jednakże opublikował obronę idei i teorii głoszonych w swoich wykładach, a w 1493 roku papież Aleksander VI doprowadził sprawę do końca, udzielając przestępcy rozgrzeszenia. Następnie Mirandola udał się do Florencji, gdzie pozostał aż do swojej śmierci w 1494 r., od czasu do czasu zajmując się alchemią, lecz głównie oddając się dalszym studiom kabalistycznym.

Miszna Kompilacja hebrajskich tradycji ustnych, spisana pod koniec II wieku przez pewnego rabina z Galilei. Żydzi twierdzą, że doktryny te mają długą historię i wierzą, że jest to prawo ustne przekazane A - przegranemu w tym samym czasie, w którym otrzymał prawo pisane. Stanowi podstawę Talmudu.

Mopses: Tajne stowarzyszenie sprowadzone do Niemiec, które celebrowało obrzędy gnostycznego szabatu. Zastąpił kabalistyczną "kozę" hermetycznym "psem" jako obiektem kultu. Kandydata do zakonu wprowadzano do kręgu adeptów z zawiązanymi oczami pośród wielkiego zamieszania, a po oddaniu hołdu bożkowi dokonywano inicjacji. Znakiem rozpoznania był grymas. Cała doktryna stowarzyszenia opierała się na czarnej magii. Mopsowie. rekrutowani byli wyłącznie spośród katolików, a przysięgę składaną przy przyjęciu zastępowali uroczystym zobowiązaniem do nieujawniania żadnych tajemnic zakonu - którego praktyki bardzo przypominały szabat średniowiecznych czarowników.

Mormonizm (Kościół Świętych w Dniach Ostatnich): Kościół LDS ma swoje korzenie w osobie Josepha Smitha Jr. Urodził się on w Vermont 23 grudnia 1805 r. i jest odpowiedzialny za stworzenie amerykańskiego imperium religijnego, które rozpoczęło się w 1830 r. Krótka wersja historii mormonów. Około 600 r. p.n.e. dwie rodziny Lehiego i Izmaela opuściły Izrael i dotarły do południowo-zachodniego krańca Ameryki Południowej. Nefi i Laman, dwaj synowie Lehiego, pokłócili się, a Bóg okazał swoje niezadowolenie i przeklął Lamanitów o czarnej skórze, przodków Indian amerykańskich. Bóg poprowadził Nefitów na północ i w czasach Chrystusa przebywali oni w Ameryce Środkowej. Zaraz po ukrzyżowaniu Chrystus przybył do Ameryki i nawrócił Nefitów i Lamanitów. Sto pięćdziesiąt lat później odstępczy Lamanici i religijni Nefici toczyli wojnę, która w 384 r. n.e. spowodowała, że Nefici zostali zmieceni z powierzchni ziemi. Podczas wojny w 384 roku prorok i kapłan Nefitów o imieniu Moroni zauważył, że zostaną oni zniszczeni. Zebrał zapisy swoich poprzedników, sporządził skróconą historię, spisał ją na złotych tablicach i dał swemu synowi Moroniemu, który ukrył ją na wzgórzu w pobliżu Palmyry w stanie Nowy Jork. Piętnaście wieków później Moroni ukazał się Josephowi Smithowi jako anioł i powiedział mu, gdzie znaleźć płyty. Po odnalezieniu tablic otrzymał Urim i Thummin, dzięki którym mógł przetłumaczyć hieroglify na język angielski. W ten sposób powstała Księga Mormona. Smith miał więcej niż jedną wizję. Pierwsza z nich stanowi podstawę wiary mormonów w naturę Boga i Chrystusa. Druga część dotyczy fenomenalnego twierdzenia o płytach i Księdze Mormona. W Księdze Etera 1:34-37 czytamy, że Jeredyci nie chcieli, aby przy budowie wieży Babel doszło do pomieszania ich języka. Wyruszyli do nowego świata i nadal mówił czystym językiem Adama. (Eter 1:33 Który to Jered wyszedł ze swoim bratem i ich rodzinami, z kilkoma innymi i ich rodzinami, z wielkiej wieży, w czasie, gdy Pan pomieszał język ludu i przysiągł w swoim gniewie, że zostaną rozproszeni po całej powierzchni ziemi; i zgodnie ze słowem Pana ludzie zostali rozproszeni. A brat Jereda, będąc wielkim i potężnym człowiekiem, i człowiekiem bardzo łaskawym przez Pana, Jered, jego brat, rzekł do niego: Wołaj do Pana, aby nas nie pomieszał, abyśmy nie rozumieli naszych słów. I stało się, że brat Jereda wołał do Pana, a Pan zmiłował się nad Jeredem; dlatego nie pomieszał języka Jereda; i Jared i jego brat nie zostali pomieszani. Wtedy Jered rzekł do swego brata: Wołaj jeszcze raz do Pana, a może odwróci swój gniew od tych, którzy są naszymi przyjaciółmi, aby nie pomieszał ich języka. I stało się, że Brat Jereda wołał do Pana, a Pan zlitował się także nad ich przyjaciółmi i ich rodzinami, aby nie doznali zawstydzenia. 38 I stało się, że Jered znowu przemówił do swego brata tymi słowy: Idź i zapytaj Pana, czy nas wypędzi z tej ziemi, a jeśli nas wypędzi z tej ziemi, wołaj do Niego: dokąd mamy pójść? A kto wie, czy Pan nie zaprowadzi nas do krainy, która jest lepsza niż cała ziemia? A jeśli tak jest, bądźmy wierni Panu, abyśmy otrzymali ją w dziedzictwo. 39 I stało się, że brat Jereda wołał do Pana według tego, co powiedział Jered. 40 I stało się, że Pan wysłuchał brata Jereda i zlitował się nad nim.) Przy innej okazji Bóg nakazał Jeredytom zbudować łódź i dopłynąć do znanego obecnie kontynentu amerykańskiego. W Eterze 6:5,8 czytamy, że byli popychani przez gwałtowny, nieustanny wiatr. (Eter 6:4 ...i stało się, że gdy uczynili wszystko to, wsiedli na pokłady swoich statków lub barek i wypłynęli na morze, polecając się Panu, Bogu swemu. 5 I stało się, że Pan Bóg sprawił, iż gwałtowny wiatr wiał nad wodami w kierunku ziemi obiecanej. i tak zostali rzuceni na fale morza przez wiatr. I zdarzyło się, że wielokrotnie byli pogrzebani w głębinach morza, gdyż rozbijały się o nich fale górskie, a także z powodu wielkich i strasznych burz, które wywoływała gwałtowność wiatru. I stało się, że gdy zostali pogrzebani w głębinie, nie było wody, która mogłaby im zaszkodzić, gdyż ich naczynia były szczelne jak misa, a także były szczelne jak arka Noego; Gdy więc zostali otoczeni zewsząd przez wielkie wody, wołali do Pana i On wyprowadził ich ponownie na powierzchnię wód. I stało się, że wiatr nie przestawał wiać w kierunku ziemi obiecanej, gdy przebywali na wodach; i tak zostali wypędzeni przez wiatr. I śpiewali pieśni pochwalne Panu; Tak, brat Jereda śpiewał pieśni pochwalne dla Pana, dziękował i chwalił Pana przez cały dzień; A gdy zapadła noc, nie przestawali chwalić Pana. I tak zostali wypędzeni; i żaden potwór morski nie mógł ich złamać, ani wieloryb, który by je zniszczył; i mieli światło stale, bez względu na to, czy znajdowało się nad wodą, czy pod nią. I tak byli wypędzani, trzysta czterdzieści cztery dni po wodzie. I dotarli na brzeg ziemi obiecanej. ) Joseph Smith powiedział, że mormonowska teologia Boga opiera się na przekonaniu, że "Bóg Ojciec ma ciało z ciała i kości, tak namacalne jak człowiek". Orson Pratt powiedział: "Substancja, z której składa się Bóg, jest całkowicie materialna". Brigham Roberts powiedział, że "człowiek jest potomkiem Boga nie w mistycznym sensie, ale w rzeczywistości…". Król Follet powiedział, że "Bóg był kiedyś taki, jakim my jesteśmy teraz". Na koniec cytat Brighama Younga: "Kiedy nasz ojciec Adam przybył do ogrodu Eden, przybył do niego w ciele niebieskim i przyprowadził ze sobą jedną ze swoich wielu żon". Bóg mormonów wspiął się po drabinie życia tak samo, jak czyni to obecnie człowiek. Ludzie są jego fizycznymi potomkami i z czasem staną się tacy jak on, który ma uwielbione ciało z ciała i kości. Rytuały świątyni mormonów w dużym stopniu przypominają masonerię, obejmują również niektóre z tych samych terminów i praktyk. Praktyka mormonów uzasadniałaby te podobieństwa twierdzeniem o dziedziczeniu po Salomonie, jednakże w praktyce Smith musiał mieć dostęp do ogromnej ilości materiałów masońskich na początku XIX wieku

Morgan le Fay: siostra Artura i żona króla Uriena z Gore. Artur oddał jej pochwę swego miecza Excalibura, ale ona oddała go sir Accolonowi, którego kochała, i kazała mu zrobić podrobioną pochwę. Artur jednak odzyskał prawdziwą pochwę, ale znów został przez nią oszukany. Pojawia się jako Królowa Krainy Czarów i jako taka pojawia się w romansach francuskich i włoskich. To właśnie ona pewnego razu wrzuciła Excalibur do jeziora. Zazwyczaj obdarowuje swoich ulubieńców pierścionkiem i trzyma ich przy sobie, podobnie jak Wenus w Tannhaiserze. Jej mit jest odpowiednikiem mitu o Eos i Tytonosie i prawdopodobnie wywodzi się z mitu o słońcu i świcie.

Moses, pastor William Stainton: Jedno z najbardziej znanych mediów związanych ze współczesnym spirytualizmem i prawdopodobnie, zaraz po Home, jedno z najbardziej udanych. Urodził się w 1839 roku w Donington, w Lincolnshire, jako syn nauczyciela. Wykształcenie zdobył w Bedford Grammar School i Exeter College w Oksfordzie. Robił dobre postępy na uniwersytecie, jednak przed przystąpieniem do egzaminów końcowych jego stan zdrowia pogorszył się i zmuszony był wyjechać za granicę. Po powrocie uzyskał tytuł magistra sztuk wyzwolonych, a w 1863 roku przyjął święcenia kapłańskie. Od tego czasu aż do roku 1870 pełnił funkcję wikariusza, najpierw na Wyspie Man, a następnie w Dorsetshire. Ponownie podupadł na zdrowiu i zmuszony był porzucić pracę parafialną i szukać zmiany zajęcia. W 1870 roku został nauczycielem syna doktora. i pani Stanhope Speer, u której mieszkał i która odtąd należała do jego najwierniejszych zwolenniczek. Rok lub dwa później został mianowany nauczycielem języka angielskiego w University College School, lecz pogarszający się stan zdrowia zmusił go do przejścia na emeryturę w 1899 roku. Pod koniec życia pan Moses cierpiał na ciężką depresję i pokrewne zaburzenia nerwowe. Jego życie jako duchownego i nauczyciela było bez zarzutu, a obowiązki wypełniał w sposób, który zyskał mu szacunek zarówno za inteligencję, jak i skuteczność. Jego uwagę spirytualizmem po raz pierwszy przykuła lektura książki R. Dale′a Owena The Debatable Land w 1872 r. Uczestniczył w licznych seansach spirytystycznych, prowadzonych przez takie media, jak Home, a wkrótce potem sam rozwinął w sobie silne tendencje mediumiczne i dawał seanse spirytystyczne małżeństwu Speer i kilku wybranym przyjaciołom. Najlepsze relacje z jego sesji spisał dr. i pani Speers, która prowadziła osobne zapiski z występów, a także sporadyczne relacje innych osób, które zostały dopuszczone do kręgu. Zjawiska te początkowo ograniczały się do stukania i lewitacji mebli, stopniowo jednak stały się bardziej różnorodne i wyraźne. Artykuły toaletowe w pokoju pana Mosesa poruszały się same z siebie i tworzyły krzyż na jego łóżku, duchy przynosiły "aporty" perfum, poduszeczki do igieł, perły i inne przedmioty, a samo medium unosiło się po pokoju. Pod koniec roku zaczęły pojawiać się "światła spirytusowe" i najwyraźniej zrobiły na uczestnikach głębokie wrażenie, choć sądząc po ich opisach, można by sądzić, że wyjaśnienie pana Podmore′a dotyczące "butelek fosforu" nie jest dalekie od prawdy. Oprócz stuków, odgłosów uderzeń i innych hałasów w powietrzu słychać było także dźwięki instrumentów muzycznych. Jednakże być może jego najważniejszymi przejawami były pisma automatyczne, publikowane pod tytułem Nauki Duchowe. Twierdzili, że pochodziły one od kilku duchów, m.in. "Imperatora", "Rektora" i innych, i że większość z nich należała do określonej kasty teologicznej. Choć mieli wysokie skłonności etyczne, odchodzili od chrześcijaństwa, proponując religię spirytualistyczną jako jedyną racjonalną wiarę człowieka. W przeciwieństwie do wielu pism automatycznych dzieła pana Mosesa nie były pisane w sposób ekstrawagancki i wzniosły język, ale nie były też całkowicie pozbawione znaczenia. Należy jednak pamiętać, że był człowiekiem wykształconym i nie było prawdopodobne, aby popełnił takie błędy. Odegrał kluczową rolę w założeniu Brytyjskiego Narodowego Stowarzyszenia Spirytualistycznego, a także zasiadał w radach Towarzystwa Psychologicznego i Towarzystwa Badań Parapsychologicznych. Zerwał jednak kontakty z tą ostatnią instytucją ze względu na stanowisko, jakie zajmowała ona w stosunku do niektórych mediów zawodowych. Od 1884 roku był także prezesem London Spiritual Alliance. Do jego najpopularniejszych dzieł, oprócz Nauk duchowych, należały: Psychografia, Tożsamość duchowa i Wyższe aspekty spirytualizmu. Dlaczego Stainton Moses został medium? Niewiele jest pytań bardziej zagadkowych dla studenta psychologii duchowej niż to. Zrozumiałe jest, że zarówno profesjonalne media, jak i te prywatne, które dzięki swoim występom chcą coś zyskać, rok po roku dopuszczają się oszustw. Jednakże to, że duchowny, który dotychczas wiódł życie spokojne i wzorowe, celowo i systematycznie stosuje szereg dziecinnych sztuczek w celu wprowadzania w błąd swoich przyjaciół, z pewnością nie jest prawdą. Musimy więc przyznać, że albo jego obserwatorzy byli ofiarami halucynacji i samooszukiwania, albo też wywoływane przez niego zjawiska były autentycznymi manifestacjami ze świata duchowego.

Maranos: Tajne bractwo żydowskie, które powstało w Hiszpanii w XIV i XV wieku w okresie prześladowań rasy hebrajskiej w tym kraju. Jej członkowie spotykali się w największej tajemnicy w oberżach, przebrani i posługiwali się chwytami, znakami i hasłami. Materializacja: Termin oznaczający utworzenie przez ducha tymczasowej, fizycznej organizacji, widocznej i namacalnej, za pomocą której może on nawiązywać kontakt z przedmiotami materialnymi. Materializacja jest najważniejszym zjawiskiem fizycznym spirytualizmu i na wczesnych etapach ograniczała się do materializacji głów i rąk lub niejasnych, świetlistych figur. Podobnie jak wiele zjawisk fizycznych, ma ono swój początek w Ameryce, gdzie było znane stosunkowo wcześnie w historii ruchu. Już w 1860 roku Robert Dale Owen i inni organizowali seanse spirytystyczne z siostrami Fox, podczas których można było zobaczyć zawoalowane i świetliste postacie. Jeden z uczestników seansów, pan Livermore, wielokrotnie widział i rozpoznawał ducha swojej zmarłej żony podczas serii seansów spirytystycznych z Kate Fox, trwających około sześciu lat. Tym razem jednak nie było innych chętnych, a seanse odbywały się w ciemnościach, gdyż panująca tam atmosfera była wyjątkowo sprzyjająca oszustwom. W 1871 roku inna amerykańska medium, pani Andrews, zorganizowała sesje, podczas których można było zobaczyć zmaterializowane postacie, a w następnym roku pani Guppy i inne medium podjęły próbę wywołania podobnego zjawiska w Anglii, lecz bez większego powodzenia. Kilka miesięcy później medium, Herne i Williams, zdołali zmaterializować w ciemnym pomieszczeniu spirytystycznym cienie i twarze. Jednakże to właśnie panna Florence Cook, której zjawiska tak obszernie poświadczył Sir William Crookes, dała najbardziej niezwykły pokaz tej formy manifestacji ducha. Panna Cook, na początku swojej kariery spirytystycznej, była młodą dziewczynką w wieku szesnastu lub siedemnastu lat, opisaną przez współczesnego jej pisarza jako "ładna, przypominająca Żydówkę mała dziewczynka". W tamtym czasie była prywatnym medium, choć na początku prowadziła kilka seansów materializacyjnych z Herne′em. Mówi się, że od dzieciństwa opiekowała się nią dziewczyna-duch, która twierdziła, że na ziemi nazywała się Annie Morgan, lecz w świecie duchowym nazywała się Katie King. Pod tym ostatnim nazwiskiem panna Cook miała stać się bardzo sławna w kręgach spirytualistycznych. Zazwyczaj medium umieszczano w pewnego rodzaju szafce lub gablocie, przywiązywano do krzesła, a kable zapieczętowywano. Następowała krótka przerwa, podczas której uczestnicy śpiewali pieśni spirytualistyczne, po czym z gabinetu wyłaniała się postać odziana w powiewające białe draperie, nie dająca się odróżnić od zwykłego człowieka. Pewnego razu w domu pana Cooka odbyła się sesja spirytystyczna, w której uczestniczyło kilku wybitnych spirytualistów. Wśród zaproszonych gości był pan W. Volckman, który postanowił sprawdzić osobiście uczciwość medium i autentyczność Katie. - Po około czterdziestu minutach uważnej obserwacji zmaterializowanego ducha pan Vorckman doszedł do wniosku, że panna Cook i Katie to ta sama osoba, a gdy tylko postać w białej szacie miała wrócić do gabinetu, rzucił się naprzód i ją złapał. Oburzeni współbiesiadnicy uwolnili "ducha", światło zgasło, a w zamieszaniu, które nastąpiło. duch się pojawił. Pannę Cook znaleziono kilka minut później związaną tak, jak wtedy, gdy umieszczono ją w gabinecie, sznury nienaruszone, siedzenie nienaruszone. Miała na sobie czarną sukienkę, a w szafie nie było śladu białych zasłon. Sir William Crookes, którego badania nad fenomenem tego medium trwały kilka lat, miał lepszą okazję zbadać ambicje Katie niż Volckman i pozostawił w dokumentach informację, że duch był wyższy od medium, miał większą twarz i dłuższe palce; podczas gdy Florence Cook miała czarne włosy i ciemną cerę, Katie miała jasną cerę i jasnokasztanowe włosy. Co więcej, Sir William, ciesząc się całkowitym zaufaniem Katie, miał nie jeden raz okazję widzieć ją i pannę Cook w tym samym czasie. Ale panna Cook nie była jedynym medium, które znajdowało się pod kontrolą Katie King. Wraz ze swoim ojcem, Johnem Kingiem, z czasem stała się ona jednym z najpopularniejszych duchów zajmujących się mediami materialistycznymi. Od tego czasu materializację szeroko stosowali zarówno prywatni, jak i zawodowi media, wśród których byli: pani Showers i jej córka Rita, panna Lottie Fowler, William Eglinton i D. D. Home; w ostatnich latach materializacje miały miejsce w obecności Eusapii Palladino. Wielu modelów twierdziło, że dostrzega w tych odzianych w draperie postaciach i zasłoniętych twarzach rysy i kształty zmarłych krewnych i przyjaciół, choć często istniały tylko najdrobniejsze podstawy do takich twierdzeń - rodzice rozpoznawali córkę po włosach, mężczyzna rozpoznawał matkę po rodzaju czepka, który nosiła, i tak dalej. Nie ma wątpliwości, że oszustwo w dużym stopniu zagościło i nadal zachodzi w seansach materializacyjnych. W posiadaniu mediów znajdowano figurki świeckie, muślinowe draperie, sztuczne włosy i podobne przedmioty; wspólnicy zostali przemyceni do sali seansu; światła są często przygaszone lub całkowicie zgaszone. Dodajmy do tego fakt, że inne duchy oprócz "Katie" po uchwyceniu przekształciły się w osobę medium, a okaże się, że sceptycyzm nie jest całkowicie nieuzasadniony. Następnie, jak już wspomniano, pochopne i przedwczesne rozpoznanie zmarłych przyjaciół w przebranych postaciach, których podobieństwo do medium jest oczywiste dla mniej zainteresowanego obserwatora, również w dużym stopniu przyczyniło się do obalenia teorii o prawdziwej materializacji duchowej. Mimo to musimy uwierzyć w twierdzenie niektórych z najwybitniejszych współczesnych badaczy, ludzi w pełni świadomych możliwości oszustwa i wyszkolonych w nawyku prawidłowej obserwacji. M. Flammarion czuł się zmuszony przypisać materializację, której był świadkiem w obecności Eusapii Palladino, fluidalnym emanacjom osoby medium, podczas gdy rozpoznanie, jakiego im udzielono, uznał za wynik iluzji. Inni twierdzą, że organizacja fizyczna uformowana przez ducha składa się z drobnych cząsteczek materii zaczerpniętych ze świata materialnego. Aby wyjaśnić liczne odkrycia, jakie od czasu do czasu się ujawniały, spirytualiści wysunęli różne teorie, mniej lub bardziej pomysłowe. W przypadku oczywistego oszustwa twierdzą, że duchy przejęły kontrolę nad medium, aby wydzielało ono peruki i draperie do gabloty. Jeśli duch, którego dana osoba trzyma w rękach, okaże się medium, także zostanie to wyjaśnione. Mówi się, że medium przekazuje duchowi pewną porcję swojej witalnej energii, aby duch mógł się "ujawnić". Gdy ten ostatni zostanie bezwzględnie uchwycony, te dwie części witalnych duchów medium mają tendencję do ponownego połączenia się, tak że albo medium wciągnie ducha do szafki, albo duch wciągnie medium na zewnątrz. 1Powodem, dla którego związek zazwyczaj odbywa się bez udziału gabinetu, jest to, że medium przekazało kontroli więcej energii, niż zachowało.

Mathers, Samuel Lidell MacGregor: Samual Liddel Mathers urodził się w 1854 roku w domu pod adresem 108 De Beauvoir Road w Londynie, w stanie Północna Irlandia. Urodziny przypadają ósmego stycznia, co czyni go znakiem Koziorożca. Mathers twierdził, że jest potomkiem klanu MacGregor i że w jego żyłach płynie krew szkocka z Highlands. Dlatego dodał imię "MacGregor". Według Williama Butlera Yeatsa Mathers miał w życiu dwie główne pasje: "magię i teorię wojny". (Ciekawostką jest, że chociaż Mathers studiował i pisał o technikach wojskowych, był zagorzałym wegetarianinem i zagorzałym antywiwasekcjonistą.) To właśnie Mathers dokonał pierwszego angielskiego tłumaczenia "Kabbalah Denudata" Knorra von Rosenrotha. Pracę tę zlecił dr. Woodman i dr. Zachód słońca nad Westcottem. W tym czasie miały miejsce pierwsze dyskusje na temat Złotego Brzasku. Mathers miał jeszcze jednego mentora, który prawdopodobnie wywarł największy wpływ na jego życie. To był doktor. Anna Kingsford (1846 - 1888) i to właśnie jej zadedykował "Kabalah Unveiled". Doktorze Anna Kingsford była jedną z pierwszych bojowniczek o prawa kobiet. Cechę tę przejął Mathers, który domagał się, aby kobiety miały równy udział we wszystkich aspektach Złotego Brzasku. Była także przeciwniczką wiwisekcji i wegetarianką. W czasach, gdy w angielskim społeczeństwie niemal każdy mężczyzna palił fajkę lub cygaro, Mathers był niepalący. Bez wątpienia dr. Kingsford, jako przyjaciel i przywódca Hermetycznego Towarzystwa, wywarł wielki wpływ na młodego i podatnego na wpływy MacGregora Mathersa. Mathers użył dwóch dewiz w Złotym Brzasku. Jedno z nich było mottem jego Zewnętrznego Zakonu i całego klanu MacGregor. Drugi pochodzi z talizmanu Marsa. Z szacunkiem: S.R.M.D. co oznacza S′ Rioghail Mo Dhrem, co oznacza "Królewska jest moja rasa". D.D.C.F. co oznacza Deo Duce Comite Ferro, co oznacza "Bóg jest moim przewodnikiem, a towarzyszem mieczem". Mathers poświęcił całe swoje życie zachodniej tradycji misteryjnej i magicznemu sposobowi życia. Był nie tylko Przywódcą Drugiego Zakonu Złotego Brzasku, był również autorem niemal wszystkich ważnych nauk i dokumentów Złotego Brzasku. Mistrzowsko wykorzystał suchy system magii anielskiej opracowany przez jednego z pierwszych brytyjskich astrologów, dr. Johna Dee i rozwinął go w coś, co może okazać się jednym z najpotężniejszych systemów magicznych na świecie. Większość naszej wiedzy o Tarocie pochodzi od Mathersa i jego żony. Dzisiaj bierzemy Tarot za pewnik, jednak bez przełomowych prac Mathersa i Złotego Brzasku nasza symbolika Tarota mogłaby być podstawowa i banalna. Ponadto Dokumenty Z Zakonu stanowiły gigantyczny wkład w dziedzinę magicznych metod i technik. Do dziś większość poważanych źródeł dotyczących inwokacji, wróżbiarstwa, wróżbiarstwa itp. świadomie lub nieświadomie czerpie z Dokumentów Z. Mathers był ekscentrykiem. Uwielbiał dramaturgię dobrego rytuału. Często ubierał się w strój góralski, gdy pracował nad celtyckim panteonem i był związany z Małym Światem (patrz). Później zmienił wystrój salonu na egipski, gdy w 1900 r. w Paryżu przygotowywał publiczną inwokację do Izydy na wystawę Światową. Te inwokacje odniosły wielki sukces i to właśnie Mathers wprowadził egipski panteon do Złotego Brzasku. Mathers potrafił czytać i tłumaczyć język angielski, hebrajski, łacinę, francuski, celtycki, koptyjski i grecki. Jego prace obejmują: Praktyczne instrukcje dotyczące ćwiczeń w kampanii piechoty (1884), Tarot: Krótki traktat o czytaniu kart (po francusku), Upadek Granady: Poemat w sześciu duanach (1885), Odsłonięcie kabały (1888) - pierwotnie w języku chaldejskim, ale Mathers przetłumaczył siedemnastowieczną wersję Kabbala Dunatta autorstwa Knorra von Rosenrotha z łaciny, Symbolika egipska (opublikowana w Paryżu), Grimoire of Armadel, Tarot, jego okultystyczne znaczenie i metody gry (1888), Klucz Salomona Króla: Clavicula Solomonis (1889), Święta magia Abramelina Maga (1896) (patrz Abraham Żyd) . Mathers był mocno oczerniany przez takich autorów jak Aliester Crowley. Nawet wielu współczesnych autorów przedstawia go w negatywnym świetle. Jednakże wielu z tych autorów miało powiązania z organizacjami, które oderwały się od Mathersa i Złotego Świtu. S.L. MacGregor Mathers pod wieloma względami pozostaje osobą prywatną. Nikt tak naprawdę nie wie, jak umarł. Violet Firth (Dion Fortune) twierdziła, że była to grypa hiszpanka z 1918 roku, lecz w najlepszym razie jest to tylko jej przypuszczenie. Jego żona, Moina Mathers, twierdziła, że zachował on świadomość aż do chwili śmierci, a przyczyną tego było wyczerpanie spowodowane wieloletnią współpracą z tajnymi szefami Trzeciego Zakonu. Mathers, Moina: Urodziła się jako Mina Bergson 28 lutego 1865 roku w Genewie w Szwajcarii. Była czwartym z siedmiorga dzieci. Jej rodzice, Michel Gabriel Bergson i Katherine Levison, byli irlandzko-żydowską parą, która wyemigrowała z Dublina do Paryża; i prawdopodobnie to po matce Moina odziedziczyła skłonności do spraw duchowych. Moina miała zaledwie dwa i pół roku, gdy wrócili do Paryża, gdyż jej ojciec intensywnie szukał możliwości wsparcia powiększającej się rodziny, wykorzystując przy tym swój talent muzyczny. Jednak nawet po siedmiu latach ciężkiej pracy Paryż nie potrafił zapewnić jej stałego zatrudnienia, co spowodowało, że rodzina w 1873 r. przeprowadziła się ponownie, tym razem na stałe, na przedmieścia Londynu. Chociaż Moina zawsze interesowała się sztuką i miała talent, to dopiero w wieku 15 lat zdecydowała się studiować i doskonalić swoje umiejętności. Uczęszczała do Slade High School, gdzie zaprzyjaźniła się ze słynną Annie Horniman, która później stała się głównym wsparciem finansowym zarówno dla niej, jak i dla S. L. MacGregora Mathersa przy budowie Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku. Zainspirowana i pełna entuzjazmu Moina otrzymała stypendium i cztery certyfikaty za rysowanie. Marzyła, że pewnego dnia będzie mogła z powodzeniem kontynuować karierę artystyczną, jednak los potoczył się inaczej, gdy pewnego dnia podczas wizyty w British Museum poznała mężczyznę, który miał odmienić jej życie na zawsze. W 1888 roku, gdy zgłębiała tajniki sztuki egipskiej, a niektórzy twierdzą, że przebywała w słynnej czytelni, po raz pierwszy spotkała MacGregora Mathersa, tego, który miał zadecydować o jej losie i który zadziwiająco przypominał jej brata, znanego filozofa Henriego Bergsona. Pomimo silnej dezaprobaty jej rodziców, spowodowanej brakiem stałego dochodu Mathersa, gdyż ten nie miał stałego źródła dochodu, gdyż pochodził od zaniedbanej i zazdrosnej przyjaciółki Annie Horniman. Para wzięła ślub 16 czerwca 1890 roku w bibliotece Muzeum Hornimana. Teraz Mina Bergson stała się Moiną Mathers. Ich związek był rzeczywiście niezwykły, ale stanowił świętą i wyjątkową więź, której niewiele osób ma okazję doświadczyć. Byli partnerami w najprawdziwszym tego słowa znaczeniu. Moina była przekonana, że połączyła z Mathersem duszę i nazywała go swoim mężem, przyjacielem i nauczycielem. Na początku ich związku oboje zobowiązali się do powstrzymania się od jakichkolwiek stosunków seksualnych. Nie stanowiło to jednak żadnej przeszkody w ich intymnej bliskości. Nie ma pewności, dlaczego odrzuciła ją myśl o seksie, ale można wnioskować, że być może była molestowana w dzieciństwie. Jeśli tak, to motto, którym się kierowała: "Vestiga Nulla Retrorsum", co oznacza "Nigdy nie cofam się", może wskazywać na niechęć do rozpamiętywania bolesnej przeszłości. Może się jednak okazać, że nie jest to wcale prawdą, gdyż może to oznaczać niezachwianą i wewnętrzną siłę, jaką trzeba mieć, aby porzucić przyziemne życie i nieść krzyż ścieżką do doskonałości - wykonując Wielkie Dzieło. Wymagałoby to poświęcenia, a poświęcenie było czymś, z czym Moina była zaznajomiona. W rzeczywistości zrezygnowała z marzeń o odbyciu kiedyś udanej kariery artystycznej, aby Hermetyczny Zakon Złotego Brzasku mógł rozkwitnąć dzięki praktycznemu wykorzystaniu jej talentów artystycznych w służbie Boskiego Światła. Moina była osobą, która nieustannie zajmowała się wytwarzaniem wyposażenia Świątyni, zarówno w Londynie, jak i w Paryżu, tworząc insygnia i diagramy do materiałów szkoleniowych, takich jak karty tarota. Być może największym wkładem na poziomie artystycznym było stworzenie skali barw Zakonu i pomalowanie kilku sklepień. Wśród sklepień, które namalowała pod okiem Mathersa, znalazły się sklepienia Izydy Uranii, Ahathora, Alfy i Omegi, a prawdopodobnie także Alfy i Omegi. Oprócz wielkiego wkładu artystycznego w Hermetyczny Zakon Złotego Brzasku, Moina dzięki swym zdolnościom jasnowidzenia przekazała wiele informacji na temat Wewnętrznego Zakonu. Pracując jako zespół, z Mathersem jako magiem i Moiną jako wróżką-sybillą, wydobyli materiał z planów wewnętrznych, który stał się podstawą Drugiego Zakonu. Jednakże te osiągnięcia nie ujawniają w pełni niezwykłych cech Moiny Mathers. Oprócz talentu w dziedzinie sztuki i mediumizmu, była również cenioną nauczycielką i magikiem. Biegle władała językiem francuskim, niemieckim i angielskim. Kiedy przemówiła, jej głos był donośny, co bez wątpienia świadczyło o jej wiedzy. Jej zachowanie było przepełnione wielkim spokojem, który sugerował obecność pewnej wewnętrznej mocy. Miała urzekający urok, zwłaszcza gdy "wcieliła się" w postać Najwyższej Kapłanki Anari w Obrzędach Izydy skomponowanych przez Mathersa i Boisa. Jej bliscy mówili, jaka jest czarująca i słodka, i nie ma wątpliwości, że idealnie pasowała do roli Izydy dzięki swoim sprężystym brązowym włosom, ciemnej, promiennej cerze i niebieskim oczom. Pod przewodnictwem Tajnych Wodzów, Mathersowie w 1892 r. przeprowadzili się do Paryża, gdzie dwa lata później założyli świątynię Ahathoor. Chociaż przez większość wspólnego życia cieszyli się poprawą warunków życia, to właśnie tutaj przez pewien czas warunki stały się ekstremalne. Zmiana lokalizacji była prawdopodobnie jednym z najpoważniejszych błędów, gdyż pozwoliła na rozwój nasion niezgody, które stały się rakiem wśród pozostawionych bez opieki "dzieci" w Świątyni Izydy-Uranii. Zaawansowana ezoteryczna wiedza, którą im przekazano, zdawała się przekraczać ich zdolności pojmowania i traktowania poważnie w sposób, w jaki została im przekazana. Przełom wieków okazał się dla Mathersów fatalny, ponieważ wiązał się z rozłamem i trzema poważnymi katastrofami związanymi z MacGregorem Mathersem, procesami sądowymi i niepożądanym rozgłosem. Ponadto w tym czasie Mathersowie, bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, musieli przenosić się z miejsca na miejsce, a warunki życia stopniowo się pogarszały. Nie wiadomo na pewno, czy Moina wróciła z MacGregorem na dwa lata do Londynu w 1910 roku, ale jest duże prawdopodobieństwo, że nakazał jej pozostać w Paryżu i zarządzać Świątynią. Po wielu sprawach prawnych związanych ze skandalami i bataliami z Crowleyem w sprawie publikacji pewnych G.D. doktryna, Mathers powrócił do Paryża w 1912 roku, a sześć lat później zmarł 20 listopada 1918 roku. Czując się zdezorientowana bez wskazówek męża, Moina Mathers kontynuowała jednak pracę w jego ślady i założyła Alpha et Omega Lodge, którą prowadziła z pewnym powodzeniem przez 9 lat po powrocie do Londynu w 1919 roku. Chociaż obawiała się okultystycznego ataku "z powodu lat wyczerpującej pracy na wewnętrznych płaszczyznach z mężem", wydaje się, że próbowała kontynuować komunikację w ramach płaszczyzn duchowych za pomocą pewnego tajemniczego Fratera X, ponieważ inni okazali się nieodpowiedni do tego zadania. Rzeczywiście, Dion Fortune należała do osób, które twierdziły, że Moina była odpowiedzialna za morderstwo panny Netty Fornario przy użyciu czarnej magii. Oczywiście oskarżenie to było absurdalne, ponieważ śmierć Moiny nastąpiła 18 miesięcy przed incydentem. W 1927 roku stan zdrowia Moiny znacznie się poprawił, ale wkrótce zaczęła ona odmawiać sobie jedzenia. Zmarła w szpitalu St. Mary Abbott 25 lipca 1928 roku.

Medium: Osoba, o której uważa się, że jest w jakiś szczególny sposób wykwalifikowana do tworzenia więzi między zmarłymi a żywymi. Za jej pośrednictwem duchy zmarłych mogą komunikować się ze swoimi przyjaciółmi na ziemi, albo wykorzystując materialny organizm samego medium ("zjawiska automatyczne"), albo wywołując w świecie fizycznym pewne manifestacje, których nie można wyjaśnić znanymi prawami fizyki. Istotną cechą medium jest nienormalna wrażliwość, która umożliwia mu łatwe "kontrolowanie" przez bezcielesne duchy. Z tego powodu media są również znane jako osoby wrażliwe. Istnieją pewne wątpliwości co do tego, czy mediumizm jest wrodzoną zdolnością, czy też można go nabyć; i przynajmniej wśród niektórych spirytualistów panuje przekonanie, że wszyscy ludzie są mediami, choć w różnym stopniu, i w konsekwencji, że wszyscy komunikują się z duchami, od których pochodzi to, co nazywamy "inspiracją". Ci, którzy są zwykle określani jako "media", są obdarzeni wspólną zdolnością w wyższym stopniu niż ich towarzysze.

Meluzyna: Najsłynniejsza wróżka Francji. Skazana na przemianę od pasa w dół w każdą sobotę, kazała mężowi, hrabiemu Rajmundowi z Lusignan, przysiąc, że nigdy nie zbliży się do niej w sobotę. Zakaz ten w końcu pobudził jego ciekawość i podejrzliwość. Ukrył się i obserwował przemianę swojej żony. Meluzyna została zmuszona do opuszczenia swego śmiertelnego męża i skazana na tułaczkę jako widmo aż do dnia zagłady. Mówi się również, że hrabia zamknął ją w lochach swojego zamku.

Merkury: Albo rtęć. Metal znany od wielu stuleci, który odegrał ważną rolę w historii alchemii. W stanie oczyszczonym jest spójną, bardzo ruchliwą cieczą. Wcześni alchemicy wierzyli, że natura stworzyła wszystkie metale z rtęci, która jest żywym i żeńskim pierwiastkiem. Poddawany był wielu procesom, a powstający metal był czysty lub zanieczyszczony, w zależności od miejsca jego wydobycia.

Merlin: Czarodziej z Wielkiej Brytanii, który żył na dworze króla Artura. Jego pochodzenie jest niejasne, ale wczesne legendy dotyczące jego osoby są zgodne co do tego, że był potomkiem Szatana i jest niezmiennie kojarzony z powietrzem. Jego związek z Arturem jest bezsporny, ale sugeruje się, że był także... Prawdopodobnie był wczesnym bogiem celtyckim, który z biegiem czasu zaczął być uważany za wielkiego czarownika. Wydaje się, że istniało więcej niż jeden Merlin, dlatego należy odróżnić Merlina z romansów arturiańskich od Merlina Kaledoniusza; ale prawdopodobne jest, że pierwotnie te dwie koncepcje zrodziły się z jednej idei. Pieczęć Merlina, czyli litera V z koroną nad nią, prawdopodobnie symbolizuje związek z Legionami Rzymskimi lub Dux Bellorum. Metempsychoza, czyli wędrówka dusz: przejście duszy po śmierci do innego ciała, niż to, które opuściła. Wiara w metempsychozę była szeroko rozpowszechniona w czasach starożytnych i nadal przetrwała w braminizmie i buddyzmie, a także w europejskich podaniach ludowych i przesądach.

Magiczna Unia Kolonii: Stowarzyszenie opisane w rękopisie. Różokrzyżowców w Kolonii, którzy zostali założeni w tym mieście w roku 1115. W Rosenkreutzey in seiner blosse z Weise stwierdzono, że inicjowani nosili trójkąt symbolizujący władzę, mądrość i miłość. Wyższe zakony Amona nazywano Magos i to one sprawowały większe tajemnice bractwa.

Magiczne Szaty i Akcesoria: Były to przepisane niezbędne dodatki do magicznych rytuałów, których kolor, nazwa, forma i substancja, symbolizujące pewne moce i żywioły, dodawały, jak przypuszczano, większej skuteczności przywoływaniom. Abraham Żyd, magik z czasów średniowiecza, zalecił noszenie tuniki z białego lnu, wierzchniej szaty ze szkarłatu i pasa z białego jedwabiu. Na głowie noszono koronę lub przepaskę z jedwabiu i złota, a do ognia rzucano wonności, takie jak kadzidło, aloes, styraks, cedr, cytryna lub róża. Według innych autorytetów w tej dziedzinie wskazane było zróżnicowanie koloru szaty oraz użycie określonych klejnotów i innych dodatków w zależności od... symbolika pożądanego końca. Magik z XIX wieku, Eliphas Levi, podał szczegółowy opis rytuału, z którego pochodzi poniższy fragment. Jeżeli obrzędy były obrzędami Białej Magii i odbywały się w niedzielę, wówczas szata liturgiczna powinna być purpurowa, a diadem, bransolety i pierścień ze złota, ten ostatni ozdobiony chryzolitem lub rubinem. Symbolicznymi kwiatami są wawrzyn, heliotrop i słoneczniki, natomiast inne detale to dywan ze skór lwów i wachlarze z piór jastrzębia. Odpowiednimi perfumami są kadzidło, szafran, cynamon i czerwony sandałowiec. Jeżeli jednak ceremonia odbywała się w poniedziałek, w Dzień Księżyca, wówczas szata musiała być biała, haftowana srebrem, a tiara z żółtego jedwabiu, ozdobiona srebrnymi literami; natomiast wieńce miały być utkane z krwawnika i żółtych jaskrowatych. Na tę okazję stosowną biżuterią były perły, kryształy i selenit; perfumy, kamfora, bursztyn, aloes, biały sandał i pestki ogórka. W przywoływaniu transcendentnej wiedzy, kolorem wybieranym dla szat był zielony, ale mogła to być również zieleń przeplatana różnymi kolorami. Główną ozdobę stanowił naszyjnik z pereł i pustych szklanych paciorków, w których znajdowała się rtęć. Agat był symbolicznym klejnotem; narcyz, lilia, ziele rtęci, dymnica i kwiaty majeranku; podczas gdy perfumy muszą zawierać benzoes, gałkę muszkatołową i styraks. Podczas czynności związanych ze sprawami religijnymi i politycznymi mag musi założyć szkarłatną szatę i przymocować do czoła mosiężną tabliczkę z wyrytymi różnymi znakami. Jego pierścień musi być wysadzany szmaragdem lub szafirem, a on sam musi palić kadzidło, balsam, ambrę, ziarno raju i szafran. Do wykonania girland i wieńców należy wykorzystać splecione liście dębu, topoli, figowca i granatu. Jeżeli ceremoniał ma charakter miłosny, szata musi być koloru błękitnego, ozdoby z miedzi, a wieniec z fiołków. Magiczny pierścień musi być osadzony w turkusie, natomiast diadem i zapięcia wykonane zostały z lapis lazuli i berylu. Symbolicznymi kwiatami były róże, mirt i oliwki, a wachlarze musiały być wykonane z piór łabędzich. Jeśli ktoś pragnął zemsty, musiał założyć szatę w kolorze krwi, płomienia lub rdzy, przepasaną stalą, bransoletami i pierścieniem z tego samego metalu. Tiara musi być oprawiona w złoto, a wieńce utkane z absyntu i ruty. Aby sprowadzić na kogoś nieszczęście i śmierć, szata musi być czarna, a szyja owinięta ołowiem. Pierścień musi być osadzony w onyksie, a girlandy muszą być splecione z cyprysu, jesionu i ciemiernika; podczas gdy perfumami, które miały być użyte były siarka, scammonium, ałun i asafetyda. Na potrzeby czarnej magii zakładano bezszwową, czarną szatę bez rękawów, a na głowie zakładano ołowianą czapkę z wyrytymi znakami Księżyca, Wenus i Saturna. Wieńce wykonane były z werbeny i cyprysu; a palonymi perfumami były aloes, kamfora i styraks.

Maier, Michael: Niemiecki alchemik urodzony w Rindsburgu w Holsztynie około 1580 roku. Był jedną z głównych postaci w sporze różokrzyżowców w Niemczech i największym adeptem alchemii swoich czasów. W młodości pilnie studiował medycynę i osiedliwszy się w Rostocku, odnosił tam tak duże sukcesy, że cesarz Rudolf mianował go swoim lekarzem, nadając mu później tytuł szlachecki za jego zasługi. Niektórym adeptom udało się w końcu odciągnąć go od praktycznej pracy, którą tak długo się zajmował, i wprowadzić go na kręte i zawiłe ścieżki alchemii. Aby móc porozmawiać z osobami, o których podejrzewał, że posiadają transcendentne tajemnice, podróżował po całych Niemczech. W Biographical Univeyselle czytamy, że w pogoni za tymi "rujnującymi absurdami" poświęcił swoje zdrowie, majątek i czas. Podczas wizyty w Anglii poznał Roberta Fludda, mistykę z Kentu. W kontrowersjach, które wstrząsnęły Niemcami po ukazania się Manifestów Różokrzyżowców, wziął aktywny i entuzjastyczny udział, pisząc szereg dzieł w obronie tajemniczego stowarzyszenia. Podobno wyruszył w podróż w poszukiwaniu członków "Kolegium Filozofów Krzyżackich", a gdy mu się nie udało, założył własne bractwo, wzorowane na Fama I, ′Yalernibus. Nie ma wystarczających dowodów potwierdzających to stwierdzenie, ale uważa się, że ostatecznie, pod koniec... jego życie zostało zapoczątkowane w prawdziwym porządku. Pośmiertny pamflet Maiera zatytułowany Ulisses został opublikowany w 1624 roku przez jednego z jego osobistych przyjaciół. Do tego samego tomu dodano treść dwóch broszur już opublikowanych w języku niemieckim, które jednak ze względu na ich znaczenie zostały przetłumaczone na łacinę dla dobra europejskich lteratów. Pierwsza broszura nosiła tytuł Colloquium Rhodostauroticum trium personarium per Famem el Confessionem czterokrotnie objawiony Fraternitate Rosae Crucis. Drugim było Echo Colloquii wygłoszone przez Hilariona w imieniu Bractwa Różokrzyżowców. Z broszur tych wynika, że Maier został przyjęty w poczet członków mistycznego zakonu. Stał się najwybitniejszym pisarzem zajmującym się alchemią swoich czasów. Zmarł w roku 1622. Większość jego dzieł, z których wiele zdobią ciekawe ryciny, jest mało znana, wyjątek stanowią Apologie Różokrzyżowców.

Malleus Malificarum: Obszerny tom opublikowany w Niemczech pod koniec XV wieku, napisany przez dwóch inkwizytorów na mocy papieskiej bulli przeciwko czarom z 1484 roku, Jacoba Sprengera i Henricusa Institora. Natright mówi o tym: W te słynnej pracy, nauka o czarach. najpierw sprowadzono ją do regularnego systemu i stała się ona modelem oraz podstawą wszystkiego, co na ten temat napisano na długo po dacie jej pierwszego pojawienia się. Jej autorzy szeroko poruszają kwestię natury demonów, która jest przedmiotem wielu sporów; wymień przyczyny, które skłaniają ich do uwodzenia mężczyzn w ten sposób; i pokazują, dlaczego kobiety są najbardziej skłonne słuchać ich propozycji, z powodów, które dowodzą, że inkwizytorzy mieli jedynie nikłą ocenę płci pięknej.

Mananan: Syn irlandzkiego boga morza Lira, magik i właściciel dziwnych dóbr. Jego magiczna galera "Ocean-sweeper" sterowana była zgodnie z życzeniami swego pasażera; jego koń Aonban, potrafiący podróżować po morzu i lądzie; i jego miecz Fragarach, który może równać się z każdą kolczugą; zostały przywiezione przez Lugh z "Krainy Żywych" (Krainy Czarów), również związanego z Hy Breasil. Jako władca morza był irlandzkim Charonem, a jego płaszcz zmieniający barwy wesoło powiewał, gdy ciężkim krokiem maszerował wokół obozu wrogich sił atakujących Erin. Można go porównać do Manawiddana z Cymry i przypomina helleńskiego Proteusza.

Marsowie : Według Pliniusza Marsowie byli ludem specjalizującym się w praktykach magicznych i czarach; potrafili oni zaklinać jadowite węże za pomocą pieśni.

Ma′at: Koncepcja porządku, prawdy i prawości, uosabiana przez młodą dziewczynę (również bardzo starożytną boginię). Mówiono, że król rządził za pomocą Ma′at, a więc w prawdzie, podtrzymując w ten sposób boski porządek Wszechświata.

Magiczne liczby: Uważano, że pewne liczby i ich kombinacje mają magiczną moc, ponieważ symbolizują boskie i twórcze tajemnice. Doktryny Pitagorasa stanowiły podstawę dużej części tej wiary. Według jego teorii - liczby zawierają elementy wszystkich rzeczy, świata przyrody i ducha, a także nauk. Prawdziwymi liczbami wszechświata są liczby podstawowe od jednego do dziesięciu, a w ich kombinacji można znaleźć przyczynę wszystkiego innego. Dla Pitagorejczyków Jedność reprezentowała jedność, a więc Boga; Dwoje to dualizm, Diabeł; Cztery były liczbą świętą i nienaruszalną, liczbą, na którą składali najuroczystsze przysięgi; Piątka była dla nich symbolem małżeństwa. Przypisywali także pewne liczby bogom, planetom i żywiołom; jeden reprezentował Słońce, dwa Księżyc; podczas gdy pięć to ogień, sześć to ziemia, osiem to powietrze, a dwanaście to woda. Cornelius Agrippa w swoim dziele Occult Philosophy, opublikowanym w 1533 r., rozprawia o liczbach jako o cechach, według których zbudowane są wszystkie rzeczy. Wymienia zalety cyfr występujących w naturze, podając przykład pięciornika, który dzięki mocy liczby pięć wypędza diabły, łagodzi gorączkę i stanowi antidotum na trucizny. Także cnota siódemki, jak w mocy siódmego syna, który ma uleczyć zło króla. Jedno było początkiem i wspólną miarą wszystkich rzeczy. Jest niepodzielne i nie można go mnożyć. We wszechświecie istnieje jeden Bóg, jedna najwyższa inteligencja w świecie intelektualnym, człowiek w świecie gwiezdnym, jedno Słońce; jedno potężne narzędzie i agencja w świat elementarny, kamień filozoficzny; jeden z najważniejszych członków świata ludzkiego: serce; i jeden suwerenny książę w zaświatach, Lucyfer. Dwa to liczba małżeństwa, działalności charytatywnej i komunii społecznej. Czasami uważano ją za liczbę nieczystą; zwierzęta polne weszły do Arki po dwa. Liczba trzy miała tajemniczą wartość, jak to widać w trójcy czasu - Przeszłości, Teraźniejszości i Przyszłości; w przestrzeni - długość, szerokość i grubość; w trzy cnoty niebieskie: wiarę, nadzieję i miłość; w trzech światach: mózgu człowieka, intelektu; serce, niebiańskie; i ciało, elementarne. Cztery oznacza solidność i fundament. Są cztery pory roku, cztery żywioły, cztery strony świata, czterech ewangelistów. Pięć, jako że dzieli dziesięć, sumę wszystkich liczb, jest również liczbą sprawiedliwości. Istnieją pięć zmysłów: stygmatów, ran Chrystusa było pięć; imię Bóstwa - Pentagram składa się z pięciu liter; Stanowi także ochronę przed drapieżnikami. Sześć jest znakiem stworzenia, ponieważ świat został ukończony w ciągu sześciu dni. Jest to liczba doskonała, ponieważ przez dodanie swojej połowy, swojej trzeciej części i swojej szóstej części sama się odbudowuje. Oznacza to również niewolę na mocy Boskiego nakazu: "Sześć dni będziesz pracował". Siedem to cudowna liczba, składająca się z jedynki - jedności i szóstki - znaku doskonałości. Reprezentuje życie, ponieważ zawiera ciało składające się z czterech elementów: ducha, mięsa, kości i humoru; i dusza, utworzona z trzech elementów: namiętności, pożądania i rozumu. Siódmy dzień był dniem, w którym Bóg odpoczął po dziele stworzenia. Ósemka symbolizuje sprawiedliwość i pełnię. Podzielone, jego połowy są równe; podzielone dwa razy, nadal jest równe. W błogosławieństwie osiem jest liczbą wymienioną dla tych, którzy czynią pokój, zabiegają o sprawiedliwość, są pokorni, prześladowani, ubodzy, miłosierni, ubodzy w duchu i ci, którzy się smucą. Dziewięć jest liczbą muz i ruchomych sfer. Dziesięć jest liczbą zupełną, ponieważ nie można przekroczyć tej liczby inaczej, jak tylko poprzez połączenia utworzone z innymi liczbami. W starożytnych misteriach obowiązywał dziesięciodniowy okres wtajemniczenia. W dziesięciu można znaleźć wyraźne oznaki istnienia zasady boskiej. Jedenaście to liczba przykazań, zaś dwanaście to liczba znaków zodiaku, apostołów, plemion Izraela i bram Jerozolimy. Agryppa zastosował tę teorię liczb do stawiania horoskopów. Wróżenie z liczb było jedną z ulubionych metod stosowanych w średniowieczu. W rytuałach magicznych liczby odgrywały dużą rolę. Instrumenty, szaty i ozdoby muszą być powtórzone. Siła liczby trzy widoczna jest w magicznym trójkącie: w trzech zębach trójzębu i widelca; i w trzykrotnym powtórzeniu imion w zaklęciach. Również siódemka miała wielki wpływ, gdyż każdy z siedmiu dni tygodnia reprezentował okres najbardziej odpowiedni dla konkretnych przywołań, które odpowiadały siedmiu magicznym dziełom; 1. - dzieła światła i bogactwa; 2 - dzieła wróżbiarskie i tajemnicze; 3 - dzieła umiejętności, nauki i elokwencji; 4 - dzieła gniewu i karania; 5 - dzieła miłości; 6 - dzieła ambicji i intryg. 7 - dzieła przekleństwa i śmierci.

Madre Natura: Stare i potężne tajne stowarzyszenie we Włoszech, którego członkowie czcili i idealizowali naturę. Założycielami stowarzyszenia prawdopodobnie byli członkowie starożytnego włoskiego kapłaństwa. Istniała tradycja, że jeden z papieży, kardynał de Medid, zostawał członkiem bractwa, i istnieją na to solidne dowody w postaci dokumentów. Przyjęła alegoryczną interpretację, jaką neoplatonicy nadali pogańskim wyznaniom wiary w pierwszych wiekach chrześcijaństwa.

Maekay, Gallatin: Uczeń Alberta Pike′a i jeden z przywódców masonerii w Charleston, USA, który został oskarżony przez pannę Dianę Vaughan, dr. Bataille′a i innych oskarżają o praktykowanie satanizmu i czarów - zarzuty całkowicie bezpodstawne.

Magowie: Kapłani starożytnej Persji i kultywatorzy czarów Zoroastra. Zostały one ustanowione przez Cyrusa, gdy zakładał on nowe imperium perskie i uważa się, że ich przedstawicielami byli przedstawiciele rasy medyjskiej. . Schlegel mówi (Filozofia historii), że "nie byli oni dziedziczną kastą kapłańską, lecz raczej zakonem lub stowarzyszeniem, podzielonym na różne i kolejne rangi i stopnie, takie jak te, które istniały w misteriach - stopień nauki - stopień mistrzostwa - stopień doskonałego mistrzostwa". Krótko mówiąc, była to uczelnia teozoficzna; a jej profesorowie albo byli po prostu "magiami", albo magikami i "mędrcami", albo też na podstawie tych nazw rozróżniano ich na dwie klasy. Ich imię wymawiane Mogh przez współczesnych Persów, a Magh przez starożytnych oznaczało Mądry, i taką interpretację podali greccy i rzymscy pisarze. Stobajos wyraźnie nazywa naukę magów służbą bogom, tak Platon. Według Ennemosera, Magiusiah, .Madschusie, oznaczało urząd i wiedzę kapłana, który był nazywany "Mag, Magius, Magiusi", a później "Magikiem". Brucker utrzymuje, że pierwotne znaczenie tego słowa to "czciciel ognia", "czczenie światła", błędna opinia. We współczesnym języku perskim słowo to brzmi "Mog", a "Mogbed" oznacza arcykapłana. Arcykapłan Parsów w Surat, nawet w dzisiejszych czasach, jest nazywany "Mobed". Inni wywodzą to słowo od "Megh ... .. Mehab", oznaczającego coś wielkiego i szlachetnego, a uczniowie Zoroastra byli nazywani " Meghestom." Salverte stwierdza, że ci Mobedowie są nadal nazywani w dialekcie Pebivi "Magoi." Byli podzieleni na trzy klasy: - Ci, którzy powstrzymywali się od wszelkiego pokarmu zwierzęcego; tych, którzy nigdy nie jedli mięsa żadnego udomowionego zwierzęcia; i tych, którzy nie mieli żadnych skrupułów, by jeść jakikolwiek rodzaj mięsa. Podstawą tej abstynencji była wiara w wędrówkę dusz. Zajmowali się nauką wróżbiarstwa i w tym celu spotykali się i naradzali w swoich świątyniach. Twierdzili, że prawda jest głównym przedmiotem ich studiów; Tylko to - jak twierdzili - może uczynić człowieka podobnym do Boga, "którego ciało przypomina światło, a dusza lub duch przypomina prawdę". Potępiali wszelkie wizerunki i tych, którzy twierdzili, że bogowie są płci męskiej i żeńskiej; nie mieli ani świątyń, ani ołtarzy, lecz czcili niebo jako przedstawiciela Bóstwa na szczytach gór; Składali też ofiary słońcu, księżycowi, ziemi, ogniowi, wodzie i wiatrom, twierdzi Herodot, co niewątpliwie oznacza, że czcili ciała niebieskie i żywioły. Miało to miejsce prawdopodobnie przed czasami Zoroastra, kiedy religia Persji przypominała religię starożytnych Indii. Według Diona Chryzostoma ich hymny ku czci Najwyższego przewyższały wzniosłością wszystko, co napisał Homer czy Hezjod. Wystawiali ich zwłoki na pożarcie dzikim zwierzętom. Pytanie brzmi: "czy stara perska doktryna i mądrość lub tradycja światła nie uległa istotnym zmianom w rękach jej medyjskiego odnowiciela, Zoroastra; czy też doktryna ta została zachowana w całej swojej czystości przez zakon magów". Następnie zauważa, że powierzono im ważną opiekę nad edukacją monarchy, co musiało dawać im wielki autorytet i wpływy w państwie. Cieszyli się wielkim uznaniem u "bram perskich" - tak bowiem nazywano w języku orientalnym stolicę imperium i siedzibę księcia - i brali aktywny udział we wszystkich frakcjach otaczających tron lub tworzących się w pobliżu dworu. W Grecji, a nawet w Egipcie bractwa kapłańskie i stowarzyszenia wtajemniczonych, powstałe wokół tajemnic, miały na ogół tylko pośredni, choć nie bez znaczenia, wpływ na sprawy państwa; ale w monarchii perskiej zdobyli całkowitą dominację polityczną. Religia, filozofia i nauka były ze sobą powiązane, były uniwersalnymi lekarzami, którzy leczyli chorych na ciele i duszy, i zgodnie z tą naturą, służyły państwu, które w szerszym sensie jest po prostu człowiekiem. Trzy stopnie magów, o których mowa, nazywane są przez Herbera "uczniami", "wyznawcami" i "mistrzami". Pochodzili pierwotnie z Baktrii, gdzie rządzili małym państwem, stosując prawa, które sami wybrali. Poprzez włączenie ich do imperium perskiego w znacznym stopniu przyczynili się do utrwalenia podbojów Cyrusa. Ich upadek datuje się na okres rządów Dariusza Hystaspesa, około 500 r. p.n.e., który ich zaciekle prześladował; spowodowało to emigrację, która rozszerzyła się z jednej strony na Kapadocję, a z drugiej na Indie; jednakże w późniejszym okresie nadal cieszyli się tak dużym zainteresowaniem, że wzbudzili zazdrość Aleksandra Wielkiego.

Magia Posthumia - traktat o wampiryzmie opublikowany w Ołomuńcu w 1706 r., napisany przez Ferdinanda de Schertza. Recenzując ją, Calmet (patrz) mówi w swojej rozprawie o wampirach: "Autor opowiada historię kobiety, która zmarła w pewnej wiosce, po przyjęciu wszystkich sakramentów i została pochowana z typowymi ceremoniami na cmentarzu kościelnym. Około czterech dni po jej śmierci mieszkańcy wioski przestraszyli się niezwykłego hałasu i krzyku i zobaczyli widmo, czasami w kształcie psa, a czasami w kształcie człowieka, które ukazało się wielkim tłumom ludzi i zadało im ogromny ból, ściskając ich gardła i naciskając na piersi, prawie do uduszenia. Było kilku, których ciała poobijał na całym ciele i doprowadził ich do skrajnej słabości, tak że stali się bladzi, chudzi i oszpeceni. Jego wściekłość była czasami tak wielka, że nie oszczędzała nawet zwierząt, ponieważ krowy często znajdowano pobite na ziemię, półżywe; innym razem z ogonami związanymi jeden do drugiego, a ich odrażające lowings wystarczająco wyrażały ból, jaki odczuwali. Konie często znajdowano niemal wyczerpane na śmierć, pieniące się od potu i zdyszane, jakby biegły długi i męczący wyścig; i te nieszczęścia trwały przez kilka miesięcy". Autor traktatu bada temat w charakterze prawnika i omawia zarówno fakty, jak i wynikające z nich kwestie prawne. Jest wyraźnie zdania, że jeśli podejrzana osoba była rzeczywiście autorem tych hałasów, zamieszek i aktów okrucieństwa, prawo uzasadni spalenie ciała, tak jak to się robi w przypadku innych widm, które powracają i nękają żywych. Opowiada również kilka historii o zjawach tego rodzaju i szczegółowo opisuje wyrządzone przez nie szkody. Jedna z nich dotyczy pasterza z wioski Blow w pobliżu miasta Kadam w Czechach, który pojawiał się przez dłuższy czas i wzywał kilka osób, które wszystkie zmarły w ciągu ośmiu dni. W końcu mieszkańcy Blow wykopali ciało pasterza i wbili je w ziemię, wbijając w nie pal. Mężczyzna, nawet w tym stanie, śmiał się z ludzi, którzy pracowali przy nim, i powiedział im, że byli bardzo uprzejmi dostarczyć mu kij, aby mógł się przed nimi obronić. Tej samej nocy wydostał się ze stosu, przestraszył kilka osób swoim ukazaniem się i spowodował śmierć o wiele większej liczby osób, niż uczynił to dotychczas. Następnie oddano go w ręce kata, który załadował go na wóz, żeby go spalić poza miastem. Gdy tak szli, ciało zwierzęcia wrzeszczało w okropny sposób, rzucało rękami i nogami, jakby było żywe, a gdy ponownie przebito je kołkiem, wydało głośny krzyk, a z rany wytrysnęła duża ilość świeżej, jaskrawej krwi. Na koniec ciało spalono na popiół, a egzekucja ta położyła ostateczny kres pojawianiu się widma i jego nawiedzaniu wioski. Tę samą metodę stosowano w innych miejscach, gdzie widziano te zjawy. Po wyjęciu ich z ziemi, ich ciała wydawały się świeże i jędrne, kończyny giętkie i bez robaków czy oznak zgnilizny, ale wydzielały też silny odór. Autor cytuje kilku innych pisarzy, którzy potwierdzają to, co on opowiada na temat tych widm, które, jak twierdzi, nadal pojawiają się w górach Śląska i Moraw. Wydaje się, że można je zobaczyć zarówno w dzień, jak i w nocy, a rzeczy, które kiedyś do nich należały, poruszają się i zmieniają swoje miejsce, chociaż nikt ich nie dotyka. A jedynym lekarstwem w takich przypadkach jest odcięcie głowy i spalenie ciała osoby, która ma się pojawić.

Magia: Zdrobnienie od słowa "sztuka magiczna", od greckiego słowa mage, oznaczającego naukę i religię kapłanów Zoroastra; lub, według Skeata, od greckiego megas, wielki, co oznacza wielką "naukę". Historia - Najwcześniejsze ślady praktyk magicznych znajdują się w europejskich okapach środkowego paleolitu. Należą one do ostatniego okresu interglacjalnego plejstocenu, który został nazwany oryniackim, od mieszkańców jaskini Aurignac, których szkielety, artefakty i rysunki łączą ich z Buszmenami z Afryki Południowej. W jaskini Gargas, w pobliżu Bagneres de Luchon, występują, oprócz żywiołowych i realistycznych rysunków zwierząt, liczne odciski ludzkich rąk w różnych stadiach okaleczenia. Niektóre ręce zostały najpierw posmarowane lepką substancją, a następnie dociśnięte do skały; inne były trzymane w pozycji, aby oprószyć je czerwoną ochrą lub czarnym pigmentem. Większość odciśniętych rąk ma okaleczone palce; w niektórych przypadkach brakuje pierwszego i drugiego stawu jednego lub więcej palców; w innych tylko kikutów wszystkich palców pozostają. Dokładne badanie odcisków dłoni pokazuje, że nie należy ich uważać za odciski dłoni trędowatych. Nie ma wątpliwości, że stawy usunięto w określonym celu i w tej kwestii panuje powszechna zgoda wśród antropologów. Klucz do rozwiązania zagadki okazuje się ukryty wśród Buszmenów magiczny zwyczaj podobnego usuwania stawów palców. Pan G. W. Stow w swojej książce The Native Races of South Africa wspomina o tej dziwnej formie ofiary. Kiedyś nawiązał kontakt z grupą Buszmenów, którzy "wszyscy stracili pierwszy staw małego palca", który został im usunięty "kamiennym nożem", aby zapewnić sobie bezpieczną podróż do świata duchów. Inny autor opowiada o starej kobiecie z plemienia Buszmenów, której małe palce obu rąk zostały okaleczone, w sumie usunięto jej trzy stawy. Wyjaśniła, że każdy staw został poświęcony, gdy odeszła jej córka, aby wyrazić swój smutek. Jednakże nie ulega wątpliwości, że zwyczaj ten miał głębsze znaczenie, niż chciała przyznać. F. Boas w swoim Raporcie o N.W. W książce Tribes of Canada można znaleźć dowody na istnienie tego zwyczaju wśród tych ludów. Kiedy choroby powodowały częste zgony, kanadyjscy Indianie mieli w zwyczaju poświęcać stawy małych palców, aby - jak tłumaczyli - "odciąć śmierci". U indyjskich Madigas (wygnańców z Telugu) złe oko jest odpędzane przez osoby składające ofiary, które zanurzają ręce we krwi kóz lub owiec i odciskają je po obu stronach drzwi domu. Zwyczaj ten nie jest nieznany nawet braminom. Odciski dłoni można czasami zobaczyć także na ścianach indyjskich meczetów muzułmańskich. Podobnie jak w meczetach N.W. Wśród plemion kanadyjskich ceremoniał rąk jest najczęściej praktykowany w Indiach, gdy epidemie zbierają duże żniwo w ludziach. Buszmeni usuwają stawy palców podczas robienia na drutach, gdy są chorzy. W Australii, gdzie podczas ceremonii inicjacyjnych młodym mężczyznom wybija się zęby i pozostawia blizny na ciałach, kobiety z niektórych plemion okaleczają małe palce córek, aby wpłynąć na ich przyszłą karierę. Najwyraźniej zwyczaj obcinania palców w epoce paleolitu miał magiczne znaczenie. Na niektórych malowidłach w stylu oryniackim pojawiają się symbole sugerujące zabijanie włóczniami i rozcinanie na kawałki zwierząt oleistych. Kolejną cechą charakterystyczną są zagadkowe znaki. Szczególnie interesujące są figury demonów o głowach zwierząt. Niektóre z nich mają ręce wzniesione w egipskiej postawie adoracji, inne zaś najwyraźniej tańczą jak bogowie Buszmenów o głowach zwierząt. W Marclonlas. W jaskiniach z okresu paleolitu znajdują się półludzkie twarze rozgniewanych demonów z wpatrzonymi oczami i potwornymi nosami. W Jaskini Hiszpańskiej w Cogul przedstawiono kilka postaci kobiet ubranych w spódnice do połowy łydki i szale na ramionach, tańczących wokół nagiego mężczyzny. Te kobiety są tak bardzo podobne do tych, które zwykle pojawiają się na obrazach Buszmenów, że gdyby nie ich położenie, można by je uznać za przedstawicieli tego interesującego ludu. Tańce religijne wśród plemion Buszmenów związane są z ceremoniami zaślubin, narodzin i pogrzebów; Wykonuje się je również w celu wypędzania demonów w przypadku choroby. "Tańce są dla nas tym, czym dla was modlitwy" - powiedział kiedyś Europejczykowi starszy Buszmen. Czy rysunki jaskiniowe i rzeźby z drewna, kości i kości słoniowej z okresu magdaleńskiego lub późnego paleolitu pod koniec ostatniej epoki lodowej mają magiczne znaczenie, to problem, co do którego nie ma powszechnej zgody. Warto jednak zauważyć, że wiele rzeźbionych ozdób przedstawiających postacie zwierząt lub zagadkowe znaki jest perforowanych, co sprawia wrażenie, jakby były talizmany. Na kawałku rogu znalezionym w Lorthet, w Wysokich Pirenejach, znajdują się piękne ryte rysunki renifera i łososia, a nad nimi widnieją mistyczne symbole. W Mas d′Azil znaleziono wyrzeźbionego w kości demona przypominającego małpę: na rogu renifera z Laugenic Basse przedstawiono leżącego mężczyznę z ogonem, który na czworakach podchodzi do pasącego się bizona. Oto kilka przykładów potwierdzających pogląd, że sztuka późnego paleolitu miała swoje korzenie w magicznych wierzeniach i praktykach. Myśliwi rzeźbili na rękojeściach broni i narzędzi lub rysowali na ścianach jaskiń wizerunki zwierząt, które chcieli upolować - czasami przy współudziale demonów, a czasami przy pomocy magicznych zaklęć. Cofając się do czasów historycznych, wiemy, że starożytni Egipcjanie (patrz Egipt) posiadali wysoko rozwinięty system magiczny, podobnie jak Babilończycy (patrz Semici) i inne pierwotne cywilizacje. To właśnie z nich ostatecznie rozwinął się średniowieczny europejski system magii. Grecja i Rzym (oba te kraje) również posiadały odrębne systemy narodowe, które w pewnym stopniu były gałęziami ich religii; i tak jak egipskie i babilońskie, były one domeną kapłaństwa. Magia na początku istnienia Europy była oczywiście jedynie dodatkiem do różnych systemów religijnych, które panowały na tym kontynencie; i to właśnie te systemy później zrodziły czary (patrz). Jednak po powstaniu chrześcijaństwa kościół wkrótce zaczął uważać praktykowanie magii za obce duchowi swojej religii. Tak więc Trzydziesty szósty kanon Soboru Powszechnego zwołanego w Laodycei w 364 r. n.e. zabrania duchownym i kapłanom zostawania magikami, czarodziejami, matematykami lub astrologami. Ponadto nakazuje, aby Kościół wyrzucił ze swego łona tych, którzy stosują ligatury lub filakterie, ponieważ mówi, że filakterie są więzieniami duszy. Czwarty kanon Soboru w Oxii, 525 r. n.e., zabraniał konsultacji z czarownikami, augurami, wróżbitami i wróżbiarzami sporządzanymi z drewna lub chleba; a Sześćdziesiąty kanon Soboru Konstantynopolitańskiego 692 r. ekskomunikował na okres sześciu lat wróżbitów i tych, którzy się do nich uciekali. Zakaz ten został powtórzony przez Sobór Rzymski w 721 r. Czterdziesty drugi kanon Soboru w Tours z 613 r. stanowi, że kapłani mają nauczać lud nieskuteczność praktyk magicznych w przywracaniu zdrowia ludziom lub zwierzętom, a późniejsze Sobory praktycznie poparły wcześniejsze poglądy Kościoła. Nie wydaje się jednak, aby to, co można nazwać magią średniowieczną, przybrało ostateczny i definitywny kształt aż do około XII wieku. Oparta na systemach popularnych wśród Bizantyjczyków i Maurów w Hiszpanii, które rozwinęły się z systemu aleksandryjskiego, magia, którą można by nazwać "orientalną", zyskała popularność w Europie i całkowicie wyparła wcześniejsze, półbarbarzyńskie systemy stosowane w różnych krajach tego kontynentu, z których większość, jak już powiedziano, była reliktami dawnych pogańskich praktyk i rytuałów. Do tych relikwii przylgnęli czarownica, czarodziej i nauczyciele mniejszej magii; podczas gdy wśród wyznawców systemu importowanego znajdujemy maga - czarnego i białego, nekromantę i czarnoksiężnika. Sposób, w jaki teozofia i magia Wschodu zostały zaimportowane, był prawdopodobnie dwojaki; po pierwsze, istnieją mocne dowody na to, że został on przywieziony do Europy przez osoby powracające z wypraw krzyżowych; po drugie, wiemy, że w kwestiach mądrości Bizancjum było spadkobiercą Aleksandrii, a z Konstantynopola magia, podobnie jak inne nauki, rozprzestrzeniła się po całej Europie. Nie ma potrzeby zajmować się w tym artykule historią czarostwa i mniejszej magii, ponieważ zostało to już zrobione w artykule "czary" (patrz, ); i ograniczymy się ściśle do historii wyższych gałęzi magii. Ale kompetentnie jest zauważyć, że Europa w dużej mierze uzyskała swoje praktyki magiczne z Orientu poprzez chrześcijaństwo, ze źródeł żydowskich i wczesnosemickich; i jest otwartym pytaniem, w jakim stopniu wschodnia demonologia zabarwiła demonologię Kościoła katolickiego. Średniowieczna magia wyższego typu nie ma praktycznie żadnych punktów orientacyjnych poza serią wielkich nazw. Jego założenia uległy niewielkim zmianom na przestrzeni sześciu stuleci. Od VIII do XIII wieku nie zdarzały się zbyt częste prześladowania ze strony nauczycieli magii, lecz po tym okresie poglądy Kościoła uległy radykalnej zmianie, a życie magów stało się obarczone znacznymi niebezpieczeństwami. Jednakże jest całkiem jasne, że nie był prześladowany w ten sam sposób co jego mniejsi bracia, czarownicy i czarodzieje; ale widzimy, że Paracelsus był stale prześladowany przez ówczesne środowisko medyczne, Agryppa był nieustannie prześladowany, a nawet mistycy, tacy jak Boehme, byli więzieni i źle traktowani. Trudno z tej odległości ocenić, jak ogromna była popularność magii, czy to dobrej, czy złej, w średniowieczu. Choć groziła im surowa kara, jeśli zostali wykryci lub jeśli ich profesorowie stali się na tyle znani, że groziło im prześladowanie, władza, jaką im przyznano, była chętnie wykorzystywana przez dziesiątki osób - większość z nich zupełnie nie nadawała się do jej wykonywania i niezręcznie oddawała się w ręce władz. W artykule zatytułowanym "Czarna magia" przedstawiliśmy historię mniejszej magii, zwanej czarostwem lub "czarną magią", i pokazaliśmy, jakie prześladowania spotykały tych, którzy ją praktykowali. Jak już wspomniano, historia wyższej magii w Europie jest kwestią wielkich nazwisk, a tych jest stosunkowo niewiele. Nie obejmują oni alchemików, którzy, ściśle rzecz biorąc, nie są magikami, gdyż ich stosowanie praw tajemnych było szczególne, a nie uniwersalne; ale to nie znaczy, że niektórzy alchemicy nie byli także magikami. Dwa wielkie nazwiska, które wyróżniły się w historii europejskiej magii, to Paracelsus i Agryppa, którzy stworzyli całą naukę średniowiecznej magii. Byli oni także największymi praktycznymi magikami średniowiecza, oprócz czystych mistyków, alchemików i innych, a ich doświadczenia taumaturgiczne i nekromantyczne prawdopodobnie nie zostały przewyższone przez nikogo. Wraz z tym średniowieczna magia dobiega końca, a dalszą historię tej nauki w Europie można znaleźć w części tego artykułu zatytułowanej "Magia współczesna". Teorie naukowe dotyczące natury magii. Brakuje powszechnej zgody co do właściwej definicji magii, gdyż zależy ona od punktu widzenia wierzeń religijnych. Według Frazera magia i religia to jedno i to samo, lub są tak ściśle ze sobą powiązane, że można je uznać za niemal identyczne. Może to być prawdą w przypadku ludów żyjących w dzikich lub barbarzyńskich warunkach społecznych, ale trudno to odnieść do magii i religii w pełnym tego słowa znaczeniu, na przykład w średniowieczu, bez względu na to, jak fundamentalna mogłaby być ich pierwotna jedność. Obiektywna teoria magii uważałaby ją za całkowicie odrębną od religii, posiadającą pewne wyraźnie zaznaczone cechy i możliwą do powiązania z procesami psychicznymi różniącymi się od tych, z których wywodzi się pojawiają się pomysły religijne. Gdzieniegdzie doszło do połączenia tych dwóch dziedzin poprzez nałożenie religii na praktyki magiczne. - Krótko mówiąc, obiektywna idea magii opiera się na przekonaniu, że jest ona oparta o prawach magicznych, które rzekomo działają z taką samą regularnością jak prawa nauk przyrodniczych. Z drugiej strony, subiektywny pogląd jest taki, że wiele praktyk pozornie magicznych jest w rzeczywistości religijnych i że żadnego obrzędu nie można nazwać magicznym, jeśli nie został tak określony przez jego celebransa lub osobę sprawującą go. Mówi się, że religia polega na zwracaniu się do bogów, natomiast magia jest próbą wymuszenia ich posłuszeństwa. Panowie Hubert i Mauss wierzą, że magia jest w zasadzie tradycyjny. Przyjmując, że umysł pierwotny jest wyraźnie pozbawiony oryginalności, doszli do wniosku, że magia jest sztuką, która nie podlega częstym zmianom wśród ludów pierwotnych i jest ustalona przez swoje prawa. Religia, mówią, jest oficjalna i zorganizowana, magia jest zakazana i tajna. Uważają, że moc magiczna zależy od sąsiedztwa, podobieństwa i kontrastu przedmiotu czynności oraz przedmiotu, który ma zostać wykonany. Frazer uważa, że wszelka magia opiera się na prawie współczucia - czyli założeniu, że rzeczy oddziałują na siebie nawzajem, gdy są oddalone, ponieważ są ukryte. połączone niewidzialnymi więzami. Dzieli magię sympatyczną na magię homeopatyczną i magię zaraźliwą. Pierwszy jest naśladowczy lub mimetyczny i może być praktykowany niezależnie; ale to drugie zwykle wymaga zastosowania zasady naśladownictwa. Znanym przykładem magii mimetycznej jest tworzenie figur woskowych przedstawiających wroga, które następnie zostają zniszczone w nadziei, że on zginie. Magia zaraźliwa może wystąpić, gdy dziki wojownik namaszcza broń, która zadała ranę, zamiast samej rany, wierząc, że krew na broni będzie nadal odczuwalna wraz z krwią na ciele. Pan L. Marillier dzieli magię na trzy klasy: magię słowa lub czynu; magia człowieka niezależna od rytuału i formuły; oraz magia, która wymaga od człowieka posiadania specjalnych mocy i stosowania rytuałów. Pan A. Lehmann uważa, że magia jest praktyką przesądną i opiera się na iluzji. Wadą wszystkich tych teorii jest to, że dążą do zbyt wielkiej dokładności i że nie pozwalają w wystarczającym stopniu na uczucie zdziwienia i podziwu, które jest wrodzone ludzkiemu umysłowi. W istocie określają one tę "napiętą uwagę". Możemy przyznać, że uwaga dzikusów skupiona na magicznym rytuale jest "nadmierna", w niektórych przypadkach tak nadmierna, że przeraża ich na tyle, że popadają w obłęd; i dlatego wydaje się, że granice "uwagi" zostały przekroczone. i jakby przechodziło w coś o wiele głębszego. Co więcej, jest całkiem możliwe, że w przyszłości zostanie uznane, iż tzw. magia sympatyczna w ogóle nie ma nic wspólnego z naturą magii, lecz wykazuje większe pokrewieństwo (ze względu na swój ściśle naturalny i nie nadprzyrodzony charakter) z pseudonauką. Wiele dzikich ludów uważa magię raczej za siłę niż sztukę - za coś, co oddziałuje na umysł człowieka z zewnątrz. Wygląda na to, że wiele plemion barbarzyńskich wierzy w potężne pokłady magicznej mocy, których dokładnej natury nie potrafią określić. Dlatego wśród niektórych plemion indiańskich znajdujemy siłę zwaną Orenda lub siłą duchową. Dla starożytnych Peruwiańczyków wszystko, co święte, było huaca i posiadało magiczną moc. W Melanezji znajdujemy siłę zwaną maną, która jest zaraźliwa i przenoszona, można ją zobaczyć w postaci płomieni, a nawet usłyszeć. Malajowie używają słowa kramat, aby określić to samo; a Madagaskarczycy termin hasma. Niektóre plemiona zamieszkujące okolice jeziora Tanganika wierzą w taką siłę i nazywają ją ngai, a plemiona australijskie mają wiele podobnych terminów, takich jak churinga i boolya. Wracając do Ameryki, w Meksyku odnajdziemy dziwne credo zwane nagualizmem, które opiera się na tej samej koncepcji - wszystko, co nagual, jest magiczne lub posiada własną, wewnętrzną siłę duchową. Teorie. Pochodzenie magii - Na temat pochodzenia magii wysunięto wiele teorii - niektórzy eksperci uważają, że magia ma swój początek w idei wyższości jednostki; inni poprzez wierzenia animistyczne (patrz Animizm); a jeszcze inni poprzez takie idee, jak ta, że ból fizyczny, którego dzikus nie potrafił wytłumaczyć, miał być zadawany niewidzialną bronią. Ta ostatnia teoria jest oczywiście sama w sobie czysto animistyczna. Wydaje się jednak, że autorzy poruszający ten temat nie poświęcili dostatecznej uwagi ogromnemu wpływowi, jaki na umysł człowieka wywierają dziwne i niezwykłe zdarzenia. Nie zamierzamy ani przez chwilę wysuwać hipotezy, że magia w całości wywodzi się z takiego źródła, ale wierzymy, że było ono ważnym czynnikiem w rozwoju wiary w magię. Do czego również swój udział miały animizm i tabu. Kult zmarłych i ich oddawanie czci wkrótce miały połączyć się z praktykami magicznymi, w wyniku czego szybko powstałaby kompletna demonologia. Dynamika magii - Praktyką magiczną rządzą wyraźne prawa, których liczba jest ograniczona. Posiada wiele klas praktyków; jak na przykład wróżbita i augur, których obowiązki były zupełnie inne niż obowiązki czarownika. Jak już wspomniano, najważniejszym z tych praw jest prawo sympatii, które, jak już powiedziano, nieuchronnie dzieli się na prawa podobieństwa, sąsiedztwa i antypatii. Prawo podobieństwa i homeopatii można podzielić na dwie części: (i) - założenie, że podobne rodzi podobne - czego ilustracją jest zniszczenie modelu w postaci wroga; i (2) - idea, że podobne leczy podobne - na przykład, że kamień zwany krwawnikiem może zatamować krwawienie. Prawo dotyczące antypatii opiera się na założeniu, że zastosowanie pewnego przedmiotu lub środka odurzającego eliminuje jego przeciwieństwo. Pozostaje ciągłość, która opiera się na założeniu, że cokolwiek raz stanowiło część obiektu, nadal stanowi jego część. Jeśli zatem magik zdoła zdobyć fragment czyjegoś włosa, może sprowadzić na niego nieszczęście poprzez niewidzialne więzy, które rzekomo rozciągają się między nim a włosami będącymi w posiadaniu czarodzieja. Wiadomo, że jeśli zwierzę towarzyszące wiedźmie zostanie zranione, rana ta wpłynie pozytywnie na samą wiedźmę. To zjawisko nazywa się "reperkusją". Innym szeroko rozpowszechnionym przekonaniem jest to, że jeśli magik zdobędzie imię jakiejś osoby, będzie mógł zyskać nad nią magiczną władzę. Oczywiście wynikało to z przekonania, że imię danej osoby jest tożsame z nią samą. Doktryna o Nieprzekazywalnym Imieniu, czyli ukrytym imieniu boga lub maga, jest dobrze odzwierciedlona w wielu legendach z historii Egiptu. Bóstwo zwykle starało się zachować swoje imię w tajemnicy, aby nikt nie mógł przejąć nad nim władzy. Z tą koncepcją wiąże się zaklęcie lub inkantacja, z którymi w mniejszym stopniu mogą wiązać się gesty magiczne, wprowadzane zazwyczaj w celu podkreślenia wypowiadanych słów. Gest ma często charakter symboliczny lub wyraża współczucie; Czasami jest to odwrócenie rytuału religijnego, takiego jak marsz pod słońce, znany jako marsz "widdershins". Ogromne znaczenie ma również sposób wymawiania obrzędów. Zwykle można znaleźć wyrażenia archaiczne lub obce w zaklęciach starożytnych i współczesnych; Ważne jest także ton, w jakim wypowiadane jest zaklęcie, a także jego dokładność. Aby zapewnić dokładność, często stosowano rytm, który wspomagał zapamiętywanie. Magik. - We wczesnym społeczeństwie mag, do którego zaliczał się szaman, znachor, piage, czarownik itd., mógł utrzymywać swoją pozycję na mocy prawa dziedzicznego; przez przypadek urodzenia, jako siódmy syn siódmego syna; do objawienia od bogów; lub poprzez samo opanowanie rytuału. W życiu dzikich ludzi szaman pełni w dużej mierze rolę medium, ponieważ zamiast przywoływać moce powietrza na swój rozkaz, jak czynili to magowie średniowiecza, wydaje się, że musi pogrążyć się w stanie transu i szukać ich w ich własnej sferze. Często uważa się, że magik jest opętany przez zwierzę lub istotę nadprzyrodzoną. W pierwotnym społeczeństwie obowiązki kapłana i maga często łączą się ze sobą, ale nie można dość mocno stwierdzić, że tam, gdzie religia została zastąpiona, kapłani dawnego kultu, dla tych, którzy zajęli ich miejsce, są już tylko magikami. Wśród ludów dzikich nie słyszymy zbyt wiele o dobroczynnej magii i jedynie w Europie można powiedzieć, że Biała Magia zyskała jakąkolwiek popularność. Średniowieczna definicja magii. - Definicje magii podawane przez wielkich magów średniowiecza i czasów nowożytnych oczywiście znacznie różnią się od definicji antropologów. Na przykład Eliphas Levi mówi w swojej Historii magii: "Magia łączy w jednej nauce to, co jest najpewniejsze w filozofii, z tym, co jest wieczne i nieomylne w religii. Godzi ona doskonale i niepodważalnie te dwa terminy tak przeciwstawne na pierwszy rzut oka - wiarę i rozum, naukę i wiarę, autorytet i wolność. Zaopatruje ludzki umysł w instrument filozoficznej i religijnej pewności, tak dokładny jak matematyka, a nawet uwzględniający nieomylność samej matematyki. Istnieje niepodważalna prawda i istnieje nieomylna metoda poznania tej prawdy, podczas gdy ci, którzy osiągną tę wiedzę i przyjmą ją jako regułę życia, mogą obdarzyć swoje życie suwerenną mocą, która może uczynić ich panami wszystkich niższych rzeczy, o błądzące duchy, lub innymi słowy, arbitrami i królami świata". Paracelsus mówi o magii: "Magia jest wielką ukrytą mądrością, a rozum jest wielkim jawnym szaleństwem. Żadna zbroja nie chroni przed magią, gdyż uderza ona w wewnętrznego ducha życia. Możemy być pewni, że tylko poprzez pełną i potężną wyobraźnię możemy sprowadzić ducha każdego człowieka do obrazu. Nie potrzeba żadnych zaklęć ani rytuałów; tworzenie kręgów i rozrzucanie kadzideł to zwykłe oszustwo i żonglerka. Duch ludzki jest tak wielką rzeczą, że żaden człowiek nie może go wyrazić; wieczny i niezmienny, tak jak sam Bóg jest umysłem człowieka; a gdybyśmy właściwie pojęli umysł człowieka, nic nie byłoby dla nas niemożliwe na ziemi. Przez wiarę wyobraźnia jest ożywiona i uzupełniona, ponieważ naprawdę zdarza się, że każda wątpliwość psuje jej doskonałość. Wiara musi wzmacniać wyobraźnię, ponieważ wiara ustanawia wolę. Ponieważ człowiek nie wierzył i nie wyobrażał sobie doskonale, skutkiem tego jest to, że sztuki są niepewne, podczas gdy mogłyby być całkowicie pewne". Agryppa uważał magię za prawdziwą drogę do komunii z Bogiem - łącząc ją w ten sposób z mistycyzmem.

Magia współczesna: Wraz ze śmiercią Agryppy w 1535 r. można uznać, że dawna szkoła magików dobiegła końca. Nie oznacza to jednak, że tradycje magii nie były przekazywane innym, którzy byli w stanie je równie dobrze zachować. W tym momencie musimy ostrożnie rozróżnić tych praktykujących magię, których umysły były oświecone wysokim ideałem mistycznym, od osób o wątpliwej pozycji w zakresie okultyzmu, jak hrabia de Saint-Germain i inni. Na początku XVII wieku spotykamy wielu wielkich alchemików w praktyce, którzy poświęcali się badaniom magii transcendentalnej, którą starannie i skutecznie ukrywali pod płaszczykiem hermetycznego eksperymentu. Byli to Michael Meyer, Campe, Robert Flood, Cosmopolite, D′Espagnet, Samuel Norton, Baron de Beausoleil i Van Helmont; Innym sławnym imieniem jest Filaletes. XVIII wiek obfitował w postacie postaci okultystycznych, jak na przykład alchemik Lascaris (patrz) Martines de Pasqually i Louis de SaintMartin (patrz), który założył szkołę martynistów, istniejącą do dziś pod wielkim mistrzowskim przewodnictwem Papusa. Później magia na moment połączyła się z mesmeryzmem, a wiele tajnych stowarzyszeń magicznych, których w tym okresie było mnóstwo w Europie, praktykowało magnetyzm zwierzęcy, a także astrologię, kabalizm i magię ceremonialną. Rzeczywiście mesmeryzm wywarł potężny wpływ na życie mistyczne w czasach swojego głównego protagonisty, a mesmeryści z pierwszej ery w bezpośredni sposób nawiązują do martynistów i mistycznych magików końca XVIII wieku. Rzeczywiście mistycyzm i magnetyzm są jednym i tym samym w osobach niektórych z tych okultystów (patrz Tajemna Tradycja), z których najsłynniejszymi byli Cazotte, Ganneau, Comte, Wronski, Du Potet, Hennequin, Comte d′Ourches i Baron die Guldenstubbe, a także ostatni ze znanych nam wtajemniczonych, Eliplias Levi (wszyscy patrz). To, że nadal praktykowana jest czarna magia i czary, jest faktem powszechnie znanym, którego nie trzeba tu wyjaśniać. Ale co z wyższą magią, która, przynajmniej w czasach nowożytnych, przyciągnęła tak wiele utalentowanych umysłów? Nie możemy powiedzieć, że prawdziwa linia adeptów magii zakończyła się na Levi, ponieważ w żadnym okresie historii świata nie są oni znani przeciętnemu człowiekowi; ale możemy być pewni, że wielka sztuka jest praktykowana w tajemnicy tak samo pilnie jak zawsze w przeszłości, i że ludzie o tak wzniosłym temperamencie jak w przypadku magów dawnych dni, wciąż prywatnie oddają się tej sztuce, która, podobnie jak jej siostrzana religia, nie jest mniej niebiańska, ponieważ rozwinęła się z niskich początków w umyśle człowieka, którego duch z upływem czasu odbija coraz silniej światło nieba, tak jak morze, początkowo słabo zaczerwienione przez świt, w końcu odzwierciedla cały blask dnia.

Magiczne strzałki: Lapończycy, którzy niegdyś uchodzili za wielkich magików, mieli wystrzeliwać w kierunku nieobecnych wrogów ołowiane strzałki, długości mniej więcej palca, wierząc, że za pomocą magicznych strzałek zsyłają na nich straszne bóle i choroby.

Mały Świat: Nazwa tajnego stowarzyszenia, które w XVIII wieku w Anglii działało w celu przywrócenia dynastii Stuartów. O tym stowarzyszeniu opowiada się wiele historii, na przykład tę, że osobiście przewodził ich zgromadzeniom diabeł. Członkowie byli masonami i przypuszczalnie mieli powiązania z templariuszami i różokrzyżowcami, dążąc do przywrócenia monarchii katolickiej. Elementy tej grupy rozprzestrzeniły się po Nowym Świecie i Francji, gdzie migotanie można było zobaczyć jeszcze pod koniec XIX wieku, a niektóre pozostałości przetrwały do dziś. Nie należy mylić tego, że celem tych stowarzyszeń była głównie restauracja Stuartów po roku 1804. Przeciwnie, istnieją wszelkie dowody na to, że dawne loże polityczne przyjęły okultystyczną naturę i stały się spadkobiercami tajemnic dawniej przechowywanych przez królów z dynastii Stuartów, w tym dyspozycji dotyczącej Skarbu Templariuszy dokonanej przez Henry′ego Sinclaira z Rosslyn. MacGregor Mathers (patrz) ze Złotego Brzasku był głęboko zaangażowany w działalność tych stowarzyszeń, choć nie w sposób głównie polityczny.

mianować : wybrać kogoś do pracy Wyznaczyliśmy nowego kierownika ds. dystrybucji.

mianowanie : akt bycia mianowanym na stanowisko lub mianowania kogoś na stanowisko

makler agencyjny : dealer, który działa jako agent inwestora, kupując i sprzedając za prowizję

Miecz Graala: Powiązany ze Świętym Graalem w legendach arturiańskich. Jego historia zaczyna się od króla Dawida, który przekazał go Salomonowi, który został poproszony o ponowne odlanie głowicy. Za czasów Salomona został umieszczony na statku zbudowanym i luksusowo wyposażonym przez żonę Salomona. Następnie odkryty przez Rycerzy Wyprawy, został zapewniony i noszony przez Galahada.

Magia ceremonialna: Sztuka obchodzenia się z duchami. Jej obrzędy są rzekomo religijne, a rytuały, które ją zawierają, w dużej mierze mają charakter religijny. Nie jest, jak się powszechnie przypuszcza, odwróconym chrześcijaństwem lub judaizmem, ani nie uczestniczy w profanacji rytuału religijnego. Próbuje czerpać moc od Boga w celu skutecznej kontroli złych duchów. W Grimoires and Keys of Black Magic operatorowi stale przypomina się, że musi nieustannie medytować nad zadaniem, które ma do wykonania, i skupiać wszelkie nadzieje na nieskończonej dobroci Wielkiego Adonai. Bogiem przywoływanym w Czarnej Magii nie jest Szatan, jak się często przypuszcza, ale Jehowa Żydów i Trójca Chrześcijan. Podstawą praktycznej magii jest prawie na pewno wiara w moc boskich słów, które zmuszają wszystkie duchy do posłuszeństwa tym, którzy mogą je wypowiedzieć. Takie słowa i imiona miały przywoływać lub odprawiać mieszkańców świata duchów, a te z odpowiednimi modlitwami były używane we wszystkich magicznych ceremoniach. Ponownie uważano, że łatwiej jest kontrolować złe duchy niż pozyskać sympatię aniołów - nie ma też wątpliwości, że nie ma moralnego zła w zniewoleniu złego ducha, aby czynił dobro, podczas gdy zmuszanie Anioła byłoby największym grzechem, a nawet nagabywanie takiego stworzenia sprawą poważnej powagi. Ten, kto chciałby zyskać taką władzę nad demonami, jest napominany w magicznych tekstach, które istnieją, aby przestrzegał wstrzemięźliwości i abstynencji, rozbierał się tak rzadko i spał tak mało, jak to możliwe w okresie przygotowań, aby nieustannie medytował nad swoim przedsięwzięciem i skupiał wszystkie swoje nadzieje na Wielkim Adonai. Post powinien być najbardziej surowy, a ludzkie towarzystwo należy unikać w jak największym stopniu. Końcowe dni postu powinny być dodatkowo surowe - pożywienie powinno być zredukowane do chleba i wody. Codzienne ablucje są konieczne i muszą być wykonywane w wodzie, która została wcześniej egzorcyzmowana zgodnie z rytuałem: szczególnie musi to być przestrzegane bezpośrednio przed ceremonią. Pewne okresy dnia i nocy są rządzone przez pewne planety i można je znaleźć w księdze znanej jako Klucz Salomona Króla. Księga Czarnej Magii nauczała, że godziny Saturna, Marsa i Wenus są dobre do komunii z duchami - godzina pierwszej nazwanej planety do przywoływania dusz w Piekle; a godzina drugiej dla tych, którzy zostali zabici w bitwie. W rzeczywistości te godziny i pory roku są rządzone przez th., prawa astrologii. Przy przygotowywaniu używanych instrumentów, ceremonie oczyszczenia i poświęcenia, muszą być starannie przestrzegane. Aspergillum złożone z mięty, majeranku i rozmarynu powinno być użyte do pierwszego i powinno być umieszczone w garnku z glazurowanej ziemi. Do fumigacji należy użyć naczynia do podgrzewania, wypełnionego świeżo rozpalonym węglem i nasączonego aloesem lub buławą, benzoesem lub styraksem. Eksperyment z utrzymywaniem konwersacji z duchami należy przeprowadzić w dniu i godzinie Merkurego: to jest pierwszego lub ósmego, lub piętnastego lub dwudziestego drugiego (patrz Nekromancja). Wielki Grimoire mówi, że gdy nadejdzie noc akcji, operator powinien wziąć laskę, skórę kozią, kamień krwawy, dwie korony werbeny i dwa świeczniki ze świecami; także nową stal i dwa nowe krzemienie, wystarczającą ilość drewna, aby rozpalić ogień, pół butelki brandy, kadzidło i kamforę oraz cztery gwoździe z trumny martwego dziecka. W ceremonii musi wziąć udział jedna lub trzy osoby - tylko jedna z nich musi zwrócić się do ducha. Kabalistyczny krąg tworzy się z pasków skóry koźlęcia przymocowanych do ziemi czterema gwoździami. Za pomocą krwawego kamienia rysuje się trójkąt wewnątrz okręgu, zaczynając od wschodniego punktu. Litery a e a j muszą być narysowane w podobny sposób, jak również Imię Zbawiciela między dwoma krzyżami. Następnie świece i korony werbenowe są ustawiane po lewej i prawej stronie trójkąta wewnątrz okręgu, a następnie wraz z kadzielnicą są podpalane - ogień jest podsycany brandy i kamforą. Następnie powtarzana jest modlitwa. Operator musi uważać, aby nie mieć przy sobie żadnego stopu metalu, z wyjątkiem złotej lub srebrnej monety owiniętej w papier, którą należy rzucić duchowi, gdy pojawi się poza okręgiem. Następnie ducha przywołuje się trzy razy. Jeśli duch się nie pojawi, oba końce magicznej różdżki muszą zostać zanurzone w płomieniach kadzielnicy. Ten rytuał znany jest jako Rytuał Lucifuge i uważa się, że przywołuje demona Lucifue Rofocale. Ci, którzy rozumieją magię ceremonialną, nie potępiają jej w pełni, ale wielu pisarzy i okultystów wzywa do największej powściągliwości i ostrożności w jej praktykowaniu. Problem polega na tym, że przywoływane duchy nie są trywialne w swojej zdradzie lub wiedzy, a mag rzadko jest tak czysty lub przygotowany, jak zalecano. Wczesne triumfy mogą otworzyć drzwi do kontaktów, które ostatecznie doprowadzą do faustowskiego upadku maga. Mimo to niemal wszystkie liczące się autorytety poświęcają nieco miejsca metodom magii ceremonialnej, lecz żaden z nich nie potępia ich wprost.

Masoneria adopcyjna: stowarzyszenia masońskie, które przyjmują kobiety jako członków. Na początku XVIII wieku takie stowarzyszenia powstały we Francji i szybko rozprzestrzeniły się na inne kraje. Jednymi z pierwszych, które "adoptowały" kobiety, były Mopses. Felicitaries istniały w 1742 roku. Fendeurs lub Woodcutters zostały założone w 1763 roku przez Bauchaine′a, Mistrza paryskiej loży. Zostały wzorowane na Carbonari, a ich popularność doprowadziła do powstania innych lóż, w szczególności Fidelity, Hatchet itp. W 1774 roku Wielki Wschód w Loży Francji ustanowił system stopni zwany Rytem Adopcji i wybrał księżną Burbon na Wielką Mistrzynię Francji. Ryt został powszechnie przyjęty w masonerii, a różne stopnie dodawano od czasu do czasu, do łącznej liczby około dwunastu. Łacińskie i greckie tajemnice zostały dodane do rytu przez Szpitalniczki Dam z Góry Tabor. Najwspanialsze damy we Francji dołączyły do francuskich lóż adopcyjnych. Ryt Mizraim stworzył loże dla obu płci w latach 1818, 1821, 1838 i 1853, a Ryt Memphis w 1839. Ameryka założyła Ryt Wschodniej Gwiazdy w pięciu punktach. W tych systemach wstęp jest zazwyczaj ograniczony do żeńskich krewnych masonów. Zakon Wschodniej Gwiazdy i masonerii adopcyjnej próbowano utworzyć w Szkocji, ale bez powodzenia.

Mastaba: Prostokątny grobowiec z cegły, po raz pierwszy pojawił się na początku Pierwszej Dynastii (ok. 3100 p.n.e.), który był nadal używany w całym Starym Państwie, szczególnie przez wielkich urzędników i szlachciców. Późniejsze przykłady, zbudowane z kamienia, mają na ścianach wyrzeźbione szczegółowe sceny z codziennego życia.

Merimde: Miejsce kultury predynastycznej w Dolnym Egipcie.

MUMIA : Podobno "mumia" była pierwotnie substancją spływającą ze szczytów gór i mieszając się z wodą, która ją niosła, koagulowała jak smoła mineralna. "Góra Mumii" w Persji słynęła z czarnego, bitumicznego materiału, który się z niej sączył i któremu przypisywano właściwości lecznicze. Ponieważ zachowane ciała starożytnego Egiptu często miały poczerniały wygląd, porównywano je do "mumii" i przypisywano im podobne właściwości, co doprowadziło do ich stosowania w średniowieczu i później jako składników leczniczych. Używanie terminu "mumia" w odniesieniu do tych ciał, choć błędne, nadal trwa. Chociaż "mumie" (ciała zachowane celowo lub nieumyślnie różnymi sposobami) przetrwały w kilku częściach świata, termin ten jest najczęściej używany w odniesieniu do starożytnych Egipcjan.

model white box: model testów penetracyjnych, w którym pełne informacje o sieci i systemie są udostępniane testerowi, w tym mapy sieci i poświadczenia.

makrowirus: wirus napisany w języku programowania makro, takim jak Visual Basic for Applications.

malware: złośliwe oprogramowanie, takie jak wirus, robak lub program trojański, używane do zakłócania poufności, integralności lub dostępu do danych, sieci lub systemów komputerowych.

Mandatory Access Control (MAC): mechanizm bezpieczeństwa systemu operacyjnego, który wymusza reguły dostępu oparte na uprawnieniach do interakcji między procesami, plikami i użytkownikami; zawarty w SELinux.

message digest: wartość o stałej długości generowana przez algorytm haszujący; używany do weryfikacji, czy dane lub wiadomości nie zostały zmienione.

Message Digest 5 (MD5): 128-bitowa kryptograficzna funkcja skrótu; nadal używana, chociaż jej słabości sprawiają, że znajdowanie kolizji jest praktyczne przy użyciu jedynie umiarkowanej mocy obliczeniowej. Jest najbardziej przydatna do sprawdzania integralności plików.

Metropolitan Area Network (MAN): Standard 802.16 definiuje Wireless MAN Air Interface dla bezprzewodowych MAN i adresuje ograniczoną odległość dostępną dla sieci WLAN 802.11b. Najpowszechniej stosowaną implementacją technologii bezprzewodowej MAN jest WiMAX. Zobacz także Worldwide Interoperability for Microwave Access (WiMAX).

Mobilny szerokopasmowy dostęp bezprzewodowy (MBWA): Standard 802.20, którego celem jest coś podobnego do mobilnego WiMAX; adresuje bezprzewodowe MAN dla użytkowników mobilnych w pociągach, metrze lub samochodach poruszających się z prędkością do 150 mil na godzinę. Modulacja Proces definiujący sposób umieszczania danych w sygnale nośnym.

model gray box: Model testów penetracyjnych, w którym tester otrzymuje ograniczone informacje. Często używany do określania poziomu dostępu, jaki może uzyskać uprzywilejowany użytkownik, oraz potencjalnych szkód, jakie może on wyrządzić.

Mark-to-market: Czynność ponownej wyceny papierów wartościowych według bieżących wartości rynkowych. Takie ponowne wyceny powinny obejmować zarówno kupon naliczony od papierów wartościowych w obrocie, jak i odsetki naliczone od gotówki.

Modified duration: Miara proporcjonalnej zmiany ceny obligacji lub innej serii przepływów pieniężnych w stosunku do zmiany rentowności.

Market maker: Uczestnik rynku, który jest zobowiązany, wyraźnie lub w inny sposób, do podawania ofert dwustronnych i oferowania cen w każdym czasie na określonym rynku.

Materialna wartość netto: Rzeczywisty obraz firmy. Materialna wartość netto to narzędzie księgowe, które ocenia firmę, patrząc tylko na jej materialne aktywa i zobowiązania, które obejmują wszystko, od samochodów i gotówki po depozyty bankowe i pożyczki. Pomijane są aktywa niematerialne, takie jak nazwy marek i wartość firmy, które nie mają żadnej mierzalnej wartości.

Monopol: Całkowita kontrola nad jednym sektorem produkcji w gospodarce jest określana jako monopol. Jedyny producent dobra może teoretycznie podnosić ceny bez ograniczeń. Zachowania monopolistyczne są nielegalne w większości zaawansowanych gospodarek przemysłowych.

Moody's: Jedna z największych agencji ratingowych na świecie. Moody's, podobnie jak Standard & Poor's, dostarcza aktualne analizy kondycji finansowej krajów, firm i innych pożyczkobiorców w światowej gospodarce. Znak najwyższej jakości Moody's, AAA, przyznawany jest tylko najbardziej wiarygodnym kredytobiorcom na świecie.

Monetaryzm: teoria ekonomiczna oparta na przekonaniu, że zmiany w podaży pieniądza kontrolują wzrost gospodarczy. Monetaryści uważają, że inflację można najlepiej kontrolować, ograniczając podaż pieniądza.

Mikrokredyt : Finansowanie mikrokredytowe odnosi się do praktyki udzielania małych pożyczek lub mikropożyczek przedsiębiorcom z biednych krajów, którzy nie są w stanie uzyskać pieniędzy z tradycyjnych banków, wykorzystywanych głównie do zakładania działalności gospodarczej. Ponieważ nie mają zabezpieczenia, stałego zatrudnienia lub weryfikowalnej historii kredytowej, wiele osób w krajach rozwijających się nie może spełnić nawet najbardziej minimalnych kwalifikacji, aby uzyskać dostęp do tradycyjnego kredytu.

Mikroekonomia: badanie jednostek i firm w gospodarce nazywa się mikroekonomią. Jest przeciwieństwem makroekonomii, która patrzy na szerszy obraz, taki jak bezrobocie i wzrost PKB. Mikroekonomia, podobnie jak mikroskop, patrzy na zachowania ekonomiczne jednostek i na to, jak firmy podejmują decyzje w różnych warunkach ekonomicznych.

Merkantylizm : Polityka ekonomiczna polegająca na wykorzystaniu stałej nadwyżki handlowej do akumulacji bogactwa i władzy. Gospodarka merkantylistyczna kładzie nacisk na eksport, a nie na import. Konsumenci w kraju ojczystym cierpią, ale przedsiębiorstwa i rząd gromadzą ogromne bogactwo z wpływów z wymiany walut, które można wykorzystać na oszczędności i inwestycje.

Market Maker : Market maker to profesjonalny trader, który ustala dwustronną cenę za przedmiot wartościowy. Cena, którą market maker jest skłonny zapłacić, cena bid, jest zawsze niższa od ceny offer. Kupując tanio i sprzedając drogo przez cały dzień, market maker zarabia dużo pieniędzy.

Marx, Karl: Ojciec komunizmu. Niemiecki filozof ekonomiczny i socjolog Karl Marx napisał Das Kapital, pierwsze ważne dzieło opisujące zasady komunistycznego modelu ekonomicznego. Przewidział w nim upadek kapitalizmu i wezwał do stworzenia socjalistycznego systemu gospodarczego opartego na następującej zasadzie: "Od każdego według jego zdolności, każdemu według jego potrzeb".

MBA (Master of Business Administration): Główny sposób na wejście do świata biznesu i zarządzania. Większość uniwersytetów na całym świecie oferuje obecnie MBA, aby umożliwić swoim studentom naukę umiejętności zarządzania organizacjami.

Makroekonomia : Szerszy obraz. Makroekonomia to badanie czynników zbiorczych gospodarki, takich jak bezrobocie, wzrost, inflacja i wydatki rządowe. Druga strona gospodarki, zwana mikroekonomią, zajmuje się bardziej szczegółowymi aspektami gospodarki, związanymi głównie z zachowaniem przedsiębiorstw i konsumentów.

Marża: Kiedy inwestorzy mogą wykorzystać dźwignię finansową swoich zakupów papierów wartościowych. Handel na marży to sposób na uzyskanie większego zwrotu z inwestycji. Na rachunku zabezpieczonym banki lub brokerzy pożyczają pieniądze inwestorom, aby mogli kupić więcej akcji i obligacji. Klient wpłaca część pieniędzy: Bank wpłaca resztę. Zasadniczo klient wykorzystuje to, co już jest na rachunku, jako zabezpieczenie, aby pożyczyć pieniądze na zakup większej liczby papierów wartościowych. Nagroda dla klienta jest ogromna, jeśli rynek idzie w górę. Ale gdy rynki idą w dół, klient może również wiele stracić. Jeśli rynek spada zbyt mocno, bank wystawia klientowi wezwanie do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego - prosząc o dodatkowe pieniądze lub więcej zabezpieczeń. Jeśli wezwania do uzupełnienia depozytu zabezpieczającego nie zostaną spełnione, papiery wartościowe, które posiada klient, są sprzedawane natychmiast, zanim rynek zdąży jeszcze bardziej spaść.

Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO): Mimo że definiuje się jako organizacja pozarządowa, Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna z siedzibą w Genewie ustala normy przemysłowe i handlowe, które często stają się prawem w większości krajów w światowej gospodarce. Na przykład rodzina norm ISO 9000 definiuje sposób, w jaki firmy produkują i dostarczają towary i usługi.

masowa personalizacja : Dopasowywanie produktów do potrzeb dużej liczby indywidualnych klientów

Miejsce: Miejsce Boga, omówienie Boga.
Mojżesz: hebrajski prawodawca, uważany za autora Księgi Rodzaju (która jest szczególnie ważna dla gnostyków), a także innych ksiąg Pięcioksięgu.
Mahomet: Prorok islamu, postać boskiego królestwa pięciu w Matce Ksiąg.
Mirothea: Sethiańskie imię lub epitet boskości w Trzech Formach Pierwszej Myśli, Trzech Stelach Seta i gdzie indziej. Znaczenie jest niepewne; być może "boski pomazaniec" (z greckiego myro-theos) lub "boskie przeznaczenie" (z greckiego moiro-theos - porównaj Moira, przeznaczenie w mitologii greckiej). Mirothea jest formą żeńską, Mirotheos formą męską. Mirothea może być użyta do oznaczenia Barbelo i matka Geradamasa.
Mirotheos: męska forma Mirothei. Mirotheos może być używany do określenia Geradamas.
Micheus, Michar, Mnesinous: Niebiańskie moce związane z chrztem Seta w Ewangelii Egipcjan i gdzie indziej.
Mężczyzna: kategoria płci używana symbolicznie do określenia tego, co duchowe i niebiańskie (na przykład boskość opisana jako ojciec niebieski). Epitet "potrójny mężczyzna" jako stopień najwyższy może być używany zarówno w odniesieniu do mocy męskich, jak i żeńskich.
Mana: Duch boskości i duch w ludziach, w myśli Mandaean. Wielka Mana jest duchem niebiańskim, najwyższą boską manifestacją.
Manda: "Wiedza", gnoza w myśli Mandaean.
Manda dHayye: "Wiedza o życiu", gnostycki odkrywca i ważny posłaniec światła, czasami łączony z Hibilem w myśli mandejskiej.
Mani: założyciel manicheizmu i posłaniec światła. Mani głosił religię uniwersalną, opartą na naukach proroków Buddy, Jezusa i Zoroastra, która, w jego przekonaniu, zjednoczy ludzi na świecie.
Mara: buddyjski demoniczny kusiciel, o którym mowa w Wielkiej Pieśni do Mani.
Maria z Magdali: Galilejka, uczennica Jezusa, jedna z jego najbliższych naśladowców według Ewangelii Filipa i Ewangelii Maryi. Później zdyskredytowana przez miano prostytutki. Jedna z kilku Marii wspomnianych we wczesnych ewangeliach chrześcijańskich.
Masbuta: chrzest mandejski przez zanurzenie.
Mathaias: Osoba uważana za autora Księgi Tomasza. Mathaias może być uważany za apostolskiego następcę Judasza Iskarioty zgodnie z Dz 1:26 lub za apostolskiego autora Ewangelii Mateusza lub innej osoby.
Merkawa: Boski tron-rydwan, przedstawiony w Księdze Ezechiela 1, który w żydowskim mistycyzmie pełni funkcję celu kontemplacji.

międzynarodowa korporacja: Organizacja, która produkuje i sprzedaje produkty w wielu różnych krajach i posiada wielonarodową własność akcji i wielonarodowe zarządzanie.

Maat: egipska bogini uosabiająca prawdę, sprawiedliwość i kosmiczny porządek. Często obsadzana jest w roli córki Re.

Mami: Imię lub tytuł mezopotamskiej bogini matki, oznaczające "Matkę" lub "Matkę". Znana jest również jako Belet-ili i Ninmah.

Mandylion: Nazwa pochodzi od greckiego określenia "płótno" lub "ręcznik". Jest to nazwa słynnej relikwii, która, jak się uważa, nosi odcisk twarzy Chrystusa.

Marduk: Bóstwo opiekuńcze Babilonu, często identyfikowane jako syn Enki (Ea) i ojciec Nabu.

Massebah: Hebrajskie określenie świętego stojącego kamienia.

Mastemah: Pochodzi od hebrajskiego słowa oznaczającego "wrogość". Jest to imię nadprzyrodzonego wysłannika lub uosobienia kosmicznego zła.

melammu: akadyjskie określenie używane w odniesieniu do blasku boskości.

menora: siedmioramienny świecznik lub kandelabr.

mesjasz: "Namaszczony" (po hebrajsku Masziasz). W języku greckim jest tłumaczone jako christos.

midrasz: forma komentarza do pism hebrajskich i innych ważnych tekstów żydowskich.

mykwa: Specjalnie skonstruowany basen kąpielowy do rytualnego mycia.

Milkom: główny bóg Ammonitów. Jego imię pochodzi od słowa oznaczającego "król".

Min: Egipski bóg płodności i męskiej seksualności, obdarzony trwałą erekcją.

Miszna: Zbiór opinii i orzeczeń rabinów, opracowany w III wieku n.e.

monolatrous: współczesny termin opisujący kulturę religijną lub system teologiczny, w którym znanych jest wiele bóstw, ale tylko jedno jest czczone.

Mot: bóg lub nadprzyrodzony król lewantyńskiego półświatka. Jego imię oznacza "śmierć".

monopol : stopień konkurencji, w którym tylko jeden sprzedawca kontroluje całkowitą podaż produktu lub usługi i ustala cenę

makroekonomia: część nauki ekonomicznej, która zajmuje się funkcjonowaniem gospodarki narodowej jako całości.

mikroekonomia: część nauki ekonomicznej, która zajmuje się zachowaniem ludzi i organizacji na poszczególnych rynkach.

Myśl o Norei: (NHX IX,2) Krótki hymn o siostrze Seta, Norei, w której Norea odgrywa rolę podobną do Sophii. Tekst przywołuje Setiańskiego Ojca, Matkę i Syna oraz czterech luminarzy.
Mądrość Jezusa Chrystusa: (NHC III,4; BG 8502,2; P. Oxy 1081; koniec pierwszego - koniec trzeciego wieku) Mądrość Jezusa Chrystusa zaadaptowała tekst Eugnostosa Błogosławionego, który poprzedza go w NHC III, i przekształcił go w chrześcijańsko-gnostycki dialog między Jezusem a jego uczniami Filipem, Mateuszem, Tomaszem i Marią. Dodatkowy materiał opisuje historię Zofii i Yaldabaotha, stworzenie Adama oraz duchowy rozwój chrześcijaństwa.
Mądrość Jezusa: Wariantowa nazwa Mądrości Jezusa Chrystusa podana w kolofonie NHC III,4.
Mądry przewodnik: anielska postać ubrana na biało, która po śmierci spotyka Manichejskich Wybrańców.
medium: Ci, którzy są na poziomie duszy. Walentynianie rozróżniali hylików lub wybór, psychikę i pneumatykę, które były reprezentowane odpowiednio przez ciało, duszę i ducha. Wróżki były często utożsamiane ze zwykłymi chrześcijanami, którzy nie byli ani gnostykami, ani poganami.
Modlitwa Dziękczynienia: (NHC VI,7) Hermetyczna modlitwa dziękczynna Bogu Ojcu za zrozumienie, szczęście i gnozę, które On zapewnił. Ta modlitwa znajduje się w innych tekstach hermetycznych i magicznych oprócz biblioteki Nag Hammadi.
moc: W parafrazie Sema Natura jest podzielona na cztery chmury: błonę dziewiczą, łożysko, moc i wodę. Moc jest opisana jako szalejący ogień i chmurę Natury i zmieszał się z umysłem i połączył z Ciemnością.
miejsce: (z greckiego topos) termin techniczny w gnostycyzmie i platonizmie, odnoszący się do boskiego królestwa lub miejsca Boga.
Mikołaj: Według Ireneusza, jednego z siedmiu diakonów, "Mikołaja, prozelitę z Antiochii" wyświęconego przez apostołów w Dziejach Apostolskich 6:5 i założyciel sekty Nikolaitów, która została zaatakowana w Objawieniu 2. Pseudo-Tertulian dodał, że Mikołaj nauczał kosmologii podobnej do manichejskiej, w której Światło i Ciemność były oddzielne, dopóki Ciemność nie zapragnęła Światła i nie powstały eony i złe istoty. Według Klemensa Aleksandryjskiego Mikołaj zalecał swoim wyznawcom "nadużywać ciała", co prawdopodobnie odnosi się do ascezy, a nie libertynizmu. Klemens zawiera historię, w której apostołowie oskarżyli Mikołaja o zazdrość, w odpowiedzi na co ofiarował im swoją żonę. Klemens interpretuje, że Mikołaj był w stanie powstrzymać swoje namiętności, ale jego zwolennicy wykorzystują tę historię jako usprawiedliwienie rozpusty. Epifaniusz przypisuje Mikołajowi całą rozwiniętą kosmologię gnostycką.
Msunia Kusta: W micie Mandean, duchowy odpowiednik świata materialnego.
Mahomet: Prorok islamu i odbiorca objawienia Koranu. W Matce Ksiąg jest boskim mieszkańcem królestwa pięciu.
Musa: Mandejskie imię Mojżesza.
Muzy: W mitologii greckiej dziewięć Muz to boginie, które uosabiają sztukę. W Objawieniu Adama jedna z dziewięciu Muz odeszła sama, stała się androgyniczna i urodziła iluminatora: jest to podane jako przykład fałszywego pochodzenia iluminatora.
Mousanios: W Trzech Formach Pierwszej Myśli, eon czwartej grupy eonów.
Mojżesz: Jako największy prorok judaizmu i rzekomy objawiciel prawa Tory, Mojżesz był oczerniany przez gnostyków. W drugim dyskursie Wielkiego Seta on, wraz z wieloma biblijnymi patriarchmi, jest opisywany jako pośmiewisko. W tekstach setyjskich przesłanie Mojżesza jest szczególnie sprzeczne z wielokrotnym używaniem formuły: "Nie jest tak, jak powiedział [lub napisał] Mojżesz".
Mother of Books: (Umm al-kitab) Szyicki tekst muzułmański z VIII wieku, który ma wiele podobieństw do myśli gnostyckiej. Podkreśla się kosmologię, ale zastępuje się ważne postacie w islamie byty mitologiczne. Pentada istot istnieje w boskim królestwie pięciu istot, cała rodzina Mahometa: sam Prorok, jego córka Fatima i zięć Ali oraz jego wnukowie Hasan i Husajn. Demoniczny Azazi′il spełnia większość roli demiurga.
midrasz: (pl. midraszim) Pismo będące komentarzem i interpretacją pism hebrajskich, w szczególności wydobywające niejasne lub sprzeczne aspekty tekstów oryginalnych.
millenarianizm: Wiara, że nadejdzie nowa era, w której nastąpi przemiana świata i ludzkości w zupełnie nową formę.
milenializm: Wiara, że nowa era rozpocznie się po okresie tysiąca lat. Czasami używane w związku z tysiącletnim panowaniem Chrystusa przepowiedzianym w Objawieniu 20. Mirocheirothetou: Boska istota w Melchizedeku, zwana dobrym Bogiem cnotliwych światów. Etymologia może pochodzić z języka greckiego i oznaczać "wyświęcony namaszczeniem świętym olejem".
Mirothea/Meirothea/Moirothea: Imię bóstwa żeńskiego w wielu tekstach setyjskich, w tym w Trzech Stelach Seta i Trzech Formach Pierwszej Myśli; matka Pigeradamas w Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, a czasem matka czterech Luminarzy.
misa: olej sezamowy używany do namaszczania podczas ceremonii mandejskich.
Miszna: Centralny składnik żydowskiego Talmudu, ukończony do III wieku naszej ery i przypisywany rabinowi Judah ha-Nasi. Miszna zawiera ustne tradycje prawne i folklorystyczne przypisywane wczesnym rabinom.
Mitraizm: Misteryjny kult związany z bogiem Mitrą, szczególnie popularny wśród rzymskich żołnierzy w okresie od I do IV wieku naszej ery. Rytuały, które obejmowały święty posiłek, odprawiano w mitreum, jaskini lub świątyni zbudowanej na wzór jaskini. Wtajemniczeni przechodzili przez siedem stopni: Corax ("kruk"), Nymphus ("panna młoda"), Miles ("żołnierz"), Leo ("lew"), Perses (Pers), Heliodromus ("kurier słońca"), i Pater (ojciec). Postęp przez siedem stopni może być powiązany ze wznoszeniem się duszy, a udział w obrzędach był postrzegany jako przynoszący zbawienie. Pochodzenie mitraizmu jest niepewne, ale bóg Mitra jest pochodzenia perskiego, a religia ma wpływy zoroastryjskie. Mitraizm upadł wraz z triumfem chrześcijaństwa i do V wieku przetrwał tylko w odległych regionach.
Mitra: Bóg tajemnic mitry; pochodzenia perskiego, bóg światła, prawdy i słońca. Był panem czterech żywiołów, symbolizowanych jako cztery konie ciągnące jego rydwan, i był postrzegany jako bóg pośrednik między zwykłymi ludźmi a nieznanym najwyższym Bogiem. Często przedstawiano go pokonującego byka.
Micwa: przykazanie prawa żydowskiego.
Mixanther: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, władca, który przewodniczy wejściu do życia wiecznego.
Miska do mieszania: (po grecku krater) Inna nazwa Corpus Hermeticum 4, w której Hermes Trismegistus uczy Tat nienawidzić ciała, ale kochać Jaźń, czyli *Nous. Tytułowa miska to wielka miska wypełniona Nous, a ci, którzy się w nią zanurzą, mogą ostatecznie wznieść się do Jednego, źródła Wszystkiego. Podróż może trwać wiele wcieleń i cykli. Podany w tekście obraz wszechświata i Boga może działać jak magnes, przyciągając duszę ku Jednemu.
Mixis: ("Mieszanina") Zgodnie z systemem Walentyniana w dziele Tertuliana Przeciwko Walentynianom, eon emanował z Sermo i Vita, który jest sparowany w syzygii z Bythiosem.
Mnesinous: W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, jeden z eonów, które przewodzą źródłu prawdy; w Objawieniu Adama rządzi wraz z Micheusem i Micharem nad chrztem świętym; w Zostrianos, nazwany nieśmiertelnym duchem i strażnikiem nieśmiertelnej duszy; w Trzech Formach Pierwszej Myśli, istota, która zanurza ochrzczoną osobę w źródle Wody Życia w rycie chrzcielnym Sethian Five Seals.
Mnevis: Wraz z Apisem, jednym z dwóch mitycznych byków w Egipcie, prawdopodobnie dwoma bykami, o których mowa w O powstawaniu świata.
Mniarchon: W Sekretnej Księdze Jana archont, który stworzył prawy łokieć.
modalizm: pogląd, uważany za heretycki w ortodoksyjnym chrześcijaństwie, że Bóg jest pojedynczą istotą, którą można postrzegać w trzech postaciach: Ojca, Syna i Ducha Świętego, a nie składającą się z Trójcy. Zwolennicy wierzyli, że Chrystus był naprawdę boski, ale był nie do odróżnienia od Boga Ojca, będąc jednym z trzech sposobów manifestacji.
Moluchtha/Moluchthas: w parafrazie Sema, istota, która wraz z Essoch jest korzeniem zła i każdego skalanego wysiłku Natury. Moluchthas jest opisany jako wiatr, bez którego nic nie powstaje na ziemi; pojawia się również jako skrzydlaty jednorożec-wąż.
Monada: (łac. monas, "jednostka"; z greckiego monos, "sam", "jedyny") Termin techniczny stosowany w gnostycyzmie, neoplatonizmie i innych systemach jedyny, najwyższy, pierwotny Bóg.
monarchianizm: pogląd obecny we wczesnym Kościele, ale uważany za heretycki, że Bóg jest jedną osobą, jedną istotą, a zatem nie jest Trójcą. Racjonalistyczny lub dynamiczny monarchizm utrzymywał, że Chrystus był zwykłym człowiekiem i był Synem Bożym tylko przez adopcję. Monarchizm modalistyczny utrzymywał, że Chrystus był prawdziwie boski, ale nie do odróżnienia od Boga Ojca. monizm: pogląd, że wszystko - Bóg, wszechświat, wszystko - jest jednym.v Monogenes: (z greckiego "jednorodzony") Na liście trzydziestu eonów podanej w dziele Tertuliana Przeciwko Walentynianom, Monogenes jest eonem w syzygii z Makarią (Szczęście lub Błogosławieństwo). Monogenes może być również tytułem dla Jezusa.
Monoimos: arabski gnostyk żyjący w drugiej połowie II wieku. Znamy Monoimosa jedynie z pism łowców herezji Hipolita i Teodoreta, którzy twierdzili, że był uczniem Tacjana, autora Diatessaronu, pierwszej harmonii kanonicznych Ewangelii. Zachowane relacje z jego nauczania sugerują, że używał symboliki liczb w nieco pitagorejski sposób. Hipolit cytuje fragment listu Monoimosa, w którym namawia przyjaciela, by zajrzał do wnętrza w poszukiwaniu wiedzy o sobie, a tym samym wiedzy o Bogu i wszechświecie.
Monofizytyzm: chrystologiczny pogląd, że Chrystus ma tylko jedną boską naturę, a nie dwie natury, jedną boską i jedną ludzką.
Monoteletyzm: (z greckiego "jedna wola") Chrystologiczny pogląd, że Chrystus miał dwie natury, ale tylko jedną wolę. Zaczęło się w Armenii i Syrii w 633 jako rozwój monofizytyzmu i cieszyło się znacznym poparciem w VII wieku, zanim zostało odrzucone jako heretyckie.
Montaillou: wieś w Langwedocji, jedna z ostatnich ostoi kataryzmu w okolicy. 8 września 1308 roku cała wioska została podejrzana przez Jacquesa Fourniera o przynależność do katarów i została aresztowana przez Inkwizycję za herezję. Wielu wieśniaków zostało uwięzionych, osądzonych i ostatecznie straconych.
Montanizm: Proroczy ruch chrześcijański założony w II wieku przez Montanusa. Zaczęło się w Azji Mniejszej, ale szybko przeniosło się do innych części Cesarstwa Rzymskiego i ostatecznie ustanowiło mocną bazę w rzymskiej Afryce Północnej. Montaniści byli ascetami i praktykowali ekstatyczne proroctwa. Najbardziej znanym nawróconym na montanizm był Tertulian, który wcześniej był agresywnym łowcą herezji. Montanizm przetrwał do VIII wieku.
Montanus: (ok. 170 n.e.) Założyciel ruchu montanistów, o którym mówi się, że został zainspirowany do prorokowania przez czytanie *Ewangelii Jana. Początkowo podróżował po Frygii w Azji Mniejszej w towarzystwie dwóch prorokiń, Maksymilli i Pryscylli. Otrzymywali wizje, przemawiali jakby głosem Boga i pościli. Montanus został pochowany wraz z Priscilla i Maximilla w Pepuza we Frygii, ale świątynia została zniszczona w VI wieku.
Montségur: Forteca w Pirenejach, która chroniła katarów. Była to społeczność doskonałych katarów, życzliwych rycerzy i innych, dopóki nie została oblężona przez krzyżowców dowodzonych przez Hugona z Arcis. Montségur poddał się w 1244 roku. Dwustu lub więcej doskonałych katarów, w tym Esclarmonde z Foix, odmówiło wyrzeczenia się wiary i zostało spalonych żywcem.
Meniggesstroeth: W Tajemnej Księdze Jana, archont, który stworzył mózg.
Mercadier, Sans: Młody tkacz i doskonały katar. Otrzymał consolamentum w 1309 roku, ale popełnił samobójstwo w 1310 roku przed tym zanim został złapany przez Inkwizycję.
Merkavah / Merkabah: Tron-rydwan widziany w wizji proroka Ezechiela (Ezech. 1: 1-28). W mistycyzmie Merkavah wzniesienie duszy osiąga się poprzez serię medytacji przez siedem sal zwanych Helakhoth, kończących się wizją tronu Boga lub Merkawy. Merkawa była praktykowana prawdopodobnie już w pierwszym wieku naszej ery, po zniszczeniu Świątyni Jerozolimskiej w 70 r. n.e. Gnostycyzm i Merkawa mogły na siebie wpływać.
Messos: Odbiorca objawień Allogenesa, zawsze nazywany przez Allogenesa "moim synem".
Metaneira: Boska królowa w misteriach eleuzyjskich.
Metanoia: ("pokuta") W Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha, moc, która jest uzupełniona i wzmocniona przez Ojca i wysłana na świat. Kiedy schodzi, modli się za demiurga Saklasa i jego archontów. W Zostrianos, transcendentalna istota napotkana przez sethiańskiego wizjonera podczas jego wspinaczki.
Metricos: ("matczyny") Zgodnie z systemem walentynian w Tertuliana Przeciw Walentynianom, eon emanował z Anthropos i Ecclesia, sparowany w syzygii z Agape.
Meyer, Marvin: (1948-2012) pracownik naukowy, profesor studiów biblijnych i chrześcijańskich oraz współprzewodniczący Wydziału Religioznawstwa Uniwersytetu Chapman. Do jego popularnych książek na tematy gnostyckie należą: Ewangelia Tomasza: Ukryte wypowiedzi Jezusa, Nieznane wypowiedzi Jezusa, Biblia gnostycka, Ewangelie Marii i Ewangelie gnostyckie Jezusa. Był członkiem zespołu Towarzystwa National Geographic zajmującego się publikacją i tłumaczeniem Ewangelii Judasza.
Mhit: (mandejski) nieczystość; przypadkowe przekroczenie rytualnej czystości dla Mandejczyków.
Miamai: W Sekretnej Księdze Jana anioł, który stworzył paznokcie u stóp.
Michał: (po hebrajsku: "Któż jak Bóg?")W tradycji żydowskiej i chrześcijańskiej archanioł. Michał jest jednym z siedmiu aniołów rządzących wszystkimi innymi aniołami, którzy aktywują ciało w Tajemnej Księdze Jana i anioł Elohim w Baruchu Justyna.
Michanor: eon, jeden z "gubernatorów" w Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha.
Michar: Jedna z istot, która zanurza ochrzczoną osobę w źródle Wody Życia w sethiańskim rytuale Pięciu Pieczęci w Trzech Formach Pierwszej Myśli; moc u źródła żywej wody w tekście bez tytułu.
Micheu/Micheus: Jedna z istot, która zanurza ochrzczoną osobę w źródle Wody Życia w sethiańskim rytuale Pięciu Pieczęci w Trzech Formach Pierwszej Myśli; moc u źródła wody żywej w Tekście bez tytułu.
Mara: Uwodzicielski buddyjski demon, o którym mowa w Wielkiej Pieśni do Mani.
Mara drabuta: "Pan wielkości", najwyższa istota w mandaeizmie.
Marcellina: (ok. 160 n.e.) Uczennica Karpokratesa, która miała swoich zwolenników w Rzymie i podobno jako pierwsza przyniosła nauki Karpokratesa do Rzymu. Jej wyznawcy, znani jako Marcellinianie, są podsektą Karpokratów. Według Ireneusza zwolennicy Marceliny posiadali wizerunki Chrystusa, w tym obraz rzekomo autorstwa Poncjusza Piłata, a także wizerunki pogańskich filozofów. Znaczyli się, piętnując z tyłu prawego ucha rozpalonym do czerwoności żelazkiem.
Marcjon: (ok. 85 - ok. 160) heterodoksyjny chrześcijanin, który założył odnoszącą największe sukcesy wczesną alternatywę dla katolicyzmu. Był armatorem i kupcem z Pontu lub Sinopy nad Morzem Czarnym. Mógł dorastać w jakiejś formie chrześcijaństwa, a niektórzy mówili, że jego ojciec był biskupem Sinope. Przybył do Rzymu około 140 r. i przyłączył się do kościoła chrześcijańskiego, przekazując dużą sumę pieniędzy (200 000 sestercji). Kiedy jego niekonwencjonalne poglądy stały się kontrowersyjne, w 144 roku zerwał z kościołem chrześcijańskim w Rzymie i założył własny kościół. Mówi się, że na jego poglądy religijne wpłynął Cerdo lub czasami mówi się wprost, że Cerdo był jego nauczycielem. Założył wiele kościołów i odniósł natychmiastowy sukces dzięki swojej wersji chrześcijaństwa, która przeciwstawiała żydowskiemu Bogu z Biblii hebrajskiej Bogu Jezusa. Żydowski bóg był niższym demiurgiem, który stworzył świat i niekoniecznie był zły; po prostu brakowało mu miłosierdzia lub dobroci. Z drugiej strony prawdziwy Bóg był nieznany i miłosierny. Niższy bóg był bogiem prawa, prawdziwym Bogiem, Bogiem zbawienia i przebaczenia. Jezus został posłany na świat przez prawdziwego Boga, aby odkupić ludzkość. Marcjon zebrał pierwszy kanon pism chrześcijańskich, uznając tylko własną ewangelię, która była zmodyfikowaną wersją Ewangelii Łukasza, oraz listy Pawła. Biblia hebrajska została całkowicie odrzucona jako dzieło niższego boga. Sama gnoza nie miała miejsca w teologii Marcjona, która nie miała gnostyckiego mitu ani kosmologii ani odniesienia do człowieczeństwa posiadającego iskrę boskości. W ten sposób Marcion stworzył gnostycyzm bez gnozy. Jego uczeń Apelles dostosował nauczanie w kierunku bardziej gnostyckim.
Marcjonici: wyznawcy Marcjona, którzy utworzyli formalny kościół chrześcijański. Marcjonici rozprzestrzenili się przez Cesarstwo Rzymskie do Rzymu, Egiptu, Syrii i dalej na wschód, gdzie całe osady były marcjonitami. W ten sposób Kościół marcjonitów stał się najpoważniejszym rywalem chrześcijaństwa katolickiego. Marcjonizm kwitł, dopóki katolickie chrześcijaństwo nie stało się dominującą siłą w Cesarstwie Rzymskim w IV wieku; trwał dłużej na wschodzie, ale do VI wieku znacznie się zmniejszył, chociaż mógł przetrwać w niewielkich ilościach aż do X wieku.
Marcus: Manichejczyk z Memfis, który według Sulpicjusza Sewera wprowadził manicheizm do Hiszpanii około połowy IV wieku. Dwoma jego uczniami byli Agape, bogata matrona, i Elpidius, mówca, który został nauczycielami Pryscyliana. Elpidius i Pryscylian zostali potępieni przez sobór w Saragossie (ok. 380), ale w przeciwieństwie do Pryscyliana w 385, Elpidiusowi oszczędzono egzekucji.
Mareim: Skryba powiedział, że zapisał słowa Jakuba Sprawiedliwego w Drugim Objawieniu Jakuba.
Marephnouth: W Sekretnej Księdze Jana anioł ożywiający lewą stopę.
Margna: Długa laska z drewna oliwnego noszona przez kapłanów Mandejczyków.
Marius Victorinus: chrześcijański pisarz platoński, autor Against Arius, obalający dzieła Ariusza, heretyka.
Marek z Concorezzo: (XIII w.) Grabarz, który założył kościół katarów we Włoszech, który był prawdopodobnie pierwszym włoskim kościołem katarów. Został uwięziony po podróży na Bałkany, gdzie starał się odnowić ślub consolamentum od Bogomil Perfect.
Markus/Marcus/Marcos/Markos: (ok. 150) Znany jako Markus Mag, walentyński gnostyk z II wieku, który zaadaptował idee Walentyniana do systemu symboliki alfabetycznej i liczbowej. Szczegóły jego życia nie są znane, ale mógł pochodzić z Egiptu lub Azji Mniejszej. Spotkał się z najostrzejszą krytyką ze wszystkich Walentynian, a nieznany chrześcijanin twierdził w satyrycznym wierszu, że Markus był inspirowany przez Szatana i Azazela. Odprawiał ceremonie wina, które Ireneusz zinterpretował jako oszukańcze sztuczki magiczne. Został również oskarżony o uwodzenie swoich wyznawczyń, dając im mikstury miłosne, w tym żonę chrześcijańskiego diakona ze wschodu, która podobno podróżowała z nim, dopóki nie pożałowała swojego błędu. Nie wiadomo, czy są to dokładne doniesienia i do jakiego stopnia praktyki te mogły być nadużyciami, ponieważ mamy tylko świadectwo Ireneusza i ojców kościoła, którzy odtworzyli jego relacje. Mówi się, że wiedza Markusa na temat numerologii i symboliki alfabetycznej została mu ujawniona, gdy zstąpiła na niego tetrada. Jest jednym z dwóch obrońców marcjonizmu w dialogu Adamantiusa De recta in Deum fide (O słusznej wierze w Boga); drugi nazywa się Megethius, ale nie jest pewne, czy są to postacie fikcyjne, czy prawdziwe. Dualizm Markusa jest bardziej absolutny niż dualizm samego Marcjona: demiurg jest zasadą absolutnego zła. Skłania się dalej ku Apellesowi, nie przyjmując zbawienia ani dla ciała, ani dla psychiki, lecz tylko dla pneumy.
Marmariotha: Magiczna nazwa wywodząca się z języka syryjskiego oznaczająca "Pan panów".
Marsanes: rzekomy autor setyjskiego tekstu Marsanes, wspomniany również przez Epifaniusza z Salaminy jako prorok czczony przez archontów; w tekście bez tytułu moce wielkich eonów oddają hołd mocy Marsanes.
Marsanes: (NHC X) Bardzo fragmentaryczny tekst, który stanowi cały Kodeks X Nag Hammadi. Opisuje on trzynaście królestw, zwanych "pieczęciami", które tworzą kosmos. Znaczenie alfabetu, znaku zodiaku, gwiazd, planet oraz imion bogów i aniołów to jedne z tematów omawianych w objawieniu, a także kosmologia Seta. Marsanes jest wyjątkowy w literaturze setyjskiej, ponieważ postuluje nową najwyższą zasadę, Nieznaną Cichą, która wykracza poza Niewidzialnego Ducha, który jest najwyższą zasadą we wszystkich innych traktatach Sethian.
Marsedon/Malsedon: Trzeci z czterech luminarzy eonu Kalyptos w Zostrianos.
Marsianos: Według Epifaniusza, prorok czczony przez Archontów, który wraz z prorokiem Martiadesem został wzięty do nieba i wrócił trzy dni później. Imię Marsianos jest wariacją na temat Marsanesa, postaci z gnostycyzmu setyjskiego.
Marta: uczennica Jezusa, siostra Marii i Łazarza w Ewangelii Jana. Wspomniana na liście uczennic w Pierwszym Objawieniu Jakuba, Marta odgrywa również ważną rolę w Pistis Sophia jako jedna z uczennic rozmawiających z Jezusem.
Martiades: Według Epifaniusza, prorok czczony przez Archontów, który wraz z prorokiem Marsianosem został wzięty do nieba i wrócił trzy dni później.
Maria: Matka Jezusa. W pismach gnostyckich Maryja jest ledwie wspomniana i nie odgrywa ważnej roli, chociaż w Ewangelii Filipa jest wymieniona jako jedna z trzech Marii, które zawsze szły z Panem i mówi się, że jest dziewicą, której żadna moc nie skalała. Wielu paulicjanom, bogomilom i katarom Maryja także miała niewielkie znaczenie: była śmiertelną kobietą, która nie była dziewicą i była jedynie kanałem, przez który przeszedł duchowy Jezus, gdy się narodził.
Maryam: (III wiek) Matka proroka Mani.
Maria Magdalena: W pismach gnostyckich Maria Magdalena jest postrzegana jako najważniejsza uczennica Jezusa, chociaż często jest skarcona przez uczniów płci męskiej, zwłaszcza Piotra. W Ewangelii Tomasza 114 Piotr chce, aby Jezus ją odesłał, ale Jezus pozwala jej zostać i nalega, aby jeśli uczyni się mężczyzną (tj. rozwinie w sobie to, co jest symbolicznie męskie - ducha), może wejść do królestwa. W Dialogu Zbawiciela Maryja jest jednym z trzech uczniów - pozostali dwaj to Mateusz i Judasz (Tomasz) - którzy wchodzą w dialog z Jezusem, a ona jest opisana jako "kobieta, która całkowicie zrozumiała". W Ewangelii Marii Piotr prosi ją, aby przekazała innym uczniom sekretną naukę, której nauczyła się od Jezusa, ale kiedy to robi, Andrzej protestuje, że Jezus nie mógł powiedzieć tych rzeczy, a Piotr sprzeciwia się uprzywilejowaniu Marii nad uczniami płci męskiej; Levi jest tym, który jej broni. Ewangelia Filipa słynie z opisu Marii jako towarzyszki Zbawiciela i stwierdza, że Jezus kocha ją bardziej niż innych uczniów i całuje ją w usta. (Rękopis ma w tym miejscu lukę, a "usta" to jedynie wstępna rekonstrukcja.) Chociaż stwierdzenie to zostało powszechnie interpretowane jako oznaczające, że była żoną Jezusa, prawdopodobnie nie jest historyczne i ma znaczenie symboliczne. Ale jasne jest, że gnostycy uważali Marię za ważną uczennicę Jezusa.
Masbuta: cotygodniowy chrzest mandejski z wielokrotnymi zanurzeniami.
Masiqta: (mandajski, "wskrzeszenie", "zmartwychwstanie") Mandejska msza za zmarłych.
Mathaias: Uczeń, który rzekomo nagrał dialog Jezusa i Tomasza znajdujący się w Księdze Tomasza.
Matrix, film z 1999 roku zrealizowany przez braci Wachowskich, a następnie sequele Matrix Reaktywacja i Matrix: Rewolucje, oba w 2003 roku. Filmy Matrix, a zwłaszcza pierwszy z serii, przedstawiają współczesną wersję mitu gnostyckiego (choć bezpośredni wpływ gnostycyzmu na twórców filmu jest niejasny). Wirtualny świat Matrixa jest analogiczny do iluzorycznego materialnego świata gnostycyzmu. Szczególnie gnostyckie są tematy, że ludzie śnią swoją rzeczywistość, że rzeczywistością rządzą odpowiedniki archontów ("agenci") w imieniu istoty, która stworzyła świat (demiurg w gnostycyzmie, maszyny w Matriksie), że ludzie mogą się obudzić ze swoich snów, a postać zbawiciela może zmienić naturę życia w matrixie i dać ludziom wiedzę, która może ich obudzić. Jednak druga i trzecia część serii nie rozwinęła analogii gnostyckich w takim stopniu jak pierwsza.
Mateusz: Jeden z dwunastu apostołów, tradycyjnie autor Ewangelii Mateusza; znany również jako Lewy. W Ewangelii Tomasza 13 Mateusz mówi Jezusowi, że jest jak sprawiedliwy anioł, co jest błędną odpowiedzią na pytanie Jezusa. Ale w Dialogu Zbawiciela Mateusz jest jednym z trzech uczniów rozmawiających z Jezusem, a w Ewangelii Maryi on (jako Lewi) broni Maryi przed obiekcjami Andrzeja i Piotra.
Maximilla: (II wiek) prorokini, która podróżowała z Montanusem i była jedną z założycielek ruchu montanistów. Została pochowana wraz z Pryscyllą i Montanusem w Pepuzie we Frygii, ale świątynia została zniszczona w VI wieku.
Maksym Wyznawca : (ok. 580-662) grecki teolog mistyczny Kościoła prawosławnego, który w swojej syntezie uwzględnił wpływy neoplatońskie i idee mistyków chrześcijańskich, takich jak Ewagriusz i Dionizy.
Mead, George Robert Stowe: (1863-1933) gnostycki uczony, który był członkiem Towarzystwa Teozoficznego i sekretarzem Heleny Pietrowna Bławatskiej. Opublikował wiele przekładów pism gnostyckich i Hermetica. Wiele jego dzieł, takich jak Fragmenty zapomnianej wiary, Echa z gnozy i jego tłumaczenie Pistis Sophia, jest nadal szeroko czytanych.
Melcheir-Adonein: W Sekretnej Księdze Jana, archont stworzony przez Yaldabaotha. Archontem Otchłani.
Melchici: (syryjska malkaja, "imperialny") greckojęzyczni chrześcijanie z Syrii, Palestyny i Egiptu, którzy popierali Kościół bizantyjski.
Melchizedechowie: heretycka grupa chrześcijańska wspomniana przez Izydora z Sewilli, który wierzył, że kapłan Melchizedek w Księdze Rodzaju 14:18 nie był istotą ludzką, ale cnotą anielską.
Melchizedek: Król Salem i kapłan "Boga Najwyższego" w Księdze Rodzaju 14:18, który błogosławi Abrahama i daje mu jedzenie i wino. Chrześcijańskie spekulacje w Liście do Hebrajczyków uczyniły Melchizedeka typem Jezusa Chrystusa. Jest rzekomym autorem traktatu Melchizedeka w bibliotece Nag Hammadi.
Melchizedek: (NHC IX,1) Setiańska apokalipsa, w której Melchizedek, rzekomy autor, jest odbiorcą objawienia. Melchizedek zaczyna od uwielbienia Jezusa Chrystusa, ale potem otrzymuje objawienie od anioła Gamaliela. Szereg objawień dotyczy nadejścia herezji, prawdziwego znaczenia ukrzyżowania i zmartwychwstania oraz powrotu Melchizedeka w czasach ostatecznych. Tekst zawiera materiał chrześcijański, żydowski i gnostycki.
melioramentum: Pozdrowienie przekazane przez wyznawców katarów doskonałemu katarowi.
Mellephaneus: W Allogenes, nazwa uniwersalnego Jednego. W Trzech Formach Pierwszej Myśli, eon z trzeciej grupy eonów.
Menander: (zm. ok. 80 r. n.e.) proto-gnostycki nauczyciel z Kapparetai w Samarii, który nauczał w Antiochii. Jako pierwszy został wymieniony przez ojca kościoła samarytańskiego Justyna Męczennika; ojcowie kościoła wierzyli, że był on bezpośrednim uczniem Szymona Maga i nauczycielem Satornilosa - uporządkowana genealogia, która może nie być historyczna, ale raczej odzwierciedla pragnienie ojców kościoła, by prześledzić wszystkich gnostyków wstecz do Szymona Maga z powodu niższej pozycji nadanej mu w Dziejach Apostolskich. Mówi się, że Menander nauczał, że Ennoia, pierwsza myśl, zrodziła anioły, które były odpowiedzialne za stworzenie świata. Ci aniołowie również stworzyli ludzkie ciało i byli odpowiedzialni za ludzką śmiertelność. Nieśmiertelność można było uzyskać przez chrzest "w Menandrze", podobnie jak chrześcijanie zostali ochrzczeni "w Chrystusie".
Macaria: (z greckiego "szczęście") Zgodnie z systemem walentyniańskim w dziele Tertuliana Przeciwko walentynianom, eon emanował z Sermo i Vita i łączył się w syzygię z Monogenes.
Macariotes: (z greckiego "błogosławieństwo") Zgodnie z systemem walentyniańskim w dziele Tertuliana Przeciwko walentynianom, eon emanował z Anthropos i Ecclesia w syzygii z Ecclesiasticus.
Macarius : (ok. 300 - ok. 390) znany jako Makary Wielki i kanonizowany, był jednym z ojców pustyni i założył klasztor na pustyni egipskiej. Jednym z jego uczniów był Ewagriusz z Pontu. Makary pozostawał pod wpływem nauk Orygenesa, stąd jego chrześcijaństwo miało aspekt platoński i ezoteryczny.
Macrobius: filozof neoplatoński z początku V wieku, którego najbardziej znanym dziełem są Saturnalia, kompendium filozoficznych rozważań i niejasnych tradycji.
magia: praktyki magiczne były ważną częścią kultury starożytnego świata, czy to pogańskiego, chrześcijańskiego, czy żydowskiego, i zachowało się wiele przykładów magicznych zaklęć, amuletów i klejnotów, z których niektóre zawierają imiona bóstw gnostyckich. Gnostyckie podejście do magii było niespójne. Z jednej strony Walentynian Markus był znany jako Markus Czarodziej; z drugiej strony teksty takie jak Pistis Sophia wyraźnie odrzucały magię. Użycie barbarzyńskich imion i list aniołów rządzących częściami ciała w Tajemnej Księdze Jana wiąże się z praktykami magicznego uzdrawiania, w których przywoływano odpowiedniego anioła lub demona, aby uzdrowił określoną część ciała. Wznoszenie się duszy, z jego technikami wizualizacji i listami haseł dla strażników archontów, również może być uważane za praktykę magiczną. Podobne magiczne formy obfitują w religię Mandejczyków.
Majestat: W parafrazie Sema, ostatecznej istoty, z woli której Zbawiciel i duch walczą z Ciemnością i Naturą. Majestat jest krótko wspomniany w podobnej roli w Sekretnej Księdze Jakuba i Drugim Traktacie Wielkiego Seta, gdzie Majestat jest opisany jako "odpoczywający w niewysłowionym świetle".
mężczyzna: Często używany do określenia racjonalnego, duchowego lub zdyscyplinowanego aspektu istoty ludzkiej.
Malka: (Mandaickie, "Król") Określenie kapłana Mandejczyków, który nosi koronę urzędu i wieniec ze świeżych liści. Malka odnosi się również do dobrych i złych duchów, ale dla współczesnych Mandejczyków jest zwykle dobrym duchem.
Malka Dhshuka: W micie Mandejczyków, król ciemności, władca ciemnych wód z głową lwa, który sam się generuje i wyłania z wody, a następnie tworzy demony i inne złe stworzenia.
Malchut (również Malkuth): "Królestwo", dziesiąta i najniższa sefira Drzewa Życia w Kabale, przekazująca przepływ emanacji Boga do światów poniżej. Zwana także Szechina.
Mamona: w Nowym Testamencie fałszywy bóg pieniędzy i chciwości. Świadectwo Prawdy potępia tych, którzy ścigają mamonę i pożyczają pieniądze na procent; mówi się, że ojciec Mamony jest tym samym, co ojciec stosunku płciowego.
Mana: (Mandaic) Mandajski odpowiednik Nous, umysłu lub ducha, jako najwyższy element ludzkości i najwyższa manifestacja Boga. Również mandejskie ubranie, naczynie lub dom.
Mana-Rba-Kabira: Wielki Duch lub najwyższy bóg w religii Mandejczyków.
manda: (1) Mandajskie słowo oznaczające "wiedzieć", które jest rdzeniem imienia Mandaean. Jest odpowiednikiem gnosis. (2) Święte ogrodzenie Mandejczyków, które zawiera świętą chatę ( bimanda ), basen do chrztu ( Jordania ) i często palmę daktylową i krzak mirtu . Manda dHayye: ("wiedza o życiu") Mandejska postać zbawiciela i odkrywcy, która wiąże władcę ciemności i ogranicza jego działania; czasami kojarzony z Hibilem.
Mandejczycy / Mandaeanizm: Ostatnia żyjąca sekta wywodząca się ze starożytnych gnostyków. Ich imię, od słowa manda, oznacza "wiedzący". Mówią po mandajsku, wschodnim dialekcie języka aramejskiego, pisanym unikalnym alfabetem. Twierdzą, że nie ma historycznego założyciela i twierdzą, że był to pierwszy. Mandejczykiem był Adam; Jan Chrzciciel jest dla nich ważną postacią, w przeciwieństwie do Jezusa, fałszywego proroka z legend Mandejczyków. Chrzest jest w centrum ich życia rytualnego i najprawdopodobniej wywodzili się z żydowskiej gnostyckiej grupy chrzcielnej z I wieku, być może związanej z Janem Chrzcicielem. Być może uciekli z Palestyny podczas przewrotów pod koniec I wieku, przedostając się do Syrii, a następnie do Babilonii. Przetrwali do czasów współczesnych w Iraku i Iranie, ale wydarzenia, które nastąpiły po interwencji USA w Iraku, doprowadziły do niemal ludobójstwa i emigracji na dużą skalę. Mandejczycy mają wiele starożytnych pism świętych, które zakwalifikowały ich jako "Ludzie Księgi" podczas większości ich pobytu w krajach muzułmańskich. Kosmogonia i kosmologia Mandejczyków są dualistyczne, z demiurgiem i emanacją. Obaj reinterpretują Księgę Rodzaju i mają postać zbawiciela w Manda dHayye, którego imię oznacza "wiedzę o życiu", czyli gnozę. W micie Mandejczyków ostateczny, prawdziwy Bóg jest określany jako Życie, Pierwsze Życie, Wielkie Życie, Pan Wielkości, Potężny Duch, Król Światła lub Mana, "potężny". Jego królestwo, świat światła, jest pełne niebiańskich istot znanych jako uthra, "bogactwa" lub melki, "królowie", którzy nieustannie wykonują mandejskie rytuały w celu oddawania czci swojemu Panu. W kosmogonii emanacjonistycznej Pierwsze Życie tworzy Drugie Życie, zwane Yoshamin lub Joshamin, a następnie Trzecie Życie, Abatura, ważna postać, która jest ojcem Czwartego Życia, Ptahilem, bogiem stwórcą. Władca Światła nie może cofnąć stworzenia świata, ale może ograniczyć wpływ Ciemności. W tym celu wysyła Manda dHayye ("wiedzę o życiu"), postać zbawiciela, która wiąże władcę ciemności i ogranicza jego działanie. Ptahil, demiurg, stworzony Adam z materii ciemności, ale Adam był nieożywiony, dopóki jego dusza, Adakas (skrócona forma Adama Kasyi, "ukrytego Adama") nie przybyła ze świata światła. Wiele mitycznych istot w mandeanizmie upadło ze światła lub jest zdefiniowanych przez ich ziemską przyrodę istnienia, ale zachowują wyższy odpowiednik, znany jako Dmuta, w świecie światła. W późniejszych tekstach nawet sama ziemia ma niebiański odpowiednik. Adam Kasya, niebiański odpowiednik czysto fizycznego Adama, przebywa w ziemskim lub cielesnym Adamie jak w więzieniu, co jest kolejnym przykładem gnostycznego wykorzystania idei Platona, że ciało jest więzieniem duszy. Stworzenie ludzkości jest kulminacją procesu tworzenia lub spłodzenia lub emanacji, który rozpoczął się od Drugiego Życia, Yoshamin.
Mandaia: świecki Mandajczyk.
Mandaic: język religii i ludu Mandejczyków, forma języka aramejskiego z silnymi wpływami perskimi. Język mandajski jest używany w obrzędach i tekstach religijnych, a we współczesnej formie nadal jest używany przez niewielką liczbę Mandejczyków w Chuzistanie w Iranie.
mandi: Mandejska lepianka pełniąca funkcję świątyni.
Mani: (216-277) Założyciel religii manichejskiej, urodzony 14 kwietnia 216 r. w Mezopotamii, w pobliżu stolicy Persji, Seleucji-Ktezyfonu. Mówiono, że jego matka, Maryam lub Mary, i jego ojciec, Pattak, byli szlachetnie urodzeni. Mówi się, że Mani doświadczył wizji swojego boskiego bliźniaka w wieku dwunastu lat. On i jego rodzina należeli do sekty Elchasytów, ale Mani próbował zreformować sektę i został wydalony, mając za sobą tylko trzech uczniów, z których jednym był jego ojciec. W wieku dwudziestu czterech lat, 19 kwietnia 240 roku, otrzymał powołanie na "Apostoła Światła" i założył pierwszą wspólnotę manichejską w Seleucji-Ktezyfonie. Nauczał i gromadził konwertytów w Persji, potem wysyłał misjonarzy do wschodniego Cesarstwa Rzymskiego, sam natomiast podróżował do Indii i nawracał władcę Turanu. Następnie wrócił do Persji, gdzie królem został *Szapur I. Został dobrze przyjęty w tym królestwie, a dwóch braci króla zostało naśladowcami. Po śmierci Szapura I Ohrmuzd I był przez krótki czas królem Persji i on również sympatyzował z Manim. W 274 roku Bahram I został królem, a Mędrcy, potężna kasta kapłańska religii zoroastryjskiej, stali się bardziej wpływowi. Głowa Mędrców, *Kartir lub Kerder, stała się śmiertelnym przeciwnikiem Maniego, w wyniku czego Bahram uwięził Maniego, gdzie zmarł po dwudziestu sześciu dniach. Jego zwłoki obdarto ze skóry, a wypchane ciało wystawiono jako ostrzeżenie poza miastem. Ale Mani podjął świadomą próbę założenia religii, a manicheizm nadal się rozprzestrzeniał. Ustanowił kanon siedmiu własnych pism: Żywa Ewangelia, Skarb Życia, Pragmateia, Księga Tajemnic, Księga Gigantów, Listy oraz Psalmy i Modlitwy.
Manicheizm/Manichejczycy: (od III w.) Religia założona przez proroka Maniego w 240 r. n.e., kiedy założył wspólnotę religijną w Seleucji-Ktezyfonie w Mezopotamii. Manicheizm uczy absolutnego dualizmu, w którym w wyniku serii mitologicznych bitew światło i ciemność mieszają się w naszym świecie. W ten sposób manichejczycy próbowali wyzwolić ziarna światła zawarte w nich samych i we wszystkich żywych stworzeniach za pomocą kosmicznego mechanizmu Kolumny Chwały, która przenosi odzyskane cząsteczki światła do królestwa światła. Manichejczycy zostali podzieleni na wewnętrzny krąg wybranych, którzy podlegali surowości ograniczenia w ich czynnościach i spożywaniu pokarmów oraz świeccy, Słuchacze, którzy wykonywali zadania zakazane dla Wybranych. Nowa religia szybko rozprzestrzeniła się w świecie rzymskim, w tym w Egipcie, Afryce Północnej i samym Rzymie, a także na wschód do Persji, północnych Indii i Chin; stąd teksty manichejskie są znane w wielu różnych językach, w tym w syryjskim, koptyjskim, greckim, łacińskim, partyjskim, środkowoperskim, sogyjskim, ujgurskim i chińskim. Manicheizm był postrzegany przez swoich wyznawców jako następca niepełnych objawień judaizmu, chrześcijaństwa, buddyzmu i zaratusztrianizmu i czerpał z tych starszych tradycji. W VIII wieku stała się na kilka dziesięcioleci religią państwową imperium Ujgurów, którego centrum znajdowało się w Mongolii. Ostatnie ślady manicheizmu znajdują się w południowych Chinach, gdzie wiadomo, że świątynia manichejska przetrwała do XIX wieku, a posągi Mani nadal znajdują się w niewielkich ilościach w buddyjskich domach.
Modlitwa Pańska: Najpopularniejsza modlitwa w chrześcijaństwie, nazwana tak, ponieważ wierzono, że została przekazana przez samego Jezusa. Znajduje się w dwóch oddzielnych wersjach w Mateusza 6: 9-13 i Łukasza 11: 2-4. Modlitwa Pańska była wysoko ceniona przez Katarów i była używana podczas ich ceremonii. Zachowane teksty katarów zawierały szczegółowe interpretacje każdego elementu modlitwy.
Mniejsza Harmonia: Tekst używany przez Archontów, który jest prawdopodobnie uosobieniem lub podsumowaniem Większej Harmonii. Księgi już nie istnieją, ale Epifaniusz wspomina o nich w Panarionie.
Msza gnostycka: Ceremonia napisana przez Aleistera Crowleya w 1913 roku, znana również jako Liber XV. Przywołuje postacie gnostyckie, takie jak Walentyn, Szymon Mag i Bazylides, a kończy się Eucharystią.
Mit gnostycki: centralny mit gnostycyzmu, który występuje w bardzo wielu odmianach. Podstawowy mit dotyczy emanacji eonów od najwyższego Boga i upadku z łaski jednego z eonów, zwykle Sophii. Świat materialny i demiurg powstają w wyniku upadku. Demiurg i jego asystenci, archonci, tworzą ludzkość, ale potrzebna jest iskra ducha z Pleromy, więc każdy człowiek ma w sobie boskie ziarno, które można pielęgnować. Odgrywanie mitu gnostyckiego jest kontynuowane w historii ludzkości, w której demiurg i archonci próbują manipulować ludzkością, ale są częściowo sfrustrowani przez boskich objawicieli, którzy okresowo ujawniają ludzkości gnozę.
Muzeum Koptyjskie: Muzeum w Kairze założone w 1910 roku. Posiada największą kolekcję chrześcijańskich artefaktów koptyjskich na świecie i zawiera kodeksy Nag Hammadi.

Mgławica Stingray (Kura 1357)

Mgławica planetarna w konstelacji Ara, pozycja RA 17^h 16,4^m, dec. -59° 29′ . Jest to najmłodsza znana mgławica planetarna, powstała prawdopodobnie dopiero 200 lat temu.

Meteoryt SNC

Jeden z niewielkiej liczby meteorytów achondrytowych, które prawdopodobnie powstały na Marsie. Litery SNC (wymawiane jako "snick") oznaczają trzy główne klasy: shergotyty, nakhlity i chassignyty. Do kwietnia 2000 roku odkryto 14 SNC. Największy o masie 40 kg to pierwszy znany nakhlit, który spadł w Nakhla w Egipcie 28 czerwca 1911 r.

Mały Obłok Magellana

Mniejszy z dwóch pobliskich towarzyszy Galaktyki Drogi Mlecznej, które można zobaczyć gołym okiem na niebie półkuli południowej i które zostały nazwane na cześć portugalskiego nawigatora Ferdynanda Magellana. Znajdujący się w konstelacji Tucana, w odległości około 190 000 lat świetlnych, Mały Obłok Magellana (SMC) ma średnicę kątową około trzech stopni, mniej więcej połowę pozornej średnicy swojego większego rodzeństwa, Wielkiego Obłoku Magellana. Zawiera około 2 miliardów gwiazd i ma masę około jednej pięćdziesiątej masy Drogi Mlecznej (około jednej piątej masy LMC). Galaktyka nieregularna (klasa Hubble′a Irr I), została rozciągnięta w wydłużony cylinder o długości około 60 000 lat świetlnych i szerokości około 15 000 lat świetlnych, z długą osią skierowaną w stronę naszej Galaktyki, prawdopodobnie w wyniku oddziaływania grawitacyjnego siły pływowe wywierane na nią przez Galaktykę Drogi Mlecznej. Chociaż zawiera znacznie mniej gazu i pyłu niż LMC, zawiera jednak znaczną liczbę obszarów HII (jasnych mgławic), młodych gromad i gorących młodych gwiazd. Obecność tych obiektów sugeruje, że doświadczyła ona niedawnego procesu formowania się gwiazd, prawdopodobnie wywołanego przez bliskie spotkanie z Drogą Mleczną, które miało miejsce około 200 milionów lat temu.

Meteoryt Sikhote Alin

Żelazny meteoryt, który spadł w paśmie górskim Sikhote Alin w południowo-wschodniej Syberii 12 lutego 1947 r. Poprzedzała go olśniewająca kula ognia. Nadlatujące ciało rozpadło się na wysokość szacowaną na około 5 km, a fragmenty utworzyły prawie 400 małych kraterów uderzeniowych, z których największy ma średnicę 27 m. W sumie zebrano 23 tony, w tym fragment o masie 1,7 tony. Według niektórych szacunków może tam pozostać nawet 75 ton nieodebranego materiału.

Mgławica Saturn (NGC 7009)

Mgławica aplanetarna w gwiazdozbiorze Wodnika, pozycja RA 21^h 04,4^m, dec. -11° 22′. Mierzy 25″ i świeci zielonkawym odcieniem. Ma ósmą wielkość i jak na mgławicę planetarną ma dużą jasność powierzchniową. Dwa małe płaty po obu stronach nadają mu wygląd planety Saturn.

Mucha

(Mucha; w skrócie Mus, gen. Muscae; powierzchnia 138 st. kw.). Południowa konstelacja, która leży między Cariną a Circinus i kończy się o północy pod koniec marca. Po raz pierwszy został pokazany na globusie niebieskim Petrusa Planciusa z ok. 1598 jako Apis Indica (indyjska pszczoła), choć zwykle przypisywana jest holenderskim nawigatorom Pieterowi Dirkszoonowi Keyserowi (znanemu również jako Petrus Theodorus) i Frederickowi de Houtmanowi, który sporządził mapę tej części południowego nieba w latach 1595-157. Został nazwany Musca Australis (Mucha Południowa) przez francuskiego astronoma Nicolasa L de Lacaille (1713-1762), który sporządził mapę południowego nieba w latach 1751-172 (w tym czasie istniała również nieistniejąca już konstelacja Musca Borealis, Mucha Północna ). Skrócona forma została przyjęta przez IAU w 1922 roku. Niewielka, ale niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Musca to α Muscae, jasność 2,7mag, i β ? Muscae, bliski układ podwójny z niebieskawo-białymi (B2) składnikami, jasności 3,5 i 4,0, separacja 1,2″. Istnieją trzy inne gwiazdy jaśniejsze niż czwartej wielkości. Inne interesujące obiekty to NGC 5189, mgławica planetarna dziesiątej wielkości o nieregularnej strukturze oraz dwie gromady kuliste siódmej wielkości, NGC 4372 i 4833, z których pierwsza jest częściowo przesłonięta ciemną mgławicą.

Muses-C (satelita inżynierii kosmicznej wystrzelony przez Mu)

Japońsko-amerykańska przykładowa misja powrotna na asteroidę Nereus (1989ML). Wystrzelenie zaplanowano na początek 2002 roku. Miało służyć jako misja demonstracyjna technologii. Zbudowany w USA nanonawigator zobrazuje powierzchnię i pobierze trzy próbki do powrotu na Ziemię. Inne technologie, które mają zostać przetestowane, obejmują wykorzystanie elektrycznego układu napędowego zasilanego energią słoneczną oraz autonomiczną nawigację i wskazówki. Misja potrwa cztery lata.

Mullard Space Science Laboratory (MSSL)

Mullard Space Science Laboratory (MSSL) znajduje się w Surrey Hills, około 65 km na południowy zachód od Londynu. Stanowi główny element Wydziału Fizyki Przestrzeni Kosmicznej i Klimatu, University College London. Zakład prowadzi badania z zakresu fizyki klimatu, astrofizyki wysokich energii, fizyki Słońca, fizyki plazmy kosmicznej oraz systemów detekcji fotonów i cząstek. Jako największy uniwersytecki instytut fizyki kosmicznej w Wielkiej Brytanii, obejmuje profesjonalnie obsadzone grupy inżynierii elektronicznej, mechanicznej i oprogramowania oraz zaprojektował i zbudował instrumenty dla ponad 30 orbitujących statków kosmicznych i 200 rakiet sondujących. Misje, w których brał udział MSSL to Giotto, Cluster, Cassini i XMM.

Mouton, Gabriel (1618-94)

Kleryk, urodzony w Lyonie we Francji, obserwował pozorną średnicę Słońca i Księżyca jako miarę ich zmieniającej się odległości i pomoc w zrozumieniu ich orbit, opublikował Observationes Diametrorum Solis et Lunae Apparentium (1670), studiował interpolację, stworzył tablice logarytmiczne sinusy i cosinusy oraz zaproponował system metryczny ze standardowym pomiarem liniowym opartym na obwodzie Ziemi.

Moulton, Forest Ray (1872-1952)

Astronom matematyczny, urodzony w Le Roy, MI, został profesorem na Uniwersytecie w Chicago. Zaproponował (wraz z THOMASEM CHAMBERLINEM) hipotezę planetozymali, wyjaśniającą pochodzenie Układu Słonecznego. Dostarczył kluczowych teoretycznych podstaw teorii BARRINGERA dotyczącej pochodzenia krateru meteorytowego w Arizonie

Międzynarodowe Obserwatorium Mount Graham

Międzynarodowe Obserwatorium Mount Graham na wysokości 3200 m znajduje się w pobliżu Safford w Arizonie. Obserwatorium specjalizuje się w zaawansowanych technologicznie obiektach teleskopowych, które mogą skorzystać z niskiej pary wodnej i ostrych obrazów tego miejsca oraz jego łatwego dostępu. Obserwatorium jest obsługiwane przez Uniwersytet Arizony. Submilimetrowy Teleskop Heinricha Hertza (SMT) o średnicy 10 m jest wspólnym projektem Arizony i MAX-PLANCKINSTITUT FÜR RADIOASTRONOMIE, Niemcy. Regulacja powierzchni teleskopu z włókna węglowego przekroczyła założony cel 15 mikronów rms. Teleskop Obserwatorium Watykańskiego/Arizona Lennon ma główny obiektyw 1,8 mf/1 do 17 nm rms. Trzecim i największym teleskopem jest LARGE BINOCULAR TELESCOPE (LBT) 2 × 8,4 (f/1,14). Jest to partnerstwo między Arizoną, Ohio, Włochami (Arcetri), Niemcami i Korporacją Badawczą. LBT jest obecnie w budowie i oczekuje się, że rozpocznie działalność w 2002 roku.

Montanari, Geminiano (1633-87)

Włoski naukowiec, urodzony w Modenie, praktykował prawo w Wiedniu. Wrócił do Włoch do Modeny jako nadworny filozof i matematyk, gdzie uczył go hrabia Cornelio Malvasia, z którym udał się do Bolonii i został profesorem matematyki na uniwersytecie. Montanari sporządził mapę Księżyca dla efemeryd Malvasii z 1662 r., opracowując siatkę teleskopową do prowadzenia obserwacji; sam opublikował efemerydy w 1665 r. Studiował gwiazdy zmienne (odkrywając zmienność Algola), obserwował komety, prowadził wojnę z astrologią, wykonał doskonałe soczewki i opracował maszynę, którą nazwał "sferologio", która pokazywała wszystkie ruchy ciał niebieskich jak aranżacja.

Miesiąc

Jednostka czasu oparta na ruchu Księżyca wokół Ziemi. Miesiąc synodyczny (lub księżycowy) to średni odstęp czasu między dwoma kolejnymi nowiami księżyca (tj. czas, w którym Księżyc przechodzi przez swój cykl faz) i wynosi 29,53059 średnich dni słonecznych. Ponieważ miesiąc synodyczny (podstawa kalendarza księżycowego) nie jest równy całkowitej liczbie dni, miesiąc kalendarzowy zaokrągla się do pełnej liczby dni w następujący sposób: 30 dni w kwietniu, czerwcu, wrześniu i listopadzie, 28 dni w lutym (29 w roku przestępnym) i 31 dni we wszystkich pozostałych miesiącach. Inne definicje miesiąca obejmują następujące. Miesiąc gwiezdny (czas trwania, 27,32166 dni) to czas potrzebny Księżycowi na przemieszczenie się o kąt 360? względem gwiazd tła ("stałych"). Miesiąc anomalistyczny to przedział czasu (27,55455 dni) pomiędzy kolejnymi przejściami Księżyca przez perygeum. Miesiąc zwrotnikowy (27,32158 dni) to przedział czasu między dwoma kolejnymi koniunkcjami Księżyca z równonocą wiosenną. Miesiąc węzłowy (lub smoczy) (27,21222 dni) to odstęp czasu między kolejnymi przejściami Księżyca przez wznoszący się węzeł jego orbity.

Moore, Franciszek (1657 - ok. 1715)

Astrolog, urodzony w Bridgnorth, Shropshire. W 1700 roku zaczął wydawać Vox Stellarum (Głos Gwiazd), który pod nazwą Old Moore's Almanac wciąż próbuje corocznie przewidywać wydarzenia następnego roku.

Moore, Jonas (1627-79)

Urodzony w Whitelee w Pendle Forest w hrabstwie Lancashire, został nauczycielem matematyki u księcia Yorku, brata przyszłego króla Karola II, ale stracił tę pracę w wyniku dworskiej intrygi; mieszkał w Londynie jako nauczyciel matematyki i odnoszący sukcesy geodeta. Wydał podręczniki i został generalnym geodetą uzbrojenia, kiedy został pasowany na rycerza. Jego własna kariera była zatem bardziej wartościowa niż błyskotliwa. Tam, gdzie wkracza do historii astronomii jako gwiazda pierwszej wielkości, jest jego silne poparcie dla matematyki i astronomii. Dzięki jego wsparciu firma FLAMSTEED uzyskała nie tylko sprzęt astronomiczny i dyplom Uniwersytetu w Cambridge, ale także zaproszenie do złożenia sprawozdania jako biegły przed komisją i przed samym królem w sprawie niedawno zaproponowanych metod określania długości geograficznej. Moore następnie przewodził delegacji, która przekonała króla do założenia Królewskiego Obserwatorium w Greenwich w 1674 roku i powierzenia Flamsteedowi pracy jako jego pierwszego dyrektora. Moore dostarczył lamsteedowi dwa zegary i 7-metrowy sekstans, których używał do 1688 roku.

Moore, Patrick Alfred Caldwell (1923-2012)

Kolorowy brytyjski astronom-amator, płodny pisarz, wszechobecny prezenter i entuzjastyczny muzyk. Od 1957 r. prowadzi comiesięczny program telewizji BBC The Sky at Night, najdłużej emitowany tego typu program poza wiadomościami. Wydał około jednej książki na rok swojego życia. Jego praca astronomiczna polegała na obserwacjach Księżyca i planet; jego największy wpływ zainspirował pokolenie brytyjskich dzieci do astronomii.

Morgana, Williama Wilsona (1906-94)

Amerykański astronom, członek personelu Obserwatorium Yerkes, wraz z Philipem Keenanem wprowadzili klasy jasności gwiazd i schemat klasyfikacji gwiazd Morgana-Keenana (MK) na podstawie wyglądu ich widm. Wraz ze swoimi studentami, Donaldem E. Osterbrockiem i Stewartem Sharplessem, odkrył dwa najbliższe ramiona spiralne w Galaktyce, mapując rozmieszczenie jasnych gwiazd typu O i B, których odległości zostały określone na podstawie ich klasyfikacji widmowej. Morgan przedstawił artykuł w Cleveland w 1951 roku przy burzliwym aplauzie, niezwykłym na konferencji naukowej

Morin, Jean-Baptiste (1583-1656)

Lekarz, alchemik i astrolog, urodzony w Villefranche, Beaujolais we Francji, został profesorem matematyki w Coll`ege Royal, opublikował obronę ARYSTOTELESA, zaatakował GALILEO, przekonany, że Ziemia jest nieruchoma w przestrzeni. Morin zaproponował niepraktyczną metodę rozwiązania problemu długości geograficznej, opartą na pomiarze czasu bezwzględnego na podstawie pozycji Księżyca. Postawił metodę na nagrodę i przez lata kwestionował orzeczenie negatywny werdykt komisji. Atakował DESCARTESA i jego filozofię. Kontrowersyjny reakcjonista, jak można było się spodziewać, był wyobcowany ze społeczności naukowej.

Morley, Edward (1838-1923)

Amerykański chemik, który współpracował z ALBERTEM MICHELSONEM w eksperymencie Michelsona-Morleya.

Molyneux, William (1656-98) i Molyneux, Samuel (1689-1728)

William był fizykiem optycznym, urodzonym w Dublinie, niezależnie zamożnym i angielskim urzędnikiem państwowym w Irlandii, studiował optykę i opublikował Dioptrica Nova (1692). Otrzymał teleskop od FLAMSTEED i prowadził obserwacje astronomiczne, ale chociaż jego prywatna korespondencja z Flamsteedem i HALLEY była obszerna, nigdy nie publikował w astronomii. Jego drugi syn, Samuel, dobrze prosperujący angielski astronom amator, wraz z JAMESEM BRADLEYEM próbował zmierzyć paralaksę Gamma Draconis za pomocą "sektora zenitu", tj. teleskopu (w tym przypadku zamontowanego na kominie domu Molyneux) patrzącego bezpośrednio na gwiazdy nad głową. Odkryli niewiarygodnie duże przesunięcie kątowe (do 40 sekund kątowych) z niewłaściwą charakterystyką fazową. Okazało się, że nie była to paralaksa, ale "aberracja światła" spowodowana połączeniem prędkości orbitalnej Ziemi (zmieniającej się w ciągu roku) z prędkością światła docierającego z gwiazdy.

Mitchell, Maria (1818-89)

Pierwsza astronomka w Ameryce, urodzona w Nantucket, MA, została bibliotekarką tamtejszej Biblioteki Atheneum, pomagała ojcu w jego amatorskim obserwatorium. W 1847 niezależnie odkrył kometę o nazwie Miss Mitchell's Comet i stał się "komputerem" w US Nautical Almanac Office, obliczając ruch Wenus. Po europejskiej trasie dostała teleskop kupiony za pieniądze zebrane przez Amerykanki. Został profesorem astronomii i dyrektorem obserwatorium w nowo otwartym Vassar College w Poughkeepsie w stanie Nowy Jork, fotografując Jowisza, Saturna i gwiazdy oraz promując edukację kobiet.

Mizara i Alcora

Mizar (po arabsku "pas") to nazwa nadana ζ Ursae Majoris, centralnej gwieździe w rękojeści pługa, przez JJ Scaligera (1540-1609). Gwiazda była wcześniej znana jako Merak lub Mirak, z arabskiego Al Marakk - "lędźwie" (niedźwiedzia). To powieliło nadaną nazwę inna gwiazda, β Ursae Majoris, co może tłumaczyć wprowadzenie przez Scaligera nowej nazwy. Mizar jest interesującym układem wielokrotnym, ale prawdopodobnie najbardziej znany jest z parowania z Alcorem ("Jeźdźcem"). Alcor czwartej wielkości jest oddzielony od Mizara drugiej wielkości o 11,82′ pod kątem 72°, a zatem jest łatwym dubletem gołym okiem. W starożytnej Arabii, gdzie często nazywano go Suha, "Zapomnianym [lub Zagubionym lub Zaniedbanym]", uważano go za test bystrego wzroku. Sugeruje to, że mogło się rozjaśnić w ciągu ostatnich kilku stuleci. Mizar jest gwiazdą ciągu głównego o pozornej wielkości 2.23 i typ widmowy A2V; z paralaksą 0,042″ jest oddalony o 78 lat świetlnych. Jego bezwzględna wielkość wynosi 0,3. Uważa się, że jest to pierwszy system podwójny, jaki kiedykolwiek odkryto w 1650 r. Przez Giovanniego Riccioli (1598-1671). W 1889 r. Jego jaśniejszy składnik stał się również pierwszym ogłoszonym spektroskopowym układem podwójnym, po odkryciu przez Annę C. Maury (1866-1952) z Obserwatorium Harvard College, że linie absorpcyjne w jego widmie na przemian wydawały się podwójne i pojedyncze, z okresem 20,5 dni. Spektroskopowy układ podwójny, separacja około 0,01″, został po raz pierwszy rozdzielony teleskopowo w 1925 roku przez FG Pease′a (1881-1938), przy użyciu 20-stopowego interferometru przymocowanego do 100-calowego reflektora w Obserwatorium Mount Wilson - epokowego instrumentu opracowanego przez Alberta Michelsona (1852 - 1931), za pomocą którego zmierzono również pierwsze średnice gwiazd. Składniki spektroskopowego układu podwójnego są teraz oznaczone jako ? UMaA i B. Gwiazda drugorzędna głównego układu podwójnego, oznaczona jako ? UMa C, jest podobną gwiazdą ciągu głównego typu widmowego A7Vm i pozornej jasności 3,85mag. Jest oddzielony od ? UMa AB o 14,4″ przy kącie położenia 152?. Ten składnik sam w sobie jest również spektroskopowym układem podwójnym z okresem 175,5 dnia. Alcor (80 UMa) to biały karzeł w ciągu głównym, typ widmowy A5V, pozorna jasność 3,99mag. Jest nieco bardziej odległa od Mizara i ma 81 lat świetlnych (paralaksa 0,040″), ale może być odległym członkiem tego samego układu grawitacyjnego. Jego bezwzględna wielkość wynosi 2,0. Wszystkie te gwiazdy są częścią poruszającej się gromady Ursa Major, mającej podobne i w przybliżeniu równoległe ruchy właściwe. W 1722 roku JG Liebknecht (fl. 1720), mało znany niemiecki profesor matematyki i teologii, odkrył gwiazdę ósmej wielkości, pomiędzy i trochę na południe od Mizar i Alcor. Prowadził obserwacje za pomocą prostego teleskopu refrakcyjnego słabej jakości, a jego niewystarczające pomiary pozycji gwiazdy doprowadziły go do błędnego wniosku, że obiektem była planeta, którą nazwał "Sidus Ludoviciana", na cześć landgrafa Ludwiga z Hesji-Darmstadt. Nazwa została skopiowana w wielu kolejnych atlasach, co jest rzadkim wyróżnieniem dla tak słabej i nieistotnej gwiazdy.

Millikan Robert Andrews (1868-1953)

Fizyk urodzony w Morrison w stanie Illinois, laureat Nagrody Nobla (1923) za określenie ładunku elektronu w eksperymencie Millikana z kroplą oleju i potwierdzenie kwantowej teorii fotoelektrycznej Einsteina. Ukuł termin "promienie kosmiczne".

Mills, Bernard Yarnton (1920-2011)

Australijski inżynier i astronom, urodzony niedaleko Sydney, pracował w australijskim dziale radiofizyki CSIR. Zmierzył pozycję Łabędzia A i zidentyfikował słabą mgławicę jako jej początek, co potwierdziło dokładniejsze położenie FG Smitha i 200 na zdjęciach WBAADE i RMINKOWSKI pokazujących Cygnusa A jako osobliwą galaktykę. Mills zbudował interferometr radiowy typu krzyżowego na stacji polowej Fleurs: dwie macierze w ramionach N - S i E - W wytwarzały przecinające się wiązki wachlarzowe, które były włączane i wyłączane w fazie i tworzyły wąską wiązkę ołówkową na ich przecięciu, która mogła dokładnie pozycjonować źródła radiowe. Skonstruował krzyż Millsa (1954), który działał z częstotliwością 85 MHz i miał ramiona o długości 1500 stóp, za pomocą których sporządził mapę chmur Magellana i przeprowadził badania źródeł. Mills przewodził grupie, która skonstruowała Molonglo Cross, instrument z ramionami o długości jednej mili działający z częstotliwością 408 MHz, zbudowany w 1967 roku i przekształcony w 1981 roku w teleskop syntezy. Mills odkrył pulsar Vela w centrum pozostałości supernowej Vela.

Milne Edward Artur (1896-1950)

Astrofizyk, urodzony w Hull, Yorkshire, Anglia, został profesorem Rouse Ball w Oksfordzie. Teoretyczne prace Milne'a nad atmosferami gwiazd doprowadziły do określenia temperatur gwiazd różnych klas widmowych i obliczenia ciemnienia kończyn (spadek jasności na całej powierzchni gwiazdy od środka do krawędzi). Milne pokazał również, w jaki sposób cząsteczki uciekają z atmosfery gwiazd i planet. Opracował nową formę teorii względności, zwaną teorią kinematyczną, opartą na atrakcyjnych ogólnych ideach filozoficznych. Zasugerował również, że "stałe" fizyki (takie jak G) zmieniały się w ciągu życia wszechświata. Żadna z tych propozycji nie została przyjęta.

Mimas

Najbardziej wewnętrzny ze średniej wielkości lodowych satelitów Saturna, odkryty w 1789 roku przez Williama Herschela. Krąży wokół planety w odległości 186 000 km, w cienkim pierścieniu E i w pobliżu jego wewnętrznej granicy. Mimas to świat pełen kraterów, z wieloma nakładającymi się na siebie kraterami. Z jednym wyjątkiem mają mniej niż 30 km średnicy. Wyjątkiem jest Herschel (nazwany na cześć odkrywcy satelity), którego średnica 130 km to prawie jedna trzecia średnicy satelity, czyli 400 km. Podobnie jak inne średniej wielkości satelity Saturna, Mimas mógł zostać zniszczony i ponownie złożony w erze ciężkiego bombardowania 4 miliardy lat temu. Jego gęstość wynosząca 1200 kg m-3 wskazuje, że składa się głównie z lodu wodnego. Bliskość Mimasa do systemu pierścieni Saturna daje mu kontrolujący wpływ: na przykład utrzymuje w czystości Przedział Cassiniego i jest odpowiedzialny za "pofałdowania" w pierścieniu A.

Mineur, Henri (1899-1954)

Urodzony w Lille we Francji, pracował w Obserwatorium Paryskim, odkrył wsteczną rotację układu gromad kulistych wokół Galaktyki, ponieważ są one nieruchome, podczas gdy Słońce porusza się naprzód. Odkrył błąd w prawie okres-jasność dla gwiazd zmiennych cefeid, na którym opiera się kosmologiczna skala odległości. Mineur założył i był pierwszym dyrektorem Instytutu d'Astrophysique w Paryżu.

Minkowski, Hermann (1864-1909)

Urodzony w Alexotas w Imperium Rosyjskim (obecnie Kownie, Litwa), został profesorem na Uniwersytecie w Getyndze, zajmował się matematyką teorii względności. Za pomocą rachunku tensorowego ujął pracę LORENTZA i EINSTEINA w postać czterowymiarowej przestrzeni nieeuklidesowej, znanej obecnie jako przestrzeń Minkowskiego. To "kontinuum czasoprzestrzenne" stworzyło ramy, na których rozwijał Einstein ogólną teorię względności.

Minkowski, Rudolph Leo Bernhard (1895-1976)

Urodzony w Strassburgu w Niemczech, pracował nad spektroskopią atomową w Hamburgu i musiał uciekać przed nazistowskimi prześladowaniami, dołączył do WALTERA BAADE w zespole Obserwatorium Mount Wilson, gdzie zaczął stosować spektroskopię w astronomii. Badał mgławice m.in. pozostałości po supernowych, zwłaszcza Mgławica Krab. Sklasyfikował supernowe na typy I i II, co doprowadziło do ich identyfikacji jako dwóch podobnych implozji w różnych rodzajach gwiazd. Kierował National Geographic Society-Palomar Observatory Sky Survey (POSS), które sfotografowało całe północne niebo za pomocą Palomar 48 w Teleskopie Schmidta. Wraz z Walterem Baadem zidentyfikował optycznie wiele wczesnych radioźródeł, w tym Cygnus A. W 1960 roku, podczas swojej ostatniej nocy obserwacyjnej z 200 w Teleskopie Palomar, znalazł galaktykę (3C 295) z największym wówczas przesunięciem ku czerwieni, rekordem, który stał przez 15 lat. Po dokonaniu odkrycia noc została ogłoszona pochmurną, a okazja została wzniesiona w whisky. Odkrył kometę 1950b i małą, słabą mgławicę o prowokacyjnym kształcie nazwano śladem stopy Minkowskiego

Minnaert, Marcel Gilles Józef (1893-1970)

Fizyk belgijski, został profesorem fizyki w Utrechcie w Holandii. Pracował nad widmem słonecznym, opublikował ostateczną analizę jako Atlas Utrechtu. Opracował "metodę krzywej wzrostu" do analizy widm gwiazd. Jego najtrwalsza książka jest wspaniałym wyjaśnieniem pięknych i interesujących zjawisk przyrodniczych pod tytułem Światło i kolor na wolnym powietrzu.

Mira

Uważa się, że gwiazda o Ceti, czerwony olbrzym, była pierwszą odkrytą gwiazdą zmienną. Jest typem gwiazdy najpowszechniejszej klasy długookresowych zmiennych pulsujących, które są zwykle opisywane jako gwiazdy typu Mira. Jego zmienność jako pierwszy odnotował niemiecki teolog David Fabricius (1564-1617) w 1596 r., A po raz pierwszy szczegółowo zbadano go około 40 lat później. Jest widoczny gołym okiem tylko przez około cztery miesiące wokół każdego maksimum i jest obiektem teleskopowym przez następne siedem miesięcy - stąd Fabrycjusz początkowo uważał, że jest to nowa. Było to oczywiście przed wynalezieniem teleskopu, więc Mira była gwiazdą, która była wówczas niewidoczna przez około dwie trzecie czasu. Przez wiele lat był to jedyny znany przypadek gwiazdy o różnej jasności. To zachowanie dało początek imieniu Mira ("Cudowny"), które przypisuje się Janowi Heweliuszowi (1611-1687). Pomimo długiej nieobecności została zarejestrowana przez Johanna Bayera (1572-1625), który pokazał ją jako gwiazdę czwartej wielkości w swoim atlasie gwiazd Uranometria z 1603 roku. Okres Miry jest zmienny, ale średnio wynosi 331,96 dni (około 11 miesięcy). Wzrost od minimum do maksimum jest znacznie szybszy niż spadek, zwykle trwa około 110 dni. Istnieją pewne dowody z interferometrii plamkowej, że Mira podlega nagłym dużym zmianom średnicy przy określonych długościach fal. Typ widmowy zmienia się w trakcie cyklu świetlnego, między M5e a M9e. Jego pozorna wielkość maksymalna wynosi zwykle 3,0, ale może mieścić się w dowolnym miejscu w zakresie 2,0-5,0; minima zwykle leżą między 8,5 a 9,5, ale mogą wynosić nawet 10,1. Gwiazda ma paralaksę 0,008″ i znajduje się w odległości około 420 lat świetlnych. Jego bezwzględna wielkość jest trudna do obliczenia z jakąkolwiek precyzją, ale prawdopodobnie wynosi około 1,0. Mira ma bliskiego podwójnego towarzysza, białego karła VZ Ceti, który, jak się uważa, gromadzi materię z wiatru gwiazdowego Miry. Istnienie tego słabego (13mag) towarzysza przewidział w 1920 roku JH Joy (1882-1973) z Obserwatorium Mount Wilson na podstawie okresowych zmian widma Miry. VZ Ceti jest widoczna tylko wtedy, gdy sama Mira jest bardzo słaba; został po raz pierwszy wykryty optycznie za pomocą 36-calowego refraktora w Obserwatorium Licka w 1923 r. przez wielkiego obserwatora gwiazd podwójnych RG Aitkena (1864-1951); separacja wynosiła wtedy około 0,9″. Mira jest prawdopodobnie najlepiej obserwowaną ze wszystkich gwiazd zmiennych; odnotowano każde maksimum od 1638 roku. Obecnie znanych jest ponad 4000 zmiennych typu Mira.

Mikrometeoryt

Międzyplanetarna cząsteczka pyłu lub cząstka oderwana od meteoroidu podczas jego przejścia przez atmosferę ziemską, która sama nie spaliła się w atmosferze jako meteor. Cząstki o masie poniżej 1 μg są spowalniane przez zderzenia z cząsteczkami w górnych warstwach atmosfery do prędkości, przy której dalsze zderzenia przekazują energię niewystarczającą do wystąpienia ablacji. Takie cząsteczki dryfują w dół i ostatecznie osadzają się na powierzchni. Mikrometeoryty zostały odzyskane z rdzeni osadów wywierconych z dna oceanu i lodu Antarktydy oraz z wody deszczowej. Można je również zbierać, zanim dotrą do ziemi, przez wysoko latające samoloty. Cząsteczki pyłu międzyplanetarnego odzyskane z atmosfery są czasami nazywane cząsteczkami Brownlee na cześć Donalda E. Brownlee, który jako pierwszy zaczął je systematycznie badać.

Mikroskop

(Mikroskop; w skrócie Mic, gen. Microscopii; powierzchnia 210 stopni kw.) Południowy konstelacja, która leży między Strzelcem a Piscis Austrinus/Grus i kończy się o północy na początku sierpnia. Został wprowadzony przez francuskiego astronoma Nicolasa L. de Lacaille (1713-1762), który sporządził mapę południowego nieba w latach 1751-2. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Microscopium to ?γ i ε Microscopii, obie o jasności 4,7mag. Do interesujących obiektów należą ? Microscopii o jasności 4,9 magnitudo, która ma słabszego towarzysza o jasności 9,8 magnitudo, separacja 20,5″ oraz NGC 6925, galaktyka spiralna o jedenastej wielkości.

Milankovič , Milutin (1879-1958)

Jugosłowiański matematyk i astronom, który począwszy od 1912 roku wykazał, jak promieniowanie odbierane przez Ziemię zmienia się cyklicznie wraz ze zmianami orbity Ziemi. Istnieją trzy znaczące cykle Milankovicia: ekscentryczność orbity Ziemi waha się od bardziej eliptycznej do bardziej kołowej z okresem rzędu 100 000 lat; nachylenie osi Ziemi oscyluje między dwoma skrajnościami okres 41 000 lat; a oś obrotu precesuje z cyklem 23 000 lat. Oscylacje paleoklimatyczne z tymi okresami odkryto w danych z rdzeni głębinowych sprzed 6 milionów lat, które mierzą globalną objętość lodu (na co wskazują izotopy tlenu w organizmach kopalnych) i wahania produktywności wód powierzchniowych (na co wskazuje sedymentacja węglanu wapnia) i które korelują zatem z epokami lodowcowymi. Chociaż cykle Milankovičia noszą imię Milankovitča, jego idee były starsze niż Joseph Adhemar (1842) i James Croll (1875).

Metos z Aten (ok. 440 p.n.e. -?)

Grecki astronom, być może urodzony iz pewnością działający w Atenach. Dokonał pierwszej odnotowanej próby pogodzenia kalendarzy księżycowego i słonecznego. W 432 p.n.e. dokonał obserwacji w Atenach roku i miesiąca. Jego długość na rok była tylko o 1/76 dnia za długa. Ponieważ Ziemia, Księżyc i Słońce są niezależnymi ciałami o dość arbitralnych okresach, próby dopasowania dni (okres obrotu Ziemi), miesięcy (okres obiegu Księżyca) i roku (okres obiegu Słońca) nigdy nie do końca się udają, tak, że np. rok nie jest całkowitą liczbą dni. Metos odkrył, że przez dłuższy czas dochodziło prawie do dopasowania między Księżycem a Słońcem, a mianowicie, że 235 miesięcy księżycowych (6939,69 dni) składało się z około 19 lat tropikalnych (6939,60 dni). Oznacza to, że po 235 miesiącach powtarza się synchronizacja kalendarza słonecznego i księżycowego, a fazy Księżyca powtarzają się w tych samych terminach. Stało się to znane jako cykl Metonic i zostało przyjęte od 330 r. p.n.e. jako podstawa kalendarza greckiego aż do wprowadzenia kalendarza juliańskiego w 46 rpne. Ponieważ cykl Metoniczny jest prawie równy 20 latom zaćmień, 6932,4 dni, możliwe jest wystąpienie serii (czterech lub pięciu) zaćmień Księżyca w tych samych dniach w odstępie 19 lat. CALLIPPUS znalazł jeszcze dokładniejsze dopasowanie między kalendarzami księżycowym i słonecznym po czterech cyklach Metonic.

Michell, John (1724-93)

Kleryk, geolog i astronom, urodzony podobno w Nottingham w Anglii. Wykształcony w Cambridge i tamtejszy profesor geologii, wynalazł ideę czarnych dziur podczas spekulatywnego wykładu dla Towarzystwa Królewskiego w 1783 roku na temat grawitacyjnego przyciągania światła w pobliżu Słońca lub ciała masywniejszego od Słońca. Obliczono, że ciało około 500 razy większe od Słońca (o takiej samej gęstości, czyli 100 milionów mas Słońca i wielkości orbity Jowisza) przyciągnęłoby światło w taki sposób, że nie mogłoby ono uciec z powierzchni Słońca bez poruszania się z prędkością większą niż światło ( według wartości R?MER). Obliczenia Michella opierały się na przestarzałej już korpuskularnej teorii światła (światło składa się z cząstek i może być przyciągane grawitacyjnie), ale jego spekulacje zawierają wszystkie podstawowe idee kryjące się za czarnymi dziurami. Michell wykazał również metodami statystycznymi (które zapoczątkował), że wiele gwiazd podwójnych skatalogowanych na przykład przez Herschela było rzeczywiście powiązanych ze sobą i związanych grawitacyjnie. Zaproponował eksperyment z wagą skrętną przeprowadzoną przez HENRY′EGO CAVENDISHA w celu zważenia Ziemi poprzez wyznaczenie stałej grawitacji G. Zademonstrował prawo odwrotnych kwadratów między biegunami magnetycznymi, zademonstrował lekkie ciśnienie przez ugięcie cienkiej zawieszonej miedzianej blachy, pracował nad trzęsieniami ziemi i sejsmologii.

Michelson, Albert (1852-1931)

Niemiecko-amerykański fizyk wynalazł interferometr Michelsona-Morleya, aby wykrywać za pomocą MORLEYA ruch Ziemi w eterze, ale stwierdził, że niezależnie od orientacji interferometru nie można wykryć żadnego ruchu. Zostało to wyjaśnione przez skrócenie Fitzgeralda-Lorentza i było podstawą szczególnej teorii względności Einsteina. Michelson zastosował interferometrię w astronomii, montując interferometr na stalowej belce na teleskopie 100 w MountWilson, mierząc średnice sześciu gwiazd.

Meteoryt

Kawałek szczątków z większego ciała macierzystego, poruszający się po własnej orbicie wokół Słońca, który może uderzyć w Ziemię i wytworzyć meteor lub meteoryt. Nie ma uzgodnionej linii podziału między meteoroidem a małą asteroidą, ale przez "meteoroid" zwykle rozumie się cząstkę wielkości poniżej metra. Typowy meteoroid ma rozmiar około 5 mm i gęstość około 0,2 g cm-3. Takie meteoroidy o małej gęstości to cząstki pyłu wyrzucane przez komety i rozrzucone wokół orbit komet w strumieniach meteorów. Kiedy te kruche cząsteczki uderzają w atmosferę ziemską, ulegają szybkiej ablacji i całkowitemu spaleniu, a tarcie podczas ich przejścia tworzy krótki luminescencyjny ślad widoczny jak meteor. Meteoroidy o większej gęstości (około 2 g cm-3) powstają w wyniku zderzeń asteroid. Ich wyższa integralność strukturalna pozwala im, jeśli są wystarczająco duże, przetrwać przejście przez ziemską atmosferę i przedostać się na powierzchnię jako meteoryt.

Messier, Karol (1730-1817)

Poszukiwacz komet, unikający mgławic, urodzony w Badonvillier w Lotaryngii we Francji, już jako dziecko zainteresował się astronomią. Udał się do Paryża, zatrudniony przez JOSEPHA-NICOLASA DELISLE′a do poszukiwania komety Halleya po powrocie w 1757 roku. Robiąc to, odkrył przypominającą kometę plamę w Byku na oczekiwanej ścieżce komety. Plaster się nie poruszył, a później zidentyfikował ją jako mgławicę (obecnie znaną jako Mgławica Krab), znalezioną wcześniej przez JOHNA BEVISA. Messier postanowił sporządzić listę obiektów mgławicowych, które symulują komety, z mgławicą Bevisa na pierwszym miejscu, M1. Odkrywając dwie komety w latach 1763-1764, zarejestrował dwie kolejne mgławice, M2 (wcześniej odkrytą przez Maraldiego) i M3 (nierozwiązana gromada kulista, jego pierwsze oryginalne odkrycie mgławicowe). Podjął systematyczne poszukiwania komet i mgławic oraz przeszukiwał literaturę. To ostatecznie przyniosło jego katalog do 110 (niektóre wpisy są fałszywe), z których 42 obiekty zostały odkryte przez niego samego. Po roku 1781, roku odkrycia przez Herschela nowej planety (którą zaobserwował sam Messier), wydaje się, że jego strategia uległa zmianie, dodając kilka wpisów do swojego katalogu, choć nadal prowadził poszukiwania komet. Być może wiedział o ankiecie Herschela , z doskonałymi instrumentami. Messier stracił swoją pozycję w "Roku Terroru" w latach 1793-1794, ale później wznowił obserwacje, podnosząc łączną liczbę komet do 19, z czego 13 to oryginalne, a 6 to niezależne współodkrycia. Na starość Messier przyjął od Napoleona Legię Honorową, ale zhańbił się przed kolegami, publikując pamiętnik astrologiczny identyfikujący wielką kometę z 1769 roku z urodzonym w tym roku Napoleonem. Była to, jak ujął to admirał Smyth, "Ostatnia kometa umieszczona astrologicznie przed publicznością przez ortodoksyjnego astronoma". Katalog Messiera (z literą "M" identyfikującą wpisy na liście) jest godnym pamiątką pracy astronomicznej całego życia, a jego nazewnictwo jest używane codziennie przez astronomów na całym świecie.

Merrill, Paul Willard (1887-1961)

Astronom, pracownik Obserwatorium Mount Wilson, spektroskopista badający gwiazdy zmienne. Zidentyfikował pierwiastek technet w gwieździe typu S R Andromedae. Atomy tego pierwiastka nie mają stabilnych izotopów jądrowych, więc pierwiastek musiał powstać w ciągu ostatniego miliona lat, chociaż gwiazda była znacznie starsza. Odkrycie dowiodło, że pierwiastek musiał powstać niedawno w gwieździe. Proces, w którym został wytworzony, został zidentyfikowany przez B2FH (patrz W FOWLER) jako "proces" nukleosyntezy.

Mersenne Marin (1588-1648)

Urodzony w Oize w stanie Maine we Francji, wstąpił do zakonu Minimów. Imię to oznacza, że Minimowie uważają się za najmniejszy (minimi) ze wszystkich zakonów, a to oddaje skromny status Mersenne′a w nauce. Jego własna praca naukowa była skromna, ale korespondował z wieloma innymi wybitnymi naukowcami i m.in. pełnił rolę tablicy ogłoszeń wśród naukowców i komentatora naukowego w czasach, gdy nie było czasopism naukowych. Bronił DESCARTESA i GALILEO przed krytyką. Zaproponował HUYGENSowi użycie wahadła jako urządzenia do pomiaru czasu, co zainspirowało go do wynalezienia zegara wahadłowego. Wydał LesM´echanique de Galilee, aby rozpowszechniać wykłady Galileusza z mechaniki. Przetłumaczył fragmenty Dialogo Galileusza i jego Discorsi na język francuski, rozpowszechniając prace Galileusza w Europie poza Włochami. Po jego śmierci w jego celi znaleziono listy od prawie stu korespondentów, w tym Fermata, Huygensa, Pella, Galileusza i Torricelliego.

Meszcherski, Iwan Wsiewołodowicz (1859-1935)

Urodzony w Archangielsku w Rosji, studiował mechanikę, w szczególności ruch ciał o zmiennej masie, stosując to do wątpliwego przypadku komet. Ale jego praca dała podstawę do obliczenia przypadku lotu rakiety, opracowanego po 1945 roku. Jako pierwszy zbadał odwrotny problem określania utraty masy na podstawie znajomości orbity i sił.

Mezony

Cząstki składające się z kwarka i antykwarku. Mezony to krótkotrwałe cząstki, które szybko rozpadają się na leptony lub fotony albo bezpośrednio, albo najpierw rozpadając się na inne typy mezonów. Ich masy wahają się od około 15% masy protonu, w przypadku pionu (pi-mezonu), do ponad dziesięciokrotności masy protonu. Ich średnie czasy życia wahają się od 2,6×10^-8 s, w przypadku pionów naładowanych dodatnio i ujemnie (piony neutralne mają czas życia około 10^-16 s) do poniżej 10^-20 s, w przypadku najcięższych mezony. Chociaż pierwszy mezon (pion) został odkryty eksperymentalnie dopiero w 1947 roku, istnienie cząstki tego rodzaju zostało zaproponowane w 1935 roku przez japońskiego fizyka Hideki Yukawę (1907-1981), aby wyjaśnić, w jaki sposób silne oddziaływanie może być przenoszony między protonami i neutronami w jądrze atomowym. W skali jądra atomowego pion można uznać za cząstkę "przenoszącą siły" silnego oddziaływania jądrowego. Jednakże, ponieważ pion składa się z kwarków, nie jest prawdziwie elementarną (lub "fundamentalną") cząstką. Na podstawowym poziomie oddziaływanie silne jest przenoszone między kwarkami przez cząstki zwane gluonami.

MESSENGER (powierzchnia rtęci, środowisko kosmiczne, geochemia i Misja Dystansowa)

Misja NASA Discovery , której start zaplanowano na 2004 r. Miał dwukrotnie przelecieć obok Merkurego w 2008 r., A następnie wejść na orbitę wokół planety we wrześniu 2009 r. Planowano sporządzić mapę całej planety i zbadać magnetosferę i skład jej cienkiej atmosfery.

Menelaos z Aleksandrii (ok. 70 - ok. 130)

Grecki matematyk, urodzony (prawdopodobnie) w Aleksandrii w Egipcie, napisał wiele książek, z których przetrwała tylko jedna, Sphaerica, na temat astronomii sferycznej, w tym twierdzenie Menelaosa na temat własności trójkątów sferycznych. PTOLEMEUS wspomina obserwacje astronomiczne dokonane przez Menelaosa w Rzymie w roku 98.

Mensa

(Tabela; w skrócie Men, gen. Mensae; powierzchnia 153 st. kw.) . Południowa konstelacja, która leży między Hydrusem a Volans, a jej kulminacja następuje o północy w połowie grudnia. Została nazwana Mons Mensae (Góra Stołowa) przez francuskiego astronoma Nicolasa L de Lacaille (1713-1762), który sporządził mapy południowego nieba z Przylądka Dobrej Nadziei w Afryce w latach 1751-2, ponieważ obecność południowej części Wielkiego Obłoku Magellana w północnej części konstelacji przypomniała mu chmurę otaczającą szczyt Góry Stołowej. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejsza gwiazda w Mensie ma wielkość 5,1. Do interesujących obiektów należą NGC 1841, gromada kulista o jasności jedenastej magnitudo, oraz IC 2051, galaktyka spiralna o jasności jedenastej magnitudo.

Menzel, Donald (1901-76)

Astrofizyk słoneczny, urodzony we Florencji w stanie Kolorado, został dyrektorem Obserwatorium Harvarda. Odnoszący sukcesy popularny autor książek o astronomii.

Merak

Gwiazda β Ursae Majoris, pozorna jasność 2,34 mag, jedna z wiodących par gwiazd w Pługu znanym jako "Wskaźniki". Arabska nazwa oznacza "lędźwie" (niedźwiedzia).

Mercator, Gerard [Gerhard Kremer] (1512-94)

Kartograf ("kosmograf"), urodzony w Rupelmonde we Flandrii (obecnie Belgia), studiował matematykę, jej zastosowania w geografii i astronomii oraz budowanie przyrządów naukowych. Skonstruowane globusy ziemskie i niebieskie. Został oskarżony o herezję, wynik podejrzeń, jakie wzbudził jego wyjazd w celu zbierania danych do map, i był więziony przez kilka miesięcy, po czym zarzuty zostały wycofane. Wynalazł odwzorowanie mapy Mercatora (1569), które ma prostopadłe długości i szerokości geograficzne oraz rozszerzenie w kierunku biegunów, tak że namiar z jednego miejsca na drugie można znaleźć za pomocą kątomierza, bez użycia trygonometrii sferycznej (rozwinięcie wcześniejszej chińskie odkrycie). Opublikował obszerny "atlas" geograficzny (jako pierwszy użył tego słowa w ten sposób). Jego zerwanie z PTOlemeuszem było równie ważne dla geografii, jak zerwanie Kopernika dla astronomii.

Maxwella Montesa

Najwyższe pasmo górskie na Wenus, położone w regionie wyżynnym Isztar Terra, ze środkiem na 65,2 °N, 3,3°E. Rozciąga się na 797 km i zawiera najwyższy punkt na planecie, prawie 12 km powyżej średniego poziomu powierzchni Wenus (pod tym względem porównywalny z ziemskim Mount Everestem). Jest to jedyny obiekt wenusjański, który nosi męskie imię, na cześć Jamesa Clerka Maxwella. Zasięg ten był wyraźnie widoczny we wczesnych badaniach radarowych jako region "jasny dla radaru". Nazwę nadano mu w 1970 r., zanim przyjęto konwencję nadawania imion żeńskich; ponieważ nazwa ugruntowała się, pozwolono jej przetrwać. Zachodnie zbocza są bardzo strome (35?), natomiast wschodnie zejście jest łagodniejsze, w kierunku regionu zwanego Fortuna Tessera; sam zakres jest kompleksem uskoków ściskających i fałdowania. Stromość i wysokość mogą wskazywać na stosunkowo niedawną formację lub może to oznaczać, że leżąca pod spodem skorupa jest grubsza lub mocniejsza, a nawet, że skały w tym regionie mają gęstość niższą niż średnia. Uważa się, że radarowa jasność Maxwell Montes wskazuje, że jej szczyty są pokryte cienką warstwą materiału odbijającego radary, podobnego do mineralnego pirytu, który na Wenus może istnieć w postaci stałej tylko na dużych wysokościach, gdzie ciśnienie i temperatura są niskie wystarczająco. Na wschód od pasma znajduje się podwójny krater uderzeniowy Kleopatra o średnicy 105 km.

Maxwell, James Clerk (1831-79)

Urodzony w Edynburgu w Szkocji, pracował w Cambridge nad polami elektrycznymi i magnetycznymi oraz ich wzajemnymi relacjami. Zgłosił nagrodzony esej do konkursu na temat "Ruch pierścieni Saturna" i wykazał, że pierścienie mogą być stabilne tylko wtedy, gdy składają się z wielu małych cząstek stałych poruszających się ruchem keplerowskim, przy czym wewnętrzna krawędź porusza się szybciej niż krawędź zewnętrzna. GEORGE AIRY, sędzia zawodów, napisał, że było to jedno z najbardziej niezwykłych zastosowań matematyki w fizyce, jakie kiedykolwiek widział. Maxwell pracował nad postrzeganiem koloru, wynalazł trójkolorowy proces używany na przykład przez DAVID MALIN w astrofotografii. W King′s College w Londynie Maxwell zaproponował, że światło jest zjawiskiem elektromagnetycznym i pracował nad kinetyczną teorią gazów, pokazując, że temperatury i ciepło są związane z ruchem cząsteczek i że rozkład prędkości cząsteczek jest "makswellowski". W 1871 roku został pierwszym Cavendish profesorem fizyki i napisał traktat o elektryczności i magnetyzmie, który połączył coś, co wyglądało na dwie odrębne siły w jeden zestaw czterech równań różniczkowych cząstkowych, obecnie znanych jako równania Maxwella. Jego imię nosi Teleskop Jamesa Clerka Maxwella na Hawajach.

Mayer, Tobiasz (1723-62)

Matematyk urodzony w Marbach, Württemberg, Niemcy, który jako samouk odkrył librację (oscylacje tam i z powrotem wokół własnej osi) Księżyca, co zapewniło mu katedrę matematyki w Getyndze. Wykonał pierwszą dokładnie zmierzoną mapę Księżyca. Próbował sformułować prognozy ruchu Słońca i Księżyca jako środka do określania długości geograficznej na morzu, wysłał je do rządu brytyjskiego, który pośmiertnie przyznał wdowie po nim sumę 3000 funtów. MASKELYNE opisał pracę w pierwszym numerze Nautical Almanac, komplementując ich dokładność (można ich użyć do określenia długości geograficznej z dokładnością do jednego stopnia lub błędu 60 mil morskich). Maskelyne zauważył, że "trudność i długość niezbędnych obliczeń wydają się jedynymi przeszkodami, które utrudniają ich powszechne zastosowanie".

McCrea William Hunter (1904/98)

Astronom teoretyk, relatywista i kosmolog, został profesorem na Uniwersytecie Sussex. Bardzo wpływowy jako nauczyciel zasad kosmologii.

Maskelyne Nevil (1732-1811)

Astronom Royal, urodzony w Londynie, w Anglii, jego zainteresowanie astronomią zaczęło się po obejrzeniu zaćmienia Słońca w 1748 roku. Po ukończeniu edukacji matematycznej w Cambridge, w 1761 roku Towarzystwo Królewskie wysłało go na wyspę św. Heleny, aby obserwował tranzyt Wenus. W 1764 roku udał się na Barbados, testując chronometr JOHNA HARRISONA, a po powrocie został mianowany Królewskim Astronomem. Zainicjował publikację Nautical Almanac w 1766. Idąc za BOUGUEREM i LACONDAMINE, zaproponował eksperyment mający na celu określenie gęstość Ziemi za pomocą pionu, którego pion był przyciągany bokiem przez grawitacyjne przyciąganie góry. Przeprowadził eksperyment w 1774 roku na Schiehallion, górze w Perthshire w Szkocji, wybranej ze względu na regularny stożkowaty kształt i możliwość dokładnego obliczenia jej objętości. Ustalił, że gęstość Ziemi jest około 4,5 razy większa od gęstości wody.

Mason, Karol (1730-87)

Angielski astronom, asystent w Królewskim Obserwatorium w Greenwich, udał się z JEREMIAHEM DIXONEM na Przylądek Dobrej Nadziei, aby obserwować tranzyt Wenus w 1761 roku. Dixon i Mason zostali zaangażowani do zbadania granicy między Maryland a Pensylwanią i dotarli do punktu 224 mil na zachód od rzeki Delaware, ale przerwał pracę z powodu wrogich Indian. Granicę nazwano linią Masona-Dixona.

Masa

Miara ilości materii w ciele lub jego bezwładności (stopień, w jakim ciało opiera się przyspieszeniu, gdy działa na nie siła). Masa ciała, traktowana jako miara ilości zawartej w nim materii, jest jednym z czynników określających siłę jego pola grawitacyjnego. W grawitacji newtonowskiej wielkość wzajemnego przyciągania grawitacyjnego (F_g) między dwoma ciałami o masach odpowiednio m i M, oddalonych od siebie o odległość r, wyraża się wzorem F_g = GmM/r², gdzie G jest stałą grawitacji. Masa w tym kontekście nazywana jest "masą grawitacyjną". Masa pojawia się również jako stała proporcjonalności w trzecim prawie dynamiki Newtona (prawie bezwładności), które opisuje przyspieszenie (a) doświadczane przez ciało działające na nie siłą (F). Prawo to jest zwykle zapisywane jako F = ma lub a = F/m, gdzie m w tym kontekście nazywane jest "masą bezwładności" (przyspieszenie wytwarzane przez daną siłę jest odwrotnie proporcjonalne do masy ciała, do którego ta siła stosuje się siłę). Zakłada się, że masa bezwładności i grawitacji są identyczne. Chociaż założenie to zostało potwierdzone eksperymentalnie z bardzo dużą dokładnością, pozostaje założeniem teoretycznym. Masa ciała mierzona w układzie odniesienia, w którym to ciało jest nieruchome, jest jego "masą spoczynkową". Zgodnie ze szczególną teorią względności masa poruszającego się obiektu jest większa niż jego masa spoczynkowa i dąży do wartości nieskończonej, gdy prędkość zbliża się do prędkości światła. Teoria ta zakłada również, że masa i energia są równoważne i wymienne, a związek między masą (m) a energią (E) wynosi E = mc², gdzie c oznacza prędkość światła. Całkowita masa-energia izolowanego układu (tj. suma całkowitej masy i całkowitej energii w tym układzie) jest stała. Jednostką masy w układzie SI (międzynarodowym) jest kilogram (kg). Fizycy cząstek elementarnych zwykle używają terminu "masa" do opisania ilości energii (E), która jest równoważna cząstce subatomowej o masie m (E = mc²), i podają "masy" jako jednostki energii (elektronowolty). Ściśle mówiąc, masa cząstki elementarnej to jej równoważna energia podzielona przez kwadrat prędkości światła (E/c2). Na przykład "masa" protonu jest często podawana jako 938,3 MeV. W konwencjonalnych jednostkach masa protonu (=938,3 MeV/c²) wynosi 1,6725?10-27 kg.

Massey, Harrie Stewart Wilson (1908-83)

Urodzony w Australii brytyjski fizyk kosmiczny, został profesorem na University College London.

Materia

Substancja fizyczna zajmująca skończoną objętość przestrzeni i posiadająca masę. Masowe ilości materii mogą istnieć w dowolnym z następujących stanów: stały, ciekły, gazowy lub plazmowy. W skali mikroskopowej materia istnieje jako cząsteczki, atomy, jony, cząstki subatomowe lub cząstki elementarne. Ze względu na równoważność masy i energii, wynikającą ze szczególnej teorii względności, materię można uznać za szczególną formę energii. Cała masa każdego atomu z wyjątkiem niewielkiej części jest zawarta w jego centralnym jądrze, które składa się z protonów i neutronów (jądro jest otoczone chmurą znacznie lżejszych elektronów). Bo protony i neutrony należą do klasy cząstek zwanych barionami, normalna materia jest często określana jako "materia barionowa". Poza świetlistą materią (materiałem, z którego zbudowane są gwiazdy), którą można wykryć za pomocą emitowanego przez nią promieniowania, wszechświat wydaje się zawierać znaczne ilości ciemnej materii, która nie emituje dostrzegalnego promieniowania i którą można wykryć jedynie dzięki wpływowi grawitacyjnemu. Istnieją teoretyczne podstawy, by sugerować, że część ciemnej materii może być "niebarionowa" (złożona z hipotetycznych cząstek, które nie są barionami).

Maunder, EW (1851-1928) i Maunder, pani ASD

Astronomowie Słońca. Maunder został asystentem ds. Obserwacji spektroskopowych i słonecznych w Królewskim Obserwatorium w Greenwich pod kierownictwem GEORGE AIRY'ego, wspomaganego przez swoją żonę. W 1890 r., badając liczbę plam słonecznych na przestrzeni 300 lat, zauważył niedobór plam w okresie 1645-1715. To tak zwane minimum Maundera zostało potwierdzone przez Jacka Eddy'ego (1976) jako rzeczywisty efekt, a nie tylko niedostatek obserwacji, poprzez jednoczesną redukcję węgla-14 w starych słojach drzew (produkcja węgla-14 w ziemskim atmosfera jest modulowana przez aktywność słoneczną). W 1904 roku wynalazł "wykres motyla" plam słonecznych, pokazujący szerokość geograficzną Słońca, na której pojawiają się plamy w funkcji czasu. Plamy wykazują postępujący dryf z fazą cyklu słonecznego (prawo Sp¨orera). Na początku cyklu słonecznego plamy pojawiają się zwykle na 35 stopniach szerokości geograficznej północnej i południowej. Ich liczba wzrasta, a szerokość geograficzna ma tendencję do zmniejszania się wraz z postępem cyklu, tak że przy maksimum aktywności słonecznej wiele plam pojawia się na pośrednich szerokościach geograficznych (15 stopni północ i południe). Przy następnym minimum słonecznym plamy starego cyklu są równikowe, podczas gdy plamy nowego cyklu zaczynają ponownie pojawiać się na 35 stopniach szerokości geograficznej. Fabuła tego zjawiska ma kształt skrzydeł motyla. Maunder badał również historię konstelacji, na przykład obliczył datę powstania klasycznych konstelacji na 2700 p.n.e., biorąc pod uwagę wpływ precesji na figury konstelacji. Aby ocenić rzeczywistość "kanałów Marsa", przeprowadził eksperymenty, w jaki sposób przypadkowe nierozwiązane plamy są subiektywnie postrzegane jako cechy liniowe

Maupertuis, Pierre Louis Moreau de (1698-1759)

Matematyk urodzony w Saint Malo we Francji, publikujący na temat matematyki, geografii i astronomii, wprowadził we Francji teorię grawitacji NEWTONA. Rozwinął swoją teorię dynamiki z zasadą najmniejszego działania, sposobem określania orbity ciała za pomocą techniki minimalizacji. Jako zasadę jednoczącą uważał, że może to być dowód na istnienie Boga. Wyjechał do Laponii w r 1736, aby określić spłaszczenie Ziemi na biegunach w spłaszczoną sferoidę, zgodnie z przewidywaniami Newtona.

Maurolico [Marul, Marol], Francesco (1494-1575)

Urodzony w Mesynie we Włoszech, został benedyktynem i działał na kilku urzędach cywilnych na Sycylii. Obserwował nową z 1572 roku, obecnie znaną jako "supernowa TYCHO", i napisał nowe wydania klasycznej matematyki greckiej, w większości opublikowane po jego śmierci.

Max-Planck-Institut für Astronomie

Założony przez Senat Towarzystwa Maxa Plancka w 1967 roku, jest jednym z 68 Instytutów Maxa Plancka w Niemczech. Max-Planck-Institut für Astronomie ma swoją siedzibę w Heidelbergu, gdzie w latach 1971-1975 wzniesiono nowe budynki na 5,2-hektarowym terenie obok Państwowego Obserwatorium. Personel liczący około 150 osób obejmuje inżynierów i innych techników oraz około 30 astronomów. Obejmują szerokie spektrum wiedzy, w tym fizykę laboratoryjną, informatykę, elektronikę, budowę instrumentów i fotografię. Jest to również uczelnia wyższa dla studentów astronomii i fizyki oraz praktykantów w zakresie budowy przyrządów i elektroniki informacyjnej. Instytut prowadzi również OBSERWATORIUM CALAR ALTO w południowej Hiszpanii oraz prowadzi badania z zakresu astronomii i astrofizyki. Badania obejmują powstawanie gwiazd, obiekty pozagalaktyczne, teorię astrofizyczną i rozwój oprzyrządowania. Mała stacja z 50-centymetrowym teleskopem działa również na 2350-metrowym Gamsbergu, górze stołowej na zachodnim krańcu pustyni Kalahari w Namibii. Z tego miejsca wykonano tysiące pomiarów fotometrycznych gwiazd południowej Drogi Mlecznej. Od 1984 r. Instytut wypożyczył także teleskop 2,2 m EUROPEJSKIEMU OBSERWATORIUM POŁUDNIOWEMU w La Silla. Zgodnie z 25-letnią umową astronomowie z Towarzystwa Maxa Plancka mogą korzystać z teleskopu wyłącznie przez 25 procent czasu obserwacji.

Max-Planck-Institut für Astrophysik

Max-Planck-Institut für Astrophysik, obecnie zlokalizowany w mieście Garching na północ od Monachium w Niemczech, jest jednym z ponad 70 niezależnych instytutów badawczych Max-Planck-Gesellschaft. Został założony w 1958 roku pod kierownictwem Ludwiga Biermanna w ramach Max-Planck-Institut für Physik und Astrophysik, kierowanego wówczas przez Wernera Heisenberga. W 1979 roku, kiedy do Garching przybyła siedziba EUROPEJSKIEGO OBSERWATORIUM POŁUDNIOWEGO (ESO), Instytut przeniósł się także do obecnej siedziby. Obecnie jest prowadzony przez radę składającą się z trzech dyrektorów. Badania w Instytucie dotyczą szerokiego zakresu zagadnień z zakresu astrofizyki teoretycznej. Główne zainteresowania dotyczą obszarów ewolucji gwiazd, atmosfer gwiazd, fizyki supernowych, astrofizycznej dynamiki płynów, astrofizyki wysokich energii, struktury i ewolucji galaktyk, wielkoskalowej struktury wszechświata i kosmologii. Podczas gdy większość badań Instytutu dotyczy zagadnień teoretycznych, sąsiednie instytuty na kampusie Garching (ESO i MAX-PLANCK-INSTITUT FÜR EXTRATERRESTRISCHE PHYSIK) zapewniają uzupełniającą wiedzę specjalistyczną w zakresie astrofizyki zorientowanej obserwacyjnie i istnieje wiele wspólnych projektów z nimi. W dowolnym momencie Instytut ma około 30 naukowców pracujących na stanowiskach długoterminowych, do 10 zagranicznych gości przywiezionych z różnych programów oraz około 20 doktorantów, w większości zapisanych na stopnie naukowe na jednym z dwóch dużych uniwersytetów w Monachium. Kilku starszych pracowników ma powiązania z tymi uniwersytetami.

Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik

Max-Planck-Institut für Extraterrestrische Physik (MPE) jest jednym z wiodących na świecie instytutów zajmujących się fizyką kosmosu i astrofizyką. Główne obszary działalności to astronomia w podczerwieni, promieniowaniu rentgenowskim i promieniami ? oraz fizyka plazmy kosmicznej, a także fizyka plazmy koloidalnej. Instytut zajmuje się przede wszystkim tworzeniem powieści przyrządów i wykorzystywanie ich do prowadzenia obserwacji i pomiarów. Całość uzupełniają zajęcia teoretyczne. Główne projekty to Helios, AMPTE, Cluster, ISO, Sofia, First, Rosat, Chandra, XMM, COS-B, CGRO i Integral. Instytut, który znajduje się w Garching niedaleko Monachium w Niemczech, został założony w 1963 roku. Obecnie liczy około 150 naukowców i około 250 innych pracowników. Oprócz laboratoriów fizycznych, instytut posiada własny warsztat, zakład integracyjno-testowy do eksperymentów kosmicznych, ośrodek testowy (Panter) do kalibracji teleskopów rentgenowskich oraz prowadzi laboratorium półprzewodnikowe we współpracy z firmą Max-Planck- Institut für Physik w Monachium. MPE otrzymuje wsparcie instytucjonalne od Towarzystwa Maxa-Plancka oraz fundusze projektowe od instytucji rządowych (BMBF, DLR i DFG). Działalność badawcza jest często prowadzona jako wspólne projekty z instytutami badawczymi i uniwersytetami w Niemczech i poza nimi, w szczególności z ESA i NASA, ale także z agencjami krajowymi.

Max-Planck-Institut für Radioastronomie

Założony w 1966 roku Max-Planck-Institut für Radioastronomie w Bonn jest jednym z ośrodków badań radioastronomicznych w Niemczech. Główne obszary badań obejmują ośrodek międzygwiazdowy naszej własnej i zewnętrznych galaktyk, kosmiczne pola magnetyczne, pulsary, powstawanie gwiazd, późne stadia ewolucji gwiazd, aktywne jądra galaktyk, teoretyczną astrofizykę wysokich energii i kosmologię obserwacyjną. Oprzyrządowanie do obserwacji na długości fali centymetrowej i (sub)milimetrowej oraz do interferometrii optycznej i podczerwonej jest opracowywane we własnym zakresie. W Instytucie działa RADIOWY TELESKOP EFFELSBERG 100 m, który często bierze udział w obserwacjach metodą bardzo długiej linii bazowej (VLBI). 10-metrowy Teleskop Heinricha-Hertza na Mount Graham w Arizonie, obiekt do pracy na falach submilimetrowych, jest obsługiwany wspólnie z STEWARD OBSERVATORY Uniwersytetu Arizony.

Maksutow, Dmitrij Dmitiewicz (1896-1964)

Radziecki optyk i producent teleskopów. Po walkach w rewolucji rosyjskiej i pierwszej wojnie światowej pracował nad optyką astronomiczną w Odessie, Moskwie i Pułkowie oraz wynalazł teleskop Maksutowa. Projekt jest rozwinięciem teleskopu Schmidta, zastępując soczewkę asferyczną ujemną soczewką menisku o sferycznych powierzchniach, które są łatwiejsze do wykonania. Tubus teleskopu jest również bardziej zwarty, co przekłada się na oszczędności finansowe.

Malin, Dawid (20 wiek)

Astrofotograf urodzony w Lancashire, wykorzystał Teleskop Anglo-Australijski i Brytyjski Teleskop Schmidta do tworzenia spektakularnych, pięknych i pouczających zdjęć ciał niebieskich, w oparciu o techniki opracowane z myślą o drobnoziarnistym, czułym, bogatym w informacje materiale fotograficznym używanym do celów naukowych. kino. Jego technika nieostrego maskowania odfiltrowuje rozproszoną zawartość zdjęcia (aby umożliwić dostrzeżenie delikatnych szczegółów w jasnych obszarach mgławic i galaktyk). Jego implementacja techniki trójkolorowego dodawania JAMESA CLERK MAXWELLA łączy trzy oddzielne czarno-białe obrazy uzyskane za pomocą filtrów o różnych kolorach (aby uzyskać prawdziwie kolorowe obrazy ujawniające szerokie różnice widmowe w cechach, a tym samym zainteresowanie astrofizyczne). Wpływowy autor bestsellerów i dynamiczny wykładowca.

Malmquist, Gunnar (1893-1982)

Szwedzki astronom, zajmował się astronomią statystyczną, np. populacjami gwiazd w Galaktyce. Błąd Malmquista to efekt statystyczny, dzięki któremu słabsi członkowie populacji są bardziej reprezentowani w próbce o ograniczonej jasności niż powinni - jest ich więcej do przekroczenia przez przypadkowy błąd pomiaru powyżej linii odcięcia niż powyżej limit spada poniżej.

Maraldi, Jean-Dominique [Giovanni, Maraldi II] (1709-88)

Astronom włosko-francuski. Obserwował planety, odkrył dwie gromady kuliste w 1746 roku, M15 i M2.

Mare (pl: maria)

Ciemna równina księżycowa. Nazwa, która po łacinie oznacza "morze", została po raz pierwszy użyta na mapach Księżyca w XVII wieku, kiedy astronomowie wierzyli, że Księżyc jest podobny do Ziemi, a jasne i ciemne obszary to lądy (czasami nazywane "terrae") i woda. W rzeczywistości maria składają się z bazaltu, zestalonej lawy, która wybuchła między 3 a 4 miliardami lat temu po tym, jak Księżyc doznał dużych uderzeń, które osłabiły lub, w niektórych przypadkach, przebiły jego skorupę. "Mare" stało się tak dobrze ugruntowane, że zostało zachowane w nomenklaturze księżycowej. Rozmiary maria wahają się od ogromnych równin zalewowych lawy, takich jak Oceanus Procellarum (o średnicy 2568 km), przez duże wpływy Mare Orientale i Mare Imbrium, aż do 150 km Mare Anguis. Mare są znacznie bardziej rozpowszechnione po bliższej stronie Księżyca; po drugiej stronie skorupa jest grubsza i lepiej znosi uderzenia. Są to gładkie obszary z nielicznymi kraterami: zanim się utworzyły, skończył się wielki epizod kraterowania i noszą blizny tylko po niedawnych uderzeniach, które w ciągu ostatnich 3 miliardów lat były znacznie rzadsze. Określenie "klacz" było dawniej używane również w odniesieniu do ciemnych regionów na Marsie (np. "morza". Jednak generalnie nie odpowiadają one cechom topograficznym i są obecnie używane tylko na mapach albedo (pokazujących obszary, które wydają się jasne i ciemne) planety.

Marius [Mayr], Szymon (1573-1624)

Astronom, urodzony w Gunzenhausen, Bawaria, Niemcy, konkurent GALILEO. Wykształcony w astronomii i meteorologii, został mianowany matematykiem margrabiego Ansbach w 1601 roku, drukując roczny almanach w ramach swoich obowiązków. Wyjechał do Pragi, aby studiować u TYCHO BRAHE, przeniósł się do Padwy, aby studiować medycynę. Obserwował nową z 1604 roku wraz z BALDESSAREM CAPRA i pomógł Caprze w opublikowaniu książki na jej temat. Capra stracił reputację przez rażący plagiat rękopisu Galileusza i został wydalony z uniwersytetu. Skandal dotknął Mariusa, który wrócił do Ansbach, gdzie w 1609 roku dowiedział się od oficera artylerii, Freiherra Hansa Philipa Fuchsa, że Holender próbował sprzedać mu teleskop. Marius pojął tę koncepcję i zrealizował ją za pomocą teleskopu, którego używał do obserwacji Jowisza. Twierdził w książce z 1614 r., Mundus Iovialis Anno M.DC.IX Detectus Ope Perspicilli Belgici (Jowiszowy świat, odkryty w 1609 r. za pomocą teleskopu holenderskiego), że po raz pierwszy zaobserwował księżyce Jowisza w grudniu 1609 r., miesiąc wcześniej Galileo. Twierdzenie rozwścieczyło Galileusza, ponieważ pochodziło od kogoś, kto był zamieszany we wcześniejszą kradzież pracy Galileusza, zwłaszcza że istniały nierozwiązane niespójności w obserwacjach i datach. Jakakolwiek była prawda w tej sprawie, nazwy satelitów Mariusa pozostały. Mundus Iovialis zawiera obserwacje teleskopowe Mariusa M31, mgławicy Andromedy, coś, co odkrył niezależnie, chociaż zostało to zaobserwowane około 905 r. n.e. i udokumentowane w 964 r. przez perskiego astronoma AL-SUFI w jego Księdze gwiazd stałych.

Mars

Seria radzieckich statków kosmicznych zaprojektowanych do przesyłania danych o planecie Mars 1960-74. Po kilku nieudanych startach Mars 1 pomyślnie opuścił orbitę Ziemi w 1962 roku, ale kontakt został utracony po drodze. Mars 2 i 3 przybyły podczas globalnej burzy pyłowej w 1971 r., która przesłoniła powierzchnię planety, więc nie uzyskano żadnych użytecznych zdjęć. Przewozili także lądowniki i pierwsze zautomatyzowane planetarne pojazdy wędrowne, ale te albo się rozbiły, albo nie działały w warunkach burzy pyłowej. Mars 4 nie wszedł na orbitę wokół planety w 1974 roku. Niektóre zdjęcia zostały przesłane przez orbitery Mars 4 i 5. Dane atmosferyczne zostały zwrócone podczas opadania lądownika Mars 6, ale kontakt został utracony przed przyziemieniem. Lądownik Mars 7 ominął planetę o 1300 km.

Mars Express

Orbiter Marsa zaproponowany przez Europejską Agencję Kosmiczną. Oczekuje się, że wystartuje w 2003 roku. Może przewozić mały brytyjski lądownik o nazwie Beagle-2, który będzie szukał życia, kopiąc pod skałami i analizując próbki gleby.

Mars Global Surveyor

Orbiter Marsa NASA. Wystrzelony w listopadzie 1996 r., dotarł na Marsa we wrześniu 1997 r. Jest wyposażony w zaawansowany system kamer do mapowania planety w wysokiej rozdzielczości, spektrometr termoemisyjny i dwa magnetometry. Odkrył regionalne pola magnetyczne i zmapował globalną topografię. Główna misja mapowania, opóźniona, gdy wadliwy panel słoneczny uniemożliwił hamowanie aerodynamiczne, rozpoczęła się w marcu 1999 roku.

Aktualizacja z ostatniej chwili (30 kwietnia 2002 r.)

Global Surveyor NASA ujawnił obrazy, które sugerują, że klimat na Marsie znacznie się zmienia, nawet dzisiaj. Obserwacje prowadzono podczas pełnego marsjańskiego roku, 687 ziemskich dni, i pokazują, że doły - często określane jako teren "szwajcarskiego sera" - w południowej polarnej czapie lodowej Marsa dramatycznie zwiększyły swoją średnicę, co wskazuje, że materiał wyparował szybko w porównaniu do zeszłego roku. Zdjęcia południowej czapy polarnej wykonane w 1999 roku porównano ze zdjęciami tych samych miejsc wykonanymi w 2001 roku i odkryto, że doły powiększyły się, płaskowyże skurczyły się, a małe wzgórza zniknęły. W sumie skarpy, które otaczają doły i ograniczają płaskowyże i wzgórza, cofnęły się o około 3 m w ciągu jednego marsjańskiego roku. To szybkie cofanie się polarnych skarp może nastąpić tylko wtedy, gdy lód jest zamrożonym dwutlenkiem węgla (suchy lód). Cofanie się skarp wykonanych z lodu wodnego jest znacznie wolniejsze i nie byłoby mierzalne z jednego marsjańskiego roku do drugiego

Mars Odyssey

Mars Odyssey jest częścią Programu Eksploracji Marsa NASA, długoterminowego projektu robotycznej eksploracji Czerwonej Planety. 2001 Mars Odyssey została wystrzelona 7 kwietnia 2001 roku i dotarła na Marsa 24 października 2001 roku o godzinie 02:30 czasu uniwersalnego. Odpalenie głównego silnika spowolniło prędkość statku kosmicznego i pozwoliło na przechwycenie go przez grawitację Marsa na eliptyczną orbitę wokół planety. Hamowanie aerodynamiczne - wykorzystujące opór atmosferyczny statku kosmicznego - zredukowało długą, wysoce eliptyczną orbitę do krótszej, trwającej 2 godziny orbity kołowej o wysokości około 400 km (około 250 mil) w celu gromadzenia danych naukowych misji. Mars Odyssey rozpoczął swoją naukową misję mapowania, kierując swoje instrumenty naukowe w kierunku Marsa w poniedziałek, 18 lutego 2002. Podstawowa misja naukowa Odyssey będzie trwała do lipca 2004. Głównym celem misji jest sporządzenie mapy ilości i rozmieszczenia pierwiastków chemicznych i minerałów tworzących powierzchnię Marsa, w tym wodór (najprawdopodobniej w postaci lodu wodnego w płytkiej powierzchni Marsa). Będzie również rejestrować środowisko promieniowania na niskiej orbicie Marsa, aby określić ryzyko związane z promieniowaniem dla przyszłych ludzkich odkrywców. Trzy główne instrumenty noszone przez Mars Odyssey 2001 to:

THEMIS (Thermal Emission Imaging System), do określania rozmieszczenia minerałów, zwłaszcza tych, które mogą tworzyć się tylko w obecności wody; GRS (Gamma Ray Spectrometer), do oznaczania obecności 20 pierwiastków chemicznych na powierzchni Marsa;

MARIE (Mars Radiation Environment Experiment), do badania środowiska radiacyjnego.

Podczas misji naukowej i po jej zakończeniu orbiter Odyssey będzie również wspierał inne misje w ramach Programu Eksploracji Marsa. Zapewni przekaźnik komunikacyjny dla amerykańskich i międzynarodowych lądowników, w tym dla następnej misji programu marsjańskiego NASA, łazików eksploracyjnych Marsa, które mają zostać wystrzelone w 2003 roku. Naukowcy i inżynierowie wykorzystają również dane z Odysei do identyfikacji potencjalnych miejsc lądowania dla przyszłych misji marsjańskich. Jednym z pierwszych obrazów zwróconych przez Marsa było termiczne zdjęcie w podczerwieni południowej półkuli Marsa, które uchwyciło polarną czapę lodową z dwutlenku węgla w temperaturze około -120 ° C (-184 ° F). Zdjęcie wykonane w ramach procesu kalibracji instrumentu pokazuje nocne temperatury Marsa, demonstrując zdolność systemu kamer do obserwacji Marsa w nocy, nawet gdy powierzchnia jest pogrążona w ciemności. Marsjański Eksperyment Środowiskowy Promieniowania (MARIE) rozpoczął zbieranie danych naukowych 13 marca 2002 r., po pomyślnym przywróceniu komunikacji z instrumentem. Inżynierowie pracowali od końca lutego 2002 roku, próbując różnych technik komunikacji z instrumentem, który przestał działać w sierpniu 2001 roku. Wyniki ich testów wskazują, że problem może być związany z błędem pamięci w oprogramowaniu pokładowym instrument promieniowania. Wstępne dane naukowe ze statku kosmicznego sugerują możliwą identyfikację znacznych ilości zamarzniętej wody. Zestaw instrumentów spektrometru promieniowania gamma został wykorzystany do wykrycia wodoru, który wskazuje na obecność lodu wodnego w górnym metrze (trzech stóp) gleby w dużym regionie otaczającym południowy biegun planety. Wykryta ilość wodoru wskazuje na 20-50% masowych lodu w dolnej warstwie. Ponieważ skała ma większą gęstość niż lód, ta ilość to ponad 50% objętości lodu wodnego.

Mars Pathfinder

Pierwsza z misji NASA Discovery. Wystrzelony w grudniu 1996 r. I przybył na Marsa 4 lipca 1997 r. Przeznaczony głównie jako misja demonstracyjna technologii. Użyli poduszek powietrznych do amortyzacji lądowania na Marsie. Stacja pamięci Carla Sagana przesłała zdjęcia starożytnej równiny zalewowej w Ares Vallis. Ważący 10 kg łazik Sojourner wykorzystał spektrometr rentgenowski do zbadania składu skał i przejechał około 100 metrów. Przekazał bezprecedensowe 2,3 gigabita danych, w tym 16 500 zdjęć z kamery lądownika, 550 zdjęć z kamery łazika, 16 analiz chemicznych skał i gleby oraz 8,5 miliona pomiarów ciśnienia atmosferycznego, temperatury i wiatru. Operacje zakończyły się po 83 dniach 27 września 1997 r.

Mars Surveyor 2001

Dwie misje NASA mające na celu zbadanie Marsa, pierwotnie zaplanowane na kwiecień 2001 r., ale teraz przełożone. Orbiter będzie wyposażony w wysokiej rozdzielczości spektrometr do obrazowania w podczerwieni i spektrometr promieniowania gamma do mapowania składu powierzchni i wodoru w glebie. Lądownik będzie zawierał spektrometr na podczerwień i mały pojazd wędrowny z ramieniem robota do pobierania próbek gleby, eksperyment środowiska radiacyjnego oraz instalację do wytwarzania ciekłego tlenu z atmosfery.

Magnenus [Magnen, Magnien], Jan Chryzostom (ok. 1590 - ok. 1679)

Lekarz urodzony w Luxeuil w Burgundii, został profesorem medycyny i filozofii w Pawii we Włoszech, astrologiem, który wskrzesił atomizm, ustanawiając realną alternatywę dla filozofii Arystotelesa i torując drogę nowoczesnemu poglądowi naukowemu wyrażonemu przez GALILEO.

Magnetary

Magnetar (skurcz "gwiazdy magnetycznej") to GWIAZDA NEUTRONOWA, której energia pola magnetycznego przewyższa wszystkie inne źródła energii, w tym rotację. W większości przypadków oznacza to siłę pola magnetycznego około 1015 G, co czyni magnetary obiektami o najbardziej intensywnym znanym polu magnetycznym. Początkowo zaproponowano magnetary w celu wyjaśnienia właściwości miękkich wzmacniaczy gamma (SGR) (Thompson i Duncan, 1995). SGR są źródłami krótkich, powtarzających się wybuchów super-Eddingtona promieni ? (do ?100 keV). Wiadomo, że trzy z nich istnieją w naszej Galaktyce (SGR1900+14, SGR1806-20 i SGR1627-41), a czwarta najwyraźniej znajduje się w Wielkim Obłoku Magellana (SGR0525-66). (Oznaczenia te pochodzą od ich początkowo określonych pozycji w rektascensji i deklinacji; jednak w niektórych przypadkach miały miejsce późniejsze udoskonalenia pozycji. Zgodnie z konwencją oznaczenia nie zostały zmienione, aby to odzwierciedlić.) Ich lokalizacje i możliwe skojarzenia z pozostałości po supernowych sugerują, że są to gwiazdy neutronowe. SGR przechodzą sporadyczne okresy wybuchowej aktywności, przerywane długimi przerwami spoczynku. Od czasu do czasu (być może co wiek) emitują bardzo intensywne, gigantyczne rozbłyski promieniowania γ o energii kilku MeV, których intensywność na Ziemi jest większa niż w jakimkolwiek innym kosmicznym źródle. Model magnetarowy zakłada, że źródłem energii dla wszystkich tych wybuchów jest intensywne pole magnetyczne, które obciąża skorupę gwiazdy neutronowej i powoduje jej pęknięcie, ekscytujące fale Alfvéna i energetyzujące elektrony w magnetosferze gwiazdy neutronowej. Małe pęknięcia wyjaśniają częste, mniej intensywne wybuchy, podczas gdy globalne pęknięcia i ponowne połączenie pola magnetycznego są odpowiedzialne za gigantyczne wybuchy. Wszystkie SGR są nieaktywnymi, stałymi źródłami promieniowania rentgenowskiego o niskiej energii (2-10 keV). W kilku przypadkach widoczne są wyraźne dowody na okresową emisję, albo spoczynkowych promieni rentgenowskich, albo wybuchowych promieni γ. Okresy mieszczą się w zakresie 5-8 s iw modelu magnetara są wyjaśnione obecnością gorących punktów na powierzchni gwiazdy neutronowej, których źródłem ogrzewania jest rozpraszanie pola magnetycznego i naprężenia skorupy gwiazdy neutronowej. Eksperymentalne dowody na istnienie super silnych pól magnetycznych pochodzą z obserwacji spowolnienia SGR, wydedukowanych z niskoenergetycznych promieni rentgenowskich . Interpretacja tych obserwacji jest taka, że podobnie jak pulsary radiowe, gwiazda neutronowa traci energię poprzez promieniowanie dipolowe ze swojego pola magnetycznego.

Mach, Ernst (1838-1916)

Morawsko-austriacki fizyk, naukowiec/filozof, którego filozofia naturalna opierała się na założeniu, że cała wiedza jest kwestią eksperymentów, a nawet wrażeń, tak więc "prawa natury" są podsumowaniami doświadczeń dostarczanych przez omylne zmysły. EINSTEIN, którego uczył Mach, był pod silnym wpływem tej perspektywy i rozwinął teorię względności, wyrażając mniej więcej to samo, włączając prędkość światła do koncepcji jednoczesności itp. Zasada Macha jest filozoficznym stwierdzeniem, że w pewien sposób na właściwości ciała wpływają właściwości wszystkich innych ciał wszechświata. Nie jest to łatwe do naukowej interpretacji, ale zasada ta wpłynęła na koncepcję czasoprzestrzeni Einsteina. Wbrew przekonaniu Einsteina, że stworzył ogólną teorię względności zgodnie z tą zasadą, WILLEM DE SITTER znalazł rozwiązania równań pola Einsteina przy braku materii, tj. poza ciałem testowym nie istnieje żadna materia, ale ma ona bezwładność. Mach pracował również nad akustyką, a stosunek prędkości ciała do prędkości dźwięku jest znany jako liczba Macha

Maclaurin, Colin (1698-1746)

Urodzony w Kilmodan, Argyllshire, Szkocja, został profesorem matematyki na Uniwersytecie w Edynburgu i zajmował się teorią pływów, zderzeń ciał, aw 1742 opublikował Traktat o fluktuacjach, pierwszy systematyczny wykład metod NEWTONA. Jego wpływ był negatywny, ponieważ przedłużał aktualność geometrycznego podejścia Newtona do rachunku różniczkowego zamiast analizy algebraicznej opracowanej na kontynencie. W książce użył specjalnego przypadku szeregu Taylora, obecnie nazywanego szeregiem Maclaurina

Maclear, Thomas (1794-1879)

Irlandzki astronom zweryfikował paralaksę alfa Centauri Hendersona. Wyszkolony jako lekarz w Anglii, Maclear był astronomem-amatorem, który został FRS na podstawie swojego wkładu w astronomię, a następnie został powołany do Królewskiego Obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei, gdzie był dyrektorem od 1834 do 1870

Maffei 1 i 2

Dwie stosunkowo bliskie galaktyki, które leżą tak blisko płaszczyzny Drogi Mlecznej, że są prawie całkowicie przesłonięte przez pył międzygwiezdny. Zostały odkryte w 1968 roku w wyniku obserwacji w podczerwieni prowadzonych przez włoskiego astronoma Paulo Maffei. Maffei I wydaje się być galaktyką eliptyczną, znajdującą się w odległości około 330 000 lat świetlnych. Maffei 2 to galaktyka spiralna leżąca w odległości około 15 milionów lat świetlnych.

Magellan

Bardzo udany orbiter NASA Venus, wystrzelony z promu kosmicznego Atlantis w maju 1989 r. Przybył na Wenus w sierpniu 1990 r. Wykorzystał radar z syntetyczną aperturą do zmapowania 98% powierzchni Wenus w rozdzielczości 120-300 m i dostarczył globalnych danych wysokościowych. Odkryto ponad 1000 kraterów uderzeniowych i 1100 elementów wulkanicznych. Odkryto również kręte doliny i znane unikalne struktury geologiczne jak korony i pajęczynówki. Precyzyjne śledzenie radiowe statku kosmicznego zmierzyło pole grawitacyjne Wenus. Wszedł w atmosferę planety w październiku 1994 roku.

Magellan, Ferdynand (1480? -1521)

Portugalski odkrywca, którego załoga przywiozła z podróży na półkulę południową wieści o istnieniu tak zwanych obłoków Magellana. Początkowo pomyślano o nich jako o dwóch fragmentach Drogi Mlecznej, które w jakiś sposób się poluzowały, ale teraz wiadomo, że są to dwie najbliższe nam galaktyki. Magellan, statek kosmiczny na Wenus upamiętnia jego eksploracje.

M9

M9 to gromada kulista w konstelacji Wężownika (3 stopnie na południe i 2 stopnie na wschód od ? Ophiuchi), zaledwie 5500 lat świetlnych od Centrum Galaktyki. Ma wizualną jasność 7,3 mag, co częściowo wynika z dużej odległości od Słońca (26 000 lat świetlnych), ale także dlatego, że leży na skraju ciemnej mgławicy, a zatem jest przyćmiona przez pył na północy i zachodzie. Gromada ma lekko eliptyczny zarys i średnicę 49 lat świetlnych. Walter Baade zbadał M9 w poszukiwaniu gwiazd zmiennych i znalazł tylko 13, z których 10 ma okres około 2,4 dnia.

M90

M90 jest jedną z większych spiral w gromadzie w Pannie, ale ma niewielką masę. Ma również jedną z największych prędkości zbliżania się spośród wszystkich obiektów Messiera i prawdopodobnie jest w trakcie ucieczki z gromady w Pannie. Ramiona spiralne są ciasno skręcone i gładkie, ale, co jest niezwykłe w przypadku spirali, nie ma w nich procesu formowania się gwiazd, a jedynie w obszarze wewnętrznego dysku. Galaktyka może obecnie ewoluować do stanu podobnego do M64.

M91

M91 w Coma Berenices była przez długi czas uważana za jeden z "zaginionych" obiektów Messiera, ponieważ w pobliżu jej wymienionej pozycji nie było widać nic mglistego. Sugerowano nawet, że Messier naprawdę widział kometę w tym miejscu w marcu 1781 roku, ale nie rozpoznał jej prawdziwej natury. W 1969 roku amator z Teksasu, William C. Williams, podał odpowiedź, która jest obecnie uznawana za prawdopodobną: Messier pierwotnie zmierzył położenie tego obiektu przez swój teleskop w odniesieniu do M89, ale kiedy zaczął spisywać swoje obserwacje, omyłkowo zastosował poprawkę do współrzędnych M58, innej galaktyki w tym obszarze. Wynikowa pozycja pokrywa się z pozycją NGC4548, spiralnej z poprzeczką o jasności 10 magnitudo, która byłaby w zasięgu teleskopu Messiera. Jeśli M91 rzeczywiście jest taka sama jak NGC 4548, to jest członkiem gromady w Pannie, ale wizualnie nie wyróżnia się niczym szczególnym w małych amatorskich instrumentach.

M92

M92 to wyjątkowo stara gromada kulista w Herkulesie, która byłaby lepiej znana, gdyby nie została przyćmiona przez M13. Została odkryta przez Johanna Bodego w 1777 r. i ponownie odkryta w 1781 r. przez Messiera, chociaż ponieważ jest wystarczająco jasna, aby była widoczna gołym okiem w idealnych warunkach, zaskakujące jest to, że nie została rozpoznana wcześniej. Jak w większości kulistych, prawie wszystkie znane zmienne w M92 są krótkookresowymi zmiennymi pulsującymi typu RRLyrae, choć i w tym przypadku występuje rzadkość: układ podwójny zaćmieniowy typu WUrsae Majoris. Badanie M92 przeprowadzone przez H Arp, WBaum i ASandage wykazało, że najjaśniejszymi członkami gromady są czerwone olbrzymy o jasności bezwzględnej około -3 magnitudo. Wizualnie, w małych instrumentach, M92 ma bardzo skondensowane centrum z otaczającą go śpiączką, jak głowa komety. Analiza wyników z satelity Hipparcos daje odległość do M92 wynoszącą około 29 000 lat świetlnych, nieco dalej niż M13, oraz szacunkowy wiek 14 miliardów lat, co czyni ją najstarszą znaną kulistą.

M93

M93 to gromada otwarta położona prawie dokładnie na galaktycznym równiku w Puppis. Szósta wielkość jest na granicy widoczności gołym okiem i jest łatwa do wykrycia przez lornetkę, w pobliżu Xi Puppis o jasności trzeciej wielkości. Jest wydłużony i przez małe teleskopy wygląda jak czubek noża, chociaż admirał Smyth nazwał go kształtem rozgwiazdy. M93 została odkryta przez Messiera w marcu 1781 roku i opisana przez niego jako "skupisko małych [tj. słabe] gwiazdy bez mgławicy". Współczesne pomiary identyfikują najjaśniejsze gwiazdy jako niebieskie olbrzymy ósmej wielkości spośród łącznie około 60 gwiazd o średnicy około 18 minut kątowych. Jednak trudno jest określić, jak daleko sięgają zewnętrzne krańce; opublikowane średnice gromady wahają się od zaledwie 8 minut kątowych (własne oszacowanie Messiera) do 24 minut kątowych. Współczesne pomiary odległości wskazują, że gromada znajduje się 3600 lat świetlnych od nas, co daje jej rzeczywistą średnicę około 20 lat świetlnych, a jej wiek to około 300 milionów lat.

M94

M94 to galaktyka spiralna w Canes Venatici, leżąca na północ od linii pomiędzy Alfa i Beta Canum Venaticorum. Galaktyka jest przedstawiona nam niemal twarzą w twarz, aw małych teleskopach wydaje się niemal idealnie zaokrąglona z jasnym jądrem; Admirał Smyth, co zrozumiałe, nazwał go "podobnym do komety". Jest klasyfikowany jako pośredni pomiędzy typem Sa i Sb, co oznacza, że jego ramiona są dość ciasno owinięte. Małe teleskopy ujawniają ślady jego ramion spiralnych, które zawierają wiele niejednolitych obłoków pyłu w ich wewnętrznych obszarach. Ultrafioletowe obserwacje ujawniły pierścień gwiazdotwórczy o średnicy ponad 7000 lat świetlnych wokół jądra tej galaktyki. Fotografie z długim czasem naświetlania wykonane dużymi instrumentami ujawniają również zewnętrzny pierścień światła, oba pierścienie dostarczają dowodów na dawną aktywność w galaktyce. M94 została odkryta w marcu 1781 roku przez Mechaina, podobnie jak wszystkie kolejne obiekty w katalogu Messiera. M94 znajduje się w odległości około 15 milionów lat świetlnych

M95

M95 to galaktyka spiralna z poprzeczką w Lwie, pod ciałem lwa, mniej więcej w jednej trzeciej drogi od Alfa do Beta Leonis. Została odkryta w marcu 1781 roku przez Mechaina, ale przy dziesiątej wielkości jest słaba i trudna dla małych teleskopów. M95 jest przedstawiona nam niemal twarzą w twarz, pokazując centralną poprzeczkę i ciasno owinięte ramiona spiralne, które razem tworzą kształt greckiej theta. M95 tworzy parę z pobliską M96, zwykle uważana za znajdującą się w odległości około 25 milionów lat świetlnych, chociaż obserwacje za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a w 1995 roku wskazują, że odległość jest o około 50% większa.

M96

M96 to galaktyka spiralna w Lwie, leżąca około dwóch trzecich stopnia na wschód od M95. Podobnie jak ta galaktyka, została odkryta w marcu 1781 roku przez Mechaina, a następnie została sprawdzona przez Messiera przed włączeniem do jego katalogu. Wizualnie wydaje się zaokrąglony z jasnym środkiem i ślady ramion spiralnych; jest klasyfikowany jako typ Sa. W 1998 roku wybuchła w nim supernowa typu Ia. M96 leży w podobnej odległości do M95, chociaż szacunki odległości są rozbieżne. Zwykle przyjmowano liczbę około 25 milionów lat świetlnych, ale obserwacje zmiennych cefeid w M96 za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble'a dały odległość bliższą 40 milionom lat świetlnych. Bez względu na rzeczywistą odległość, te galaktyki i M105 na północy są pozornie częścią małej gromady, Grupy Galaktyk w Lwie, która obejmuje również M65 i M66.

M97

M97 to mgławica planetarna w Wielkiej Niedźwiedzicy, leżąca nieco na południe od misy Wielkiego Wozu, 2,25 stopnia od Beta Ursae Majoris. Mgławica ta została odkryta w lutym 1781 roku przez Mechaina, który zauważył, że trudno ją dostrzec; współcześni obserwatorzy szacują ją na dziesiątą lub jedenastą wielkość, umieszczając ją wśród najsłabszych obiektów w katalogu Messiera. Lord Rosse w 1848 roku nazwał ją Mgławicą SOWA, ponieważ jej zaokrąglony zarys z dwoma ciemnymi plamami sprawiał wrażenie pyska sowy. Rosse twierdził wówczas, że w każdej jamie była widoczna gwiazda, jak para oczu, ale słabsza z nich później zniknęła; być może wcale nie była to prawdziwa gwiazda, ale jaśniejszy węzeł mgławicy. Istnieje jednak gwiazda centralna, wymieniana jako czternasta lub szesnasta magnitudo, która jest źródłem gazu mgławicy. Wizualnie przez małe teleskopy Sowa wygląda jak blady, szary dysk większy niż Jowisz, chociaż większe instrumenty (i zdjęcia z długim czasem naświetlania) ujawniają zielonkawy kolor. Podobnie jak w przypadku wszystkich mgławic planetarnych, jej odległość jest niepewna, ale prawdopodobnie wynosi około 1500 lat świetlnych, nieco dalej niż M27, ale wciąż należy do najbliższych nam planetarnych.

M98

M98 to galaktyka spiralna w południowej części Coma Berenices, zaledwie 0,5 stopnia od gwiazdy piątej wielkości 6 Comae Berenices. Było to odkrycie Mechaina w marcu 1781 roku. M98 to galaktyka spiralna typu pośredniego, leżąca do nas niemal krawędzią, w wyniku czego wydaje się być niezwykle wydłużona, około cztery razy dłuższa niż szersza. William Herschel w 1783 roku oświadczył, że "jego słabe gałęzie sięgają ponad ćwierć stopnia", chociaż tylko duże teleskopy pokażą go tak duży; w instrumentach amatorskich jego długość będzie mniej więcej o połowę mniejsza niż widział to Herschel, a jądro wygląda jak gwiazda. Chociaż leży w śpiączce, M98 jest w rzeczywistości członkiem Gromady w Pannie. Zaskakującym aspektem jest to, że nie pokazuje przesunięcia ku czerwieni, ale przesunięcie ku błękitowi, co wskazuje, że porusza się w naszym kierunku ze względną prędkością 140 km s^-1. W rzeczywistości nie jest to jedyny członek gromady w Pannie, który wykazuje przesunięcie ku błękitowi, ani nie ma największej wartości; raczej te niezgodne liczby pokazują, że istnieje szeroki zakres ruchu pomiędzy poszczególnymi członkami dużych gromad, takich jak w Pannie.

M99

M99 to galaktyka spiralna w Coma Berenices. Było to kolejne odkrycie Mechaina w marcu 1781 roku, po przeciwnej stronie gwiazdy piątej wielkości 6 Comae Berenices z M98, ale obie galaktyki mają zupełnie inny wygląd. Podczas gdy M98 jest skierowana do nas krawędzią, M99 jest odwrócona prawie przodem, tak że wydaje się zaokrąglona w małych instrumentach. Jest klasyfikowany jako typ Sc. Co niezwykłe, wydaje się mieć trzy ramiona spiralne (dwa symetryczne to najczęściej spotykany układ), chociaż będą one widoczne tylko przy większych aperturach lub na zdjęciach z długim czasem naświetlania. Zostały one po raz pierwszy zaobserwowane przez Lorda Rosse′a w 1848 roku, co czyni tę galaktykę drugą, w której definitywnie wykryto strukturę spiralną (M51 była pierwszą), chociaż oczywiście w tamtym czasie nie rozpoznano prawdziwej natury galaktyk. M99 była miejscem trzech znanych supernowych w latach 1967, 1972 i 1986. W przeciwieństwie do M98, która wykazuje niewielkie przesunięcie ku błękitowi, M99 ma jedno z największych przesunięć ku czerwieni ze wszystkich galaktyk w Gromadzie w Pannie, 2400 km s^-1.

M8

M8 to mgławica dyfuzyjna znana również jako "MGŁAWICA LAGUNA" z powodu ciemnego pasma dzielącego ją na dwie jasne części. Mgławica jest powiązana z otwartą gromadą gwiazd (NGC 6530), którą można zobaczyć gołym okiem w konstelacji Strzelca na południowy wschód od jasnej mgławicy M20. Gromada została po raz pierwszy odkryta przez Flamsteeda około 1680 roku (był on pierwszym Królewskim Astronomem i opublikował katalog gwiazd Historia Coelestis Britannica w 1712 roku). Francuski astronom Le Gentil opisał mgławicę w 1747 roku. Gromada otwarta powstała w wyniku formowania się gwiazd przez zapadający się gaz w mgławicy, a większość zainteresowania tym obiektem skupia się na fakcie, że nadal można zaobserwować powstawanie gwiazd. Mgławica jest bogata w podstruktury, zwłaszcza ciemne globule (które zapadają się obłoki protogwiazdowe) oraz niedawno odkryte struktury poskręcanej liny, które prawdopodobnie są zjawiskami przypominającymi tornada, spowodowanymi dużą różnicą temperatur między gorącą powierzchnią a zimnym wnętrzem mgławicy chmury połączone z ciśnieniem światła gwiazd. W jej najjaśniejszej części znajduje się region znany jako "Mgławica Klepsydra", w którym obecnie wydaje się zachodzić formowanie gwiazd. Jasna emisja tej części (i emisja w pozostałej części mgławicy) jest spowodowana reemitującym gazem promieniowaniem, które zostało pochłonięte przez bardzo gorące młode gwiazdy. Gromada otwarta zawiera od 50 do 100 takich gwiazd z dużą liczbą nieregularnych gwiazd zmiennych, takich jak gwiazdy rozbłyskowe (typu UV Ceti). Jego wiek szacuje się na zaledwie 2 miliony lat. Mgławica ma średnicę 140 lat świetlnych i znajduje się około 5200 lat świetlnych od Słońca. Jej jasność wizualna wynosi 6,0 mag i emituje również fale radiowe w paśmie 9,4 cm.

M80

M80 to gromada kulista w Scorpiusie, która jest niezwykła z dwóch powodów (które mogą być ze sobą powiązane). W maju 1860 r. w gromadzie pojawiła się nowa karłowata, prawdopodobnie spowodowana przez zmienną kataklizmiczną. Nowe karłowate są rzadkimi zdarzeniami w gromadach kulistych (patrz także M14). M80 ma również największą i najbardziej skoncentrowaną populację niebieskich gwiazd-maruderów (które obecnie uważa się za późny etap ewolucji ciasnego układu podwójnego) kiedykolwiek zaobserwowaną w galaktycznej gromadzie kulistej. Może to sugerować, że znajduje się on w przejściowym stanie dynamicznym, podczas którego interakcje między gwiazdami opóźniają proces zapadania się jądra. Odległość do M80 nie jest dobrze określona i waha się między 27 000 a 36 000 lat świetlnych. Jego wielkość wizualna wynosi 7,3, a średnica 8,9′.

M81

M81 to galaktyka spiralna wczesnego typu z wyraźnym zgrubieniem i dobrze zdefiniowanymi ramionami. Czasami jest również nazywana "Galaktyką Bodego"; jest bardzo jasny iw dobrych warunkach można go zobaczyć gołym okiem w konstelacji Wielkiej Niedźwiedzicy. Wraz z M82 tworzy małą grupę i istnieją przesłanki, że obie miały bliskie spotkania w przeszłości (M82 wydaje się być bardziej dotknięta - jej kształt jest bardziej nieregularny niż M81). Znajdująca się w odległości zaledwie 12 milionów lat świetlnych M81 jest dość pobliską galaktyką i dlatego była szeroko obserwowana. Ma gęsty i nierozwiązany rdzeń, który emituje silnie w paśmie fal radiowych, a także zawiera źródło promieniowania rentgenowskiego. To, wraz z innymi przesłankami, takimi jak linie emisji niskojonizacyjnej, doprowadziło do wniosku, że jądro M81 musi również zawierać AGN o niskiej jasności (aktywne jądro galaktyczne). Jak zwykle w przypadku tych zjawisk, szczegóły obiektu generującego energię w centrum nie są dobrze poznane. Ale jasne jest, że M81 wykazuje cechy podobne do słabej galaktyki Seyferta.

M83

M83 jest galaktyką spiralną typu SABc (tj. jest typem pośrednim między spiralną z poprzeczką a normalną galaktyką spiralną) w Hydrze (czasami nazywaną "Galaktyką Wiatraczek"). Została odkryta po raz pierwszy przez Lacaille′a podczas pobytu na Przylądku Dobrej Nadziei (1751-1752) i dlatego jest pierwszą odkrytą galaktyką poza Grupą Lokalną. Jej odległość szacowana jest na 15 milionów lat świetlnych, co czyni ją również najbliższą spiralą z poprzeczką. M83 jest typowym przykładem tak zwanej "galaktyki gwiazdotwórczej". Wybuchy gwiazd to obszary charakteryzujące się bardzo wysokim tempem powstawania gwiazd, spowodowanym szybką przemianą gazu, gwałtownymi interakcjami gwiazd z ośrodkiem międzygwiazdowym poprzez fronty jonizujące, wiatry gwiazdowe i wysokie tempo wybuchów supernowych związane z młodą populacją gwiazd. Pochodzenie tego zjawiska nie jest dobrze poznane, ale jest ważne dla ewolucji galaktyk. Większość wybuchów gwiazd jest związana z AGN (aktywne jądra galaktyczne), jak również z gazem o dużej gęstości i niesymetrycznym potencjałem grawitacyjnym, zwykle spowodowanym poprzeczką lub oddziałującą galaktyką. M83 jest typowa, ponieważ ma poprzeczkę, a także podejrzewany AGN. Wraz z NGC 5128 i NGC 5253 M83 tworzy małą grupę. Obie te inne galaktyki są osobliwe, co może wskazywać na wcześniejsze oddziaływanie. Do tej pory odnotowano sześć supernowych - więcej niż w jakimkolwiek innym obiekcie Messiera.

M84

M84 to galaktyka soczewkowata w Pannie, znajdująca się w odległości około 60 milionów lat świetlnych. Jest zamieszkana przez stare żółte gwiazdy i posiada system gromad kulistych (znacznie mniej gęstych niż M87). Ma również szybko obracający się dysk gazu jądrowego i zawiera anAGN (aktywne jądro galaktyczne), które najprawdopodobniej jest zasilane przez supermasywny (3108 mas Słońca) centralny obiekt. Ten obiekt emituje dwa małe, ale wyraźne dżety w zakresie fal radiowych. Do tej pory odnotowano trzy supernowe. Prawdopodobnie z powodu swojej większej odległości, M84 nie jest szczególnie dobrze zbadana. Najnowsze zainteresowanie badawcze dotyczyło raczej badania supernowych niż AGN.

M85

M85 to wczesna galaktyka soczewkowata w Coma Berenices, najbardziej wysuniętym na północ członku gromady w Pannie. Ma odległość około 60 milionów lat świetlnych i pod wieloma względami jest bardzo podobna do M84: ma również starą żółtą populację i dość jasny dysk. Najbardziej interesującym aspektem M85 są jej właściwości rentgenowskie. W przeciwieństwie do większości innych wczesnych galaktyk w Pannie, jest bardzo słaba w zakresie rentgenowskim, a jej widmo wydaje się składać z dwóch części - twardej (tj. masowe układy podwójne promieniowania rentgenowskiego oraz miękką (tj. mniej energetyczną) część, która może być spowodowana gorącym ośrodkiem międzygwiazdowym. Jest to niezwykłe, ponieważ widmo rentgenowskie takiej galaktyki jest zwykle zdominowane przez emisję z ośrodka międzygwiazdowego.

M86

M86 to soczewkowata lub eliptyczna (klasyfikacja nie jest do końca jasna) galaktyka w Pannie, jedna z największych w gromadzie w Pannie. Ma rzucający się w oczy system słabych gromad kulistych i bardzo małego karłowatego towarzysza. Ponieważ leży w sercu gromady w Pannie, jej światło jest w rzeczywistości przesunięte względem nas ku błękitowi (tj. M86 ma słaby pióropusz promieniowania rentgenowskiego rozciągający się od optycznego kształtu galaktyki. Spekulowano, że jest to spowodowane ciśnieniem tłoka ośrodka międzygromadowego, który pozbawia galaktykę gazu. Oprócz pióropuszu wykryto słabe zniekształcenie optyczne, prawdopodobnie spowodowane formowaniem się gwiazd spowodowanym ochładzaniem gorącego gazu, który jest usuwany. Spowodowało to ogromne zainteresowanie galaktyką, ponieważ daje ona rzadką szansę obserwowania formowania się gwiazd w środowisku przepływów chłodzących. M86 tworzy małą grupę razem z M84.

M88

M88 to galaktyka spiralna w Coma Berenices w odległości między 12 a 17 Mpc. Jest także członkiem gromady Virgo. Galaktyka należy do kategorii kłaczków spiralnych, co oznacza, że ma stochastyczną strukturę spiralną w swoim dysku gwiezdnym ze słabą strukturą dwuramienną w podczerwieni, co wskazuje na możliwą leżącą u podłoża falę gęstości. Jej najbardziej interesującą cechą jest chemicznie oddzielone jądro, co oznacza, że galaktyka ma chemicznie odrębne, bogate w metal jądro w wyraźnie innym wieku niż zgrubienie. Ponadto obserwacje wtórnych rozbłysków gwiazdotwórczych mogą wskazywać na istnienie kilku bardziej odrębnych chemicznie podsystemów gwiazd. Pochodzenie tego zjawiska nie jest znane. W 1999 roku w M88 zaobserwowano supernową.

M89

M89 to galaktyka eliptyczna w Pannie, znajdująca się w odległości około 60 milionów lat świetlnych. Należy do gromady w Pannie. W zakresie optycznym M89 nie wykazuje żadnych niezwykłych cech, ale w zakresie fal radiowych ma słabą otaczającą strukturę, jak również przypominające dżet rozszerzenie sięgające około 10′ od centrum. Rdzeń radiowy ma niską jasność, ale zmienną. Emituje również silnie w zakresie UV - światło UV jest zwykle kojarzone z bezpośrednim promieniowaniem nietermicznym lub pyłem nagrzanym przez gwiazdy, ale oba te zjawiska są nieobecne w danych optycznych. Jak dotąd nie zaproponowano żadnej teorii, która mogłaby wyjaśnić wszystkie te cechy, ale Kosmiczny Teleskop Hubble′a niedawno odkrył bardzo małe AGN (aktywne jądro galaktyczne) w centrum tej galaktyki. Uważa się, że jest to skromne zjawisko akrecji na czarnej dziurze i reprezentuje najsłabszy znany dotychczas AGN.

M7

M7 to gromada otwarta lub galaktyczna w gwiazdozbiorze Skorpiona. Jest łatwo widoczny gołym okiem kilka stopni na północny wschód od Shaula (λ Scorpii) i po raz pierwszy wspomniał o nim Ptolemeusz w 130 r. n.e. (jego wzmianka może również obejmować pobliską M6). Dlatego gromada ta jest często nazywana "gromadą Ptolemeusza". Została uwzględniona w opublikowanych wykazach obiektów mgławicowych i gwiezdnych przez Hodiernę (około 1654 r. - liczyła 30 gwiazdek), Halleya (1678 r.) M7 zawiera około 80 gwiazd o jasności większej niż 10 (najjaśniejsza to żółty olbrzym). Jej ogólna jasność wizualna wynosi 4 mag, a średnica 18 lat świetlnych. Wiek oszacowano na 220 milionów lat (należy zauważyć, że Koelbloed podaje znacznie niższą wartość 70 milionów lat), a odległość do Słońca na 800 lat świetlnych.

M70

M70 to gromada kulista w Strzelcu, znajdująca się w odległości około 28 000 lat świetlnych. Ma południową deklinację i dlatego jest trudna do zaobserwowania z półkuli północnej, ale jest nieco jaśniejsza i większa niż jej pozorna sąsiadka M69. W przypadku gromady kulistej ma ona jedynie pośrednią metaliczność i ma bardzo wyraźną sekwencję niebieskich maruderów. Światło dalekiego UV jest równomiernie rozłożone i nie jest zdominowane przez pojedynczą jasną gwiazdę, dlatego nie jest do końca jasne, co powoduje silną emisję w tym regionie. Jest tylko 10 gwiazd zmiennych, z których wszystkie to RR Lyrae.

M71

M71 to niezwykła gromada kulista w Sagitcie, ponieważ jest bardzo bogata w metale (tylko M69 jest bogatsza) i bardzo rzadka. Przez długi czas jej klasyfikacja była nieokreślona między rzadką gromadą kulistą a bardzo gęstą gromadą otwartą. Jednak obecnie powszechnie uważa się, że jest to gromada kulista. Drugą niezwykłą cechą jest orbita o bardzo małej ekscentryczności. Gromady kuliste zwykle poruszają się wokół płaszczyzny galaktycznej w halo, ale istnieje populacja gromad bogatych w metale, które są skoncentrowane blisko płaszczyzny. M71 należy do nich i została dokładnie zbadana w celu uzyskania lepszego wglądu w proces formowania się gromad. Co ciekawe, jego gwiazdy wydają się mieć bardzo zróżnicowaną obfitość niektórych cięższych pierwiastków, co może wskazywać, że gaz, z którego zostały utworzone, nie był odpowiednio wymieszany. W przeciwieństwie do większości gromad kulistych, M71 ma tylko kilka zmiennych. Do tej pory zidentyfikowano osiem, z których żaden nie należy do pospolitego typu RR Lyrae.

M72

M72 to gromada kulista w Wodniku, niezbyt skoncentrowana, dość odległa, ale wewnętrznie bardzo jasna. Zawiera 42 znane gwiazdy zmienne i jest częścią małej grupy gromad kulistych wraz z NGC6584, NGC6864, M75 i innymi. Ta grupa była przedmiotem zainteresowania, ponieważ ma wyraźny ruch wsteczny wokół centrum galaktyki. Znaczenie grupy pozornie wstecznych gromad polega na hipotezie, że gromady galaktycznego halo powstały w stosunkowo dużych galaktykach satelitarnych, które następnie połączyły się z Galaktyką, tworząc galaktyczne halo.

M73

M73 jest asteryzmem czterech gwiazd, który został zarejestrowany przez Messiera jedynie jako pomoc w określeniu pozycji M72 (czyli 1,5 stopnia na zachód). Nie jest do końca jasne, czy grupa jest prawdziwą gromadą, czy zwykłym asteryzmem. EMArnal sklasyfikował ją jako gromadę otwartą w 1979 roku, ale wydaje się, że to twierdzenie nie zostało sprawdzone.

M74

M74 to galaktyka spiralna w Rybach o średnicy liniowej 95 000 lat świetlnych (tj. mniej więcej wielkości Drogi Mlecznej) i jasności wizualnej 9,4 magnitudo. Pod wieloma względami jest to prototypowa spirala "wielkiego projektu". Jej ramiona mają około 1000 lat świetlnych szerokości, ma bardzo małe i jasne jądro i jest szczególnie piękna na fotografiach, ponieważ jest skierowana do przodu. Jednak oprócz normalnego wyglądu wykazano, że ma bardzo rozciągnięty dysk neutralnego wodoru o złożonej strukturze prędkości (tj. Jest lekko wypaczony). Pole prędkości w zewnętrznym dysku jest niezgodne z rotacją różnicową w płaskim dysku. Galaktyka wykazuje również pewne nieregularności w swoich skądinąd gładkich i regularnych ramionach spiralnych. Postulowano, że niedawne zdarzenie fuzji (lub ostatnie zdarzenia fuzji) wyjaśnia to zachowanie, ale w pobliżu nie można dostrzec żadnego odpowiedniego kandydata.

M75

M75 to gromada kulista w Strzelcu, znajdująca się w odległości 57 700 lat świetlnych (tj. poza Centrum Galaktyki). Jest zwarta i ma bardzo wysoką jasność (około 160 000 jasności Słońca). Jest członkiem tej samej grupy co M72 i dlatego ma pozornie wsteczną orbitę wokół Centrum Galaktyki. Jak większość gromad kulistych z wysokim stopniem koncentracji i stosunkowo wysoką metalicznością, ma sporą liczbę gwiazd zmiennych (10 RR Lyrae, sześć ze znanymi okresami) i kilka źródeł radiowych.

M76

M76 to mgławica planetarna w Perseuszu, często nazywana "MAŁĄ Mgławicą Hantle" (lub Mgławicą "Korek" lub "Motyl"). Przypisano mu dwa numery NGC, ponieważ pierwotnie sądzono, że są to dwa odrębne obiekty. Podobnie jak większość mgławic, ma bardzo źle zdefiniowaną odległość: szacunki wahają się od 1700 do 15 000 lat świetlnych. Jasna część składa się z lekko eliptycznego pierścienia, który jest skierowany w stronę obserwatora (tzn. jest oglądany prawie krawędzią). Do tego pierścienia przyczepione są dwa wewnętrzne płaty (skrzydła motyla) i słabszy zewnętrzne płaty, które poruszają się ze znacznie mniejszą prędkością ekspansji. Dodatkowo po południowo-wschodniej stronie znajduje się czapa polarna, która ponownie ma wyższą prędkość ekspansji. Natura tych zewnętrznych płatów i czapy polarnej pozostaje nieznana, ale ogólnie uważa się, że mgławica została prawdopodobnie utworzona w wyniku interakcji wiatrów gwiazdowych. Gwiazda centralna została zidentyfikowana i ma temperaturę około 60 000 K.

M76

M76 to mgławica planetarna w Perseuszu, często nazywana "MAŁĄ Mgławicą Hantle" (lub Mgławicą "Korek" lub "Motyl"). Przypisano mu dwa numery NGC, ponieważ pierwotnie sądzono, że są to dwa odrębne obiekty. Podobnie jak większość mgławic, ma bardzo źle zdefiniowaną odległość: szacunki wahają się od 1700 do 15 000 lat świetlnych. Jasna część składa się z lekko eliptycznego pierścienia, który jest skierowany w stronę obserwatora (tzn. jest oglądany prawie krawędzią). Do tego pierścienia przyczepione są dwa wewnętrzne płaty (skrzydła motyla) i słabszy zewnętrzny płat, które poruszają się ze znacznie mniejszą prędkością ekspansji. Dodatkowo po południowo-wschodniej stronie znajduje się czapa polarna, która ponownie ma wyższą prędkość ekspansji. Natura tych zewnętrznych płatów i czapy polarnej pozostaje nieznana, ale ogólnie uważa się, że mgławica została prawdopodobnie utworzona w wyniku interakcji wiatrów gwiazdowych. Gwiazda centralna została zidentyfikowana i ma temperaturę około 60 000 K.

M77

M77 to galaktyka spiralna w Cetus, znajdująca się w odległości około 60 milionów lat świetlnych i o średnicy między 120 000 a 170 000 lat świetlnych. Należy do klasy galaktyk znanych jako "galaktyki Seyferta", tj. ma jasne jądro z intensywną aktywnością gwiazdotwórczą w otaczającym go dysku, widmo linii emisyjnych i dość słabe ramiona spiralne. Galaktyki Seyferta same w sobie są szczególnym typem galaktyki AGN (aktywnego jądra galaktycznego). Większość z nich ma (lub uważa się, że ma) supermasywny obiekt akrecyjny w centrum, który zasila intensywną jasność obiektu. W przypadku M77 uważa się, że obiekt ten ma około 107 mas Słońca. Ostatnie zainteresowania badawcze koncentrowały się głównie wokół obiektu centralnego i aktywności gwiazdotwórczej w dysku. M77 ma najjaśniejszy jak dotąd maser pary wodnej (350 jasności Słońca), co wskazuje na trwający wybuch formowania się gwiazd. Ale ze względu na swoją jasność, bliskość i korzystną orientację, galaktyka ogólnie stanowi dobre laboratorium do badania jądra Seyferta, dysku wewnętrznego i pierścienia okołojądrowego.

M78

M78 jest mgławicą refleksyjną widzianą na tle ciemnego obłoku Lynds 1630 i wydaje się być związana z kompleksem Oriona. Zawiera wiele jasnych, gorących gwiazd B, które prawdopodobnie są bardzo młode, aw lub w pobliżu mgławicy zidentyfikowano około 45 zmiennych. Z tego powodu M78 jest czasami określana jako "młoda osadzona gromada" i była ważna dla badań ewolucji gwiazd. Jej struktura wizualna jest zdominowana przez pas ciemnego zaciemnienia, który wyznacza północną krawędź mgławicy. Przypomina słabą kometę. Jej odległość oszacowano na 1600 lat świetlnych, a jasność wizualną na 8,3.

M79

M79 to gromada kulista w Lepus, znajdująca się w odległości około 41 100 lat świetlnych. Jest umiarkowanie uboga w metale (metaliczność porównywalna z M13), ale ma niezwykle niebieską poziomą gałąź i generalnie pokazuje więcej obiektów jasnych w UV, niż można by się spodziewać po takiej gromadzie. Spekulowano, że mogą istnieć procesy kinematyczne zmieniające ewolucję gwiazd, a M79 jest czasami uważana za możliwy przypadek zapadnięcia się jądra z powodu nieregularności jej profilu i dość dużej koncentracji. Jest lekko eliptyczny i zawiera siedem znanych zmiennych.

M6

M6 jest jedną z dwóch wyróżniających się gromad otwartych w Scorpiusie umieszczonych w "żądle" na końcu ogona skorpiona. W przeciwieństwie do pobliskiej M7, którą widać na tle bogatych pól gwiezdnych Drogi Mlecznej, otoczenie M6 jest stosunkowo wolne od gwiazd. Obie gromady są widoczne gołym okiem jako mgliste plamy, ale wydaje się, że pierwszą osobą, która ustaliła prawdziwą naturę M6, był szwajcarski astronom de Che´seaux około 1745 r., zanim ponownie odkrył ją Messier w 1764 r. Gwiazdy M6 tworzą kształt przypominający zarysu motyla, od którego pochodzi jego popularna nazwa Gromada Motyli. W jednym ze "skrzydeł" znajduje się jej najjaśniejszy członek, BM Scorpii, pomarańczowy olbrzym, którego jasność waha się od około piątej do siódmej wielkości mniej więcej co 27 miesięcy. M6 wydaje się nieco mniejsza i słabsza niż M7, ponieważ leży mniej więcej dwa razy dalej, 1600 lat świetlnych. Jego wiek jest jednak tylko o połowę mniejszy, około 80 milionów lat.

M60

M60 to gigantyczna galaktyka eliptyczna w gromadzie w Pannie. Ma średnicę 120 000 lat świetlnych i wewnętrzną jasność około 60 milionów jasności Słońca. M60 zawiera około 5100 gromad kulistych (dla porównania Droga Mleczna ma ich około 150). Gromady te były intensywnie badane, ponieważ są bardzo interesujące dla historii formowania się galaktyk eliptycznych: kolor gromad i ich położenie w halo daje pewne wskazówki co do procesu wzbogacania się w pierwiastki ciężkie podczas formowania. M60 jest również interesująca pod względem dynamicznym: argumenty z dynamiki wewnętrznej wymagają centralnej czarnej dziury o masie 109 mas Słońca. Jest to zgodne z teoriami formowania się galaktyk, które przewidują, że we wszystkich dużych galaktykach eliptycznych powinny znajdować się czarne dziury pozostałe po wcześniejszej fazie kwazara. W radiowej części widma elektromagnetycznego M60 posiada słabe dżety i płaty radiowe, również wskazujące na aktywne jądro. Dodatkowo, jej widmo prawdopodobnie wskazuje, że formowanie się gwiazd miało miejsce całkiem niedawno, co byłoby bardzo niezwykłe dla tak starej galaktyki.

M61

M61 to galaktyka spiralna z poprzeczką w Pannie - kolejnym dużym członku gromady w Pannie. Została odkryta przez Orianiego 5 maja 1779 roku podczas śledzenia komety. Nawiasem mówiąc, Messier również widział go tej nocy, ale pomylił go z kometą (miał popełnić ten sam błąd jeszcze dwa razy, zanim zdał sobie sprawę, że obiekt się nie porusza i umieścił go w swoim katalogu sześć lat później). Galaktyka znajduje się w odległości około 60 milionów lat świetlnych i ma jasność wizualną 9,7 mag. Jej rdzeń pozostaje nierozwiązany, ale ostatnie zdjęcia z HST pokazały jądrową strukturę spiralną masywnych obszarów formowania się gwiazd. Uważa się, że pręt gromadzi gaz w regionach jądrowych, wytwarza pierścienie gwiazdotwórcze i może ostatecznie generować lub zasilać AGN. W M61 zaobserwowano trzy supernowe: 1926A, 1961I i 1964F.

M62

M62 to gromada kulista we Wężowniku, którą Messier odkrył w 1771 r., ale której dokładne położenie określił dopiero w 1779 r. (stąd stosunkowo duża liczba w katalogu). Znajduje się w odległości 21 500 lat świetlnych od Słońca i ma jasność wizualną 6,5 mag. Jej odległość od centrum galaktyki wynosi zaledwie około 6100 lat świetlnych, stąd jej nieregularny kształt jest prawdopodobnie spowodowany deformacją wywołaną przez galaktyczne pływy. Pod względem wielkości i wielkości jest bardzo podobna do M19, jej pozornego sąsiada. Zainteresowania badawcze tą gromadą skupiły się na jej 89 gwiazdach zmiennych. Są to głównie RR Lyrae i określono 74 okresy. Warto zauważyć, że M19, pomimo swojego podobieństwa, ma tylko cztery gwiazdy zmienne.

M63

Galaktyka spiralna "Słonecznik" M63 w Canes Venatici została odkryta przez współpracownika Messiera, Pierre'a Mechaina, 14 czerwca 1779 r. Znajduje się w grupie fizycznej z M51 i kilkoma mniejszymi galaktykami i reprezentuje archetypowy przykład klasy galaktyk znanych jako "spiralne kłaczki '. W tych galaktykach widoczna struktura spiralna jest niejednolita i zlokalizowana, utworzona przez fale gęstości o niskiej amplitudzie. To nie jest jasne, czy są one po prostu słabymi odpowiednikami spiral wielkiego projektu, czy też różnią się dynamicznie. M63 wykazuje słabą dwuramienną strukturę w bliskiej podczerwieni i wykryto struktury podobne do gigantycznych asocjacji molekularnych spiral wielkiego projektu M51 i M100. M63 ma również umiarkowanie aktywne jądro, a supernową zaobserwowano w maju 1971 roku.

M64

M64 to galaktyka spiralna w Coma Berenices, czasami nazywana galaktyką "CZARNE OKO" lub ("Śpiąca Królewna"), ze względu na wyraźną strukturę ciemnego pyłu w pobliżu jej centrum. Znajduje się w odległości około 12 milionów lat świetlnych, ale blisko gromady w Pannie, co sprawia, że jej prędkość recesji prawie na pewno jest zdominowana przez opadanie (co sprawia, że odległość jest niepewna). M64 wzbudziła duże zainteresowanie ze względu na swoją bardzo nietypową strukturę dynamiczną: ma wewnętrzny dysk gazu i gwiazd oraz obracający się w przeciwnych kierunkach dysk zewnętrzny, który w większości składa się z gazu. Pasy pyłu "podbitego oka" znajdują się w wewnętrznym dysku. Dwa dyski są współpłaszczyznowe do około 7 stopni. Obszar przejściowy między nimi nie jest w stanie ustalonym i zawiera intensywne formowanie się gwiazd. Początkowo sądzono, że ten dziwaczny system dwóch dysków powstał w wyniku akrecji towarzyszącej galaktyki, ale nawet ten model nie wyjaśnia w pełni dynamicznego zachowania ani też nie wyjaśnia, dlaczego takie systemy są tak bardzo rzadkie (tylko trzy dotychczas odkryto galaktyki z przeciwbieżnymi dyskami).

M65

M65 jest galaktyką spiralną w Lwie, częścią trypletu Lwa, który składa się z M65, M66 i NGC 3628. Jej odległość była różnie określana jako 6,7 Mpc (de Vaucouleurs 1975) i 23,4 Mpc (Sandage i Tamman 1975), ale niższa wartość jest ogólnie uważany za bardziej prawdopodobny, ponieważ wydaje się bardziej zgodny z badaniami H I. Galaktyka pokazuje wyraźny pas pyłu na przeciwległej krawędzi z kilkoma możliwymi obszarami formowania się gwiazd w pobliżu. Gwiezdna populacja w dysku jest gładka i stara. Układ trypletowy jest bardzo ściśle związany grawitacyjnie (patrz także opis M66), ale nie wydaje się, aby miało to jakikolwiek wpływ na tempo powstawania gwiazd w którejkolwiek z należących do niego galaktyk. Podobnie spiralne ramiona M65 pozostały jak dotąd ciasno skręcone, bez żadnych oznak zakłóceń pływowych.

M66

M66 jest galaktyką spiralną w Lwie, a także częścią trypletu Lwa, składającego się z M65, M66 i NGC 3628. Bliski związek między tą galaktyką a NGC 3628 może być odpowiedzialny za zaburzoną naturę całego układu. M66 jest większa niż M65 bez wyraźnego centralnego zgrubienia i bardzo zdeformowanych ramion spiralnych. Atidalny warkocz rozciąga się od NGC 3628 w kierunku M65, a dwie galaktyki są połączone mostkiem neutralnego wodoru. To wyraźnie wskazuje na niedawne bliskie spotkanie, które, jak się uważa, wywołało pewne niezwykłe dynamiczne procesy w M66, takie jak centralna koncentracja masy gwiazdowej i gazowej oraz formowanie gazowej poprzeczki. Ta poprzeczka powoduje wydajną akrecję masy radialnej na całym dysku, a niektórzy uważają, że galaktyka ewoluuje w AGN (aktywne jądro galaktyczne). Ma stosunek masy H1/H2, który jest zbliżony do galaktyk Seyferta i wydaje się, że obecnie przechodzi co najmniej słabą formę jądrowego wybuchu gwiazdy. W M66 zaobserwowano ostatnio trzy supernowe: 1973R, 1989B i 1997bs.

M67

M67 to stara gromada otwarta w Raku, najstarsza w katalogu Messiera, mająca około 4 miliardów lat i wciąż jedna z najstarszych znanych. Jest dobrze zbadana, ponieważ jest stosunkowo bogata jak na gromadę otwartą, znajdującą się w odległości zaledwie 4000 lat świetlnych od Słońca i na dużej szerokości geograficznej galaktycznej (tj. Występuje niewielkie zaczerwienienie lub wymieranie pyłu). Populacja M67 (około 500 gwiazd, z czego co najmniej 38 proc układów podwójnych) służy jako paradygmat do badań struktury i ewolucji gwiazd epoki słonecznej populacji I, podobnie jak Hiady i Plejady dla młodszych obiektów. Ma bardzo dobrze rozwiniętą populację czerwonych olbrzymów i kilku niebieskich maruderów (kolejna wskazówka, że zjawisko niebieskich maruderów - gorących, młodych gwiazd w przeważnie starej populacji - jest w jakiś sposób związane z dużą częstością występowania związków podwójnych). M67 została również wykorzystana do obszernych porównań ewolucji gromad i gwiazd pola.

M68
v M68 to bardzo uboga w metale gromada kulista w Hydrze, bardzo podobna do M30. Jest to duży i luźno rozłożony obiekt na dużej szerokości geograficznej galaktycznej i był badany głównie pod kątem swojego wieku i metaliczności. Uważa się, że ma około 13 miliardów lat (tj. Wiek identyczny z M15, w granicach błędów), ale dokładna metaliczność jest trudna do określenia, ponieważ wskaźniki tracą czułość na dolnym końcu. Jednak tak jest nie dość ubogie w metale, aby składać się z gwiazd III populacji (tj. pierwotnych). Gwiezdna populacja M68 jest w większości stara z przerwą w poziomej gałęzi diagramu HR bardzo podobną do tej w M15: osiem najbardziej niebieskich gwiazd jest wyraźnie oddzielonych od pozostałej części poziomej gałęzi
M69

M69 to bogata w metal gromada kulista w Strzelcu, którą pierwotnie uważano za gromadę "dyskową", tj. członka podsystemu gromad kulistych w dysku galaktycznym. Jednak rozróżnienie między klastrami dyskowymi i halo jest kontrowersyjne i nigdy nie jest jasne. M69 można również uważać za gromadę halo o bardzo ekscentrycznej orbicie. Dodatkowo ma wiek i metaliczność typowej gromady halo. Gromada została odkryta przez Lacaille′a. Messier po raz pierwszy przegapił go w 1764 roku (obiekt jest mały i słaby i trudniej go obserwować dalej na północ), ale znalazł go lepszym teleskopem w 1780 roku. Ma jasne i zwarte jądro z ośmioma znanymi zmiennymi. Możliwy (ale wciąż niepotwierdzony) kataklizm podwójny został odkryty w 1986 roku.

M5

M5 to gromada kulista w Serpens Caput w połowie drogi między Arkturus i Antares oraz 0,5 stopnia na północ od 5 Serpentis. Została odkryta przez niemieckiego astronoma Gottfrieda Kircha w maju 1702 roku, ale niezależnie odkryta ponownie przez Messiera w 1764 roku (Kirch nie opublikował swojego odkrycia). Ze średnicą 130 lat świetlnych jest największą z gromad kulistych Messiera (chociaż od tego czasu odkryto większe) i niezwykle asymetryczną. Jej wizualna jasność wynosi 5,6 mag, a jej wiek oszacowano na 13 miliardów lat. Jej odległość od Słońca wynosi 22 800 lat świetlnych. M5 zawiera 105 zmiennych, z których najjaśniejsze można zobaczyć 3 minuty kątowe na południowy zachód od centrum gromady przez prostą lornetkę 25×100. Nowa adwarf została odkryta w 1981 roku. Nowe karłowate to małe gwiazdy, które zapalają się w wyniku akrecji materii z podwójnego towarzysza. Zdarzenia te są rzadsze niż supernowe.

M50

M50 to młoda gromada otwarta w Jednorożcu. Została odkryta w 1772 roku przez Charlesa Messiera, ale możliwe jest wcześniejsze nagranie GD Cassini. Gromada ma około 100 milionów lat i około 200 gwiazd w głównym ciele. Niektóre z nich to czerwone i żółte olbrzymy, ale badania ewolucji gwiazd o dużej masie jak dotąd nie obejmowały tej gromady. Odległość oszacowano na około 940 szt.

M51

M51, GALAKTYKA WIRU w gwiazdozbiorze Psów Gończych, została odkryta przez Charlesa Messiera 13 października 1773 r. podczas obserwacji komety. Ma jasność wizualną tylko 8,4 mag i dlatego jest trudna do zaobserwowania, ponieważ zanieczyszczenie światłem sprawia, że łatwo znika z tła. Niemniej jednak Lord Rosse w 1845 roku rozpoznał jej strukturę spiralną i dlatego jest to pierwsza galaktyka spiralna, którą zidentyfikowano jako taką. M51 została sklasyfikowana jako Sc, tak zwana spirala "wielkiego projektu", której ramiona spiralne można prześledzić przez prawie trzy obroty. Jest dominującym członkiem małej grupy galaktyk (w tym również M63) w odległości około 9,6 Mpc (37 milionów lat świetlnych). Oddziaływania z jej bliskim towarzyszem galaktyką NGC 5195 prawdopodobnie spowodowały powstanie silnej struktury spiralnej. Jądro tej galaktyki jest mocno przesłonięte przez pył, ale obecność AGN (aktywnego jądra galaktycznego) jest silnie sugerowana przez punktowe źródło twardego promieniowania rentgenowskiego w jego obrębie. Na podstawie tego dowodu i na podstawie optycznych linii emisyjnych galaktyka została sklasyfikowana jako Seyfert 2 lub LINER (region linii emisji jądrowej o niskiej jonizacji - rodzaj AGN), a większość obecnych badań nad galaktyką koncentruje się na właściwościach jego AGN. Ponadto satelita ISO wykazał, że w gęstszych częściach galaktyki znajdują się obszary formowania się gwiazd, aw 1994 roku astronomowie-amatorzy Jerry Armstrong i Tim Puckett odkryli supernową typu Ic.

M52

M52 to stosunkowo bogata, ale słabo zbadana gromada otwarta w Kasjopei. Jej jasność wizualna wynosi 7,3 i rozciąga się na ponad 13, ale znajduje się w obszarze wysokiej absorpcji gwiazdowej, co powoduje nierównomierne zaczerwienienie całej gromady i bardzo utrudnia określenie jej wieku i odległości. Jej odległość była różnie podawana jako 25 lub 150 Mpc, a jego wiek szacuje się na około 35 milionów lat (lub znacznie starszy przy innej odległości). Gromada zawiera 193 prawdopodobne gwiazdy składowe, wśród których znajdują się dwie potencjalne zmienne δ-Scuti (z których jedna została potwierdzona w 1998 r.), trzy wolno pulsujące gwiazdy B i jeden zaćmieniowy układ podwójny.

M53

M53 to uboga w metale (tj. stara), umiarkowanie zwarta gromada kulista w Coma Berenices, należąca do zewnętrznego halo naszej galaktyki. Ma - w granicach niepewności - wiek identyczny z M92 i bardzo bogata w gwiazdy zmienne. M53 ma widzialną jasność 7,6 magnitudo i znajduje się w odległości około 56 000 lat świetlnych od nas lub 60 000 lat świetlnych od centrum Galaktyki. Zaczerwienienie pierwszego planu jest niewielkie lub nie ma go wcale, więc odległość jest w miarę dobrze określona. Gromada zawiera 47 znanych gwiazd RR Lyrae i około 114 niebieskich maruderów w uderzająco bimodalnym rozkładzie radialnym podobnym do M3. Gromady w zewnętrznym halo są szczególnie interesujące do badania powstawania naszej galaktyki, ponieważ w niektórych przypadkach uważa się, że są starsze niż sama galaktyka.

M54

Gromada kulista M54 w konstelacji Strzelca została odkryta przez Charlesa Messiera 24 lipca 1778 roku i jest tym samym pierwszą zarejestrowaną pozagalaktyczną gromadą kulistą. Jednak dopiero w 1994 roku wykazano, że nie jest członkiem naszej Galaktyki, ale bardzo pobliskiej galaktyki karłowatej SagDEG (Galaktyka eliptyczna karłowata Strzelca), jednej z czterech gromad kulistych w tej galaktyce i prawdopodobnie jej jądra. Ma jasność wizualną 7,6 mag, a ponieważ znajduje się w odległości nieco ponad 80 000 lat świetlnych, czyni ją jedną z najjaśniejszych znanych gromad kulistych, ustępującą jedynie ? Centauri. Ma ubogą w metale niebieską poziomą gałąź typową dla starych gromad kulistych i zawiera 82 znane zmienne, z których większość są RR Lyrae. Jak dotąd dokładna analiza wieku nie była możliwa, ale uważa się, że jest od 0,5 do 1,5 miliarda lat starsza niż M68 i M5 (tj. około 11 miliardów lat), co czyni ją znacznie starszą niż inne gromady członkowskie i około 3 miliardów lat starsze niż pole (tj. gwiazdy nie będące gromadami w naszej Galaktyce).

M55

M55 to duża, luźna gromada kulista w gwiazdozbiorze Strzelca o jasności wizualnej 6,3 magnitudo i średnicy 19′. Został odkryty przez Lacaille′a w latach 1751-1752 podczas obserwacji w Afryce Południowej, ale trudno go zobaczyć z półkuli północnej. Chociaż Messier po raz pierwszy szukał jej w 1764 roku, znalazł ją dopiero w 1778 roku. M55 to gromada halo o dużej szerokości galaktycznej, co oznacza, że w płaszczyźnie galaktycznej wyginięcie pyłu jest niewielkie, a jej rozmiar i jasność sprawiają, że jest to dobry obiekt do obserwacji badanie fotometryczne. Ma niezwykle niebieską poziomą gałąź, a jej wiek szacuje się na około 14,5 miliarda lat. Jeśli to określenie wieku jest prawidłowe, można je wykorzystać do wyznaczenia dolnej granicy wieku wszechświata, która wynosi od 10 do 20 miliardów lat. Szczególnie interesująca jest populacja 74 niebieskich maruderów, z których część uważa się za członków układów podwójnych. Potwierdzenie tego byłoby ważnym testem dla obecnych teorii powstawania niebieskich maruderów, z których większość dotyczy układów podwójnych. M55 zawiera również źródło promieniowania rentgenowskiego o niskiej jasności odkryte przez satelitę ROSAT.

M56

M56 to gromada kulista w Lutni w dobrej pozycji dla obserwatorów z półkuli północnej. Ma wizualną wielkość 8,3 i średnicę kątową 7,1′ (około 60 lat świetlnych w odległości około 31 600 lat świetlnych). Gromada nie jest szczególnie bogata, a jej mała szerokość galaktyczna oznacza, że region ten jest silnie zanieczyszczony gwiazdami polowymi (tj. przynależność gwiazd do gromady jest dość trudna do ustalenia). Zawiera dwie gwiazdy zmienne RR Lyrae, jedną BL Her, jedną RV Tauri i trzy czerwone zmienne (zwróć uwagę, że jest to najnowsza liczba: Helen Sawyer Hogg w latach czterdziestych XX wieku znalazła 12 zmiennych, wśród których była cefeida, która może nie być członkiem) .

M57

M57, Mgławica PIERŚCIEŃ, to mgławica planetarna w gwiazdozbiorze Lutni. Została odkryta przez Antoine′a Darquiera de Pellepax i jest obecnie uważana za prototyp mgławicy planetarnej na północnym letnim niebie, mimo że William Herschel, twórca tego terminu, nie uważał M57 za mgławicę planetarną. Składa się z gorącej (100 000 K) gwiazdy centralnej otoczonej pierścieniem pyłu i gazu, który prawdopodobnie jest rodzajem kratownicy i wyglądałby podobnie do mgławicy Hantle M27, gdyby można ją było oglądać z płaszczyzny równikowej. Uważa się, że mgławice planetarne powstają, gdy stary olbrzym zdmuchuje swoje zewnętrzne warstwy, co w tym przypadku musiało mieć formę polarną lub bimodalną, ponieważ widzimy raczej torus niż powłokę. Ostatnie zdjęcia M57 z Hubble′a pokazują podbarkowe drugie globule pyłu - prawdopodobnie fragmenty powłoki starej gwiazdy. Gorące jądro pozostałe po eksplozji jonizuje otaczający go gaz, który ponownie emituje energię w kilku liniach (jest to bardzo powszechne w przypadku mgławic planetarnych, patrz też np. opis M27): z najgłębszych części na zewnątrz mgławicy są to promieniowanie UV, zabronione linie zjonizowanego O i N oraz czerwone linie wodoru. Trwająca chemia w mgławicy będzie prawdopodobnie zdominowana przez fotodysocjację, wstrząsy i reakcje jonowo-cząsteczkowe.

M58

M58 to jasna galaktyka spiralna z poprzeczką w Pannie, jedna z najjaśniejszych w gromadzie w Pannie i jedna z zaledwie czterech galaktyk spiralnych z poprzeczką w katalogu Messiera (pozostałe to M91, M95 i M109). Wzbudził ostatnio duże zainteresowanie naukowców, głównie z powodu wskazań na istnienie aktywnego jądra galaktycznego (AGN). Został sklasyfikowany jako Seyfert 1.9 lub LINER (regiony niskojonizacyjnych linii emisji jądrowej - rodzaj AGN o niskiej jasności), ponieważ ma rdzeń radiowy o płaskim widmie (tj. procesy energetyczne) i punktowe źródło promieniowania rentgenowskiego w jej jądrze. Jednak źródło jonizacji LINER nie jest jasne, a energetyka jądra jest trudna do wyjaśnienia za pomocą obecnych modeli. Ostatnie próby koncentrują się wokół możliwego istnienia pewnego rodzaju zjonizowanego dysku akrecyjnego wokół źródła promieniowania rentgenowskiego. Galaktyka znajduje się w odległości 60 milionów lat świetlnych, ma jasność wizualną 9,7 magnitudo i zawiera dwie niedawne supernowe (18 stycznia 1988, typ II; 28 czerwca 1989, typ I), które reprezentują inny duży przedmiot badań w tej galaktyce.

M59

M59 jest wczesną (tj. starą) galaktyką eliptyczną w konstelacji Panny i członkiem gromady Panny (najbliższej gromady galaktyk, znacznie większej niż nasza własna Grupa Lokalna). Jest znacznie mniej jasna niż M49, M60 i M87, ale wciąż jest jedną z jaśniejszych galaktyk eliptycznych w gromadzie. M59 zawiera około 2000 gromad kulistych, z łatwością 10 razy więcej niż Droga Mleczna, ale znacznie mniej niż trzy powyższe olbrzymy. Najbardziej interesującą cechą galaktyki jest jej składnik dyskowy: istnieją dwa podstawowe typy galaktyk eliptycznych, jedna dyskowa, bardziej regularna i jedna nieregularna, pudełkowata, zwykle głośna radiowo z aktywnością rentgenowską wskazującą na niedawne fuzje. Uważa się, że komponenty dysku są spowodowane spłaszczeniem przez prędkość obrotową, dlatego ostatnie prace nad M59 koncentrowały się na jego wewnętrznej dynamice.

M4

M4 to bardzo luźna gromada kulista w Skorpionie i najbliższa Słońcu gromada kulista. Została odkryta około 1745 roku przez Philippe′a de Chèseaux, ale nie została opublikowana (de Chèseaux zamieścił listę mglistych obiektów w liście do przyjaciela; osiem z tych obiektów było oryginalnymi odkryciami, ale nigdy ich nie opublikował, więc generalnie nie były one znany współczesnym). Jest to bardzo otwarta (lub luźna) gromada o wyraźnej strukturze przypominającej pręt, około 10 300 gwiazd składowych i średnicy około 55 lat świetlnych. W odległości 7000 lat świetlnych oznacza to, że średnica kątowa jest zbliżona do średnicy Księżyca w pełni. Nie jest jednak tak widoczny, jak można by się tego spodziewać, ponieważ jest mocno przysłonięty przez pył (w pobliżu znajduje się kompleks pyłowy ρ Ophiuchi). Niemniej jednak można go wykryć gołym okiem około 1,3 stopnia na zachód od Antaresa. M4 zawiera 43 gwiazdy zmienne, a w 1987 roku wśród jej członków odkryto pierwszy pulsar milisekundowy. Ma okres 3 ms, a zatem jest 10 razy szybszy niż pulsar Krab (patrz M1) - obecnie uważa się, że tak krótkie okresy powstają w wyniku interakcji z podwójnym towarzyszem. Kosmiczny Teleskop Hubble′a wykonał zdjęcia niektórych z 40 000 białych karłów, które według przewidywań mogą znajdować się w gromadzie. Analiza tych zdjęć pozwoli na wyciągnięcie ważnych wniosków na temat tempa stygnięcia białych karłów, które jest kluczowe dla określenia wieku Galaktyki na podstawie temperatur białych karłów.

M40

M40 to przypadek na liście obiektów mgławicowych Messiera, ponieważ jest gwiazdą podwójną w Wielkiej Niedźwiedzicy, znanej również jako Winnecke 4. Messier zanotował jej położenie, gdy szukał mgławicy zgłoszonej przez Heweliusza w tym samym regionie (prawdopodobnie dlatego, że myślał, że Heweliusz mógł pomylić tę gwiazdę podwójną z mgławicą). Heweliusz opisał "supra tergumnebulosa", mgławicę nad grzbietem (Wielkiej Niedźwiedzicy), ale to prawdopodobnie pomyłka, ponieważ nigdy nie znaleziono żadnego w tym regionie, a nawet gwiazda podwójna znajduje się w pewnej odległości od opisanej pozycji. Gwiazda podwójna ma dwa składniki, główny typu widmowego G0 (ten sam typ co Słońce, ale czterokrotnie jaśniejszy) i wtórny typu widmowego F8 (nieco gorętszy). Jego odległość została niedawno określona przez satelitę Hipparcos na 510 lat świetlnych. Wiele opublikowanych wersji katalogu Messiera pomija ten obiekt, ponieważ nie pasuje on do reszty listy.

M41

M41 to biedna, pobliska gromada otwarta w Canis Maior. Jest, przy widocznej jasności 4,6mag, stosunkowo jasny i pojawiły się sugestie, że został po raz pierwszy zarejestrowany przez Arystotelesa w 325 r. p.n.e. Gdyby to była prawda, M41 byłaby najsłabszym obiektem zarejestrowanym w starożytności. Jednak odniesienie nie jest do końca jasne. Jasne jest, że gromada została wpisana na listę obiektów mgławicowych Hodierny (16654) i zarejestrowana przez Flamsteeda w 1702 roku. Jak na biedną gromadę otwartą, M41 ma niezwykle bogatą populację niezwykłych gwiazd. Uważa się, że odsetek układów podwójnych sięga nawet 40% na podstawie dowodów spektroskopowych. Ponadto istnieje kilka świecących czerwonych olbrzymów, z których niektóre podejrzewa się o zmienność na niskim poziomie, oraz dwa potwierdzone białe karły. Badania w dużym stopniu koncentrowały się na tych egzotycznych gwiazdach, ale badania gromady nadal są utrudnione przez fakt, że jej podstawowe parametry (wiek i odległość) nie zostały jak dotąd w zadowalający sposób określone. Literatura podaje określenia wieku między 30 a 200 milionów lat z niepewnością wynikającą z faktu, że dokładna ilość zaczerwienienia tej gromady była trudna do ustalenia. Światło gwiazd zostanie rozproszone na międzygwiezdnym pyle i tym samym przesunięte do czerwonej części widma, przez co emitujące gwiazdy będą wyglądać zarówno na starsze, jak i słabsze, niż są w rzeczywistości. Aby skorygować ten efekt, ważne jest, aby mieć pojęcie o ilości pyłu międzygwiezdnego w linii wzroku, a to nie zawsze jest łatwe do określenia.

M42

M42 jest lepiej znana jako Mgławica ORION. Jest to ogromna (czterokrotnie większa od powierzchni Księżyca w pełni), jasna (4 mag) mgławica dyfuzyjna, która stanowi główną część jeszcze większego obłoku, rozciągającego się dobrze na połowie gwiazdozbioru Oriona. Obłok ten zawiera również M43, Pętlę Barnarda, Mgławicę Koński Łeb oraz mgławicę refleksyjną wokół M87. Jako całość mgławica jest podobna do innych rozproszonych mgławic, ale jest to najjaśniejszy i najbliższy Ziemi obszar formowania się gwiazd. W swoim centrum kryje jedną z najmłodszych znanych gromad, gromadę trapezową. Jej gwiazdy oświetlają mgławicę (składającą się z czystego zjonizowanego wodoru w centralnych obszarach oraz trochę gazu i pyłu w zewnętrznych częściach) światłem gwiazdy częściowo odbitym, częściowo pochłoniętym i ponownie emitowanym. Ze względu na jej dużą jasność, bogatą strukturę mgławicy można dostrzec nawet za pomocą konwencjonalnych teleskopów, a szczegółowe badania za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble′a niedawno ujawniły takie szczegóły, jak dyski pyłu i gazu formujące się wokół jasnych gwiazd i oddziałujące z nimi. Uważa się, że są to początki układów planetarnych. Na jej północnym krańcu mgławica jest podzielona na dwie części wyraźnym pasem pyłowym. Mniejszej części Messier przypisał dodatkowy numer (M43). Jak można się było spodziewać po tak jasnym obiekcie, M42 ma bogatą historię w zarejestrowanej astronomii od Ptolemeusza (który skatalogował gromadę Trapez, jeśli nie samą mgławicę) przez francuskiego prawnika i astronoma-amatora Nicholasa-Claude′a Fabri de Peiresc (1610), Christiana Huygensa (1610), 1684), Hodierna (przed 1654 wykonał pierwszy rysunek) i Charles Messier. Biorąc pod uwagę, że lista Messiera koncentrowała się głównie na słabych, mglistych, niezbyt dobrze znanych lub nawet nieznanych obiektach, zaskakujące jest, że zdecydował się on uwzględnić obiekty od M42 do M45, które wszystkie są jasne i były dobrze znane w jego czasach. Nagrał je w ciągu jednej nocy (4 marca 1769) i sugerowano, że ich jedyną funkcją miał zwiększyć liczbę obiektów w pierwszej opublikowanej wersji swojego katalogu (przedłożonej 1771, opublikowanej 1774) do 45 - być może po prostu pobić liczbę (42) zawartą w katalogu obiektów południowych Lacaille′a z 1755 roku.

M43

M43 jest częścią mgławicy Oriona (M42) oddzieloną od głównego korpusu pasmem pyłu i czasami nazywana jest "mgławicą de Mairana". Po raz pierwszy została odkryta w 1733 roku przez de Mairana jako "blask otaczający gwiazdę" i składa się głównie ze stosunkowo wolnego od pyłu obszaru zjonizowanego wodoru (H II) i jego centralnie położonej ekscytującej gwiazdy (NU Orionis). Pył zmieszany z gazem zalegający wzdłuż lub na zewnątrz w pobliżu okrągłej granicy M43 ma znaczenie dla bilansu energetycznego regionu. Kompleks Orion A składający się z M42 i M43 jest najlepiej zbadanym regionem H II w naszej galaktyce, ale prace koncentrowały się głównie na centralnych częściach, a warunki panujące w gazie zewnętrznym nie są dobrze poznane.

M44

M44 to gromada otwarta "Ula" lub "Praesepe" (= żłobek) w Raku. Podobnie jak M42 i M43, jest to bardzo jasny (3,5 mag) obiekt znany od starożytności. Po raz pierwszy została rozdzielona na gwiazdy składowe przez Galileusza i zawiera około 350 członków. Pod wieloma względami, takimi jak kierunek ruchu i wiek (około 700 milionów lat), jest uderzająco podobna do pobliskiej gromady Hiady i sugeruje się, że obie gromady powstały w jednym gazowym obłoku. Ich właściwości rentgenowskie są jednak bardzo różne, prawdopodobnie z powodu różnic w ich populacjach podwójnych. Praesepe zawiera co najmniej cztery niebieskie marudery i kilka gwiazd δ Scuti. Gromada szczególnie nadaje się do badań tych gwiazd ze względu na dobrze znany jej wiek i metaliczność.

M45

M45 jest lepiej znana jako Plejady, młoda gromada otwarta w Byku. Ponownie, jest to bardzo jasny (1,6 mag) obiekt znany od starożytności. Plejady są czasami określane jako "Siedem Sióstr", ponieważ jest to liczba gwiazd normalnie widocznych gołym okiem. W greckej mitologii przedstawiają one Pleione i jej córki z Atlasem: Alcyone, Asterope (gwiazda podwójna), Electra, Maia, Merope, Taygeta i Celaeno. Podczas bardzo dobrej nocy widocznych może być ponad 12 z ponad 500 przeważnie słabych gwiazd tworzących gromadę. Plejady zostały po raz pierwszy wspomniane przez Hezjoda (1000 p.n.e.), ale są też odniesienia w Odysei (Homer), Biblii i niezliczonych innych nagraniach. Nazwa mogła pochodzić albo od Pleione, jednej z jaśniejszych gwiazd i mitologicznej matki siedmiu sióstr, albo od greckiego słowa oznaczającego "żeglować", ponieważ w miesiącach, w których Plejady były widoczne na niebie, Morze Śródziemne było bezpieczne dla greckich żeglarzy. Sama gromada jest dość młoda (70 milionów lat), składa się z kilku jasnych i wielu słabych gwiazd, ale ma tak małą gęstość, że jej oczekiwany czas życia to niewiele więcej niż kolejne 250 milionów lat. Jasne gwiazdy są osadzone w mgławicy, która odbija od nich światło. Najjaśniejsza z tych mgławic refleksyjnych znajduje się wokół Merope, ale odkryto je dopiero w drugiej połowie XIX wieku, kiedy stało się dostępne fotografowanie z długim czasem naświetlania. Jeszcze niedawno odkryto, że jasne gwiazdy obracają się szybko. Pleione wyrzucił pocisk gazowy w latach 1938-52, co przewidział na podstawie rotacji O Struwe. Od tego czasu wykazano, że gromada zawiera bardzo dużą liczbę członków karłów: wśród nich są 22 układy podwójne, trzy trójki i niezwykła liczba białych karłów. Ich obecność w tak młodej gromadzie wciąż nie została wyjaśniona. Do tego brązowe karły zostały znalezione w 1995 roku: są to obiekty o masach między gwiazdami a planetami, których istnienie przewidywano jedynie teoretycznie, zanim zostały zaobserwowane w gromadzie Plejad.

M46

M46 to umiarkowanie bogata gromada otwarta w Puppis, w kierunku, w którym rozróżnienie międzygwiezdne jest niezwykle małe. Był to pierwszy obiekt odkryty przez Messiera po przedstawieniu Akademii oryginalnej wersji swojej listy (od M1 do M45). Ma całkowitą populację ponad 500 gwiazd, a jej wiek oszacowano na 300 milionów lat. Zawiera kilka czerwonych olbrzymów i trzy zaćmieniowe układy podwójne, ale jak dotąd nie była przedmiotem wielu badań.

M47

M47 to gromada otwarta w Puppis, po raz pierwszy odnotowana (przed 1654) przez Hodiernę. Został ponownie odkryty niezależnie przez Messiera 19 lutego 1771 r., Ale popełnił błąd w znaku podczas obliczania jego położenia, dlatego uznano go za "brakujący przedmiot" (tj. Prawdopodobnie fałszywy), dopóki Oswald Thomas nie wyjaśnił błędu Messiera w 1934 r. Należy to podkreślić ponownie, że lista Messiera, w przeciwieństwie do wielu wcześniejszych kompilacji, zawiera bardzo niewiele błędów i żadnych fałszywych obiektów. W rezultacie zaufanie do Messiera było tak duże, że ta błędna pozycja przetrwała w Katalogu Ogólnym Johna Herschela, który zauważył, że: "Tej gromady nie zaobserwowano od tamtej pory. To chyba bardzo luźny i biedny". W dobrych warunkach M47 jest widoczna gołym okiem (5,2 mag). Jest to luźna, młoda (78 milionów lat) gromada jasnych gwiazd, która w całej populacji gwiazd przypomina Plejady i dlatego może być wykorzystana do badań porównujących ewolucję gwiazd w funkcji masy w różnych gromadach.

M48

M48 to kolejny "brakujący obiekt" (zobacz też M47). Gromada otwarta w Hydrze została zarejestrowana przez Messiera 19 lutego 1771 r., Ale błąd w redukcji danych spowodował niewłaściwą pozycję. Błąd został usunięty, a właściwy obiekt zidentyfikowany przez TF Morrisa w 1959 roku. W międzyczasie gromada została niezależnie ponownie odkryta przez Caroline Herschel. Ma średnicę kątową 54 minut kątowych i jasność wizualną 5,5 wielkości i dlatego można ją obserwować gołym okiem w dobrych warunkach. Gromada zawiera około 80 gwiazd, ale członkostwo wciąż nie jest całkowicie jasne i uważa się, że ma ona około 300 milionów lat.

M49

M49 jest najjaśniejszą galaktyką eliptyczną w Pannie. Została odkryta przez Messiera 19 lutego 1771 roku i była pierwszym zarejestrowanym członkiem ogromnej gromady galaktyk w Pannie, a później dwoma kolejnymi gigantycznymi galaktykami eliptycznymi (M60, M87). Jest mniej gęsta niż M87 i ogólnie bardziej żółta niż większość galaktyk w gromadzie. Uważa się, że galaktyki eliptyczne znajdują się na późnym etapie ewolucji, a M49 nie zawiera gazów, pyłów ani układów gwiazdotwórczych, ale zawiera około 6000 gromad kulistych. Są one szczególnie interesujące, ponieważ można wykazać, że należą one bardzo ściśle do dwóch różnych grup wiekowych. Niektóre teorie ewolucji galaktycznej przewidują, że duża część galaktyk eliptycznych powstała w wyniku połączenia galaktyk spiralnych, co w naturalny sposób doprowadziłoby do powstania młodszej i starszej populacji gromad kulistych w obrębie tej samej galaktyki eliptycznej. Trwające badania dynamiki próbują ustalić, czy są one zgodne z tym obrazem.

M3

M3 to bardzo bogata gromada kulista w konstelacji Canes Venatici. Było to pierwsze oryginalne odkrycie Messiera i prawdopodobnie obiekt, który zapoczątkował jego systematyczne poszukiwania mgławic i gromad. Ma około 500 000 gwiazd składowych w promieniu 300 lat świetlnych i jest jedną z najjaśniejszych gromad na półkuli północnej z wizualną jasnością 6,5 mag. Jej odległość od Słońca wynosi około 30 600 lat świetlnych, a jej wiek oszacowano na 6,5 miliarda lat. M3 jest bardzo dobrze zbadaną gromadą kulistą, częściowo dlatego, że zawiera więcej gwiazd zmiennych niż jakakolwiek inna. Do tej pory policzono 212 okresów i określono 186 okresów. Jaśniejsze gwiazdy mają zdumiewająco jednorodną jasność i jest jedna bardzo gorąca, młoda, niebieska gwiazda (odkryta przez Allana Sandage′a), której obecność w tej starej gromadzie nadal pozostaje tajemnicą (patrz także M13). Obecne teorie sugerują, że młoda gwiazda mogła zostać przechwycona stosunkowo niedawno przez przyciąganie grawitacyjne całej gromady.

M30

M30, podobnie jak M15, M70 i prawdopodobnie M62, jest starą gromadą kulistą (w Koziorożcu), której jądro uległo grawitacyjnemu kolapsowi. Została odkryta przez Messiera w 1764 roku, ale była bardzo aktywnie badana dopiero od około 1994 roku, kiedy odkryto, że funkcja jasności gromady nie zgadza się z kształtem funkcji wyprowadzonym ze standardowych modeli ewolucji gwiazd. M30 stała się zatem przypadkiem testowym do badania modyfikacji populacji gwiazd w gęstych zapadniętych obszarach. Ogólnie światło emitowane przez gromadę jest znacznie bardziej niebieskie niż można by się spodziewać po obiekcie w tym wieku. Ma wyższą częstotliwość niebieskich maruderów (niebieskich, gorących gwiazd ciągu głównego, które wydają się zbyt młode, aby znajdować się w tak starej gromadzie) w jądrze niż inne gromady kuliste (do tej pory zidentyfikowano 48), co potwierdza teorię, że są one utworzone przez połączenie gwiezdne lub binarne. Ponadto uważa się, że jądro jest niezwykle ubogie w czerwone olbrzymy, ale jak dotąd żadna teoria nie była w stanie tego z powodzeniem wyjaśnić.

M32

M32 to galaktyka eliptyczna (typ E2) w Andromedzie, karłowaty towarzysz galaktyki Andromedy M31. Była to pierwsza odkryta galaktyka eliptyczna (Le Gentil, 1749). Jej bliskość (725 kpc) pozwoliła na rozdzielenie jej zewnętrznych obszarów na gwiazdy przez pierwszą generację dużych teleskopów optycznych (Baade 1944). Uważa się, że pod względem dynamicznym jest zdominowany przez centralny obiekt supermasywny (podobny do jądra M31). M32 jest pod wieloma względami bardzo niezwykłym obiektem. W porównaniu z innymi galaktykami karłowatymi o tej samej jasności absolutnej, jej centralna jasność powierzchniowa jest o cztery rzędy wielkości większa, a promień jądra o trzy rzędy wielkości mniejszy. Dlatego czasami określa się go mianem "kompaktowego" orbitreka, aby odróżnić go od "karłowatych" orbitreków. Znaleziono tylko kilka podobnych obiektów i żaden nie jest tak ekstremalny. Dodatkowo jej jądro wydaje się być kilka miliardów lat młodsze i bogatsze w metale niż obszary zewnętrzne: nadmiar promieniowania w ultrafiolecie wskazuje na gorący, młody składnik gwiezdny w jądrze. Jest to nieoczekiwane, ponieważ powszechnie uważa się, że galaktyki eliptyczne są starsze niż spiralne i dawno temu zakończyły formowanie się gwiazd. Te osobliwości, w połączeniu z faktem, że M32 i M110 są najbliższymi galaktykami eliptycznymi, a zatem naszą największą szansą na zbadanie takich obiektów, sprawiły, że M32 stała się celem wielu badań. Jak dotąd nie rozwinięto żadnej teorii, która mogłaby wyjaśnić wszystkie zagadkowe cechy galaktyki.

M33

M33 to galaktyka spiralna w Trójkącie, pozorna sąsiadka i prawdopodobnie odległa towarzyszka M31. Jest typu Scd, tj. późna (zaawansowana w swojej ewolucji) spirala bez poprzeczki lub centralnej czarnej dziury i mała w porównaniu z Drogą Mleczną i M31 (ponieważ wszystkie galaktyki w Grupie Lokalnej są małe w porównaniu z nimi). Droga Mleczna i M31 to gigantyczne spirale, podczas gdy M33 jest bliższa średniej wielkości galaktyki spiralnej. Została odkryta przez Hodiernę przed 1654 i ponownie niezależnie odkryta przez Messiera w 1764. M32 jest widoczna gołym okiem w wyjątkowo dobrych warunkach na południe od linii łączącej α Trianguli z β Andromedae. Odległość do tej galaktyki wynosi 3 miliony lat świetlnych. Ma średnicę około 50 000 lat świetlnych (połowę średnicy Drogi Mlecznej), chociaż przypuszcza się, że słabe obiekty odstające rozciągają się znacznie dalej (ponad 60 000 lat świetlnych). Jego masa wynosi od 10 do 14 miliardów mas Słońca (tylko materia świetlna - rozmiar halo ciemnej materii we wszystkich bliskich galaktykach jest nadal przedmiotem wielu badań i kontrowersji). Najbardziej uderzającą cechą M33 są wyraźne ramiona spiralne, które obejmują gromady kuliste i gwiazdy populacji II, jak również duże obszary zjonizowanego wodoru (H II). W szczególności istnieje jeden region HII, który ma około 1500 lat świetlnych średnicy i jest tak wyraźnie widoczny jako węzeł w ramieniu spiralnym, że ma swój własny numer w katalogu Herschela. Jest to największy znany region H II, ma widmo podobne do mgławicy Oriona (M42) i zawiera ponad 200 gorących, masywnych, młodych gwiazd. Ponadto w ramionach spiralnych znajduje się ponad 80 rozproszonych mgławic emisyjnych (widocznych jako węzły), a w głównym dysku trwa proces formowania się gwiazd. M33 jest zatem dobrym celem do badania formowania się gwiazd w całej galaktyce. Gromady kuliste w jej halo znacznie różnią się od gromad kulistych Drogi Mlecznej i wydają się być o kilka miliardów lat młodsze. Jak dotąd nie ma zadowalającego wyjaśnienia tego zjawiska. Z drugiej strony ogólna populacja gwiazd nie wykazuje żadnych oczywistych nieprawidłowości. Nie zaobserwowano jeszcze żadnych supernowych, ale kilka pozostałości supernowych. Zidentyfikowano sto dwanaście zmiennych: wśród nich cztery nowe, 25 cefeid i jeden rentgenowski pulsar zaćmieniowy (tj. gwiazda neutronowa z jakimś podwójnym towarzyszem o prawdopodobnie dość znacznej masie). Reszta zmiennych to głównie gwiazdy RR Lyrae.

M34

M34 to gromada otwarta w Perseuszu na północ od linii prostej między Algolem (β Persei) a γ Andromedae. Ze względu na dużą średnicę kątową (35 min kątowych, większą niż Księżyc w pełni) i stosunkowo dużą jasność pozorną (5,5) jest łatwo widoczny gołym okiem. Została po raz pierwszy odkryta przez Hodiernę przed 1654 rokiem, a później niezależnie ponownie odkryta przez Messiera. Gromada jest dość luźna i ma tylko około 100 gwiazd wewnątrz średnicy (co przekłada się na 14 lat świetlnych w odległości 14 000 lat świetlnych). Jej wiek oszacowano na około 250 milionów lat, co stawia M34 tuż pomiędzy Plejadami (70 milionów lat) a Hiadami (800 milionów lat) - dwiema najlepiej zbadanymi gromadami otwartymi na niebie. Można go zatem wykorzystać do badań porównawczych ewolucji aktywności chromosferycznej, prędkości obrotowej i obfitości litu w gwiazdach typu słonecznego, które są powszechne we wszystkich trzech gromadach.

M35

M35 to bogata gromada otwarta w Bliźniętach (w kierunku galaktycznego antycentrum). Ma z grubsza średni wiek (ale niezbyt dokładnie określony) i jest widoczna gołym okiem w dobrych warunkach (5,3 mag). M35 została prawdopodobnie po raz pierwszy odkryta przez de Chéseaux w 1746 roku: wspomniał on o "gromadzie gwiazd powyżej północnych stóp Bliźniąt". Ostatnio, ze względu na dużą jasność, dużą średnicę kątową (28 arcmin) i niewielką odległość (około 800 pc), jest jednym z najczęściej fotografowanych obiektów w katalogu. Zdjęcia tej gromady wykonane w ciągu ostatnich 100 lat mogą być wykorzystane do szeroko zakrojonych badań ruchów własnych członków gromady stąd wiele ostatnich badań koncentrowało się na porównaniu jej ruchu wewnętrznego z przewidywaniami dotyczącymi dynamicznej ewolucji gromad otwartych.

M36

M36 to gromada otwarta w Woźnicy i pierwsza z zestawu trzech (prawdziwych sąsiadów) w południowej części tej konstelacji (pozostałe dwie to M37 i M38). Wszystkie zostały po raz pierwszy odkryte przez Hodiernę przed 1654 rokiem. Wśród około 60 członków M36 znajduje się wiele szybko obracających się gwiazd, bardzo podobnych do gwiazd znajdujących się w gromadzie Plejady M45. Gromada nie zawiera żadnych czerwonych olbrzymów (w przeciwieństwie do swoich sąsiadów M37 i M38) i dlatego uważa się, że jest bardzo młoda, tj. ma zaledwie około 25 milionów lat.

M37

M37 jest najjaśniejszą z gromad otwartych tworzących grupę trzech w Woźnicy (patrz także M36, M38). Ma widzialną wielkość 6,2, dlatego nie jest widoczna gołym okiem. Jej średnica wynosi około 20-25 lat świetlnych i z ponad 500 członkami jest jedną z bogatszych gromad otwartych. Zawiera co najmniej 12 czerwonych olbrzymów i szacuje się, że ma około 300 milionów lat, co oznacza, że jest dość rozwiniętym typem gromady otwartej. Istnieje pewna sugestia z pomiarów prędkości radialnych gwiazd członkowskich, że kurczy się ona powoli.

M38

M38 jest najsłabszą z trzech gromad otwartych w Woźnicy. Tworzy charakterystyczny kształt ? lub krzyża i zawiera około 150 gwiazd. Spośród nich tylko jeden jest żółtym olbrzymem, a wiek gromady oszacowano na około 220 milionów lat. Ze względu na ten wiek i jej ruch własny zasugerowano, że ta gromada jest w powiązaniu binarnym z gromadą otwartą NGC 1907, ale nie zostało to jeszcze ostatecznie udowodnione.

M39

M39 to rzadka gromada otwarta w Łabędziu i chociaż Messier niezależnie odkrył ją w 1764 roku, jej wizualna wielkość 5,2 i rozszerzony rozmiar (32 min łuku, większy niż Księżyc w pełni) sprawiają, że prawdopodobnie była obserwowana wcześniej. Istnieją twierdzenia, że Le Gentil zidentyfikował ją w 1750 r., ale są one wątpliwe, ponieważ nie pozostawił on dobrej pozycji, a istnieją sugestie, że Arystoteles opisał gromadę już w 325 r. p.n.e. Uważa się, że M39 ma około 81 gwiazd składowych, ale trudno je zidentyfikować, ponieważ ten sam obszar jest bardzo bogaty w słabe gwiazdy Drogi Mlecznej. Wszyscy ci członkowie to ciąg główny bez gwiazd, które mają typ widmowy wcześniejszy (tj. Gorętszy) niż A, a gromada została datowana na około 230 do 300 milionów lat. Jej niewielka odległość (około 300 pc) i duże rozmiary sprawiają, że jest to łatwy obiekt do badania, a ostatnie zainteresowanie skupiło się na dynamicznej ewolucji gromady i porównaniu jej populacji gwiazd z innymi gromadami w tym samym wieku i metaliczności.

M2

M2 to jasna gromada kulista w Wodniku, tworząca na północy prawie prostokątny trójkąt z α i β Aquarii. Po raz pierwszy wspomniał o niej Jean Dominique Maraldi w 1746 roku, ale niezależnie od niej ponownie odkrył ją Charles Messier, który opisał ją jako mgławicę bez gwiazd. William Herschel jako pierwszy rozwiązał gwiazdy. M2 to bogata i zwarta gromada kulista zawierająca 150 000 gwiazd o średnicy około 150 lat świetlnych i o niewielkiej eliptyczności (typ E1, co oznacza, że jest prawie idealnie okrągła). Jej wizualna jasność wynosi 6,5 mag, a jej odległość od Słońca wynosi 36 000 lat świetlnych (tj. znacznie poza centrum Galaktyki) - ale istnieją pewne wątpliwości co do tej liczby, ponieważ niektóre źródła określają odległość na około 50 000 lat świetlnych. Wiek gromady określono na 13 miliardów lat. W porównaniu z innymi gromadami kulistymi, M2 ma stosunkowo niewielką liczbę gwiazd zmiennych: do tej pory wykryto 21 zmiennych, z których większość to gwiazdy typu RR Lyrae o okresach krótszych niż jeden dzień, ale są też trzy klasyczne (typu II) Cefeidy z okresami od 15 do 19 dni i jedna gwiazda RV Tauri z okresem 67 dni. Najjaśniejsze gwiazdy gromady to czerwone i żółte olbrzymy o jasności 14,1 mag (jasność bezwzględna -3,0).

M20

M20 to mgławica dyfuzyjna w Strzelcu, znana jako "Mgławica Trójdzielna" ze względu na swój trójpłatowy wygląd. Znajduje się około 2 stopnie na północny zachód od M8. Messier opisał "gromadę gwiazd", William Herschel przypisał różne numery poszczególnym częściom obiektu, a John Herschel jako pierwszy użył terminu "trójlistna gwiazda". M20 to typowa mgławica emisyjna, w której młode, gorące gwiazdy w centrum wzbudzają gaz otaczającej mgławicy, który następnie zmniejsza się, emitując czerwonawą poświatę. Sama jest otoczona niebieską mgławicą refleksyjną, szczególnie widoczną na północy. Podział na trzy części jest spowodowany ciemnymi, przesłaniającymi włóknami pomiędzy jasnymi mgławicami. Ma średnicę 30 lat świetlnych i znajduje się w odległości 2200-7600 lat świetlnych od Słońca. Jego wizualna jasność wynosi od 9 do 6,8 mag - zakres wartości wynikający z faktu, że ogólna jasność jest trudna do wykrycia w tym obiekcie, którego centralny obszar jest zdominowany przez kilka bardzo jasnych gwiazd. Najjaśniejsze z nich to układ potrójny składający się z trzech bardzo gorących i czterech słabszych członków. Podobnie jak M8 i M42, M20 jest źródłem radiowym na 9,4 cm. To stosunkowo krótkofalowe promieniowanie wskazuje, że źródłem musi być emisja termiczna, a temperatura mgławicy została obliczona na podstawie tego na około 10 000 K.

M21

M21 jest młodą gromadą otwartą w Strzelcu, położoną blisko, ale niezwiązaną z Mgławicą Trójlistna Koniczyna (M20). Została odkryta w 1764 roku przez Messiera, który opisał ją jako "gromadę gwiazd w pobliżu M20". Gromada ma około 100 prawdopodobnych gwiazd członkowskich, z których część to wczesne gwiazdy typu B, a czerwienienie przez pył międzygwiazdowy jest stosunkowo niskie. Z tego powodu M21 nadaje się do badań powstawania gwiazd i kalibracji wskaźników odległości (nie martwienie się o zaczerwienienie jest zawsze zaletą). Jednak zainteresowanie badawcze tą gromadą było dość niskie i jest to jedna z niewielu młodych gromad otwartych, które wciąż nie zostały szczegółowo zbadane. Jej wiek szacuje się powszechnie na około 8 milionów lat, a odległość na 4300 lat świetlnych. Z tą liczbą wiążą się jednak pewne kontrowersje i nie jest do końca jasne, czy M20 czy M21 jest nam bliższa.

M22

M22 to bogata, stara gromada kulista w Strzelcu, bardzo jasna (5,1 mag) i dość bliska (około 10 000 lat świetlnych), ale tylko 1 stopień poza ekliptyką. Jego bliskość do płaszczyzny ekliptyki jest zarówno zaletą, jak i wadą: często pojawia się w połączeniu z planetami i była odkryta w 1665 roku (pierwsza zarejestrowana gromada kulista) przez niemieckiego astronoma Abrahama Ihle podczas obserwacji Saturna. Ale ponieważ patrzy się na nią wzdłuż linii wzroku przechodzącej przez dysk galaktyczny i zgrubienie, gromada jest mocno zaczerwieniona (tj. wiek i metaliczność są trudne do dokładnego określenia. W przypadku M22 są one nadal nieco niepewne, przy czym wiek zwykle określa się na około 12 miliardów lat. Ze względu na swoją jasność gromada ma bogatą historię obserwacyjną, pojawiając się na listach Halleya, Lacaille′a, le Gentila i de Chéseaux, zanim została włączona do katalogu Messiera. William Herschel był pierwszym, który rozdzielił ją na gwiazdy składowe, a w 1959 roku M22 była jedną z pierwszych gromad, dla których uzyskano diagram barw i jasności. Niedawno zbadano ją pod kątem gwiazd zmiennych i innych egzotycznych typów: do tej pory znaleziono 32 zmienne i jedną mgławicę planetarną, a od 1992 roku możliwe są trzy gwiazdy CH (bardzo egzotyczny typ układu podwójnego, rzadki w gromadach, patrz także M14) został zidentyfikowany. Gromada jest potencjalnie bardzo interesująca, ponieważ wskazuje warunki na bardzo wczesnym etapie protogalaktyki, ale ze względu na wspomniane powyżej problemy (głównie zaczerwienienie) nie została ona jeszcze dokładnie zbadana

M23

M23 to bardzo uboga, luźna gromada otwarta w Strzelcu (jedno z oryginalnych odkryć Messiera) z granicami, które są trudne do zdefiniowania. Jak dotąd wykazano, że członkami jest 150 gwiazd o średnicy liniowej około 15 lat świetlnych. Gromada jest stara jak na gromadę otwartą (około 300 milionów lat) i uważa się, że znaczną część swojego życia spędziła w ubogich w gaz regionach pomiędzy ramionami spiralnymi naszej Galaktyki. Można go zatem wykorzystać do testowania teorii na temat wpływu środowisk bogatych i ubogich w gaz na ewolucję gwiazd, a niedawne badania M23 wskazują, że środowisko nie ma dużego wpływu na metaliczność gwiazd po ich uformowaniu.

M24

M24 została odkryta przez Messiera w 1764 roku jako "gromada gwiazd". Nie jest to jednak prawdziwa gromada, ale po prostu skrawek Drogi Mlecznej widoczny przez tunel w zasłaniającym ją pyle międzygwiezdnym i dlatego wygląda jak gromada. Plama ta jest widoczna gołym okiem w dwóch trzecich drogi między ? Scuti a ? Sagittarii. Ma średnią wielkość 4,6. Wewnątrz obłoku gwiazd (NGC 6603) można wykryć słabą gromadę otwartą, która w niektórych przypadkach jest identyfikowana z obiektem Messiera. Jest to jednak błędne, ponieważ Messier wyraźnie opisał obłok, a nie słabą (11 mag) gromadę. Ośrodek międzygwiazdowy ma tendencję do gromadzenia się w ogromnych obłokach o średnicy około 25 lat świetlnych. Małe okienka w tych chmurach są ważne dla naszego zrozumienia struktury galaktycznej, ponieważ pozwalają nam badać materię, która normalnie byłaby przesłonięta.

M25

M25 to gromada otwarta w średnim wieku (90 milionów lat) w Strzelcu, którą odkrył de Chéseaux w 1746 roku. Ma jasność wizualną 6,5 magnitudo i jest widoczna nawet przez zwykłą lornetkę. Ze względu na swoją stosunkowo niewielką odległość (około 2000 lat świetlnych) i porównywalną łatwość, z jaką można ją zaobserwować, była jedną z pierwszych wykorzystanych do badań gwiazd zmiennych. W 1960 roku Allan Sandage zidentyfikował jedną zmienną cefeidy, U Sagittarii, i użył jej do kalibracji zależności okres-jasność dla cefeid. Od tego czasu jednak zidentyfikowano klastry bogatsze w zmienne, a zainteresowanie M25 zmalało.

M26

M26 to gromada otwarta w gwiazdozbiorze Tarczy, pozorna sąsiadka M11. Prawdopodobnie był widziany przez Le Gentila przed 1750 rokiem, ale Messier odkrył go niezależnie w 1764 roku i zauważył, że "nie można go było dostrzec w 3,5-stopowym teleskopie". Spośród 90 potwierdzonych członków tej gromady, 25 jest bardzo jasnych, ale jak dotąd nie przeprowadzono obszernych badań nad populacją gwiazd ani zakresem mas. W rzeczywistości M26 jest jednym z najrzadziej obserwowanych obiektów w katalogu Messiera, a jej najnowszy artykuł naukowy został opublikowany w 1940 r. (kiedy jej wiek określono na około 90 milionów lat, a odległość na 5000 lat świetlnych). Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest pozorny pierścień o niskiej gęstości gwiazdowej wokół środka. W obszarze o średnicy 3 minut kątowych (średnica gromady 15 minut kątowych) gęstość gwiazd jest o około 13% mniejsza niż w obszarach sąsiednich. Obecnie uważa się, że jest to spowodowane wyginięciem pyłu.

M27

M27 jest mgławicą planetarną w Vulpecula, znaną również jako "Mgławica HANTLE" ze względu na swój kształt. Była to pierwsza odkryta mgławica planetarna (Messier, 12 lipca 1764) i chociaż nie jest ani największa, ani najjaśniejsza, najłatwiej ją zaobserwować: większe mgławice planetarne są zazwyczaj słabsze, a jaśniejsze - małe . Mgławica powstała około 3000 do 4000 lat temu, kiedy gigantyczna gwiazda zdmuchnęła jej zewnętrzne warstwy. W związku z tym wciąż rozszerza się w tempie 6,8 sekundy kątowej rocznie, a centralna gwiazda (pozostałe jądro olbrzyma) jest gorącym, niebieskim karłem podrzędnym o temperaturze 85 000 K (typ widmowy O7) z prawdopodobnie słabym żółtym towarzysz. Gwiazda ta emituje światło głównie w niewidzialnych częściach widma, które jest następnie absorbowane i ponownie emitowane przez mgławicę w zakresie widzialnym (głównie w jednej zielonej linii widmowej). Odległość do mgławicy planetarnej jest trudna do określenia (częsty problem dla tych obiektów): proponowane wartości wahają się od 400 do 3500 lat świetlnych. Ale jeśli przyjmiemy, że odległość wynosi 1200 lat świetlnych, to gwiazda centralna ma wewnętrzną jasność równą jednej trzeciej jasności Słońca, a mgławica jako całość emituje 100 jasności Słońca całkowicie w widzialnej części widma. Daje to pozorną jasność 7,4 (tj. Nie jest widoczna gołym okiem). Średnica kątowa najjaśniejszej części mgławicy wynosi 6 minut kątowych, a kształt hantli zawdzięczamy temu, że obserwujemy mgławicę z jej płaszczyzny równikowej. Gdybyśmy zobaczyli ją z jednego z biegunów, wyglądałaby jak pierścień, bardziej jak M57.

M28

M28 to bogata, gęsta gromada kulista w Strzelcu. Została odkryta przez Messiera jako "mgławica niezawierająca gwiazdy" i po raz pierwszy rozdzielona na gwiazdy składowe przez Williama Herschela. Jeśli chodzi o większość gęstych gromad kulistych, M28 jest interesująca głównie ze względu na swoje gwiazdy zmienne i podwójne układy gwiazd. Ostatnio dużo uwagi poświęcono ewolucji układów podwójnych w bogatych środowiskach, ponieważ wydają się one mniej powszechne w tych gromadach, niż się przewiduje. Z drugiej strony bardziej egzotyczne odmiany układów podwójnych (takie jak układy podwójne gwiazd neutronowych) wydają się szczególnie częste w rdzeniach bogatych gromad. W 1987 roku w M28 odkryto pulsar milisekundowy (drugi znaleziony w gromadzie kulistej po odkryciu pulsara w M4). Obraca się ponad 2000 razy szybciej niż pulsar Kraba (raz na 11 milisekund). Uważa się, że tak krótkie okresy powstają w wyniku interakcji z podwójnym towarzyszem, aw 1997 roku rozbłysk rentgenowski w M28 został zinterpretowany jako dowód na to, że gwiazda neutronowa powoli akreowała materię z tego towarzysza. Zainteresowanie M28 od tego czasu koncentrowało się głównie na jego aktywności rentgenowskiej.

M29

M29 to bardzo młoda gromada otwarta w Łabędziu. Została odkryta przez Messiera w 1764 roku i jest szczególnie mocno przesłonięta przez materię międzygwiazdową. Oszacowano, że na linii wzroku M29 pył międzygwiezdny jest 1000 razy gęstszy niż zwykle. Rozpraszanie światła gromady prowadzi do ogólnego zaczerwienienia i ściemnienia wraz z wysoką polaryzacją. Efekty te sprawiają, że trudno jest ocenić, ile światła i jakiego koloru są naprawdę emitowane przez gwiazdy członkowskie, a zatem ich wiek i odległość są trudne do określenia. Uważa się, że w ramach odpowiednio dużych słupków błędu M29 jest młoda (tj. ma mniej niż 10 milionów lat) i znajduje się zaledwie około 4000 lat świetlnych stąd. Zawiera jedną zmienną typu γ Cas i kilka innych podejrzanych zmiennych, a także przeprowadzono pewne badania jej trzech układów podwójnych i gorących gwiazd w gromadzie, ale wszystkie te badania są utrudnione przez niepewność związaną z podstawowymi parametrami.

M11

M11 to gromada otwarta lub galaktyczna w Tarczy (2 stopnie na zachód i nieco na południe od η Tarczy). Ma bardzo interesujący zarys w kształcie strzały w najgęstszej części i grupę gwiazd w kształcie litery V przed strzałką. To skłoniło admirała Smytha do opisania go jako "lot dzikich kaczek" i dlatego jest czasami nazywany gromadą "dzikich kaczek". Niemiecki astronom Gottfried Kirch po raz pierwszy odkrył gromadę w 1681 roku. M11 zawiera 2900 gwiazd o średnicy około 15 lat świetlnych. Jak na gromadę otwartą jest ona bardzo bogata i zwarta, a gwiazdy w regionach centralnych są oddalone od siebie średnio o zaledwie 1 rok świetlny. Pięćset z tych gwiazd jest jaśniejszych niż 14 mag, a ogólna jasność gromady wynosi 6,3 mag. Odległość do Słońca wynosi około 6000 lat świetlnych, czyli prawdopodobnie nie jest to kondensacja w obłoku gwiezdnym Tarcza, na tle którego się pojawia, ale bliżej nas. Gromada jest czasami uważana za stosunkowo młodą, liczącą 250 milionów lat, ale niektóre źródła podają również dwukrotnie tę wartość. Poparcie dla wyższego wieku pochodzi ze względnej obfitości żółtych i czerwonych olbrzymów o bezwzględnej wielkości -1 (tj. Stosunkowo słabych starych gwiazd). W rzeczywistości, M11 ma więcej żółtych olbrzymów niż większość gromad otwartych i pod tym względem jest podobna do M67.

M110

M110 jest drugą z dwóch małych galaktyk eliptycznych w pobliżu Galaktyki Andromedy, które można zobaczyć przez małe teleskopy. Messier skatalogował pierwszego towarzysza M31 jako M32, ale, co dziwne, nigdy nie umieścił drugiego towarzysza na swojej liście, mimo że pokazał M31 z obydwoma towarzyszami na rysunku w 1807 r. i twierdził, że odkrył ją w 1773 r. Do 1966 r. była znana wyłącznie jako NGC 205, kiedy angielski astronom-amator KGlyn Jones zaproponował dodanie go jako M110, ostatniego obiektu Messiera. M110 leży ponad 1 stopień na północny zachód od M31 i chociaż jest większa niż M32, jest trudniejsza do zobaczenia, ponieważ ma niższą jasność powierzchniową. Jest klasyfikowany jako typ E5 lub E6, co oznacza, że ma znacznie wydłużony kształt. Dwa niezwykłe aspekty M110 to istnienie obłoków pyłu i gromad młodych gwiazd w pobliżu jej centrum, które normalnie nie występują w galaktykach eliptycznych.

M12

M12 to gromada kulista w Ophiuchus blisko M10, ale nieco większa, słabsza i znacznie mniej skoncentrowana w kierunku centrum. Została odkryta przez Charlesa Messiera, ale William Herschel jako pierwszy rozdzielił ją na gwiazdy w 1783 roku. Gromada ma średnicę około 100 lat świetlnych i znajduje się w odległości około 19 000 lat świetlnych od Słońca. Jest to bardzo luźna gromada iw pewnym momencie uważano ją nawet za typ pośredni między gromadą kulistą a gromadą galaktyczną (było to zanim odkryto, że te dwa typy gromad są zupełnie różne pod względem wieku i populacji gwiazd). Ma wizualną jasność 6,7 mag i średnicę 100 lat świetlnych. Allan Sandage zbadał klaster pod kątem zmiennych i znalazł tylko 13.

M13

M13 to gromada kulista w Herkulesie (2,5 stopnia na południe od η Herculis), "Wielka Gromada Kulista w Herkulesie" odkryta przez Edmunda Halleya w 1714 r., który zauważył, że "widoczna jest gołym okiem, gdy niebo jest pogodne i nie ma Księżyca" . Po raz pierwszy została rozwiązana przez Williama Herschela i od tego czasu jest obiektem zainteresowania wielu profesjonalistów i amatorów, głównie dlatego, że jest bardzo jasna i łatwa do zaobserwowania z półkuli północnej. M13 to dość otwarta gromada, prawie idealnie okrągła w zarysie, o średnicy 150 lat świetlnych, jasności wizualnej 5,8 mag i ponad pół miliona gwiazd. W jej centrum gwiazdy są 500 razy bardziej skoncentrowane niż w sąsiedztwie Słońca. Jego wiek oszacował Arp na 14 miliardów lat (1962). Duża szerokość geograficzna gromady prowadzi do dużej osi jej orbity, co oznacza, że spędziła ona większość swojego długiego życia w dużej odległości od destrukcyjnych efektów pływowych Centrum Galaktyki - stąd duża koncentracja gwiazd i jej niemal idealny kształt . Jej odległość od Słońca wynosi 22 800 lat świetlnych, mierząc z jej zmiennych (nieco więcej niż z pomiarów prędkości radialnej). Podobnie jak M3 zawiera jedną gorącą, młodą, niebieską gwiazdę (Barnard nr 29), której obecności w tej starej gromadzie nie da się łatwo wytłumaczyć. Zawiera również 15 gwiazd zmiennych i cztery pozornie ubogie w gwiazdy regiony.

M14

M14 to gromada galaktyczna w Ophiuchus, odkryta przez Messiera i po raz pierwszy rozdzielona na gwiazdy składowe przez Williama Herschela w 1783 roku. Ma średnicę 55 lat świetlnych i brakuje jej gęstej centralnej koncentracji. Kontur jest lekko spłaszczony (typ eliptyczności E1), a jego wizualna jasność wynosi 7,6 mag. Odległość do Słońca wynosi około 27 400 lat świetlnych. M14 jest stosunkowo bogata w gwiazdy zmienne, do tej pory odkryto ich 70. Szczególnie interesująca jest nowa (16 mag), która pojawiła się w tej gromadzie między 21 a 28 czerwca 1938 roku, ale została odkryta dopiero w 1964 roku, kiedy Amelia Wehlau z University of Western Ontario znalazła ją podczas poszukiwań klisz fotograficznych wykonanych przez Helen Sawyer Hogg między 1932 i 1963. Była to dopiero druga nowa pojawiająca się w gromadzie kulistej (pierwsza w M80 w 1860) i pierwsza kiedykolwiek sfotografowana

M15

M15 to gromada kulista w Pegazie (blisko ε Pegasi), odkryta po raz pierwszy przez Jeana Dominique'a Maraldiego 7 września 1746 roku. Rozdzieliła ją na gwiazdy William Herschel. To kolejna bardzo bogata i stara gromada kulista. Ma średnicę 88 lat świetlnych, a jego supergęste jądro ulega zapadnięciu. Często występuje to w dynamicznej ewolucji gromad kulistych: ze 147 w Drodze Mlecznej, 21 ma zapadnięty rdzeń (jak np. M30 i M70), a kandydatów jest jeszcze ośmiu. W przypadku M15 nie jest do końca jasne, czy jądro zapadło się po prostu pod wpływem własnej grawitacji, czy też w centrum znajduje się supermasywny obiekt przypominający obiekty, o których sądzi się, że znajdują się w centrach jąder galaktyk. Kosmiczny Teleskop Hubble′a wykonał ostatnio zdjęcia gęstego jądra. Mierząc prędkości gwiazd centralnych, możliwe będzie rozwiązanie tego problemu. Wiek gromady oszacowano na 12 miliardów lat. Ma wizualną jasność 6,2 mag i znajduje się w odległości około 32 000 lat świetlnych. M15 jest trzecią najbogatszą gromadą pod względem zmiennych: do tej pory odkryto 112, w tym jedną klasyczną (typu II) cefeidę. Zawiera również dziewięć pulsarów, z których jeden wydaje się być składnikiem układu podwójnego gwiazdy neutronowej. Układy podwójne gwiazdy neutron-plus-neutron są szczególnie interesujące, ponieważ wykazują silne ogólne efekty relatywistyczne, takie jak znaczne przesunięcia peryhelium, wpływ na przechodzące światło i fale grawitacyjne, które przenoszą energię rotacyjną i prowadzą do spowolnienia częstotliwości pulsara, a także okresu orbitalnego. Jest to również pierwsza gromada, w której można było zidentyfikować mgławicę planetarną, a w 1988 roku odkryto, że źródłem promieniowania rentgenowskiego jest układ podwójny gwiazdy normalnej plus neutronowej z okresem 9 godzin.

M16

M16 to gromada otwarta w gwiazdozbiorze Węża, powiązana z Mgławicą ORZEŁ (1 stopień na północ i 2,5 stopnia na zachód od ? Scuti). Została odkryta przez de Chéseaux w 1746 roku jako "gromada gwiazd" i znajduje się na kolejnym wewnętrznym ramieniu spiralnym galaktyki, oddalonym od nas, obok M17. M16 jest pod wieloma względami podobna do Mgławicy Laguna M8. Gromada utworzona z gazu Mgławicy Orzeł i jej jasne, młode gwiazdy teraz ją oświetlają. Mgławica wykazuje ciągłe formowanie się gwiazd w ciemnych "trąbach słonia" widocznych na północy. Zawiera również czarne globule, które zapadają się w obłoki protogwiazdowe (głównie na południowym wschodzie). Kosmiczny Teleskop Hubble'a wykonał wiele szczegółowych zdjęć tego szczególnie pięknego obiektu. Gromada gwiazd jest jedną z najjaśniejszych z natury, a jej jasność bezwzględna wynosi -8,21. Ma średnicę 7 min kątowych w odległości 7000 lat świetlnych i wizualną jasność 6,4 magnitudo. Jego wiek oszacowano na 5,5 miliona lat.

M17

M17 to mgławica dyfuzyjna w Strzelcu, zwana różnie jako Mgławica Omega, Łabędź, Podkowa lub Homar. Została odkryta przez de Chéseaux w 1746 roku i sąsiaduje z M16. Średnica jej najjaśniejszej części wynosi około 15 lat świetlnych, ale słabo świecąca i ciemna materia rozciąga się na rozmiar co najmniej 40 lat świetlnych. Jak wiele mgławic, składa się ona z jasnych włókien i ciemnej, przesłaniającej materii i formowania się gwiazd albo niedawno ustało, albo nadal zachodzi w jej centrum. Gromada około 35 jasnych, ale zaciemnionych gwiazd jest w niej osadzona, a mgławica świeci dzięki ponownej emisji światła pochłoniętego przez te gwiazdy. Masę najjaśniejszego gazu oszacowano na około 800 mas Słońca (znacznie więcej niż w porównywalnej pod innymi względami Mgławicy Oriona, M42). Główną różnicą między tą mgławicą a M8 i M16 jest różnica w jej obszarach absorpcji: M17 zawiera dużą ilość ciemnej, przesłaniającej materii, więcej niż którakolwiek z dwóch pozostałych mgławic. Jej odległość od Słońca wynosi od 5 do 6000 lat świetlnych. Mgławica jest źródłem radiowym w odległości 9,4 cm i wykazano, że emituje promieniowanie podczerwone spolaryzowane w 29%. Może to wskazywać na istnienie "mgławic dwubiegunowych" lub płatów materiału rozpraszającego w obszarach polarnych. Wykryto również dwupłatowe źródło radiowe rozciągające się od centralnej gromady w podczerwieni.

M18

M18 to gromada otwarta w Strzelcu odkryta przez Messiera jako "gromada małych gwiazd". Leży między M17 a M24. Gromada zawiera około 20 elementów i ma średnicę kątową 9 minut kątowych. Jej jasność wizualna wynosi 7,5, co czyni ją jedną z luźniejszych i uboższych gromad. Odpowiednio, do tej pory nie spotkało się to z dużym zainteresowaniem naukowców. Jej odległość od Słońca została oszacowana na 4900 lat świetlnych, ale wartość ta jest kwestionowana, ponieważ niektóre źródła podają do 6000 lub mniej niż 4000 lat świetlnych. M18 jest ogólnie uważana za dość młodą (32 miliony lat). Jego najgorętsze gwiazdy są typu B3 (tj. bardzo gorące i młode), ale zawiera jasne żółte i pomarańczowe oraz niebieskie gwiazdy.

M19

M19 to gromada kulista w Ophiuchus, odkryta przez Messiera, ale po raz pierwszy rozwiązana przez Williama Herschela w 1784 roku. Można ją łatwo zlokalizować 8 stopni na wschód od Antaresa i osadzić w Drodze Mlecznej. Znajduje się w odległości 27 000 lat świetlnych (4600 lat świetlnych od centrum Galaktyki), ma średnicę 25 lat świetlnych i jasność wizualną 6,8 mag. M19 jest najbardziej spłaszczoną ze znanych gromad kulistych o eliptyczności E3 - E4.

M1

M1 to słynna Mgławica KRAB w Byku, jeden z najsłynniejszych obiektów na niebie, pozostałość po wybuchu supernowej obserwowanej w 1054 r. Messier natknął się na nią w 1758 r., śledząc kometę przelatującą przez Byka; opisał mgławicę jako "wydłużoną jak płomień świecy". Jednak została już odkryta przez angielskiego astronoma, Johna Bevisa, w 1731 roku. M1 leży nieco ponad stopień na północny zachód od Zeta Tauri i jest plamą o jasności 8mag, mierzącą pozorną wielkość około 8 na 6 minut kątowych; jego prawdziwe wymiary to około 11 na 7,5 lat świetlnych. Jej popularna nazwa pochodzi od opisu lorda Rosse′a, który zauważył włókna wystające z niego jak szczypce kraba. W jej centrum znajduje się gwiazda neutronowa szesnastej wielkości, pulsar Krab; to skompresowany rdzeń gwiazdy, która eksplodowała. M1 leży około 6500 lat świetlnych stąd.

M10

M10 to gromada kulista w konstelacji Ophiuchus (gwiazda 30 Ophiuchi znajduje się zaledwie 1 stopień na wschód-południowy wschód). Został odkryty przez Messiera, który nie rozdzielił żadnej gwiazdy, ponieważ jest dość skompresowany. Ma średnicę 70 lat świetlnych, ale jej jasne jądro jest tylko o połowę mniejsze. Jej wizualna jasność wynosi 6,7 mag i wykazuje lekkie spłaszczenie (eliptyczność E1). Odległość do Słońca wynosi około 13 400 lat świetlnych (niektóre źródła podają wartości do 16 300 lat świetlnych). M10 była badana pod kątem gwiazd zmiennych przez Baade′a, ale zawiera tylko trzy do czterech z nich i dlatego nie była szczegółowo badana przez astronomów.

M100

M100 jest jedną z największych galaktyk spiralnych w Gromadzie w Pannie, a jej prawdziwy rozmiar jest podobny do Galaktyki Andromedy, M31. Leży w Coma Berenices, uzupełniając trójkąt wokół gwiazdy 6 Comae Berenices z M98 i M99, z których wszystkie zostały odkryte przez Mechaina tej samej owocnej nocy w marcu 1781 roku. Chociaż M100 jest skatalogowana jako dziewiąta wielkość, mniej więcej dwa razy jaśniejsza niż M98 i M99 nie jest łatwiej zobaczyć wizualnie niż te galaktyki, ponieważ jej światło jest rozproszone na większym obszarze, co skutkuje niską jasnością powierzchni. Jest klasyfikowany jako typ Sc. Lord Rosse jako pierwszy zobaczył jej ramiona spiralne w 1850 roku. Allan Sandage doszedł do wniosku, że dwa główne ramiona mają grubość około 3000 lat świetlnych, czyli dwa razy więcej niż ramiona w naszej Galaktyce. Asymetria w kształcie ramion spiralnych wydaje się wynikać z zakłóceń grawitacyjnych ze strony pobliskiej karłowatej galaktyki eliptycznej NGC 4322, w mniejszej skali interakcji między Galaktyką Wir M51 i jej towarzyszem. Widziano tu cztery supernowe w latach 1901, 1914, 1959 i 1979. Wydarzenie z 1979 roku było niezwykle jasne, osiągając szczyt jedenastej wielkości; w następnym roku emisja radiowa z jej pozostałości została zarejestrowana przez astronomów za pomocą Very Large Array , po raz pierwszy wykryto pozagalaktyczną supernową na falach radiowych. Zdjęcia M100 wykonane w podczerwieni w 1995 roku pokazały istnienie krótkiej poprzeczki w centrum galaktyki, zakończonej dwoma krótkimi ramionami zakrzywionymi w kierunku przeciwnym do zewnętrznych ramion spiralnych. Na końcach tych ramion znajdują się obszary formowania się gwiazd, część pierścienia powstawania gwiazd około 1500 lat świetlnych od jądra galaktyki, co widać na zdjęciach wykonanych w ultrafiolecie. To odkrycie jest zgodne ze zdjęciami, które pokazują, że kolor jądra galaktyki jest podobny do koloru ramion spiralnych, co sugeruje niedawne formowanie się gwiazd w tym regionie, co może być kolejną konsekwencją interakcji z pobliskim karłem. M100 odegrała znaczącą rolę w próbach zmierzenia skali odległości Wszechświata, ze względu na jej wybitność w gromadzie Panny. Obserwacje 20 zmiennych cefeid w jej ramionach spiralnych za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble′a doprowadziły do dokładnego określenia jej odległości (a tym samym odległości Gromady w Pannie) na 56 ± 6 milionów lat świetlnych, ogłoszonej w 1994 roku.

M101

M101 to wielka galaktyka spiralna w Wielkiej Niedźwiedzicy, położona 5,5 stopnia na północ od Eta Ursae Majoris, gwiazdy na końcu rękojeści Pługa (lub Wielkiego Wozu). Został odkryty w marcu 1781 roku przez Mechaina i dodany przez Messiera do jego listy w ostatniej chwili bez sprawdzania go. M101 jest sklasyfikowany jako typ Sc, co oznacza, że jego ramiona są luźno owinięte i pięknie prezentują się na zdjęciach z długim czasem naświetlania. Co zaskakujące, galaktykę można wykryć jako blady, zaokrąglony dysk przez lornetkę, ale żadne szczegóły nie będą widoczne bez teleskopu. Najjaśniejsze obłoki wodoru w ramionach spiralnych mają swoje własne numery NGC, szczególnie NGC 5461 i 5462 w najdłuższym ramieniu po zachodniej stronie galaktyki. Odkryto trzy supernowe w latach 1909, 1951 i 1970. M101 jest otoczona przez rodzinę około ośmiu małych galaktyk satelitarnych. Obserwacje w ultrafiolecie w 1981 roku pokazały zmarszczki formowania się gwiazd rozciągające się na wschód od M101 w kierunku jednego z tych satelitów, nieregularnej galaktyki karłowatej NGC 5477, innego przykładu interakcji wpływających na rozmiar i strukturę galaktyki. Z obserwacji zmiennych cefeid wynika, że M101 jest oddalona o około 25 milionów lat świetlnych.

M102

M102 to zduplikowana obserwacja M101, błąd spowodowany przez Mechaina. Pierwotnie zgłosił to w 1781 roku Messierowi, który umieścił to na zaufaniu na swojej trzeciej i ostatniej liście bez sprawdzania, podobnie jak zrobił to z M101 i M103. Jednak Mechain przyznał się do błędu w liście do Bernoulliego dwa lata później, więc M102 jest obecnie uważana za nieistniejącą.

M103

M103 to gromada otwarta w Kasjopei, około 1 stopień na północny wschód od Delta Cassiopeiae, odkryta przez Mechaina w 1781 roku. Podobnie jak w przypadku M101 i M102, Messier nie sprawdził jej przed włączeniem; gdyby to zrobił, wydaje się prawdopodobne, że zauważyłby również większą i znacznie bardziej kometowatą gromadę otwartą NGC 663 1,5 stopnia na północny wschód. Obie te gromady są członkami asocjacji Cassiopeia OB8. Admirał Smyth opisał M103 jako grupę w kształcie wachlarza i oszacował, że składa się z około 20 członków łatwo wykrywalnych w jego teleskopie, z których cztery najjaśniejsze mieszczą się w zakresie od siódmej do dziewiątej wielkości. Wiadomo, że najjaśniejszy z nich, który w rzeczywistości jest zgrabnym podwójnie podzielnym w małych otworach, leży na pierwszym planie, a zatem w ogóle nie jest prawdziwym członkiem. Według współczesnych pomiarów gromada ta znajduje się nieco ponad 8000 lat świetlnych stąd i ma około 30 milionów lat. M103 był ostatnim obiektem na trzeciej i ostatniej liście obiektów Messiera; kolejne obiekty zostały dodane później przez innych.

M104

M104 to galaktyka spiralna na pograniczu Panny i Kruka, popularnie nazywana GALAKTYKĄ SOMBRERO ze względu na podobieństwo do meksykańskiego kapelusza z szerokim rondem. M104 to galaktyka spiralna typu Sa (lub prawdopodobnie pośrednia pomiędzy Sa i Sb), widziana tylko około 6 stopni od krawędzi. Została odkryta przez Mechaina i dodana ręcznie do własnej kopii drukowanej wersji katalogu Messiera. W 1921 roku francuski astronom C. Flammarion zasugerował oficjalne dodanie jej do listy Messiera jako M104, a sugestia ta została ogólnie przyjęta. Fotografie pokazują duże centralne zgrubienie otoczone rojem gromad kulistych i poprzecinane ciemnym pasmem pyłu w płaszczyźnie galaktyki; wydaje się, że ten ciemny pas został po raz pierwszy wykryty przez Williama Herschela. Chociaż Sombrero leży w Pannie, prawdopodobnie nie jest członkiem Gromady w Pannie, ale znajduje się nieco bliżej nas, około 35 milionów lat świetlnych stąd.

M105

M105 jest galaktyką eliptyczną w Lwie, około 1 stopnia na północ od M95 i M96, z którymi tworzy trójkąt; jest również fizycznie powiązany z tą parą, ponieważ wszystkie trzy są częścią rzadkiej gromady znanej jako grupa galaktyk w Lwie. Została odkryta w 1781 roku przez Mechaina i została wymieniona w jego liście do J Bernoulliego, w którym przyznał się do duplikacji M101 i M102. Chociaż Messier najwyraźniej nigdy nie widział tego obiektu na własne oczy, w 1947 roku został zidentyfikowany jako NGC3379 przez Helen Sawyer Hogg, która zaproponowała jego przyjęcie jako M105. Jest klasyfikowany jako typ E1, co oznacza, że jest prawie idealnie okrągły. M105 ma dwóch mniejszych i słabszych towarzyszy: NGC 3384, eliptyczną i NGC 3389, spiralną. Obserwacje radiowe na długości fali 21 cm opublikowane w 1989 roku wykazały istnienie pierścienia gazowego wodoru o szerokości ponad 600 000 lat świetlnych, krążącego wokół M105 i NGC 3384. Nie ma żadnych śladów gwiazd ani nawet pyłu w tym pierścieniu, co sugeruje, że składa się on z całkowicie z pierwotnego wodoru pozostałego po Wielkim Wybuchu, który nigdy nie stał się częścią żadnej galaktyki. Ponadto pobliska M96 wydaje się wchodzić w interakcję z pierścieniem i przechwytywać część gazu.

M106

M106 to galaktyka spiralna w Canes Venatici nieco ponad półtora stopnia na południe od gwiazdy piątej wielkości 3 Canum Venaticorum. Przy jasności ósmej magnitudo jest dość łatwo dostępna dla małych teleskopów. Mechain odkrył go w 1781 roku i wspomniał o tym w tym samym liście do Bernoulliego, co o odkryciu obiektów znanych obecnie jako M105 i M107. W 1947 roku została zidentyfikowana jako NGC 4258 przez Helen Sawyer Hogg, która zaproponowała jej przyjęcie jako M106. Jest klasyfikowany jako typ Sb, ale wykazuje oznaki zniekształcenia ramion spiralnych. Ponieważ jest przechylony stromo w naszą stronę, trudno jest ocenić pełny zakres zakłóceń. Na podstawie radiowych obserwacji prędkości maserów wodnych krążących wokół jądra galaktyki astronomowie wywnioskowali o istnieniu ciała centralnego o średnicy mniejszej niż rok świetlny i masie około 36 milionów Słońc - innymi słowy, prawdopodobnej masywnej czarnej dziury. Do tej pory zaobserwowano erupcję jednej supernowej, 1981K, w M106. Szacunki odległości galaktyki wahają się od około 23 do prawie 30 milionów lat świetlnych, w zależności od zastosowanej techniki.

M107

M107 to gromada kulista w Ophiuchus, około 2,75 stopnia na południe od Zeta Ophiuchi. Podobnie jak M105 i M106 została odkryta przez Mechaina, ale najwyraźniej nigdy nie była widziana przez Messiera. W 1947 roku Helen Sawyer Hogg zidentyfikowała ją jako NGC 6171 i zasugerowała dodanie jej do katalogu Messiera z oznaczeniem M107. Wizualnie wydaje się stosunkowo rzadki w porównaniu z innymi kulistymi, pokrywając około jednej trzeciej pozornej średnicy Księżyca w pełni, ale pojawiając się tylko w ósmej wielkości. Jej odległość wynosi około 19 000 lat świetlnych.

M108

M108 to galaktyka spiralna w Wielkiej Niedźwiedzicy, położona w jednej trzeciej drogi od M97 (Mgławica Sowa) do Beta Ursae Majoris. Messier odniósł się do tego w swoim katalogu w notatce na temat M97, mówiąc, że leży w pobliżu, ale ponieważ jego położenie nie zostało określone, nigdy nie umieścił go jako osobnego wpisu. Podobnie jak wiele przedmiotów, wydaje się, że jako pierwszy zwrócił mu na to uwagę Mechain. W 1960 roku amerykański historyk O Gingerich zidentyfikował ten obiekt jako NGC 3556 i zaproponował nazwanie go M108. Zwykle jest klasyfikowany jako typ Sc, ale G de Vaucouleurs uważał go za spiralę z poprzeczką. W rzeczywistości jego prawdziwy kształt jest trudny do ustalenia, ponieważ jest widziany prawie z boku i ma niejednolity wygląd spowodowany ciemnymi chmurami pyłu. Obserwacje radiowe, wykonane za pomocą Very Large Array i ogłoszone w 1997 r., ujawniły istnienie niewidzialnej otoczki gazowego wodoru o średnicy 21 000 lat świetlnych, rozciągającej się od wschodniej strony galaktyki. Pochodzenie tej muszli pozostaje zagadką; jedną z możliwości jest to, że jest to fala uderzeniowa wywołana erupcją ogromnej gromady supernowych miliony lat temu. W ostatnim czasie było to miejsce tylko jednej zaobserwowanej supernowej, 1969B.

M109

M109 to galaktyka spiralna z poprzeczką w Wielkiej Niedźwiedzicy, leżąca 0,66 stopnia na wschód od Gamma Ursae Majoris w czaszy Pługa (lub Wielkiego Wozu). Podobnie jak w przypadku M108, została wspomniana przez Messiera w jego notatce na temat M97, ale nie została zidentyfikowana ze znaną galaktyką aż do 1960 roku, kiedy O Gingerich doszedł do wniosku, że jest to to samo co NGC 3992. M109 jest klasyfikowana jako typ pośredni pomiędzy SBb a SBc. Znaczna część jej centralnego obszaru pokazuje widmo linii emisyjnych z powodu zjonizowanego gazu, co świadczy o niezwykłej aktywności w jej jądrze i umieszczaniu go wśród rodzaju galaktyk znanych jako "wykładziny". M109 była miejscem jednej zaobserwowanej supernowej, 1956A.

Mästlin, Michael (1550-1631)

Urodzony w Göppingen w Niemczech, wykładał i był asystentem PETERAPIANA, został profesorem astronomii w Tybindze, gdzie wykładał system kopernikański i ptolemejski. Uczył KEPLERA i pomógł mu opublikować jego pierwsze dzieło, Mysterium Cosmographicum (1596). Konstruował własne instrumenty astronomiczne. Był jednym z pierwszych trzech lub czterech astronomów, którzy zobaczyli w Kasjopei coś, co obecnie nazywa się supernową TYCHO, nową gwiazdą z 1572 roku. Ustalił, że nie porusza się ona w ciągu nocy, trzymając nić między dwiema gwiazdami, z nową na tej samej linii, a zatem nie była kometą.

Möbius, August Ferdinand (1790-1868)

Matematyk urodzony w Schulpforta w Saksonii (obecnie Niemcy), studiował astronomię pod kierunkiem Gaussa i napisał pracę doktorską na temat "Okultystyka gwiazd stałych przez planety". Został profesorem astronomii w Lipsku, odbudował tamtejsze obserwatorium i pisał o astronomii i mechanice nieba, przy czym praca ta została przyćmiona jego pomysłowymi pracami matematycznymi dotyczącymi tworzenia map i geometria analityczna (tytułowe pozycje matematyczne obejmują siatkę Möbiusa, funkcję Möbiusa i jednostronną powierzchnię zwaną wstęgą Möiusa).

Mädler, Johann Heinrich von (1794-1874)

Niemiecki astronom obserwował Księżyc i wraz z WILHELMEM BEERem narysował mapę Księżyca (1837). Został dyrektorem Obserwatorium Dorpat (Estonia).

Mégantyczne Obserwatorium Astronomiczne

Obserwatorium Mont Mégantic jest obsługiwane przez Université de Montréal. Znajduje się 250 km na wschód od Montrealu, na szczycie najwyższej góry Quebecu, na wysokości 1111 m.n.p.m. Teleskop Ritchey-Chrétien o średnicy 1,6 m służy do obserwacji w zakresie widzialnym i bliskiej podczerwieni. Teleskop służy do obrazowania, spektroskopii i polarymetrii w zakresie widzialnym. Dostępna jest również kamera na podczerwień, choć często jest ona "pożyczana" przez astronomów, którzy prowadzą obserwacje za pomocą TELESKOPU KANADA-FRANCJA-HAWAJE. Na miejscu znajduje się również stacja meteorologiczna.

Mästlin, Michael (1550-1631)

Urodzony w Göppingen w Niemczech, wykładał i był asystentem PETERAPIANA, został profesorem astronomii w Tybindze, gdzie wykładał system kopernikański i ptolemejski. Uczył KEPLERA i pomógł mu opublikować jego pierwsze dzieło, Mysterium Cosmographicum (1596). Konstruował własne instrumenty astronomiczne. Był jednym z pierwszych trzech lub czterech astronomów, którzy zobaczyli w Kasjopei coś, co obecnie nazywa się supernową TYCHO, nową gwiazdą z 1572 roku. Ustalił, że nie porusza się ona w ciągu nocy, trzymając nić między dwiema gwiazdami, z nową na tej samej linii, a zatem nie była kometą.

Möbius, August Ferdinand (1790-1868)

Matematyk urodzony w Schulpforta w Saksonii (obecnie Niemcy), studiował astronomię pod kierunkiem Gaussa i napisał pracę doktorską na temat "Okultystyka gwiazd stałych przez planety". Został profesorem astronomii w Lipsku, odbudował tamtejsze obserwatorium i pisał o astronomii i mechanice nieba, przy czym praca ta została przyćmiona jego pomysłowymi pracami matematycznymi dotyczącymi tworzenia map i geometria analityczna (tytułowe pozycje matematyczne obejmują siatkę Möbiusa, funkcję Möbiusa i jednostronną powierzchnię zwaną wstęgą Möiusa).

Mädler, Johann Heinrich von (1794-1874)

Niemiecki astronom obserwował Księżyc i wraz z WILHELMEM BEERem narysował mapę Księżyca (1837). Został dyrektorem Obserwatorium Dorpat (Estonia).

Megantyczne Obserwatorium Astronomiczne

Obserwatorium Mont Mégantic jest obsługiwane przez Université de Montréal. Znajduje się 250 km na wschód od Montrealu, na szczycie najwyższej góry Quebecu, na wysokości 1111 m.n.p.m. Teleskop Ritchey-Chrétien o średnicy 1,6 m służy do obserwacji w zakresie widzialnym i bliskiej podczerwieni. Teleskop służy do obrazowania, spektroskopii i polarymetrii w zakresie widzialnym. Dostępna jest również kamera na podczerwień, choć często jest ona "pożyczana" przez astronomów, którzy prowadzą obserwacje za pomocą TELESKOPU KANADA-FRANCJA-HAWAJE. Na miejscu znajduje się również stacja meteorologiczna.

Mgławica Hantle (M27, NGC 6853)

Mgławica aplanetarna w konstelacji Lisa, pozycja RA19^h 59,6^m, dec. +22° 43′ i pierwszy odkryty przez Charlesa Messiera w 1764. Mierzy 8′ przez 4′ i ma ósmą wielkość. Dwubiegunowe wyrzucanie materii z gwiazdy centralnej o jasności trzynastej magnitudo nadaje jej wygląd dwupłatkowy; został nazwany przez ThomasWebb, chociaż bardziej przypomina muszkę niż hantle.

Mgławica Małe Hantle (M76, NGC 650-51)

Mgławica planetarna w konstelacji Perseusza, pozycja RA 01^h 42,3 ^m, dec. +51°34′ . Przy jedenastej magnitudo i pomiarze 2′ przez 1′ wygląda jak miniaturowa wersja Mgławicy Hantle (M27). Każdy z dwóch płatów ma oddzielny numer NGC.

Moc zbierania światła (Uścisk Światła)

Miara ilości światła zebranego i skupionego przez teleskop. Ilość zebranego światła jest proporcjonalna do pola powierzchni kolektora (obiektywu lub zwierciadła głównego), a więc jest proporcjonalna do kwadratu apertury. Na przykład teleskop o aperturze 2 m zbierze cztery razy więcej światła niż teleskop o aperturze 1 m. Źrenica ludzkiego oka przystosowanego do ciemności ma aperturę około 7 mm (0,007 m). W stosunku do oka ludzkiego przystosowanego do ciemności teleskop o aperturze D (wyrażony w metrach) ma zasięg światła, G = D²/(0,007)² ≈ 20 000D². Na przykład każdy z dwóch teleskopów Kecka (największych teleskopów jednozwierciadlanych na świecie) ma aperturę 10 m i zasięg światła 20 000 × (10)²2 = 2 000 000.

Mgławica Laguna (M8, NGC 6523)

Mgławica emisyjna w gwiazdozbiorze Strzelca, pozycja RA 18^h03.8^m, dec. ?24°23′. Przy szóstej wielkości i mierząc 90′ do 40′ jest to jedna z najbardziej widocznych mgławic na niebie. Jasna cecha w centralnym regionie znana jest ze swojego kształtu jako Mgławica Klepsydra. Zawiera gromadę gwiazd NGC 6530 i jest oświetlona przez parę niebieskich olbrzymów, 7 i 9 Sagittarii. Pasy ciemnej mgławicy, które przecinają Lagunę, nadają jej nazwę.

Mgławica Zmienna Hubble′a (NGC 2261)

Mgławica refleksyjna w gwiazdozbiorze Jednorożca, pozycja RA 06^h 39,2^m, dec. +08° 44 . Jest niewielka (2 na 1 ), ale o dość dużej jasności powierzchniowej. Średnia jasność mgławicy wynosi 10, ale jak odkrył Edwin Hubble w 1916 roku, zmienia się ona w jasności, odzwierciedlając zmienność jej oświetlającej gwiazdy, R Monocerotis.

Mgławica Koński Łeb (B33)

Ciemna mgławica w konstelacji Oriona, pozycja RA 05^h 41,0^m, dec. -02° 24 . Choć mały (6 na 4 metry), ma charakterystyczny kształt rycerza szachowego i jest jednym z najbardziej znanych ze wszystkich zdjęć astronomicznych, rzutowanym jego sylwetką na mgławicę emisyjną IC 434.

Mgławica Klepsydra (MyCn 18)

Mgławica planetarna w konstelacji Musca, pozycja RA 13^h 40^m, dec. -67° 23 . Ma tylko 4 rozmiary i został po raz pierwszy dobrze sfotografowany przez Kosmiczny Teleskop Hubble′a. Bliźniacze płaty materii wyrzuconej z centralnej gwiazdy tworzą charakterystyczny kształt klepsydry, podczas gdy niedawno wyrzucony gaz w centrum mocno przypomina ludzkie oko.

Mgławica Homunculus

Chmura pyłu otaczająca niestabilną gwiazdę ? Carinae, pozycja RA 10^h 45,1^m, dec. ?59° 41 . Chmura została zrzucona z gwiazdy podczas wybuchów, które rozpoczęły się w 1843 roku i obecnie mierzy około 17 na 12 . Kształtem przypomina ludzką postać.

Mgławica Ślimak (NGC 7293)

Mgławica aplanetarna w konstelacji Wodnika, pozycja RA 22^h 29,6^m, dec. -20°48′ . Jest to najbliższa Ziemi mgławica planetarna, ma największy rozmiar kątowy, przy 15′ o 12?, a jego jasność 6,5 mag czyni go najjaśniejszym (chociaż jak wszystkie rozciągłe obiekty nie ma dużej jasności powierzchniowej). Jest oświetlona przez swoją gorącą gwiazdę centralną o jasności trzynastej magnitudo. Helix bierze swoją nazwę od wyglądu spirali widzianej z góry; alternatywna nazwa to Mgławica Słonecznik.

Międzynarodowa Unia Astronomiczna

Misją Międzynarodowej Unii Astronomicznej (IAU), założonej w 1919 roku, jest promowanie i ochrona nauki astronomii we wszystkich jej aspektach. Poprzez swoje 11 wydziałów naukowych i 40 komisji, IAU odgrywa kluczową rolę w promowaniu i koordynowaniu światowej współpracy w dziedzinie astronomii. Duży nacisk kładzie się na osobiste zaangażowanie ponad 8300 indywidualnych członków z 67 krajów członkowskich. IAU jest zintegrowana ze światową społecznością naukową poprzez członkostwo w Międzynarodowej Radzie Nauki (ICSU). Zadania IAU rozciągają się od definiowania podstawowych stałych astronomicznych i fizycznych oraz jednoznacznego nazewnictwa, szybkiego rozpowszechniania nowych odkryć, organizacji międzynarodowych kampanii obserwacyjnych i promocji działalności edukacyjnej w astronomii, po wczesne nieformalne dyskusje na temat możliwych przyszłych międzynarodowych zakrojonych na szeroką skalę udogodnienia. IAU jest również jedynym uznanym na arenie międzynarodowej organem nadającym oznaczenia i nazwy ciałom niebieskim i ich cechom powierzchni. Kluczową działalnością jest organizacja spotkań naukowych. Trzyletnie Zgromadzenia Ogólne mają bogaty program naukowy, zapisany w "Highlights of Astronomy". IAU sponsoruje również każdego roku kilkanaście starannie wybranych sympozjów i kolokwiów. Materiały z tych spotkań są publikowane pod auspicjami IAU jako ważne zapisy stanu ich dziedzin naukowych. IAU promuje edukację i badania astronomiczne w krajach rozwijających się poprzez program International Schools for Young Astronomers and Teaching for Astronomy Development oraz poprzez wspólne inicjatywy z innymi organizacjami ICSU i ONZ. "Biuletyn informacyjny" IAU jest publikowany dwa razy w roku i rozprowadzany bezpłatnie wśród poszczególnych członków, organów stowarzyszonych oraz instytutów astronomicznych i bibliotek na całym świecie. Strona główna IAU w Internecie zawiera informacje i aktualności ze Związku oraz linki do wydziałów, komisji, grup roboczych i powiązanych organizacji. Oficjalnymi językami IAU są angielski i francuski.

Międzynarodowy czas atomowy

Międzynarodowa referencyjna skala czasu oparta na ciągłym porównywaniu czasów atomowych zarejestrowanych na licznych zegarach atomowych w laboratoriach i instytucjach na całym świecie. Międzynarodowy czas atomowy, oznaczony skrótem TAI, jest od 1971 roku podawany przez Bureau International de l′Heure w Paryżu. Zegar atomowy to urządzenie, które jest regulowane przez odniesienie do częstotliwości drgań własnych określonego przejścia między dwoma poziomami określonego atomu, zwykle cezu-133. Podstawą czasu atomowego jest sekunda SI (Systéme International), która jest zdefiniowany jako 9192 631 770 cykli (okresów drgań) promieniowania odpowiadającego nadsubtelnemu przejściu między dwoma poziomami stanu podstawowego cezu-133. Ze względu na niewielkie nieregularności i zmiany w okresie obrotu Ziemi systemy czasu, takie jak czas uniwersalny (UT), które opierają się na ruchu obrotowym Ziemi, różnią się bardzo nieznacznie od znacznie bardziej jednolitej skali czasu zapewnianej przez czas atomowy. Od 1972 roku sygnały czasu rozpowszechniane do użytku cywilnego są przesunięte o pełne liczby sekund od TAI, aby utrzymać te sygnały w granicach 1 s od UT. Przesunięcie jest zmieniane w krokach co 1 s, gdy jest to wymagane. Skorygowana atomowa skala czasu podawana przez te sygnały nazywana jest uniwersalnym czasem koordynowanym i jest oznaczana przez czas UTC.

Międzynarodowy badacz komet (ICE)

Statek kosmiczny NASA, pierwotnie znany jako ISEE-3 (International Sun-Earth Explorer). Pierwszy statek kosmiczny, który napotkał kometę. Wystrzelony w sierpniu 1978 r. Po zakończeniu swojej pierwotnej misji został reaktywowany i skierowany na przejście przez warkocz komety Giacobini-Zinner 11 września 1985 r. Obserwował również kometę Halleya z odległości 28 milionów km w marcu 1986 r.

Międzynarodowe Stowarzyszenie Ciemnego Nieba

International Dark-Sky Association to oparta na członkostwie organizacja non-profit, której celem jest skuteczne powstrzymywanie negatywnego wpływu środowiska na ciemne niebo - poprzez budowanie świadomości problemu zanieczyszczenia świetlnego i rozwiązań - oraz edukowanie wszystkich o wartości i efektywność jakościowego oświetlenia nocnego.

Międzynarodowy Instytut Nauk Kosmicznych

Międzynarodowy Instytut Nauk Kosmicznych (ISSI) powstał w 1995 roku w Bernie w Szwajcarii. Jego głównym celem jest zapewnienie forum do multidyscyplinarnej analizy i interpretacji danych z misji badań kosmicznych. Główny nacisk naukowy kładziony jest na naukę o układzie słonecznym i jej implikacje dla astrofizyki i kosmologii z jednej strony oraz dla nauk o Ziemi z drugiej. Działalność naukowa prowadzona jest poprzez organizację warsztatów poświęconych ważnym zagadnieniom naukowym (dwanaście od powstania do 1999 r.) oraz poprzez międzynarodowe zespoły naukowe liczące od trzech do piętnastu naukowców, gromadzące się w ISSI wielokrotnie w różnych okresach czasu. Dorobek naukowy publikowany jest w książkach ISSI Space Science Series (wydawnictwo Kluwer Academic, Dordrecht), raportach naukowych ISSI (Europejska Agencja Kosmiczna) oraz artykułach w czasopismach naukowych. Wsparcie finansowe jest otrzymywane w odpowiednich kwotach od ESA i Szwajcarii.

Międzynarodowy badacz Słońca i Ziemi (ISEE)

Seria trzech amerykańskich satelitów zaprojektowanych do badania wiatru słonecznego i jego interakcji z ziemską magnetosferą. ISEE-1 i 2 zostały umieszczone na wysoce eliptycznych orbitach okołoziemskich. ISEE-3 został umieszczony na orbicie halo w punkcie Lagrange′a L1 między Słońcem a Ziemią. Ostrzegł z wyprzedzeniem o burzach słonecznych zmierzających w kierunku Ziemi.

Międzynarodowy badacz ultrafioletu (IUE)
Obserwatorium ultrafioletowe NASA - ESA - UK, wystrzelone w styczniu 1978 r. Działające przez 24 godziny na dobę z orbity geosynchronicznej. Kamery spektrograficzne o krótkich i długich falach obejmowały fale ultrafioletowe o długości od około 1200 do 3400 ?. IUE obserwował planety, komety, nowe, supernowe i galaktyki. W lipcu 1994 zaobserwował zderzenie komety Shoemaker-Levy 9 z Jowiszem. IUE potwierdziło naturę prekursora gwiazdy, która eksplodowała jako supernowa 1987A i ujawniło pierwiastki chemiczne obecne w gwieździe Nova Cygni 1978. Wzięła również udział w dużej kampanii mającej na celu określenie natury mini-kwazaru w centrum Seyferta galaktyka NGC 7469. Dostarczono ostateczne archiwum danych zawierające ponad 100 000 widm. Działalność zakończyła się we wrześniu 1996 roku.

Mgławica Krab (M1, NGC 1952)

Pozostałość Asupernowej w gwiazdozbiorze Byka, pozycja RA 05 ^h 34,5^m, dec. +22° 00′ . Supernowa z 1054 r., która wytworzyła mgławicę, osiągnęła jasność -6 magnitudo, widoczną w ciągu dnia. Mgławica została odkryta w 1731 roku przez Johna Bevisa i niezależnie w 1758 roku przez Charlesa Messiera, co skłoniło go do rozpoczęcia tworzenia listy obiektów, które można pomylić z kometami. Został nazwany przez Lorda Rosse ze względu na powierzchowne podobieństwo do kraba. Krab ma 6′ przez 4′ w zakresie i ósmej wielkości. Jej zewnętrzne regiony składają się z skręconych włókien wodoru wyrzuconych przez supernową, które na zdjęciach pojawiają się na czerwono i poruszają się na zewnątrz z prędkością ponad 1000 km s^-1. Obszar wewnętrzny świeci bladożółtym światłem promieniowania synchrotronowego wyzwalanego przez elektrony emitowane przez Crab Pulsar w centrum, jądro gwiazdy, która eksplodowała jako supernowa. Ten wewnętrzny obszar sprawia, że Mgławica Krab jest najlepiej znanym przykładem plerionu - pozostałości po supernowej z "wypełnionym" środkiem. Krab silnie emituje fale radiowe (i ma oznaczenie radiowe Byk A) oraz promieniowanie rentgenowskie (Taurus X-1).

Model kosmologiczny

Idealizowany obraz ogólnej struktury Wszechświata i jego ewolucji, który można przetestować, porównując jego przewidywania z danymi obserwacyjnymi. Dla uproszczenia większość modeli kosmologicznych ignoruje pojedyncze galaktyki i gromady, a zawartość materii i promieniowania we Wszechświecie traktuje tak, jakby były rozmazane w wyidealizowanym, gładkim rozkładzie, który czasami nazywany jest "podłożem". Praktycznie wszystkie modele kosmologiczne uwzględniają zasadę kosmologiczną (że wszechświat jest jednorodny i izotropowy) i zakładają uniwersalność praw fizycznych (prawa przyrody są wszędzie takie same). Jeśli wszechświat jest jednorodny (wszędzie taki sam), to wszyscy fundamentalni obserwatorzy (obserwatorzy pozostający w spoczynku względem podłoża w ich sąsiedztwie) widzą tę samą sekwencję zdarzeń w historii wszechświata, tę sekwencję zdarzeń definiującą uniwersalną kosmiczną czas. Większość modeli kosmologicznych opiera się na ogólnej teorii względności, w której grawitacja jest traktowana jako zjawisko wynikające z zakrzywienia przestrzeni (a ściślej czterowymiarowej czasoprzestrzeni) wywołanej obecnością masywnych ciał. Przestrzeń płaska ma zerową krzywiznę (w przestrzeni płaskiej najkrótszą odległością między dwoma punktami jest linia prosta, a suma kątów w trójkącie wynosi 180?). Dodatnia krzywizna odpowiada wszechświatowi o skończonej objętości, który jest zakrzywiony w sposób analogiczny do powierzchni kuli (w takiej przestrzeni linie "równoległe" ostatecznie się spotykają, a kąty w trójkącie sumują się do więcej niż 180°). Krzywizna ujemna jest analogiczna do kształtu siodła (w przestrzeni zakrzywionej ujemnie linie "równoległe" ostatecznie rozchodzą się, a suma kątów w trójkącie jest mniejsza niż 180°). Różne wszechświaty modelowe można generować, wybierając różne wartości podstawowych wielkości, takich jak średnia gęstość i krzywizna, oraz wybierając wartości zerowe lub niezerowe dla dodatkowego składnika (stałej kosmologicznej), który pojawia się w równaniach Einsteina. Standardowe modele kosmologiczne zostały opracowane na podstawie równań wyprowadzonych przez Aleksandra Friedmanna (1888-1925) w 1922 r. i dlatego są znane jako modele Friedmanna. Jeśli założyć, że termin kosmologiczny wynosi zero, istnieją trzy modele Friedmanna, które odpowiadają Wszechświatowi Wielkiego Wybuchu: model otwarty (w którym przestrzeń jest zakrzywiona ujemnie i nieskończona), model zamknięty (w którym przestrzeń jest zakrzywiona dodatnio i skończona) oraz model "płaski" (zerowa krzywizna, nieskończona przestrzeń). Otwarty wszechświat rozszerza się w nieskończoność, zamknięty wszechświat rozszerza się do skończonych rozmiarów, po czym zapada się, a płaski wszechświat jest po prostu, ale tylko sprawiedliwy, zdolny do rozszerzania się w nieskończoność. Płaski model jest również znany jako wszechświat Einsteina-de Sittera. Jeśli uwzględni się dodatnią wartość stałej kosmologicznej, można zbudować modele, w których tempo ekspansji Wszechświata przyspiesza.

Mgławica Twarz Klauna (NGC 2392)

Mgławica planetarna, znana również jako Mgławica Eskimos, w konstelacji Bliźniąt, pozycja RA 07 ^h 29,2^m, dec. +20°? 55′ . Jest niebieskawy, 13″ średnicy i dziewiątej wielkości, z gwiazdą centralną dziesiątej wielkości. Uważa się, że zamglone zewnętrzne obszary niebieskozielonej mgławicy przypominają kaptur Eskimosa lub kryzę klauna.

Mgławica Kocie Oko (NGC 6543)

Mgławica aplanetarna w konstelacji Draco, pozycja RA 17^h 58,6^m, dec. +66° 38,0′, nazwany ze względu na owalny kształt i zielonkawy kolor. Jest około 20″ w średnicy i dziewiątej wielkości; gwiazda centralna ma dziesiątą wielkość. Obserwacje spektroskopowe Kociego Oka przeprowadzone przez Williama Hugginsa w 1864 roku, ujawniające widmo składające się z trzech jasnych linii, dostarczyły dowodu, że nie wszystkie "mgławice" składają się z gwiazd.

Meteoryt z Cape York

Żelazny meteoryt, który spadł na Cape York w północnej Grenlandii. Jego fragmenty ważą łącznie 58 ton, co czyni go drugim co do wielkości znanym meteorytem. Największy fragment (30,9 tony), znany miejscowej ludności jako Ahnighito, był przez nich wykorzystywany jako źródło żelaza, zanim odkrywca Robert Peary odwiedził ten region. Wysłał Ahnighito wraz z dwoma innymi fragmentami - "Kobietą" (3 tony) i "Psem" (400 kg) - do Nowego Jorku. Ahnighito, obecnie przechowywany w Hayden Planetarium, jest największym na świecie meteorytem wystawianym publicznie. Dwa inne fragmenty znane pod rodzimymi nazwami (Savik 1, 3,4 tony i Agpalilik, 20 ton) zostały przetransportowane do Danii w XX wieku.

Mały pies

(Mniejszy Pies; w skrócie CMi, gen. Canis Minoris; powierzchnia 183 st. kw.) Północny konstelacja, która leży między Bliźniętami a Jednorożcem i kończy się o północy w połowie stycznia. Przedstawia jednego z dwóch psów Oriona (Łowcy), który dominuje na niebie na zachodzie (drugi pies jest reprezentowany przez Wielkiego Psa). Jego najjaśniejsze gwiazdy zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Mała konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Małym Psie to α Canis Minoris (Procyon), która przy jasności 0,4 magnitudo jest ósmą najjaśniejszą gwiazdą na niebie, oraz β Canis Minoris (Gomeisa), magnitudo 2,9. Nie ma innych tar jaśniejszych niż czwartej wielkości. Procyon, jak α Canis Majoris (Syriusz) na południowym zachodzie ma towarzysza białego karła (Procyon B), magnitudo 11,3, separacja 5″, okres 41 lat. W Małym Psie nie ma jasnych gromad gwiazd, mgławic ani galaktyk.

Mgławica Kalifornia (NGC 1499)

Mgławica emisyjna w konstelacji Perseusza, pozycja RA 4^h 00,7^m, dec. +36° 37′ , którego kształtem przypomina amerykański stan Kalifornia. Mgławica jest duża (około 212 na 23°), ale ma niską jasność powierzchniową. Oświetla ją gwiazda ξ Persei.

Mgławica Eta Carinae

Jasna, rozproszona mgławica NGC 3373 otaczająca gwiazdę η Carinae. Ma około 2° średnicy i jest podzielona przez ciemną, zaciemniającą pasmo pyłu w kształcie litery V. Zawiera wiele interesujących gwiazd i gromad gwiazd, a także dwie główne mgławice - jasną Mgławicę Homunculus i ciemną, absorbującą Mgławicę Dziurka od Klucza. Jej odległość oszacowano na około 8000 lat świetlnych.

Montaż równikowy

Montaż teleskopu, w którym jedna oś obrotu (oś biegunowa) jest ustawiona równolegle do osi Ziemi, a druga (oś deklinacji) jest ustawiona pod kątem prostym do tej osi, w płaszczyźnie równika niebieskiego. Obrót wokół osi biegunowej umożliwia skierowanie teleskopu w stronę ciał niebieskich o różnym rektascensji lub kątach godzinowych, natomiast obrót wokół osi deklinacji umożliwia obrócenie teleskopu prostopadle do równika niebieskiego w kierunku rosnącej lub malejącej deklinacji. Zaletą montażu równikowego jest to, że pozorny dobowy ruch ciała niebieskiego można śledzić, kierując teleskop w kierunku przeciwnym do obrotu Ziemi (tj. jadąc ze wschodu na zachód) z szybkością jednego obrotu na gwiezdny dzień wokół tylko oś biegunowa. Wady montażu równikowego polegają na tym, że jest on bardziej złożony i droższy w budowie niż montaż azymutalny, a obciążenia grawitacyjne zmieniają się w złożony sposób podczas ruchu teleskopu, co utrudnia kompensację wygięcia strukturalnego. Niemniej jednak do stosunkowo niedawna przytłaczająca większość dużych teleskopów była ustawiana na montażach równikowych. Istnieje wiele odmian montażu równikowego. Popularne odmiany to mocowania niemieckie, poprzeczne i widełkowe. W montażu niemieckim oś deklinacji znajduje się na górnym końcu krótkiej osi biegunowej, z teleskopem na jednym końcu i przeciwwagą na drugim. W montażu poprzecznym długa oś biegunowa jest podtrzymywana u góry iu dołu przez dwa filary lub filary, a teleskop jest przymocowany do osi deklinacji, która przecina oś biegunową mniej więcej w połowie odległości między jej górnymi i dolnymi końcami. Po raz kolejny ciężar teleskopu jest równoważony przez ciężarek umieszczony na przeciwległym końcu osi deklinacji. W montażu widełkowym teleskop obraca się w deklinacji wokół dwóch czopów przymocowanych po przeciwnych stronach górnego końca otwartego widelca w kształcie litery U, którego dolna część jest przymocowana do krótkiej osi biegunowej.

Mgławica Orzeł (IC 4703)

Mgławica emisyjna w gwiazdozbiorze Węża, pozycja RA 18^h 18,8^m, dec. ?13° 47′. Mierzy około 30′ w poprzek i otacza gromadę otwartą M16 (NGC 6611); często mylnie podaje się mu oznaczenie klastra. Jej kształt niejasno przypomina orła w locie, chociaż jakaś ciemna mgławica w pobliżu jej środka bardziej przypomina orła. Mgławica jest miejscem formowania się gwiazd, zwłaszcza w ogromnych, wijących się kolumnach ciemnej mgławicy, zwanych "trąbami słonia" lub "filarami stworzenia".

Mgławica Trójlistna Koniczyna (M20, NGC 6514)

Mgławica emisyjna w konstelacji Strzelca, pozycja RA 18^h 02,6^m, dec. -23°; 02′. Ma jasność dziewiątej wielkości, dość dużą jasność powierzchniową i wymiary 29 na 27 . Otacza gwiazdę wielokrotną HN 40, której światło najjaśniejszych członków zasila mgławicę energią. Trójlistna Koniczyna bierze swoją nazwę od ciemnych uliczek, które ją przecinają.

Mgławica Tarantula (NGC 2070)

Mgławica emisyjna w Wielkim Obłoku Magellana, w gwiazdozbiorze Doradusa, pozycja RA 05^h 39^m, dec.-69° 07′. Przy średnicy pół stopnia jest znacznie większa niż jakakolwiek mgławica emisyjna widoczna w naszej Galaktyce. Jest zasilany przez kilka młodych, gorących gwiazd typu O i B, z których najjaśniejsza jest oznaczona jako R136. Tarantula zawdzięcza swoją nazwę pająkowatemu wyglądowi.

Mgławica Guma

Bardzo duża, prawie okrągła mgławica emisyjna, o średnicy około 36°, w gwiazdozbiorach Rufy i Żagla. Największa znana mgławica na niebie, została odkryta przez australijskiego astronoma CS Guma (1924-60). Uważa się, że jest to starożytna pozostałość po supernowej, której wiek przekracza milion lat. Jest to poplątana masa mgławicowych kosmyków i pętli, z których wiele jest bardzo słabych, ale jest też wiele jaśniejszych części. Jej odległość oszacowano na 1300 lat świetlnych, co wskazuje, że mgławica ma średnicę około 840 lat świetlnych. W jednym z jego najjaśniejszych obszarów znajduje się zarówno najjaśniejsza znana gwiazda Otype ζ Puppis (typ widmowy O5f), jak i najjaśniejsza gwiazda Wolfa-Rayeta γ 2 Velorum (typ WC8). Znacznie nowszy pulsar w Żaglu i pozostałość po supernowej również znajdują się w Mgławicy Guma, która przez wiele lat rywalizowała z Mgławicą Krab w interesie astrofizyków.

Mgławica Pierścień (M57, NGC 6720)

Mgławica planetarna w konstelacji Lutni, pozycja RA 18^h 53,6^m, dec. +33° 02′ . Jest dziewiątej wielkości i mierzy 70 na 150; gwiazda centralna ma tylko piętnastą wielkość. Jego teleskopowy wygląd przypomina palenie.

Maszyna do pomiaru płyt

Urządzenie umożliwiające pomiar położenia obrazów na kliszy fotograficznej z dużą dokładnością. Płyta jest zamontowana na płaskim stole, który można przesuwać w dwóch prostopadłych kierunkach ("x" i "y"). W tradycyjnych maszynach płytkę przesuwa się ręcznie w kierunkach x i y za pomocą dwóch precyzyjnych śrub, aż interesujący obraz gwiazdy znajdzie się na środku drutów poprzecznych w okularze mikroskopu. Wielkość ruchu jest rejestrowana na precyzyjnie wyskalowanym bębnie lub noniuszu, zazwyczaj z dokładnością do około mikrona (μm). Płytkę można następnie odwrócić (i, jeśli to konieczne, odwrócić) i ponownie zmierzyć, aby zminimalizować błędy pozycjonowania. Jest to żmudny i czasochłonny proces. Automatyczne maszyny do pomiaru płyt przyspieszyły ten proces o wiele rzędów wielkości. Zwykle w maszynie tego typu płyta jest zamontowana na stole, który porusza się powoli lub bardzo małymi krokami w jednym kierunku, podczas gdy plamka światła (wytwarzana np. przez kineskop lub laser) szybko skanuje w poprzek płyty w drugiej, przy czym obrazy są identyfikowane przez pomiar ilości światła przepuszczanego przez płytkę. Oprócz pomiaru pozycji niektóre maszyny mogą również mierzyć jasność i rozróżniać różne rodzaje obiektów (na przykład gwiazdy i galaktyki). Maszyny są zwykle sterowane komputerowo, a komputer przeprowadza większość analizy danych. Maszyna SuperCOSMOS w Królewskim Obserwatorium w Edynburgu, która wykorzystuje liniową matrycę CCD do skanowania kolejnych pasków kliszy, może zeskanować całą kliszę Schmidta (która obejmuje obszar nieba o boku 6° kwadratowy i zazwyczaj zawiera około miliona zdjęć gwiazd) w dwie godziny.

Mgławica Fajka (B59, B65-7, B79)

Duża ciemna mgławica w gwiazdozbiorze Skorpiona, przypominająca fajkę tytoniową. E E Barnard przypisał sekcjom mgławicy pięć oddzielnych numerów katalogowych. B78 to "miska", około 312° na 212°, z przybliżoną pozycją RA 17^h 33^m, dec. -26°, podczas gdy B59 i B65-7 tworzą "łodygę", 5° na 1°, z przybliżoną pozycją RA 17^h 21 ^m, dec. ?27°.

Mgławica Pelikan (IC 5070)

Mgławica emisyjna w gwiazdozbiorze Łabędzia, pozycja RA20 h 50,8 m, dec. +44° 21′. Mierzy 80′ o 70′, ale ma niską jasność powierzchniową. Jej wschodnią granicę, profil "pelikana", wyznacza ciemna mgławica, która oddziela ją od Mgławicy Ameryka Północna (NGC 7000).

Mgławica Ameryka Północna (NGC 7000)

Mgławica emisyjna w gwiazdozbiorze Łabędzia, pozycja RA 20^h 58,8^m, dec. +44° 20′. Jest duży, mierzy 120′ o 100′. W zarysie wykazuje silne podobieństwo do kontynentu północnoamerykańskiego, wyznaczonego przez otaczające go ciemne mgławice, w tym mgławicę znaną odpowiednio jako Zatoka Meksykańska. Uważa się, że głównym źródłem oświetlenia NGC 7000 jest gorąca, niebieska gwiazda HR 8023. Sąsiadująca z nią Mgławica Pelikan jest częścią tej samej mgławicy.

Mikołaj z Kuzy [Nicolaus Cryffts, Chrypffs lub Krebs, Nicolaus de Cusa, Cusanus] (1401-64)

Kardynał i filozof, urodzony w Cues lub Cusa w Niemczech. Studiował w Heidlebergu i Padwie, aw 1448 został kardynałem. Oznacza koniec filozofii średniowiecza. W swoich pismach o astronomii zaprzeczał skończoności świata i jego ograniczeniu przez kryształowe ściany, sugerując zamiast tego, że wszechświat jest "nieskończony" - "bez granic" - i dlatego Ziemia nie może znajdować się w centrum wszechświata

Misja Newton

Długoterminowy plan Europejskiej Agencji Kosmicznej dotyczący jej programu naukowego nosi nazwę "Horyzonty 2000" i ma zapewnić zrównoważone połączenie misji satelitarnych w dziedzinie astronomii, nauk o kosmosie i fizyki fundamentalnej. Jednym z kamieni węgielnych tego programu jest obserwatorium rentgenowskie XMM-Newton, wystrzelone 10 grudnia 1999 r. z europejskiego portu kosmicznego w Gujanie Francuskiej podczas pierwszego komercyjnego lotu rakiety Ariane 5. Aby obserwować promieniowanie rentgenowskie z obiektów astronomicznych, konieczne jest przebywanie nad atmosferą ziemską, ponieważ pochłania ona padające promieniowanie rentgenowskie. XMM-Newton został wystrzelony na wysoce ekscentryczną orbitę, która okrąża Ziemię raz na 48 godzin. Powodem tej wysoce ekscentrycznej, długotrwałej orbity jest to, że pozwala ona na długie i nieprzerwane obserwacje (które są często wymagane w astronomii rentgenowskiej) bez pasów promieniowania wokół Ziemi. XMM-Newton nie może działać w pasach promieniowania, ponieważ zakłócają one pomiary, a nawet mogą uszkodzić niektóre czułe instrumenty (jeśli nie są chronione). Pierwotnie XMM-Newton nosił nazwę "High-Throughput Imaging X-ray Spectroscopy Mission", co dokładnie opisuje jego możliwości. "Wysoką przepustowość" zapewniają trzy największe teleskopy rentgenowskie, jakie kiedykolwiek wysłano w kosmos. Każdy teleskop składa się z 58 ciasno zagnieżdżonych zwierciadeł rentgenowskich o ogniskowej 7,5 m. Optyka opasująca padanie jest konieczna, ponieważ większość materiałów po prostu pochłania promienie rentgenowskie, zamiast je odbijać, i tylko przy bardzo małych kątach padania ultragładkie złoto odbija promienie rentgenowskie. Lustra skupiają promienie rentgenowskie z dokładnością do około 15 sekund kątowych, co odpowiada za "obrazowanie". "Spektroskopię" zapewniają instrumenty na pokładzie XMM-Newton:

EPIC - European Photon Imaging Camera (główny badacz, dr M. Turner, Leicester University, Wielka Brytania);
RGS - Reflection Grating Spectrometer (główny badacz, dr A. Brinkman, SRON, Utrecht, Holandia);
OM - Optical Monitor (główny badacz, profesor K. Mason, MSSL, UCL, Wielka Brytania).

Instrument EPIC zapewnia średnią rozdzielczość spektralną i możliwość jednoczesnego obrazowania za pomocą trzech kamer wykorzystujących dwie różne technologie. EPIC-MOS jest nastawiony na niższe energie, podczas gdy EPIC-PN wyróżnia się niezrównaną przepustowością i możliwościami synchronizacji, zwłaszcza przy wyższych (5-10 keV) energiach promieniowania rentgenowskiego. RGS jest instrumentem dyspersyjnym (podobnie jak pryzmat dla światła widzialnego), który zapewnia jedynie spektroskopię dyspersyjną o średniej i wysokiej rozdzielczości. Koncepcja występowania wypasu została tutaj ponownie zastosowana w dwóch układach, z których każdy składa się ze 182 płyt siatkowych, zamontowanych za dwoma z trzech teleskopów rentgenowskich. Współosiowany monitor optyczny umożliwia obserwację źródeł promieniowania rentgenowskiego w zakresie widzialnym i ultrafioletowym, co jest koncepcją, która sprawdziła się w przeszłości. Jest to jeden z największych atutów obserwatorium XMM-Newton, w którym działają wszystkie powyższe instrumenty równolege. Pierwsze wyniki z Obserwatorium XMM-Newton poważnie zmieniły nasze rozumienie wielu astrofizycznych źródeł promieniowania rentgenowskiego: od pozyskiwania energii z czarnej dziury, poprzez rozmieszczenie i stan gorącego gazu przenikającego gromady galaktyk, aż po dyski akrecyjne materii wirującej wokół zapadniętych gwiazd. Oczywiste jest, że XMM-Newton toruje drogę w spektroskopii obrazowania rentgenowskiego do tego stopnia, że astronomowie już poważnie myślą o potencjalnym następcy o nazwie XEUS. Będzie jeszcze większy niż XMM-Newton, który będzie w stanie obserwować pierwsze masywne czarne dziury w momencie ich powstawania, gdy Wszechświat miał zaledwie ułamek obecnego wieku.

Aktualizacja internetowa (31 lipca 2002)

Nowe wyniki z XMM-Newton sugerują, że supernowa była odpowiedzialna za rozbłysk gamma, który miał miejsce 11 grudnia 2001 r. Obserwując poświatę rozbłysku gamma GRB 011211, XMM-Newton stworzył pierwszy w historii dowód na obecność pierwiastki chemiczne będące niewątpliwą pozostałością po wybuchu supernowej, który miał miejsce zaledwie kilka dni wcześniej. Obserwacje ujawniły dwa ważne fakty: po pierwsze, materia w źródle poruszała się szybko w kierunku Ziemi, z prędkością jednej dziesiątej procenta prędkości światła; a po drugie, analiza chemiczna tego materiału wykazała, że musi to być pozostałość po wybuchu supernowej. Błyski gamma to najpotężniejsze eksplozje, jakie kiedykolwiek wykryto we wszechświecie. Jak dotąd nie ma rozstrzygających dowodów na to, co je powoduje. Do tej pory istniały dwie główne przyczyny powstawania rozbłysków gamma: zderzenia gwiazd neutronowych - martwych, ultragęstych gwiazd - lub śmierć bardzo masywnych gwiazd w wybuchach supernowych.

Mgławica

Rozproszona agregacja materii międzygwiazdowej, głównie gazu, ale często zawierająca również ziarna pyłu. Nazwa (po łacinie "chmura") odnosi się do różnych obiektów, widocznych albo dlatego, że są jasne i widoczne na ciemnym tle nieba, albo dlatego, że są ciemne i widoczne w sylwetce na jaśniejszym tle obiektu. Termin ten jest również używany do opisania obiektów, które mają podobny wygląd, gdy są obserwowane w pasmach fal poza obszarem widzialnym, na przykład w podczerwieni. Aż do końca XIX wieku "mgławicą" była każda niewyraźna plama, której teleskopy nie były w stanie rozdzielić na gwiazdy składowe. Spektroskopia wykazała, że niektóre rzeczywiście były gromadami gazowymi, a nie nierozwiązywalnymi; inne, które znajdowały się daleko poza Drogą Mleczną, a następnie okazały się być innymi galaktykami, pierwotnie określano jako "mgławice pozagalaktyczne". Jasne mgławice mogą być mgławicami emisyjnymi lub refleksyjnymi. Mgławice emisyjne są samoświecące. Większość świeci, ponieważ gaz, z którego się składają, jest zjonizowany przez promieniowanie ultrafioletowe z pobliskiej gwiazdy; przykładami są regiony H II i mgławice planetarne. Inne mechanizmy obejmują promieniowanie synchrotronowe, odpowiedzialne za emisję światła z pozostałości po supernowych, takich jak Mgławica Krab. Mgławice refleksyjne to chłodne obłoki pyłu i gazu; pył rozprasza światło pobliskich gwiazd. Przykładem jest mgławica otaczająca gwiazdy Plejad i innych gromad gwiazd, a wiele mgławic refleksyjnych to pozostałości materii międzygwiazdowej, z której narodziły się gromady gwiazd. Ciemne mgławice są również znane jako mgławice absorpcyjne: pochłaniają światło z pobliskich źródeł. Światło jest ponownie emitowane jako promieniowanie podczerwone lub rozpraszane, przez co mgławice wydają się ciemne. Znanym przykładem jest Mgławica Koński Łeb. Inne zastosowania tego terminu obejmują mgławicę protoplanetarną (zwaną także dyskiem protoplanetarnym) dla obłoku materii wokół nowo utworzonej gwiazdy, z której powstają planety (a także stosowane do wczesnego etapu rozwoju mgławicy planetarnej) oraz mgławica słoneczna , dla obłoku materii międzygwiazdowej, z którego powstało Słońce i Układ Słoneczny.

Mgławica Wolf-Rayet

Mgławica otaczająca gwiazdę Wolfa-Rayeta. Gwiazdy Wolfa-Rayeta mają około 10 mas Słońca i bardzo wysokie temperatury powierzchni, dochodzące do około 40 000 K. To daje im silne wiatry gwiazdowe, dochodzące do 2000 km s-1 i ogromne tempo utraty masy. Materia jest zwykle wyrzucana w postaci kulistej otoczki lub pierścienia (czasami używa się terminu bańka Wolfa-Rayeta), a gromadząca się powłoka z kolejnych epizodów wyrzutu tworzy mgławicę. Przykładami mgławic Wolfa-Rayeta są NGC 2359, otaczająca gwiazdę HD 56925 i NGC 6888, otaczająca gwiazdę MR 102.

Mała Niedźwiedzica

(Mała Niedźwiedzica; w skrócie UMi, gen. Ursae Minoris; powierzchnia 256 stopni kw.) północna konstelacja okołobiegunowa otoczona z trzech stron przez Draco i obejmująca północny biegun niebieski. Jej pochodzenie jest niepewne, chociaż znali ją starożytni Grecy, którzy utożsamiali ją z Idą, kreteńską nimfą, która pomogła swojej siostrze Adrastei w wychowaniu małego Zeusa i którą w podzięce Zeus umieścił wśród gwiazd obok Adrastei (reprezentowanej przez sąsiedni konstelacja Wielkiej Niedźwiedzicy). Jego najjaśniejsze gwiazdy zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Mała, raczej niepozorna konstelacja Ursa Minor słynie tylko z tego, że jej najjaśniejsza gwiazda, α Ursae Minoris (Polaris lub Alrucaba), znajduje się w odległości 1° od północnego bieguna niebieskiego. α Urase Minoris jest w rzeczywistości układem potrójnym z bladożółtymi (F7 i F3) składnikami, z których głównym jest zmienna cefeidy (zakres malejący 1,86-2,13, okres 3,97 dnia), a drugorzędnym gwiazda o wielkości 8,2, separacja 18,4″ i trzeci, niewidoczny składnik, który obraca się wokół pierwotnego za 30,5 roku. Istnieją dwie inne gwiazdy jaśniejsze niż 4,0 magnitudo: β Ursae Majoris (Kochab) o jasności 2,1 magnitudo i ? Ursae Majoris (Pherkad) o jasności 3,0, które razem są znane jako "Strażnicy Bieguna". Siedem najjaśniejszych gwiazd konstelacji (β, γ, η, ζ, ε, δ i α) tworzy asteryzm podobny do Pługa i czasami nazywany jest Małym Niedźwiedziem. W konstelacji nie ma jasnych gromad gwiazd, mgławic ani galaktyk, z których najjaśniejszą jest NGC 6217, galaktyka spiralna o jasności 11 magnitudo.

Mgławica Bańka (NGC 7635)

Słaba mgławica rozproszona w konstelacji Kasjopei, pozycja RA 23^h20,7^m, dec. + 61°12′, pojawiające się jako 3′ bańka średnicy otaczająca gwiazdę siódmej wielkości. Bańka jest sferyczną powłoką gazu najwyraźniej wyrzuconą przez gwiazdę centralną, chociaż nie wydaje się mieć cech ani mgławicy planetarnej, ani pozostałości po supernowej.

Migająca planeta (NGC 6826)

Mgławica planetarna w gwiazdozbiorze Łabędzia, pozycja RA 19 ^h 44,8^m, dec. +50°31′. Jest 12 ′ średnicy i ósmej wielkości, z gwiazdą centralną dziesiątej wielkości. Ma swoją nazwę, ponieważ ma tendencję do znikania, gdy patrzy się na nią bezpośrednio przez mały teleskop, kiedy światło gwiazdy centralnej zalewa mgławicę i pojawia się ponownie, gdy patrzy się na nią odwróconym wzrokiem.

Mgławica Sowa (M97, NGC 3587)

Mgławica planetarna w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy, pozycja RA 11^h 14,8 ^m, dec. +55°? 01′ . Sowa ma 3 szerokości i bierze swoją nazwę od dwóch sąsiednich ciemnych łat, które wyglądają jak duże oczy. Mgławica ma jasność jedenastą, a gwiazda centralna ma jasność 16 magnitudo.

Mgławica Oriona (M42, NGC 1976)

Mgławica emisyjna w konstelacji Oriona, pozycja RA 05^h 35,4^m, dec. -05° 27′ . Przy czwartej wielkości i wymiarach 66 na 60 stopni jest najbardziej widoczną mgławicą emisyjną na niebie i jest widoczna gołym okiem. Otacza poczwórną gwiazdę ?1 Orionis, znaną jako Trapez, której promieniowanie ultrafioletowe zasila mgławicę. Północno-zachodnia część mgławicy oznaczona jest jako M43 (NGC 1982). M43 od M42 oddziela ciemny pas pyłu, nazwany Rybim Uchem od jego kształtu. Mgławica Oriona styka się z OMC-1, największym z wielu obłoków molekularnych, które zajmują większą część konstelacji Oriona. Jest to obszar aktywnego formowania się gwiazd, a gwiazdy Trapez są jednymi z wielu młodych, gorących gwiazd związanych z mgławicą. Obiekt Becklina-Neugebauera i Mgławica Kleinmanna-Niska leży za Mgławicą Oriona.

Mgławica Omega (M17, NGC 6618)

Mgławica emisyjna w konstelacji Strzelca, pozycja RA 18^h 20,8^m, dec. -16°11′, znana również jako Mgławica Podkowa i Mgławica Łabędź. Wszystkie trzy nazwy sugerują jego kształt. Mierzy 47′37″ r. n.e. i została odkryta przez Philippe′a de Chéeseaux w 1746 r.

Mgławica Płomień (NGC 2024)

Jasna mgławica w konstelacji Oriona, pozycja RA 05 h 41,9 m, dec. ?01°51′ . Jej oświetlające źródło, o średnicy około ?°, jest ukryte za plamą ciemnej mgławicy, która przecina jej środek.

Mgławica Kleinmanna - Low (mgławica KL)

Rozległy, zakurzony obszar formowania się gwiazd za Mgławicą Oriona, pozycja RA 05^h 35,2^m, dec. ?05° 22′ , odkryta w 1967 roku przez Douglasa Kleinmanna i Franka Lowa. Istnieje kilka dyskretnych źródeł promieniowania podczerwonego, w tym obiekt Becklina-Neugebauera, uważany za młode gwiazdy lub protogwiazdy.

Mgławica Dziurka od Klucza (NGC 3324)

Ciemna mgławica w konstelacji Carina, pozycja RA10 h 44,3 m, dec. ?59° 53′. Widać ją w sylwetce na tle jasnej Mgławicy Eta Carinae.

Mechanika kwantowa

Rozwój teorii kwantowej zapoczątkowany w latach dwudziestych XX wieku przez Wernera Heisenberga (1901-1976) i Erwina Schrödingera (1887-1961). Teoria opierała się na propozycji wysuniętej w 1925 roku przez księcia Louisa de Broglie (1892-1987), że cząstki mają właściwości falowe (dwoistość falowo-cząsteczkowa) i że na przykład elektron można pod pewnymi względami uważać za falę o długość fali zależała od jego pędu. W tym nowym sformułowaniu dozwolone poziomy energii w teorii atomu wodoru Bohra odpowiadały orbitom elektronów, w których mieszczą się całkowite liczby długości fal elektronów. Na przykład najniższy poziom (najniższy poziom energetyczny atomu Bohra) zawiera dokładnie jedną długość fali, drugi poziom dwa i tak dalej. Tak więc dyskretne orbity i stany energetyczne atomu były bezpośrednią konsekwencją falowych właściwości elektronów. Schrödinger opracował sformułowanie mechaniki kwantowej, znane jako mechanika falowa, w którym orbitujący elektron jest traktowany jako fala stojąca, reprezentowana przez "funkcję falową", którą opisuje równanie falowe Schrödingera (równoważne sformułowanie, oparte na na macierzach, został opracowany przez Heisenberga). Zgodnie z zasadą nieoznaczoności Heisenberga, z której wynika, że nie można jednocześnie określić położenia i prędkości elektronu, funkcja falowa daje jedynie prawdopodobieństwo, że elektron znajduje się w określonym stanie lub w określonym punkcie w konkretny czas. Dlatego dokładne orbity Bohra są zastępowane przez zestaw bardziej rozmytych "orbitali", w których będą leżeć elektrony o określonej energii. Stan kwantowy elektronu (lub innej cząstki subatomowej) jest definiowany przez zbiór liczb (liczb kwantowych), które określają wielkości, takie jak energia, moment pędu i spin, i które są powiązane z rozwiązaniami równania falowego. Każdy poziom energii w atomie odpowiada unikalnemu zestawowi liczb kwantowych, a różne reguły selekcji określają, które przejścia między poziomami, a tym samym które linie widmowe są dozwolone.

Moment pędu

Właściwość obracających się ciał lub układów mas, która jest zależna od rozkładu i prędkości mas wokół osi obrotu. Moment pędu pojedynczej cząstki o masie m poruszającej się po orbicie kołowej o promieniu R z prędkością v wyraża się wzorem mvR. Moment pędu jest wielkością zachowaną, innymi słowy, całkowity moment pędu układu jest stały. Tak więc, jeśli duża, wolno obracająca się chmura gazu kurczy się, jej prędkość obrotowa musi wzrosnąć, aby zachować moment pędu; ponieważ kurczy się, dlatego obraca się szybciej. Odpowiednimi jednostkami SI dla momentu pędu są kilogramy do kwadratu na sekundę (kg m² s^-1). Zachowanie momentu pędu ma kluczowe znaczenie dla takich kwestii, jak powstawanie gwiazd, pochodzenie układów planetarnych itp.

Montaż azymutalny

Montaż teleskopu, którego osie w płaszczyźnie poziomej i pionowej umożliwiają obracanie teleskopu na wysokości (prostopadle do horyzontu) i azymucie (równolegle do horyzontu). Ten rodzaj montażu jest prostszy, tańszy w budowie i mniej podatny na zginanie i zmiany równowagi niż montaż paralaktyczny. Ponieważ jednak (z wyjątkiem obserwatorów znajdujących się na północnym i południowym biegunie Ziemi) zarówno wysokość, jak i azymut ciała niebieskiego zmieniają się w sposób ciągły w wyniku jego dobowego ruchu po niebie, teleskop musi być obracany wokół obu osi z prędkością różne prędkości. Ze względu na trudności związane z osiągnięciem tego celu przed rozwojem technik sterowania komputerowego, do niedawna przytłaczająca większość optycznych teleskopów astronomicznych (poza niektórymi małymi instrumentami i specjalistycznymi teleskopami amatorskimi, takimi jak Dobsona) była mocowana na montażach równikowych. W ostatnich latach montaże azymutalne, w których prędkości jazdy dla dwóch osi są sterowane komputerowo, stały się jedynym sposobem konstruowania dużych nowoczesnych teleskopów optycznych, takich jak dwa teleskopy 10mKeck (największe indywidualne teleskopy optyczne), teleskopy składowe Bardzo Dużego Teleskop (VLT) i 8-metrowe instrumenty Gemini i są ekonomiczne dla wszystkich teleskopów optycznych powyżej, powiedzmy, 2 m apertury. Mocowania azymutalne są również szeroko stosowane do dużych czasz radiowych.

Mosty Królewca

Siedem mostów w Królewcu to słynny problem matematyczny, którego rozwiązanie doprowadziło do powstania nowej dyscypliny zwanej teorią grafów. W XVIII wieku pruskie miasto Königsberg, obecnie Kaliningrad w Rosji, posiadało siedem mostów łączących cztery działki przez rzekę Pregołę. Problem dotyczył tego, czy możliwe jest jednokrotne zwiedzenie miasta przez każdy most i tylko raz. Metoda prób i błędów wykazała, że było to bardzo trudne, ale w 1735 roku Leonhard Euler matematycznie ustalił, że jest to niemożliwe. Wyobrażając sobie każdy obszar lądu jako abstrakcyjny punkt lub wierzchołek połączony liniami lub krawędziami reprezentującymi mosty, możemy zmienić geometrię mapy w wykres, usuwając rozproszenia geograficzne. Podczas spaceru po mieście każdy wierzchołek jest wprowadzany i opuszczany wzdłuż krawędzi. Aby przejść przez każdy most tylko raz, każdy wierzchołek musi łączyć się z parzystą liczbą krawędzi. Ponieważ w rzeczywistości wszystkie wierzchołki mają nieparzystą liczbę krawędzi, nie ma ścieżki, która spełniałaby nasze początkowe wymagania.

Maksima i minima

Proces znajdowania maksymalnych lub minimalnych wartości funkcji nazywamy optymalizacją. Maksimum funkcji f(x) leży w punkcie c, jeśli f(c) jest większe lub równe f(x) dla wszystkich innych wartości x. Podobnie, minimum leży w d, jeśli f(d) jest mniejsze lub równe f(x) dla wszystkich innych x. Lokalne maksimum lub minimum to takie, w którym f(x) jest porównywane tylko dla pobliskich wartości x. W tych punktach styczna do krzywej jest pozioma, więc pochodna wynosi zero. Zapewnia to łatwy sposób określenia lokalnych maksimów lub minimów. W punkcie c, gdzie pochodna wynosi zero, człon liniowy szeregu Taylora znika i wyrazy wyższego rzędu



Jeśli f″(x) ≠ 0 to jest lokalnie jak parabola, z maksimum, jeśli druga pochodna jest ujemna i minimum, jeśli jest pozytywny. Jeśli zamiast tego może to być punkt przegięcia, w którym funkcja spłaszcza się przed kontynuowaniem w tym samym kierunku.

Meteoryt Allende

Największy znany przypadek chondrytu węglowego. 8 lutego 1969 roku na niebie północnego Meksyku zaobserwowano wyjątkowo jaskrawą kulę ognia, po której nastąpiła seria grzmotów dźwiękowych. Następnego dnia w wiosce Pueblito de Allende znaleziono meteoryt. Był to pierwszy z setek fragmentów o łącznej masie 2 ton, zebranych później z okolic. Eliptyczne pole usiane - nazwa nadana obszarowi, na który spadają fragmenty meteorytu - miało wymiary około 7 × 50 km; największy pojedynczy fragment (110 g) znaleziono na jego drugim końcu. Szacuje się, że ciało macierzyste ważyło aż 30 ton.

Manipulowanie równaniami

Równania można uprościć, a w niektórych przypadkach rozwiązać, manipulując nimi na różne sposoby. Istnieją również konwencje dotyczące przedstawiania równań. Jednym z najczęstszych jest pomijanie znaków mnożenia, być może mądre biorąc pod uwagę wszechobecność x jako uniwersalnego symbolu dla nieznanych zmiennych. Więc zamiast pisać x × y, piszemy po prostu xy, a E = mc² oznacza E = m × c × c. Tymczasem nawiasy są używane do wyjaśnienia potencjalnie mylących wyrażeń. Wyrażenie 2 × 3 + 5 × 4 jest niejednoznaczne: odpowiedź zależy od kolejności przetwarzania operacji. Nawiasy służą do wskazania kolejności, w jakiej należy postępować: zacznij od prostych wyrażeń zagnieżdżonych w największej liczbie nawiasów, a następnie pracuj na zewnątrz. Zatem (2 × 3) + (5 × 4) daje inny wynik niż 2 × (3 + 5) × 4 i 2 × (3 + (5 × 4)). Nawiasy nie zawsze są konieczne, na przykład w operacjach asocjacyjnych, takich jak mnożenie, gdzie a × b × c daje taki sam wynik jak a × (b × c) i (a × b) × c.

Muzea na całym świecie

•  Dziś na całym świecie istnieją muzea prezentujące niesamowitą kolekcję egipskich artefaktów. Wiele z nich zostało założonych w epoce kolonialnej przez władców europejskich.
•  Muzeum Egipskie w Kairze zostało założone w 1835 roku. Obecnie używany budynek został zbudowany w 1900 roku i mieści niesamowitą liczbę 120 000 przedmiotów pochodzących z epoki przeddynastycznej do okresu rzymskiego.
•  Eksponaty Muzeum Egipskiego w Berlinie obejmują 3000-letnie popiersie portretowe królowej Nefertiti.
•  Po wybudowaniu Wysokiej Tamy w Asuanie w 1997 roku otwarto muzeum nubijskie, a wśród jego tysiąca eksponatów znajdują się pomnik rzymskiego żołnierza, głowa króla Szabatki oraz pomnik królowej i księcia meroickiego.
•  Muzeum Gregoriańsko-Egipskie zostało założone przez papieża Grzegorza XVI w 1839 roku z pomnikami i artefaktami z epoki cesarskiej Egiptu.
•  Muzeum Historii Naturalnej Carnegie w Pittsburghu w Stanach Zjednoczonych poświęciło Walton Hall egipskim naczyniam ceramicznym i kamiennym, biżuterii, kamiennym rzeźbom i fragmentom reliefów, narzędziom i wielu innym. Istnieje ponad 2500 starożytnych egipskich artefaktów datowanych na 3100 r. p.n.e.
•  Kolekcja sztuki w Metropolitan Museum w Nowym Jorku składa się z 36 000 obiektów datowanych od epoki kamienia do okresu rzymskiego. Ponad połowa pochodzi z własnej pracy Muzeum w Egipcie, która rozpoczęła się w 1906 roku.
•  Muzeum Sztuk Pięknych w Bostonie w USA posiada jedną z najważniejszych na świecie kolekcji egipskich artefaktów. Większość z nich została zebrana z wykopalisk dr George′a A Reisnera w latach 1905-1942.
•  Departament Starożytności Egiptu w Musee de Louvre we Francji zawiera tysiące eksponatów, w tym zmumifikowanego kota i zdejmowany zagłówek z egipskiego łóżka.


Matematyka

•  Grekom zwykle przypisuje się wynalezienie matematyki. Jednak najstarsze zarejestrowane dowody na użycie matematyki znaleziono w starożytnym Egipcie i pochodzą z około 2000 roku p.n.e.
•  Czytanie i pisanie liczb w starożytnym Egipcie było stosunkowo proste. Używał systemu symboli. Wyższy numer był zawsze pisany przed niższym numerem.
•  W egipskim systemie liczbowym nie było znaku oznaczającego zero. Skrybowie czasami zostawiali lukę między liczbami, gdzie powinno być zero.
•  Egipski system dziesiętny miał siedem różnych symboli.
•  Nasza wiedza o matematyce egipskiej opiera się na niewielkiej liczbie tekstów. Jedyne odnalezione dotąd dowody pochodzą z czterech papirusów, skórzanego zwoju i dwóch drewnianych tabliczek.
•  Matematyczny papirus Rhinda, znaleziony w grobowcu w Tebach, jest pełen ułamków i skomplikowanych obliczeń odnoszących się do objętości trójkątów, prostokątów i piramid.
•  Pomimo suchej matematycznej natury tekstu, ostatnim problemem postawionym w Papirusie matematycznym Rhinda może być egipski żart. Pyta, ile kukurydzy można by zaoszczędzić, gdyby 343 myszy zjadło 49 kotów w siedmiu domach!
•  Egipcjanie używali matematyki do obliczania, jak ustawić wielkie piramidy. Obliczając pole koła w zależności od długości jego średnicy, mogli obliczyć objętość piramidy.
•  Starożytni Egipcjanie nie mieli abstrakcyjnych formuł jak Grecy. Zamiast tego zajęli się problemami matematycznymi za pomocą serii mniejszych obliczeń.
•  Skrybowie uczyli się matematyki, kopiując ustalone przykłady i zastępując liczby własnymi odpowiedziami. Archeolodzy odkryli starożytne arkusze ćwiczeń z oznaczeniami nauczyciela ich.


Muzyka

•  Sztuka egipska sugeruje, że w Starym Królestwie muzycy prawie zawsze byli mężczyznami. W czasach Nowego Królestwa były to głównie kobiety.
•  Nie ma dowodów sugerujących, że starożytni Egipcjanie używali jakiejkolwiek formy zapisu muzycznego. Niektóre starożytne instrumenty egipskie przetrwały, a wiele innych jest przedstawionych na ceramice i innych artefaktach pochodzących z epoki przeddynastycznej.
•  Grano na wielu różnych instrumentach perkusyjnych. Rytmy wybijano na tamburynach, klakierach z kości słoniowej, bębnach, kastanietach, talerzach i szeregu dzwonków.
•  Instrumenty strunowe obejmowały lirę (formę lutni) i harfę. Przypominają wersje, które zostały wprowadzone z Azji.
•  Instrumentami dętymi były drewniane piszczałki (podobne do współczesnych egipskich klarnetów ludowych) i wczesne flety, które były wykonane z trzciny, a później z brązu. Trąbki przypominające trąbkę były używane podczas ceremonii religijnych oraz w bitwach.
•  Święta i święta naznaczone były muzyką i śpiewem. Grupy muzyków musiały czasami zabawiać tysiące ludzi.
•  Takie święta były częste. Jedna wioska w regionie Fajum poświęcała 150 dni każdego roku na ucztowanie w imię bogów.
•  Muzyka była również częścią codziennego życia, nadając naturalny rytm pracy robotników. Robotnicy rolni śpiewali do żywego inwentarza, a kijki klaskano razem, gdy winogrona były miażdżone w czasie żniw.
•  W grobowcach Starego i Średniego Państwa śpiewano na cześć zmarłych inskrypcje pieśni i hymnów przy akompaniamencie harfy.


Mity stworzenia

•  Podobnie jak wiele starożytnych kultur, Egipcjanie wymyślili opowieści o stworzeniu, aby wyjaśnić, jak powstał świat.
•  Jeden mit o stworzeniu sugerował, że świat został stworzony przez boga zwanego Ptah mocą myśli. Przedstawiano go jako zielonoskórą mumię.
•  Inna historia wysuwa ideę, że wszechświat był pierwotnie morzem chaosu wewnątrz boga zwanego Nun. Pewnego dnia z tego morza wynurzył się kopiec ziemi i stopniowo utworzył ląd Egipt.
•  Nun była bogiem chaosu i nieskończoności, którego starożytni Egipcjanie bardzo się bali. Wierzyli, że pewnego dnia może zatopić świat z powrotem w oceanie chaosu.
•  Wierzyli również, że Nun była odpowiedzialna za ciemność, ponieważ każdej nocy nosiła boga słońca
•  Uciekający przez podziemia aż do następnego ranka Ra był bogiem słońca i światła. Egipcjanie wierzyli, że niebieski kwiat lotosu pojawił się na ciemnych wodach Nun i rozwinęli jego płatki, aby odsłonić Ra, który następnie stworzył świat i wszystko w nim.
•  Egipcjanie nie rozumieli, w jaki sposób Ziemia obraca się wokół Słońca i dlaczego słońce wschodzi i zachodzi każdego dnia. Wierzyli, że bóg Khepri codziennie przetacza słońce po niebie.
•  Noc i dzień zostały wyjaśnione przez historię bliźniaczych bogów Nut i Keb. Przytulili się tak mocno, że przesłonili promienie słoneczne, denerwując boga słońca Ra. Aby stworzyć światło dzienne, Ra rozkazał rozdzielić bliźnięta, a Nut został podniesiony, by stać się niebem. Keb stał się Ziemią. Gdy zapadła noc, bliźniacy ponownie się zjednoczyli, gdy Nut zeszła na ziemię, by być z bratem.
•  Egipcjanie wierzyli, że bóg słońca Ra był pierwszym faraonem. Po Ra myśleli, że wszyscy faraonowie przyszli na świat jako ludzie.


Magia i rytuał

•  Starożytni Egipcjanie wierzyli, że magiczne moce pochodzą od bogów. Źródłem tych mocy była siła zwana heka, używana do tworzenia świata i ochrony go przed siłami chaosu.
•  Wierzyli również, że bogowie obdarzyli faraonami magiczną mocą. Uważano również, że kapłani i magowie posiadają magiczne moce.
•  W bibliotekach świątynnych przechowywano setki ksiąg zawierających magiczne zaklęcia. Niektórzy księża specjalizowali się w magii. Podobno niektórzy księża potrafili zamieniać posągi w prawdziwe przedmioty.
•  Wielu Egipcjan uważało, że magię można wykorzystać do manipulowania ludzkim zachowaniem. Wierzono, że mag może używać zaklęć wojennych do obrony kraju przed najeźdźcami. W starożytnym Egipcie niektóre dni uważano za pechowe. Kalendarze papirusowe mają kilka dni obramowanych na czerwono, kolor, który uważa się za symbol suchej pustyni, a tym samym nieszczęście.
•  Aby magiczne zaklęcie odniosło sukces, Egipcjanie wierzyli, że należy je wykonać w idealnych warunkach. Uważano, że zmierzch i świt to dobry czas na rzucanie zaklęć. Ważne było również, aby składniki zaklęcia były czyste i dobrej jakości.
•  Zaklęciom często towarzyszył rytuał. Niektóre zaklęcia wymagały od maga po prostu machania rękami, podczas gdy w innych miniaturowe figurki musiały zostać spalone, oplute lub dźgnięte, aby zaklęcie zadziałało.
•  Archeolodzy znaleźli specjalne cegły osadzone w ścianach kilku grobowców Nowego Królestwa. Były to zestawy czterech cegieł błotnych, które według Egipcjan były magiczne i miały chronić zmarłych przed złem.
•  Każda magiczna cegła zawierała określony przedmiot - amulet, figurkę Anubisa lub shabti. Tekst z Księgi Umarłych został wyryty na cegłach w celu obrony zmarłych przed wrogami Ozyrysa.


Miejsce spoczynku króla

•  Piramidy mają kwadratowe podstawy i cztery trójkątne boki nachylone w górę do spiczastego końca. Znaleziono ponad 80, większość zbudowano jako grobowce królewskie.
•  Piramidy egipskie znajdują się na zachodnim brzegu Nilu. W Starym Królestwie budowano je wokół Memfis. W Państwie Środka piramidy budowano dalej na południe.
•  Piramida schodkowa zawierała szereg komór grobowych dla króla i jego rodziny. Otaczał go szereg dziedzińców i ceremonialnych budynków.
•  Na dziedzińcach odbywały się festyny. Podczas festiwalu Sed faraon biegał po torze, aby symbolizować odnowienie swoich mocy przed ponownym ukoronowaniem.
•  Pierwsza gładka piramida została opracowana przez faraona Snofru. Został zbudowany z masywnych płyt, a nie małych bloków. Stopnie zostały wypełnione, aby uzyskać prawdziwy kształt piramidy.
•  Trzy wielkie piramidy zostały zbudowane przez egipskich faraonów w Gizie. Były to piramidy Menkaurego, Chefrena i Chufu.
•  Największa piramida to Wielka Piramida Chufu w Gizie. Został zbudowany dla faraona Chufu około 2550 r. p.n.e. Jego boki są prawie idealnie dopasowane do prawdziwej północy, południa, wschodu i zachodu.
•  Dziesięć piramid stoi w Gizie. Trzech faraonów nalegało, aby obok ich własnych zbudowano mniejsze piramidy dla ich żon. Są one znane jako piramidy królowej.
•  Architektura piramid wpłynęła na architektów na całym świecie. Grobowce piramidowe są używane w Europie od wieków, a ich kształt jest dziś używany również w wielu innowacyjnych projektach budowlanych.


Miasteczka i miasta

•  Większość egipskich miast zbudowano na wzniesionych terenach, wystarczająco daleko od Nilu, aby zminimalizować powodzie, ale wystarczająco blisko, aby umożliwić dostęp do wody.
•  Memfis było pierwszą stolicą Egiptu, prawdopodobnie założoną przez króla Narmera około 3100 r. p.n.e. po zjednoczeniu Górnego i Dolnego Egiptu. Niewiele pozostało z miasta.
•  Teby po raz pierwszy stały się ważne w Państwie Środka, kiedy królowie z XI dynastii ustanowili je swoją stolicą. W okresie Nowego Państwa w Dolinie Królów pochowano wielu królów w wykutych w skale grobowcach. W Dolinie Królowych chowano królowe, książęta i księżniczki.
•  El-Amarna, na wschodnim brzegu Nilu między Minya a Asyaut, jest najbardziej kompletnym miastem, jakie przetrwało. Został założony przez Echnatona w okresie Nowego Państwa.
•  Aleksandria została założona w IV wieku p.n.e. przez greckiego generała Aleksandra Wielkiego, który wyobrażał sobie miasto jako centrum swojego imperium. Została ułożona na siatce jak greckie miasto i podzielona na dzielnice.
•  Wokół konkretnych zawodów powstało kilka miast. Wioska robotnicza została zbudowana w Gizie na obrzeżach Kairu. Został zbudowany, aby pomieścić ludzi, którzy pracowali nad potężną piramidą Chufu.
•  Miasto Illahun (Kahun) zostało odkryte przez Flindersa Petrie. Kiedyś mieściło robotników, którzy zbudowali piramidę króla Senusreta. Było także domem dla zmarłych kapłanów.
•  Miasta-fortece były budowane w kontrolowanej przez Egipt Nubii począwszy od Państwa Środka. Buhen, 250 km na południe od Asuanu, został zbudowany na terenie Starego Państwa z wewnętrzną cytadelą, otoczoną murem z cegły mułowej o grubości 5 mi wysokości do 9 m.
•  U szczytu cywilizacji starożytnego Egiptu istniało około 17 miast i 24 miasteczek, które były zarządzane przez stolicę narodową. Ich szacowana populacja wynosiła od 100 000 do 200 000. Małe miasta liczyły do 3000 mieszkańców, a Memfis i Teby do 40 000.
•  Rzemieślnicy, skrybowie, księża i sklepikarze mieszkali i pracowali w miastach, podczas gdy rolnicy i pasterze codziennie wyjeżdżali do pracy na wieś


Moda

•  Starożytni Egipcjanie bardzo dbali o swój wygląd. Obcinają włosy na krótko, aby poradzić sobie z upałem, a bogaci ubierali się na specjalne okazje w czarne peruki z wełny lub ludzkich włosów.
•  Makijaż był używany zarówno przez bogatych, jak i biednych. Mężczyźni i kobiety stosowali kohl jako eyeliner, a sproszkowaną ochrę używano do spłukiwania policzków. Archeolodzy odkryli wiele kunsztownie rzeźbionych pojemników na kosmetyki.
•  Świadomi mody Egipcjanie mogli oglądać się w lustrach wykonanych z polerowanej miedzi lub brązu. Dobrego szkła było bardzo mało.
•  Większość starożytnych Egipcjan nosiła biżuterię. Biedni nosili pierścionki i bransoletki z tanich metali i kolorowej gliny. Bogaci nosili złoto i drogocenne kamienie.
•  Gorący klimat podyktował, że ubrania były lekkie i luźne, uszyte z lnu. Egipcjanie nosili lniane przepaski lub kilt, zapinane w pasie, podczas gdy kobiety nosiły długie sukienki typu tuniki.
•  Buty często wykonywano z papirusu. Były to zwykle proste sandały, podobne do klapek, noszone przez ludzi wszystkich klas.
•  Czystość była niezwykle ważna dla Egipcjanek. Bogatsze kobiety używały oczyszczającej pasty wodnej połączonej z natronem, związkiem znajdującym się w wodorowęglanie sodu i węglanie sodu.
•  Egipcjanki po umyciu wcierały w skórę olejki, być może pachnące kadzidłem lub mirrą. Uboższym kobietom często zaopatrywano w olejki w ramach pensji.
•  Wpływy z Bliskiego Wschodu prawdopodobnie doprowadziły do przekłucia uszu. W XIV wieku pne wielu egipskich mężczyzn i kobiet nosiło duże kolczyki.


Modyfikacja sensoryczna

Metoda opracowywania nowych produktów, która testuje produkt pod kątem pięciu zmysłów.

Media drukowane

Gazety i czasopisma.

Macierz udziału w rynku

Narzędzie analityczne służące do analizy potencjału wzrostu każdej strategicznej jednostki biznesowej.

Marketing

Zaspokojenie potrzeb i pragnień poprzez sprzedaż Twoich produktów lub usług. Ponadto jedna z czterech podstawowych części każdej firmy (wraz z operacjami, finansami i zasobami ludzkimi) odpowiedzialna za przyciąganie, utrzymywanie i zwiększanie dochodowych klientów.

Masowe dostosowywanie

Możliwość dostosowania przez firmę produktu do indywidualnych potrzeb klientów. Przykłady obejmują: spersonalizowane komputery przez Internet, niestandardowe akcesoria samochodowe zamówione przez dealera, specjalną mieszankę ziaren kawy zmielonych zgodnie z Twoimi specyfikacjami.

Marketing masowy

Docieranie do wszystkich konsumentów, a nie specjalizowanie się w segmentach rynku lub specjalistycznych niszach.

Marketing szeptany

Tworzenie "szumów" wśród segmentu docelowego za pomocą technik szeptanych, szczególnie skutecznych w Internecie.

Media nadawcze

Radio i telewizja.

Modyfikacja atrybutów

Metoda tworzenia nowych produktów, która uwzględnia ich specyficzne cechy i zalety oraz modyfikuje je (powiększanie, mikrofotografowanie, odwracanie, łączenie itp.).

Menes

•  Egipski historyk Manethon (305-285 r. p.n.e.) twierdzi, że to król Menes był odpowiedzialny za zjednoczenie Górnego i Dolnego Egiptu oraz założenie pierwszej dynastii.
•  Istnieje jednak duża niepewność, czy król Menes rzeczywiście założył państwo egipskie.
•  Niektórzy uważają, że Manetho odnosi się do króla o imieniu Horus Aha, który zastąpił króla Narmera. Narmer był ostatnim królem okresu przeddynastycznego w Egipcie.
•  Inni historycy uważają, że Narmer i Menes to w rzeczywistości ta sama osoba, ponieważ te dwa imiona znaleziono połączone razem na pieczęciach walcowych z Abydos. Ta tajemnica nie została jeszcze rozwiązana.
•  Pewne jest to, że za założenie miasta Memfis odpowiedzialna była postać znana w historii jako król Menes. Odciął część rzeki, aby stworzyć suchy ląd dla swojej stolicy.
•  Król Menes był uważany przez starożytnych Egipcjan za pierwszego ludzkiego władcę. Przed jego wniebowstąpieniem krajem rządziła sukcesja mitycznych władców. Według egipskiej legendy, kiedy tron został przekazany Menesowi przez boga Horusa, pozostawał w rękach ludzkich aż do V dynastii.
•  Podczas swojego panowania Menes prowadził wojny z Nubijczykami i Libijczykami na sąsiednich terytoriach. Uczeni starożytnej historii wierzyli, że był królem-wojownikiem, który pokonał wszystkich swoich wrogów.
•  Za jego rządów kwitł handel egipski. Wydaje się, że handel z pobliskimi krajami na Bliskim Wschodzie jest dobrze ugruntowany.
•  Kiedy Menes zmarł, jego następcą został Dżer. Ten władca stał się znany jako "wężowy król", ponieważ gdy jego imię zostało zapisane pismem egipskim, symbole przypominały węża.


Middlescents

najmniejsza grupa demograficzna w USA. Ci ludzie urodzili się między 1930 a 1945 rokiem.

Malarze jaskiniowi

•  Prehistoryczni ludzie czasami mieszkali w jaskiniach, ale częściej chodzili do jaskiń, aby malować i rysować
•  Najsłynniejsze na świecie malowidła naskalne, w Lascaux we Francji i Altamira w Hiszpanii, zostały znalezione przez dzieci
•  Datowanie węglowe pokazuje, że obrazy w Lascaux mają 31 000 lat. Mieszkańcy Chauvet we francuskim Ardeche są prawie dwa razy starsi.
•  Obrazy w Cougnac we Francji były malowane przez okres 10 000 lat
•  Większość obrazów w jaskiniach przedstawia duże zwierzęta, takie jak żubry, jelenie, konie i mamuty
•  Jaskinie mogły być świątyniami z czasów prehistorycznych i malowidłami związanymi z rytuałami religijnymi.
•  Artyści jaskiniowi często malowali plując farbą, tak jak robią to australijscy aborygeni dzisiaj.
•  Aby dotrzeć do 14 000-letnich obrazów we francuskim Pergouset, musisz przeczołgać się przez 150 m przejść.
•  W jaskiniach w Nerja w Hiszpanii znajdują się formacje skalne, na których prehistoryczni ludzie grali jak na ksylofonie.
•  Malowidła aborygeńskie na skałach w Amhemland na Terytorium Północnym w Australii mogą mieć ponad 50 000 lat.


Megality

•  Megalit oznacza "ogromny kamień".
•  Megality to pomniki, takie jak grobowce wykonane z ogromnych bloków kamiennych, zbudowane w zachodniej Europie w epoce neolitu i brązu między 4000 a 1500 p.n.e.
•  Kiedyś uważano, że megality zaczynają się w jednym miejscu. Teraz eksperci uważają, że pojawiły się w wielu obszarach.
•  Menhiry to duże stojące kamienie. Czasem stoją same, czasem w alejach lub kręgach.
•  Największym znanym menhirem jest Wielki Menhir Brise w Locmariaquer niedaleko Carnac we Francji. Ten pojedynczy kamień miał kiedyś 20 m wysokości i ważył 280 ton.
•  Największy kamienny krąg znajduje się w Avebury w Wiltshire.
•  Najbardziej znanym kamiennym kręgiem jest Stonehenge na Równinie Salisbury, zbudowane między 2950 a 1600 p.n.e.
•  Niektóre megality z niezwykłą dokładnością dopasowują się do wydarzeń astronomicznych, takich jak wschód słońca w czasie przesilenia (środa lata) i mogą działać jako kalendarze.
•  Wznoszenie kamieni wymagało ogromnych zespołów mężczyzn pracujących z drewnianymi wałkami, dźwigniami i linami.


Mezopotamia i Sumer

•  Mezopotamia leży między rzekami Tygrys i Eufrat w Turcji, Syrii i Iraku. Mezopotamia to po grecku "między rzekami".
•  Mezopotamia nazywana jest "kolebką cywilizacji", ponieważ powstało tu wiele starożytnych cywilizacji, w tym sumeryjska, babilońska i asyryjska.
•  Pierwszą wielką cywilizacją byli Sumerowie, którzy uprawiali nawadnianą ziemię nad Eufratem około 5000 pne i mieszkali w domach z cegły mułowej.
•  Do 4000 lat pne osady Eridu, Urukand Ur rozrosły się w miasta z systemami zaopatrzenia w wodę i odwadnianiem, pałacami i kopcami świątynnymi zwanymi zigguratami.
•  Sumerowie opracowali pierwszy system pisma (pismem klinowym), wykonanym klinami na glinianych tabliczkach.
•  Sumerowie odlewali piękne przedmioty - najpierw z miedzi, potem z 3500 p.n.e. z brązu.
•  Epos sumeryjski o Gilgameszu opowiada o potopie podobnym do biblijnej historii Arki Noego.
•  Sumerowie opracowali pierwsze rozbudowane systemy rządzenia i prawa. •  Na początku każde miasto lub "miasto-państwo" było zarządzane przez radę starszych, ale w czasie wojny władzę przejął lugal (przywódca). Do 2900 p.n.e. lugalowie byli królami i rządzili przez cały czas.
•  W 2350 pne Sumer został podbity przez Sargona z Akadu, ale władza Sumeru została przywrócona w Ur w 2150 p.n.e.


Majowie

•  Majowie byli ludem, który dominował w Ameryce Środkowej przez 2500 lat do 1441 r. n.e.
•  Majowie zaczęli budować duże piramidy z małymi świątyniami na szczycie między 6OO p.n.e. a 250 r. n.e.
•  Cywilizacja Majów osiągnęła szczyt między 250 n.e. a 900 n.e.. Nazywa się to Okresem Klasycznym.
•  W okresie klasycznym cywilizacja Majów koncentrowała się na wielkich miastach, takich jak Tikal na nizinach gwatemalskich. Handlowali daleko i szeroko pieszo i w wykopanych kajakach.

•  Majowie w Okresie Klasycznym opracowali sprytną formę zapisu symboli reprezentujących dźwięki lub idee. Swoją historię zapisali na kamiennych pomnikach zwanych stelami.
•  W tajemniczy sposób, około 8OO n.e. , Majowie przestali tworzyć stele, a miasta Gwatemali zostały opuszczone.
•  Od 8OO n.e. do 1200 n.e. najpotężniejszym miastem Majów była Chichen Itza w regionie Jukatan. Od 1200 do 1440 na pierwszy plan wysunęło się inne miasto, Mayapan. Po 1440 r. cywilizacja Majów gwałtownie się rozpadła, choć nie wiadomo dlaczego.
•  Majowie byli głęboko religijni. Jelenie, psy, indyki, a nawet ludzi często składano w ofierze bogom w świątyniach na szczycie piramid.
•  Rolnicy Majów uprawiali głównie kukurydzę, fasolę i dynię. Z kukurydzy kobiety robiły płaskie naleśniki zwane teraz tortillami i napój alkoholowy zwany balche


Myśliciele greccy

•  Wielcy myśliciele starożytnej Grecji nazywani byli filozofami. Filozofia po grecku oznacza "umiłowanie mądrości".
•  Kluczowymi filozofami byli Sokrates, Platon i Arystoteles.
•  Sokrates (466-399 p.n.e.) wierzył, że ludzie zachowywaliby się dobrze, gdyby wiedzieli, czym jest dobre zachowanie, i zachęcał ich do myślenia o prawdzie, dobru i złu.
•  Platon (427-348 p.n.e.) argumentował, że za chaotycznym chaosem codziennego doświadczenia kryje się doskonała i piękna Idea lub Forma. Próbował też znaleźć idealny sposób rządzenia państwem.
•  Arystoteles (384-322 p.n.e.) argumentował, że aby uzyskać prawdziwą wiedzę, musisz znaleźć "ostateczną przyczynę" - dlaczego coś się dzieje.
•  Arystoteles był pierwszym wielkim naukowcem, który podkreślał potrzebę zbierania danych, sortowania wyników i ich interpretacji.
•  Wiele podstawowych idei w filozofii, nawet dzisiaj, pochodzi od Sokratesa, Platona i Arystotelesa oraz innych greckich filozofów, takich jak Epikur i Diogenes.
•  Greccy matematycy, tacy jak Euklides, Apoloniusz, Pitagoras i Archimedes, opracowali wiele naszych podstawowych zasad matematycznych. Większość szkolnej geometrii nadal zależy od systemu opracowanego przez Euklidesa.
•  Greccy astronomowie, tacy jak Arystarch i Anaksagoras, dokonali wielu błyskotliwych wniosków - ale wiele z nich zostało zapomnianych. Arystarch zdał sobie sprawę, że Ziemia obraca się wokół własnej osi i okrąża Słońce. Jednak minęło prawie 2000 lat, zanim ten pomysł został powszechnie przyjęty.


Miasta rzymskie

•  Miasta rzymskie były największymi i najbardziej wyrafinowanymi, jakie widział świat. Nie były zbudowane na sztywnych siatkach, jak greckie miasta, ale wszystkie miały wspólne cechy.
•  Miasta rzymskie miały dwie główne ulice i wiele bocznych ulic z odstępami pomiędzy zwanymi insulae (wyspy).
•  Insulae były ciasno upakowane prywatnymi domami - domami bogatych zwanymi domi i blokami mieszkalnymi (zwanymi również insulae). Większe domy miały dziedzińce.
•  Korki były tak powszechne, że wiele miast zakazało ruchu kołowego z ulic w ciągu dnia.
•  W większości miast znajdowały się liczne sklepy, zajazdy (tabernae), kawiarnie (termopilia) i piekarnie (pistrina).
•  Forum było dużym otwartym rynkiem i miejscem spotkań otoczonym z trzech stron zadaszonym przejściem. Czwartą stroną były sądy i ratusz (bazylika).
•  Większość miast miała wiele wspaniałych świątyń bogów rzymskich.
•  Większość miast miała duży teatr na świeżym powietrzu. Była też arena gier lub stadion, na którym walczyli wojownicy zwani gladiatorami i odbywały się wyścigi rydwanów.
•  Łaźnie (termy) były miejscami, w których ludzie przychodzili, aby usiąść i zanurzyć się w gorących i zimnych kąpielach we wspaniałym otoczeniu.
•  Miasta miały bardzo dobre wodociągi i kanalizację.


Mahomet

•  Mahomet (ok. 570 - 632) był arabskim prorokiem, którego nauki stanowią podstawę religii islamskiej.
•  Muzułmanie wierzą, że Mahomet był ostatnim i największym prorokiem Boga, którego nazywali Allahem.
•  Mahomet urodził się w Mekce w Arabii.
•  Jego ojciec zmarł, zanim się urodził, a jego matka zmarła, gdy był dzieckiem. Wychowywał go dziadek i wuj, pasący owce i wielbłądy.
•  W wieku 25 lat Mahomet wstąpił do służby u bogatej czterdziestoletniej wdowy imieniem Khadija, a później się z nią ożenił. Mieli dwóch synów i cztery córki.
•  Kiedy 35 Mahomet został poproszony o odrestaurowanie świętego kamienia uszkodzonego podczas powodzi. Wizja kazała mu zostać prorokiem i głosić słowo Boże.
•  Mieszkańcy Mekki nie znosili kazań Mahometa i w 622 r. n.e. uciekł do Medyny.
•  W Medynie przyciągnął wielu zwolenników. Mieszkańcy Mekki wyruszyli na wojnę z Medyną, ale zostali odepchnięci.
•  W 630 r. .n.e. Mahomet triumfalnie wkroczył do Mekki, ułaskawił lud i założył tam meczet


Mnisi i klasztory

•  W religiach takich jak chrześcijaństwo i buddyzm niektórzy pobożni ludzie wychodzą z normalnego życia i mieszkają w klasztorze, społeczności całkowicie poświęconej religii.
•  Najwcześniejszym klasztorem chrześcijańskim był klasztor pustelnika św. Antoniego z Teb, który zamieszkał na egipskiej pustyni około 271 roku i przyciągnął zwolenników.
•  Bazyli Wielki (ok. 329-379 r. n.e.) i jego siostra Makryna Młodsza założyli klasztory dla mężczyzn i kobiet w ich posiadłościach w Kapadocji w Turcji.
•  Monastycyzm rozprzestrzenił się szybko w Cesarstwie Bizantyjskim między IV a VII wiekiem.
•  Na Zachodzie monastycyzm rozwijał się wolniej, więc św. Marcin z Tours (316-397) wysłał mnichów, aby założyli nowe wspólnoty. Odnieśli wielkie sukcesy w Wielkiej Brytanii i Irlandii.
•  Klasztory brytyjskie i irlandzkie, takie jak Lindisfarne i Malmesbury, były ośrodkami nauki w średniowieczu.
•  Najsłynniejszym mnichem uczonym był św. Beda z Jarrow (ok. 672-735), znany z historii Anglików.
•  Najbardziej znanym brytyjskim klasztorem była szkocka wyspa Iona, założona przez św. Columbę w 563 roku.
•  Św. Benedykt (ok. 480-J 547) rozwinął szczególny sposób życia dla mnichów na Monte Cassino we Włoszech. Do roku 1000 większość klasztorów przestrzegała reguł benedyktyńskich.
•  Klasztory były bardzo podatne na najazdy Wikingów. Mnisi często ginęli, a wiele skarbów ginęło, więc życie klasztorne straciło część swojej atrakcyjności.


Maorysi

•  Żaden człowiek nie postawił stopy w Nowej Zelandii przed około 2000 laty.
# Pierwszymi osadnikami w Nowej Zelandii byli Polinezyjczycy.
•  Pierwsi osadnicy polinezyjscy przybyli do Nowej Zelandii kajakiem z wysp na Pacyfiku.
•  W C.ADIOO Polinezyjczycy zwani Morioris przybyli tu, aby osiedlić się z Wysp Cooka, Marquesas lub Society.
•  Tradycja Maorysów mówi o tym, jak Maorysi przybyli falami migracji, począwszy od około 1150 roku, a skończywszy na przybyciu wielkiej floty z mitycznej krainy Hawaiki 200 lat później.
•  Hawaiki jest uważane za wyspę Tahiti na Pacyfiku.
•  Archeolodzy znaleźli ślady osadnictwa Maorysów w Nowej Zelandii sięgające AD8OO i wcześniejsze.
•  Pierwsi Maorysi żyli głównie z myślistwa i rybołówstwa.
•  Maorysi byli wykwalifikowanymi stolarzami, budującymi piękne drewniane domy pokryte rzeźbami

---

[ 459 ]

---