TROFEA DAMASZKU : Trofea Damaszku to anonimowy dialog antyżydowski w języku greckim - który prezentuje stosunkowo spójną i jednorodną strukturę - i składa się z prologu i czterech diale,xeij, które odpowiadają okresowi czterech dni. Na podstawie dowodów wewnętrznych tekstu dzieło to należy datować na VII w. (661 lub 681), chociaż proweniencja w Syrii byłaby wymagana, choćby ze względu na tytuł. Nie ma informacji o jego autorze; Bardy wysunął hipotezę, że autorem mógł być mnich, który działał w czasie kontrowersji ikonoklastycznej. Tytuł dokumentu wskazuje na jego cel, a mianowicie ogłoszenie zwycięstwa chrześcijańskiego protagonisty nad żydowskimi antagonistami. Spór toczył się w obecności widzów, wśród których byli, oprócz Żydów i chrześcijan, poganie, Saraceni, Samarytanie i heretycy. W debacie biorą udział różni Żydzi: początkowo tylko jeden, którego nazwiska nie podano, a następnie oświadcza, że został pokonany i nie jest już w stanie kontynuować dyskusji. Zastępuje go człowiek bardziej wykształcony w prawie, przedstawiony jako mędrcy i ożywiony wielką gorliwością w poszukiwaniu prawdy. Pomimo swoich zdolności, oni również zostają zmuszeni do milczenia i zastąpieni przez kilku Żydów z Kapadocji, którzy nie okazują się lepsi. Praca kończy się zwycięstwem chrześcijanina, powszechnym miejscem w tego typu dokumentach, oraz przyznaniem się Żydów do błędu. Oprócz przedstawienia egzegezy chrystologicznej i chrystocentrycznej z repertuarem tradycyjnych biblijnych loci, charakteryzuje się ona uzasadnieniem czci krzyża i obrazów. W odniesieniu do kwestii obrazów, Trofea Damaszku zawierają tematy wspólne, w szczególności z Dialogiem Papiskosa i Filona, pismami Szczepana z Bostry, Hieromeusza z Jerozolimy, Leoncjusza z Neapolu i Jana z Damasceńczyka, którzy połączyli cześć krzyża i ikon z tematami upamiętnienia, uwielbienia i zachęcania do naśladownictwa. Cytaty biblijne zostały użyte, aby wykazać, że w ST powtarzają się przypadki, o pozytywnym znaczeniu, konstruowania obrazów i używania artefaktów w sensie religijnym. Za pomocą tych obiektów cześć oddawano osobom przedstawianym, a nie materii, z której zostały wykonane. W tym celu Trofea Damaszku rozszerzają dossier pism świętych literatury ikonofilskiej, ponieważ odwołują się do fragmentów ze ST rzadko używanych wcześniej, aby również wykazać typologiczną prefigurację krzyża Chrystusa, nad którego dziełem autor rozmyśla wielokrotnie. Chociaż w ramach tradycji literackiej, która w ciągu wieków ponownie wykorzystała te same polemiczne argumenty, dzieło przedstawia pewne punkty zbieżności z Dialogiem Papiskusa i Filona, które są czasami bardzo bliskie werbalnemu szablonowi, sugerując ścisły związek między tymi dwoma dokumentami, najprawdopodobniej z powodu wykorzystania wspólnego źródła. W odniesieniu do dyskusji na temat Mesjasza i warunków pokoju, które musiałyby nastąpić po jego przyjściu, jak przepowiedzieli Prorocy, Żyd w dziele potwierdza, że nie wierzy, że Mesjasz przyszedł, ponieważ wielu chrześcijan zostało uwięzionych i toczono przeciwko nim liczne wojny. Jak uważa Bardy, przywodzi to na myśl kampanie przeciwko Arabom, którzy w 632 r. zdobyli Jerozolimę, a w 635 r. Damaszek. Po inwazjach Persów i Arabów, na tradycyjny argument chrześcijan, że Żydzi byli rozproszeni przez stulecia i pozbawieni przywódcy, podczas gdy imperium rzymsko-chrześcijańskie rozciągało się na całą ziemię, Żydzi mogą w rzeczywistości sprzeciwić się, że pokój rzymsko-chrześcijański dobiegł końca, imperium straciło wiele miast i prowincji, a zjednoczenie narodu żydowskiego nie jest już niemożliwe.

TROPHIMUS z Arles (III w.): Prawdopodobnie biskup Arles około lub w połowie III w., a raczej przed nim. Papież Innocenty I rościł sobie prawo do ewangelizacji Zachodu dla Rzymu: Włoch, Galii, Hiszpanii, Afryki i Sycylii . Mieszkańcy Arles z Patroklusem powtórzyli to roszczenie (412-426), potwierdzając, że ich biskup, Trofim, został wysłany do Arles właśnie z Rzymu, co papież Zosimus przyjął dla własnej korzyści (417-418). W 450 r. 19 biskupów prowincji Arles potwierdziło starożytność i w liście do papieża Leona I przedstawiło Trofima jako ucznia apostoła Piotra i nauczyciela trzech innych galijskich biskupów. Legendy apostolskie rozpoczęły się w ten sposób. Grzegorz z Tours umieścił Trofima w III w., w czasach cesarza Decjusza (249-251), przedstawiając go jako towarzysza sześciu innych misjonarzy wysłanych przez Rzym, wśród których byli Katianus z Tours, Saturninus z Tuluzy i Dionizy z Paryża, ale nie poparł roszczeń Arles (Hist. Franc. 1,30). Jego Vita ma niewielką wartość historyczną.

TROPICI: Atanazy użył tego tytułu, odnosząc się do grupy ludzi ze względu na ich metodę interpretowania Pisma (według tro,poi, "figury"), gdy obalał ich naukę, pisząc do Serapiona, biskupa Thmuis, gdy ten ostatni zwrócił jego uwagę na tę naukę. Tropici, którzy działali w Egipcie, utrzymywali nie-boskość Ducha Świętego na podstawie Amos 4:13 - w przeciwnym razie Duch byłby również Synem - a zatem jego istotą stworzoną, chociaż jako anioła wyższego od innych. W odniesieniu do doktryny dotyczącej Syna przeszli od arianizmu do ortodoksji . Przedstawiono hipotezę, że Tropici należy utożsamiać z pneumatomachi, o których wspomniał Hilary z Poitiers

TROPOLOGIA: Termin tropologia był początkowo używany przez starożytnych autorów jako synonim all?goria, aby wskazać hermeneutyczny proces, który pozwalał odkryć ukryte znaczenie tekstu, które było ukryte pod dosłownym znaczeniem. Czasowniki ainissomai i tropologe? są używane jako synonimy all?goreo, tak jak rzeczowniki ainigma, symbolon i tropologia mają to samo znaczenie all?goria. Czasownik tropologeō pojawia się po raz pierwszy w Liście ps.-Aristeasa (§ 150), chociaż odpowiadający mu rzeczownik jest używany jako synonim typos przez Justina Męczennika, aby wskazać głęboki sens prawa, zapowiedź Chrystusa i Kościoła. Orygenes, który w traktacie o hermeneutyce zawartym w Księdze IV traktatu O pierwszych zasadach przedstawia trójpodział znaczeń Pisma Świętego (sens dosłowny moralno-duchowy) odpowiadający trzem częściom, które według Pawłowego schematu antropologicznego tworzą istotę ludzką (incipientesprogredientes-perfecti), nadal używał terminów allēgoria i tropologia nierozróżnialnie, aby wskazać techniczną procedurę, która wydobywa na światło dzienne duchowe znaczenie Pisma Świętego. Duchowe znaczenie i jego specyficznie chrześcijańska treść są definiowane przez Orygenesa terminem anagōgē, chociaż można również znaleźć wymienne terminy allēgoria (dokładniej wskazujące techniczną procedurę osiągnięcia takiego znaczenia) i tropologia. Inni autorzy używali tego terminu w ten sam sposób, jak Bazyli z Cezarei i Grzegorz z Nyssy, którzy jednak czasami w polemikach z nadmiernie alegoryzującą egzegezą nadawali temu słowu negatywne konotacje (np. negatywne znaczenie nadane tropikos przez Bazylego w Hexaem. 2,5 i 3,9 lub stwierdzenie o unikaniu tropikē all?ēgoria przez Grzegorza z Nyssy w Hexaem.). W rzeczywistości Grzegorz z Nyssy wydaje się preferować terminy theōria, dianoia, ainigma i anagōgē od tropologia. W kontekście szkoły antiocheńskiej znajdujemy ponadto zapisane pierwsze prawdziwe i właściwe rozróżnienie między terminami tropologia i allēgoria: Diodor z Tarsu w istocie w przedmowie do Psalmu 118 uznaje w tropologii każdy typ dyskursu figuratywnego, chociaż w drugim tylko ten typ opowieści, którego dosłowne znaczenie jest negowane. Termin tropologia był używany przez Hieromena przede wszystkim w pierwotnej formie synonimu allēgoria; ale na przykład w Ep. 120,12 jest on wstawiony, w trójpodziale sensów Pisma Świętego panującym od czasów Orygenesa, na poziomie interpretacji moralnej, zgodnie ze schematem, który miał trwać aż do średniowiecza. Jan Kasjan wprowadził poczwórny podział w znaczeniu Pisma Świętego: odróżnia on w istocie historica interpretatio od spiritalis intelligentia, która jest artykułowana na trzech poziomach. Istnieje tropologia, czyli egzegeza moralna, all?goria, którą można rozumieć jako sens typologiczny, oraz anag?g?, który jest najwyższym sensem duchowym, ukierunkowanym na rozszyfrowywanie najbardziej wzniosłych i wzniosłych tajemnic.

TRULLO (Quinisext), Sobór w : Dwa sobory ekumeniczne, piąty (553) i szósty (680-681), nie opracowały kanonów dyscyplinarnych, lecz jedynie decyzje dogmatyczne, jak stwierdzono w liście do cesarza Justyniana II napisanym przez ojców soborowych. Cesarz zwołał sobór, który miał się odbyć w Konstantynopolu w 692 (lub być może w 691) w sali w kształcie kopuły (trullo), gdzie odbył się poprzedni sobór. Stąd sformułowanie w Trullo, które nie ma konkretnych, a jedynie historyczne odniesień; ale inny tytuł (Synodos) Penthekt? lub (Concilium) Quinisextum (czyli piąty/szósty), grecki neologizm z XII w., umieszcza go w linii wyliczenia soborów powszechnych, jako dodatek do piątego (553) i szóstego (680-681). W tym przypadku byłby to sobór powszechny, który odbył się bez udziału biskupów zachodnich. Obecnych lub reprezentowanych biskupów było 220, z czego 183 należało do patriarchatu Konstantynopola, 10 do Illyricum, wraz z kilkoma biskupami ormiańskimi i patriarchami Jerozolimy, Aleksandrii i Antiochii. Na soborze obecny był Bazyli z Gortiny (Kreta) z patriarchatu zachodniego, który uważał się za delegata papieskiego. Cesarz przedstawił program soboru, który nie miał dotyczyć kwestii doktrynalnych, ale dyscypliny kościelnej, i faktycznie opublikował 102 kanony, z których wiele było dość długich jak na kanoniczny gatunek literacki. Sobór ten stanowi godny uwagi wysiłek ujednolicenia greckiego prawodawstwa kanonicznego; starał się narzucić jednolitość kosztem uzasadnionych lokalnych różnic. Po wyznaniu wiary (kan. 1) drugi kanon potwierdził poprzednie sobory (ekumeniczny i lokalny), które były wszystkie wschodnie, z wyjątkiem tych afrykańskich kanonów, kanonicznych listów ojców greckich i fragmentu z pism Cypriana. Celem cesarza było ustanowienie praw dla całego chrześcijaństwa: większość kanonów powtarzała lub korygowała poprzednie normy; nowi potępiają niektóre praktyki, które stały się powszechne w patriarchacie Konstantynopola lub inne, które są niezgodne z tradycją konstantynopolitańską (np. duchowieństwu rzymskiemu zabrania się postu w sobotę [kan. 55]; Ormianom zabrania się jedzenia jajek i sera w sobotę i w niedzielę w okresie Wielkiego Postu [kan. 56]). Kan. 13 krytykuje rzymską tradycję celibatu kościelnego; kan. 36 wspomina kan. 28 Soboru Chalcedońskiego o stolicy patriarchalnej, jako drugim Rzymie. Dekretuje on prawo dotyczące duchownych, mnichów i małżeństwa, ale także aspektów życia społecznego (przedstawienia, święta), pogaństwa i Żydów. Sobór zezwolił prezbiterom na zawieranie małżeństw przed święceniami, chociaż biskupi nie mogą mieszkać z własnymi żonami. Zakazuje przedstawiania Chrystusa jako baranka. Cesarz wysłał kanony do Rzymu, aby uzyskać podpis papieża Sergiusza, który miał być umieszczony po jego własnym. Sergiusz odmówił, ponieważ uważał niektóre kanony za sprzeczne z tradycją kościelną . Justynian II postanowił wtedy użyć siły, ale próba się nie powiodła z powodu sprzeciwu armii Rawenny i Pentapolis Marche . Cesarski wysłannik, który przybył, aby aresztować papieża, został oszczędzony przed linczem przez samego papieża. W tekście soborowym było również miejsce na podpis biskupa Rawenny i dwóch biskupów Illyricum (Tesaloniki i Koryntu, którzy są zależni od Rzymu). Ekumeniczny charakter Soboru Trullańskiego pozostaje kwestią sporną: chociaż jest on w pełni akceptowany w świecie bizantyjskim, kanony w całości nigdy nie zostały zatwierdzone przez stolicę rzymską. Po II Soborze Nicejskim (787) kanony uważa się za wydane przez VI Sobór Powszechny; niektóre z nich zostały zacytowane w Dekrecie Gracjana. Nadal w pełni obowiązują w Kościele bizantyjskim.

TUR′ABDIN: Górzysty masyw znajdujący się w południowo-wschodniej części Turcji, na granicy z Syrią i Irakiem, na wschód od Dyarbakir (starożytnej Amidy) i Mardin, z którymi graniczy. Jego wschodnią granicą jest rzeka Tygrys. W południowej części znajduje się góra Izla (Izlo; po grecku Izala). Współczesnym głównym ośrodkiem jest miasto Midyat. Po 363 r., aż do Justyniana, stanowił rzymski dystrykt na granicy Cesarstwa Rzymskiego; około 640 r. przeszedł pod panowanie muzułmańskie, ale mieszkańcy pozostali chrześcijanami, chociaż w ostatnich dekadach ich liczba szybko malała. Chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się w regionie w ciągu IV w. wraz z monastycyzmem i budową ponad 80 kościołów i klasztorów. Ammianus Marcellinus napisał, że niektórzy mnisi zostali schwytani przez Sassanidów Shapur na terytorium między Amidą i Mardin (18,10,4). Obszar ten jest nadal bardzo ważny dla syryjskich prawosławnych (lub syryjskich jakobitów), ze względu na liczne klasztory i kościoły, które są świadectwem bardzo starożytnego chrześcijaństwa. W średniowieczu istniały również klasztory nestoriańskie. Tur′Abdin oznacza w syryjskim "górę sług Bożych". Stolica Hah (dziś Anitli) na wschód od regionu miała co najmniej osiem kościołów, z których sześć zachowało się do dziś. W centrum małego miasteczka pozostał Kościół Dziewicy Maryi (znany jako Hadra), który został zbudowany w VII wieku, budynek o kształcie quasi-kwadratowym. Kościół męczennika Sovo, perskiego księcia chrześcijańskiego, który zginął około połowy IV wieku, zachował pozostałości budowli z V wieku. Podobnie w pobliskich wioskach Keferzi i Arnas, kościoły wydają się pochodzić z VII wieku. Na południowy zachód od Midyatu, około 20 km , góruje ważny i okazały klasztor Mar (Mor) Gabriel (w pobliżu wioski Qartmin), znany w starożytności jako Mor Simeon, najstarszy klasztor założony przez mnicha Samuela pod koniec IV w., biskupstwo metropolity Tur ′Abdin. Klasztor otrzymał pomoc od cesarzy Arkadiusza, Teodozjusza II i Anastazjusza (zm. 518), którzy sfinansowali budowę kościoła częściowo zachowanego w oryginale i nadal używanego. W sklepieniu pozostały mozaiki zawierające trzy krzyże w medalionach i fragmenty wzorów kwiatowych, jak w przypadku podłogi w opus sectile składającej się z marmuru w sześciu różnych kolorach. Nie ma przedstawień postaci ożywionych. W pobliżu tego kościoła, w części północno-zachodniej, znajduje się mały ośmiokątny kościół (nazywany kościołem Teodory), posiadający średnicę 10,5 m , pochodzący z VI w., najprawdopodobniej współczesny poprzedniemu. Ośmiokątna forma odtwarza liczbę osiem, która wyraża "pełnię zmartwychwstania" i dlatego dobrze nadaje się na baptysterium. W odległości 6 km od miasta Mardin znajduje się klasztor Mor Hananyo (Kurkmo Dayro po syryjsku i Deir al-Za`faran po arabsku), który pochodzi z końca V w.; był siedzibą syryjskiego patriarchy prawosławnego od 1160 do 1932 r.; współczesny patriarcha Ignacy Zakka rezyduje w Damaszku.

TURA W sierpniu 1941 r. egipscy robotnicy, którym armia angielska zleciła oczyszczenie grot wykopanych w starożytnych jaskiniach skalnych w Tura (ok. 12 km na południe od Kairu), odkryli w galerii co najmniej 2016 stron papirusu zawierającego pisma Orygenesa i Didymusa Ślepego. Odkrycie zostało ogłoszone światu dopiero po zakończeniu II wojny światowej, wraz ze szczegółowym opisem, który ujawnił szczęśliwe okoliczności otaczające odkrycie i późniejsze trudności w zebraniu większości papirusów odkrytych i skradzionych przez tych samych ludzi, którzy je znaleźli . Ich rozprzestrzenianiu sprzyjały również warunki, w jakich papirusy leżały przez stulecia. Należące do ośmiu oryginalnych kodeksów, zostały znalezione odpięte od oprawy i w formie fascykułów (średnio 16 stron długości), zgrupowane razem lub zawinięte w formie zwoju, przed złożeniem w galerii. Odpinanie papirusów, które były palimpsestami z obecnością dziur poprzedzających przepisanie, było początkowo wykonywane przez ręce ekspertów. Rodzaj pisma i poprawki datują teksty począwszy od końca VI w. . Nawet po ponad 60 latach od odkrycia, nadal nie jest możliwe podanie dokładnego podsumowania inwentarza oryginalnego depozytu ze względu na rozproszenie tekstów na całym świecie. Spośród 913 kodeksów i dwóch zwojów w układzie folio, co do których mamy jasne potwierdzenie, większość znajduje się w Muzeum Starożytności Egipskich w Kairze (604 fol.), spora część znajduje się w Institut für Altertumskunde Uniwersytetu w Kolonii (117 fol.), a reszta znajduje się w Bibliotheca Bodmeriana (lub Bibliotece Bodmera) w Cologny, Szwajcaria (25 fol.), British Library w Londynie (7 fol.), państwowym Instytucie Papirologii Uniwersytetu w Mediolanie (2 pół strony); a bardzo mała część (158 fol.) znajduje się w rękach prywatnych kolekcjonerów, niektórych znanych, a innych nie. Jednakże brakuje wszystkich informacji na temat 92 stron oryginalnego odkrycia . Według najbardziej akceptowanej hipotezy kodeksy należały do greckiego klasztoru Arseniusza (zm. 449) i pochodziły z niego, a jego pozostałości znaleziono na tarasie góry kamieniołomu Tura, nieco wyżej niż miejsce odkrycia (Koenen - Müller-Wiener, 48-51; Aland - Rosenbaum, 471). Możliwym powodem umieszczenia papirusów w ciemnym miejscu starożytnych jaskiń faraonów jest prawdopodobnie oczyszczenie biblioteki klasztornej po potępieniu Orygenesa i Didymosa na synodzie w Konstantynopolu w 543 r. i na soborze w Konstantynopolu w 553 r. Jest to jednak założenie, którego nie można przyjąć z całą pewnością, biorąc pod uwagę ślady licznych poprawek już w tych samych tekstach. Ze względu na profesjonalne rozplatanie papirusów i obecność kleju między stronami, wysunięto również hipotezę, że odkryta galeria, sąsiadująca z dużym pomieszczeniem wykopanym w skale, była rodzajem składnicy dla klasztornego biura bibliotecznego. Mimo to brak wyraźnych dowodów pozostawia nierozstrzygniętą kwestię dotyczącą powodu złożenia kodeksów w niejasnościach tej galerii, co z pewnością miało miejsce między końcem VI a VII w. Papirusy nie mają ani tytułu, ani subscriptio. Przypisanie tekstów Orygenesowi i Didymosowi stało się możliwe dopiero po porównaniu z catenae i porównaniu teologicznej zawartości dokumentów. W przypadku restytucji pierwszych znanych tekstów lub tych znanych tylko w tłumaczeniu, odkrycie przyczyniło się do lepszego zrozumienia obu Aleksandryjczyków. Jeśli chodzi o Orygenesa, papirusy Tury zawierały Dialog z Heraklidesem i dwa traktaty O Wielkanocy; ponadto wyciągi z Komentarza do Listu do Rzymian, którego tekst istniał jedynie w łacińskim tłumaczeniu Rufina i catenae; Contra Celsus; część Homilii o czarownicy z Endor (1 Sam 28); homilia (przypisywana z zastrzeżeniami Orygenesowi) o Psalmach stopniowych. W przypadku korpusu Didymosa (313-398) dokumenty Tury zawierają następujące elementy: (1) pięć komentarzy do ksiąg ST (Rdz; Hiob; Zach; Ps; Koh); (2) krótki komentarz do J 6,3-33; i (3) tekst dogmatyczny w formie dialogu między Didymem a heretykiem. Dzięki komentarzom ST (w języku greckim zachowało się tylko kilka fragmentów z catenae) uczeni są teraz w stanie lepiej ocenić rangę Didymosa jako sławnego egzegety i teologa swoich czasów, zgodnie z naukami Orygenesa. Jeśli chodzi o tradycję egzegetyczną, jego komentarz do Księgi Rodzaju, który rozciąga się na rozdz. 17, wydaje się być szczególnie oryginalny. Didymus wyszedł zatem poza większość wcześniejszych komentarzy do tekstu Księgi Rodzaju, które zatrzymywały się na sześciu dniach stworzenia (Bazyli z Cezarei i Grzegorz z Nyssy). Komentarze Tury pozwoliły również uczonym odkryć wpływ Didymosa na późniejszą egzegezę. Komentarz do Zachariasza, poprzez Hierome′a i jego komentarz In Zachariam, którego duchowe interpretacje wiernie naśladują Didymosa, wpłynął na egzegezę tekstu tego proroka aż do końca XIX wieku; a w odniesieniu do jego komentarza do Księgi Koheleta, odpowiednie komentarze do tego mądrościowego tekstu Hieronima i Olimpiodora zależą od pracy Didymosa. W aspekcie dogmatycznym komentarze Tury ujawniają znaczenie jego Chrystologii. Aby bronić boskiej i ludzkiej rzeczywistości Chrystusa, ani Boga, ani człowieka, ale Boga, który stał się człowiekiem (evnanqrw,phsij), z kompletnym ciałem, duszą i duchem , Didymos zwalcza różnych heretyków, docetów i arian, a zwłaszcza w komentarzach do Księgi Zachariasza i Psalmów przeciwko nauce Apolinarego z Laodycei (Ghattasa).

TURIBIUS z Astorgi : Biskup Astorgi w połowie V w. Aby zwalczać pryscylianistów, napisał Commonitorium i Libellus, które za pośrednictwem diakona Pervincusa wysłał papieżowi Leonowi. Dzieła te nie przetrwały, ale na podstawie tego, co nam powiedziano ze szczegółowej odpowiedzi papieża Leona, która została zachowana w Hispanic Canonical Collection (Decret. 61), wiemy, że w Commonitorium wygłoszono ogólne przemówienie na temat działań duszpasterskich biskupa i kwestii doktrynalnych dotyczących pryscylianizmu, chociaż w Libellus, w sposób systematyczny, główne błędy pryscylianizmu zostały podsumowane i obalone w dziesięciu punktach. Zachował się jeden z jego listów do biskupów gallaeckich Idatiusa i Ceponiusa (Ep. ad Hidatium et Ceponium) na temat apokryfów używanych przez pryscylianistów. Wydaje się, że podróżował dość dużo, jak wynika z tego listu, którego autentyczności nie można uznać za ostatecznie udowodnioną. Być może ustanowiono dla niego lokalny i późny kult, ale niestety nie da się ustalić, czy był on rzeczywiście dla niego, czy też mylono go z biskupem Turybiuszem z Palencji, który żył w VI w.

TURYN

I. Początki chrześcijańskie - II. Sobór.

I. Początki chrześcijańskie. Rzymska Augusta Taurinorum została prawdopodobnie zbudowana w starożytnej Taurazji, stolicy Taurynów. Chrześcijaństwo dotarło do miasta w III w.; pierwszymi znakami obecności chrześcijańskiej byli jednak liczni męczennicy: Adwentor, Solutor i Oktawian, których kult był już szeroko rozpowszechniony w IV w. . Niemniej jednak pierwszym znanym biskupem był Maksym, między końcem IV w. a początkiem V w. (zm. ok. 420); główną chrześcijańską stolicą, a nawet pierwszą w Piemoncie, było Vercelli (Vercellae), które zostało założone około 345 r.; było znane z działalności swojego biskupa Euzebiusza (zm. 371), ale także jako ważne miasto rzymskie, do którego często udawał się gubernator prowincji Ligurii. Swoimi kazaniami Maksym ukazuje nam znaczenie swojej wspólnoty, która składała się przede wszystkim z katechumenów i neofitów, oraz trudności, na jakie napotykał pośród bardzo silnej obecności pogańskiej w mieście, zwłaszcza na wsi, którą udało mu się nawrócić jedynie dzięki działaniom właścicieli ziemskich (Kazanie 82). Aż do jego czasów terytorium Turynu zależało od biskupstwa w Vercelli. Maksym uczestniczył w synodzie turyńskim, który odbył się w 398 r. (zob. Kazania 21 i 58); zmarł po 412 r. ( Kazania 30 i 31). Inni biskupi o dużym znaczeniu to: Maksym II (patrz var. aus. Congr?s, 502-509), który był obecny na synodach w Mediolanie (451) i Rzymie (465) i wygłosił w Mediolanie mowę inauguracyjną ecclesia maior; pod koniec tego stulecia spotykamy Wiktora, przyjaciela Epifaniusza z Pawii, który udał się z nim na dwór Burgundów w celu wyzwolenia Italii, którzy zostali wzięci jako zakładnicy do Galii; biskup Ursinus żył w drugiej połowie VI w. (ok. 562-ok. 609), jak tylko jego diecezja została podzielona, pomimo jego sprzeciwu i sprzeciwu Grzegorza Wielkiego . Około 570 roku Turyn przeszedł pod panowanie Longobardów (Lombardów), którzy uczynili z niego ważne księstwo.

II. Sobór. Zwołany w 398 roku przez biskupa Simplicjana (następcę Ambrożego z Mediolanu) i papieża, który wysłał kilka listów, na prośbę episkopatu gallikańskiego (ad postulationem provinciarum Galliae sacerdotum), który nie był w stanie rozstrzygnąć kilku konfliktów. Sobór trwał kilka dni i zakończył się 22 września; przewodniczył mu prawdopodobnie Simplicjan z Mediolanu, a nie Maksym (brak podpisów). Położyło to kres wewnętrznym konfliktom, jakie kościoły Galii toczyły między sobą w związku z wydarzeniami dotyczącymi Pryscylianizmu i rywalizacji między niektórymi biskupstwami. Feliks z Trewiru, dla dobra pokoju (pacis bonum), zrezygnował z urzędu biskupa, a tym samym położył kres schizmie felicyńskiej. W tym samym czasie rozstrzygnięto również następujące spory: między Proculusem z Marsylii a jego biskupami sufraganami (kan. 1); między biskupami Arles i Vienne (Galii), którzy nie zgadzali się co do tytułu prymasa (kan. 2) w Viennensis i w Narbonensis Secunda, oraz między Martynianami z Tours a biskupem Briciusem. Na podstawie kanonów 1 i 2 metropolita miał prerogatywę w święceniach nad całą swoją prowincją. Podczas soboru biskup goszczący, Maksym, wygłosił dwa przemówienia (21 i 88).

TYANA :

I. Miasto - II. Sobór.

I. Miasto. Tyana (współczesny Kemerhisar) jest położona w południowo-wschodniej Kapadocji w pobliżu gór Taurus, które oddzielają obszar przybrzeżny od wyżyn Anatolii; miasto było znane zwłaszcza jako ojczyzna sławnego Apoloniusza, który żył w I w. n.e., filozofa i teologa, który był w pewnym sensie pogańskim odpowiednikiem Jezusa Chrystusa, którego życie zostało opisane przez Filostratosa w III w. Porfiriusz z Tyru również dokonał paraleli między Chrystusem a Apolloniuszem. Poświęcono mu sanktuarium, które zostało odrestaurowane przez cesarza Karakallę . Na głównej ulicy znajdowała się ważna stacja dla Syrii przez porty Cylicyjskie , gdzie w północnej części zbiegały się trzy drogi z Ancyry, Mazaki i Ikonium. Terytorium nazywało się Tyanitis. Było to miasto o bardzo starożytnych korzeniach; było stolicą królestwa Hetytów w drugim tysiącleciu p.n.e. i kwitnącym ośrodkiem handlowym w czasach Imperium Perskiego. Według Strabona było to, wraz z Mazacą (później znaną jako Cezarea), jedyne miasto w Kapadocji godne tej nazwy, i było głęboko zhellenizowane w kraju, który generalnie rzadko był dotykany przez hellenizm i miał zasadniczo wiejskie cechy z powodu obfitości wody. W czasach Karakalli otrzymało tytuł Antoniniana colonia Tyana. Długi akwedukt zaopatrywał miasto w wodę. W 377 roku cesarz Walens utworzył prowincję Kapadocja Secunda, której metropolią była Tyana, która stała się również metropolią; podział ten spotkał się z zaciekłym oporem Bazyliego z Cezarei, który stracił część swojego terytorium. Trwające wykopaliska archeologiczne ujawniają różne pozostałości rzymskiego miasta. Biskupi: Eupsychiusz (w Nicei), Teofroniusz (na Soborze Antiocheńskim w 341), Antymus (372, wróg Bazylego z Cezarei), Eteriusz, Teodor, przyjaciel Jana Chryzostoma (zm. 404), Kallopiusz, Longinus, Teodor II, Euteriusz (na Soborze Efeskim), Patrycjusz (448 na Soborze Konstantynopolitańskim), Cyrus, Cyriakus, Paweł (536), Eufratas (553), Justyn (680) i Pafnutiusz.

II. Sobór. W tym mieście Kapadocji w 366 r. zebrało się wielu biskupów homoiusiów, przybyłych z Syrii i regionów Azji Mniejszej w pobliżu Syrii, wśród których byli Euzebiusz z Cezarei (czyli z Kapadocji), Atanazy z Ancyry, Pelagiusz z Laodycei i Grzegorz z Nazjanzu, ojciec słynnego mówcy. Poparli oni pracę prowadzoną przez delegację homoiusiów (Eustachiusz z Sebasty, Sylwan z Tarsu i Teofil z Kastabali), którzy wysłali do papieża Liberiusza na Zachodzie po pomoc i solidarność przeciwko prześladowaniom narzuconym przez cesarza Walensa; przekonano go do podpisania nicejskiego homoousios. Załatwili również, aby biskupi wschodni otrzymali kopię listów (Liberiusza i biskupów Galii, Afryki i Sycylii), które delegaci przywieźli ze sobą. Aby następnie ratyfikować komunię z biskupami zachodnimi, zaproponowali zwołanie nowego soboru w Tarsus, w Cylicji, do którego jednak nigdy nie doszło.

TYCHON (Tichon, Tichon), święty: Niewiele wiemy o Tychonie, biskupie Amathus na Cyprze, współczesnym Limassol, konsekrowanym przez Epifaniusza z Salaminy. To, co wiemy, pochodzi z dwóch mało wiarygodnych wydań późnej Vita przypisywanej Janowi Jałmużnikowi (zm. 617). Jan, biskup Aleksandrii, pierwotnie pochodzący z Cypru, chciał zostać pochowany w kościele poświęconym Tychonowi. Około VII w., nad grobem Tychona, który stał się celem pielgrzymek, powstał kościół. Tychon jest uważany za patrona plantatorów winorośli ze względu na cudowny epizod opisany w Vita. Od tego epizodu H. Usener (1834-1905) poparł znaną teorię, zgodnie z którą oddanie patronowi plantatorów winorośli było związane z chrystianizacją wiejskiego pogańskiego bóstwa, związanego z kultem regeneracji i płodności. Teza Usenera, ceniona przez filologów za szczegółowe badanie stylu autora , z czasem była przedmiotem krytyki ze strony historyczno-religijnej przez niektórych z tych samych filologów , a w szczególności przez H. Delehaye′a (1859-1941). Chociaż jego teza miała ograniczoną wartość w ówczesnych badaniach historyczno-religijnych, badania Usenera nad Tychonem wniosły znaczący wkład do badań nad związkami między starożytnymi religiami greckimi a kultem chrześcijańskim. Synaksarz bizantyjski i Martyrologium rzymskie upamiętniają Tychona 16 czerwca.

TYKONIUSZ (zm. przed 400): Augustyn przedstawił Tykoniusza (ok. 330-390), świeckiego donatystycznego egzegetę, jako człowieka o przenikliwym geniuszu, który jako donatysta bronił powszechności Kościoła do tego stopnia, że w 380 r. doprowadził do jego potępienia na soborze donatystów. Tykoniusz nadal uważał się za donatystę i nie poparł w walce z Parmenianem, dając przykład, jak dobro i zło współistnieją w łonie kościoła aż do końca czasu. Augustyn korzystał z pism Tykoniusza i je polecał, ale wprowadził do nich także pewne niuanse. W szczególności korzystał z dzieła Liber regularum i Komentarza do Apokalipsy, który cytował wprost , a także odwoływał się do tego traktatu w sposób dorozumiany w innych miejscach swojej pracy. Gennadiusz uzupełnia wzmiankę Augustyna o tym dziele, przypisując Tykoniuszowi jeszcze dwa dzieła: De bello intestino i Expositiones diversarum causarum, które zostały napisane w latach 370/375, ale obecnie zaginęły. W odniesieniu do Tyconiusa, Gennadius podkreślał jego duchową interpretację, cielesność aniołów, jego millenarystyczne idee i te dotyczące zmartwychwstania. Inne odniesienia do Tyconiusa i jego dzieł można znaleźć w pismach Quodvultdeusa , Primasiusa, Cassiodora i Ambrosiusa Autpertusa. Primasius zebrał i okroił Komentarz Tyconiusa do Apokalipsy. Cassiodorus w kilku punktach, a Ambrosius Autpertus, w wielu, podążają za Tyconiusem, ale biorą pod uwagę krytyczne stwierdzenia Primasiusa. Bede podsumowuje Lib. reg. i Comm.; Caesarius ) podsumowuje je bardziej dosłownie; Beatus z Liébany, wraz z anonimowym autorem Tyconiańskich fragmentów Turynu, wiernie zachowuje, w formie catenae, większość zaginionego komentarza (począwszy od IX w.). Wszyscy ci autorzy chwalili egzegetyczną i doktrynalną subtelność Tyconiasa, ale eliminują i korygują to, co uważali za zmierzające w kierunku heterodoksji . Beatus był jednak wyjątkiem. Stąd fakt, że chociaż oryginalny Komentarz zaginął, możliwe jest jego zrekonstruowanie, zaczynając od sposobu, w jaki podążali za nim komentatorzy katoliccy: Wiktorin (Jerome), Cezariusz z Arles, Prymasjusz, Apringiusz, Kasjodor, Beda, Ambrosius Autpertus, Beatus i Fragmenty Turyńskie. Zachowało się bardzo niewiele wyraźnych interpretacji Apokalipsy autorstwa Tyconiusa: Ap 5:6. Pozostałe cytaty nie są wyraźne. W odniesieniu do De bello int. i Expositiones divers. caus., treść tych dzieł można zidentyfikować jedynie poprzez domysły. Lib. reg., napisany w 392 r., jest podręcznikiem hermeneutyki: siedem reguł (całe dzieło nie zachowało się), za pomocą których egzegeta - używając pewnego uzasadnienia - odkrywa sekrety Pisma Świętego odnoszące się do wielkiego objawienia: Chrystusa i Kościoła. Za pomocą tych reguł egzegeta może zidentyfikować, czy tekst mówi o Panu czy jego ciele (Reguła 1), ciele dwudzielnym (Reguła 2), obietnicach i prawie (Reguła 3), gatunku czy rodzaju, części czy całości (Reguła 4), powtórzeniu (Reguła 6), diable czy jego ciele (Reguła 7). Aby wykazać ważność tych zasad i odpowiedzieć na problemy kościelne wobec donatystów i katolików, Tykoniusz skomentował całą Apokalipsę, ostateczne wyczerpujące objawienie o kościele. W autorze dostrzega się zainteresowanie uzdrowieniem schizmy i znalezieniem czystszego kościoła: można znaleźć ślady interpretacji gnostyckich, a cały komentarz ma korzenie w tradycjach obecnych w pismach ps.- Barnaby, Ireneusza, Hipolita, Tertuliana, Cypriana i w krótkich traktatach ps.-Cypriana. Wszystkie te tradycje, przedstawione z logiką i umiejętnością, wzmacniają jego eklezjologię: autentyczny kościół to ten, który jest prześladowany tak samo jak jego głowa (Chrystus). Eklezjologia i chrystologia zawsze idą w parze. Tylko wybrani wchodzą do królestwa (kościelnego królestwa). Dzień sądu odsłoni przed wszystkimi hipokryzję, najgorsze ze złych rzeczy, które są teraz utajone. Tykoniusz nie akceptuje sumy świętych + grzeszników, ale opozycję świętych lub grzeszników. Kościół jest powszechny; ale Tykoniusz, zamiast optować za intensywną katolickością w opozycji do rozległej katolickości, przyjął obie koncepcje. Każdy fragment Apokalipsy pozwolił mu pokazać, jak święty, powszechny i dwuczęściowy kościół kroczy w historii pośród hipokryzji, prześladowań i innych przejawów Antychrysta.

TYPOLOGIA : Termin ten pochodzi od greckiego typos (łac.: typus, figura, forma, imago), co oznacza "znak, symbol, reprezentację, obraz" itd. Apostoł Tomasz powiedział, że nie uwierzy, dopóki nie włoży ręki "w znak [typos] gwoździ" (J 20,25). Wiara w jedność dwóch Testamentów doprowadziła wczesnych chrześcijan do dostrzeżenia ścisłego związku i korespondencji między osobami, wydarzeniami i instytucjami pierwszego przymierza z drugim. Ta korespondencja nie dotyczyła szczegółów, ale zasadniczego elementu; ogólnie rzecz biorąc, taka korespondencja była tylko potwierdzana. Opierała się na przekonaniu, że charakter działania Boga nie zmienia się w trakcie zbawienia. Już w ST znaleziono korespondencję między wydarzeniami: na przykład tradycje wyjścia z niewoli były postrzegane jako typ ostatecznego odkupienia Izraela (Iz 51,10-11; 52,7-12). Gdy poprzednia tradycja lub postać jest interpretowana jako wyraz nowego działania Boga w historii, jest to typos nowej rzeczywistości (antytyp, patrz Hbr 9:24, gdzie termin antitypos pojawia się w liczbie mnogiej), która jest jej wypełnieniem. To, że jednostka lub wydarzenie jest typosem czegoś innego, można zobaczyć tylko a posteriori. Oznacza to, że autor ST nie był świadomy, że przekazuje typologiczne przesłanie, które zostało zrozumiane dopiero w późniejszym czasie. Interpretacja typologiczna miała na celu ukazanie zrozumiałej korespondencji z osobą lub w inny sposób, zgodnie z powiedzeniem, że "Nowy Testament jest ukryty w Starym, a Nowy objawia Stary". W ewangelii Jana potwierdzono, że Pisma mówią o Chrystusie (5:39); to Chrystus zapewnia znaczenie dla ST i NT. Melchizedek staje się typem Chrystusa w liście do Hebrajczyków. Ponieważ Chrystus jest wypełnieniem ST, wiele jednostek i wydarzeń jest interpretowanych jako typy Chrystusa. Typy ST (Adam, Abel, Abraham, Melchizedek, Izaak, Hiob, Jakub, Sara, Aaron itd.) nadały sens żywej ciągłości świętej historii. Aaron na przykład jest typem Chrystusa, chociaż jego syn jest typem biskupa. Jakub jest symbolem ludu chrześcijańskiego, chociaż utykający Jakub jest figurą kościoła, który utyka z powodu obecności grzeszników . Osoby i wydarzenia, które są prawdziwie historyczne, przyjmują przykładowy stan innej przyszłej rzeczywistości w ramach zjednoczonej historii. Sabat jest typem i obrazem przyszłego królestwa świętych . Główną cechą typologii jest potwierdzenie jedności całego Pisma Świętego. Ambrose stwierdza: ille [Melchizedek] in typo, hic [Christus] in veritate: typus autem sit umbra veritatis . Rozróżnienie między alegorią a typologią jest płynne, ponieważ nie są to całkowicie zróżnicowane metody interpretacyjne, lecz raczej mieszane. Zobacz alegoria - typologia i jej bibliografia.

TYR

I. Miasto i początki chrześcijańskie - II. Sobory - III. Archeologia.

I. Miasto i początki chrześcijańskie. Tyr (dziś Sû?r w Libanie) był starożytnym miastem fenickim na wybrzeżu libańskim, którego mieszkańcy w VIII w. p.n.e. założyli liczne kolonie na wybrzeżach W Morza Śródziemnego, wśród których były Kartagina i Hipopotam. W starożytności było wyspą, obecnie połączoną z kontynentem pasem lądu. Posiadało dwa porty i było dobrze połączone z zapleczem za pomocą ulic i szlaków żeglugowych z innymi miastami śródziemnomorskimi; w okresie rzymskim miało również statio w Puzzuoli, niedaleko Neapolis i w wielu miastach W, ponieważ eksportowało zboże z równiny Hauran. Zostało zdobyte przez Aleksandra Wielkiego w 332 r. p.n.e.; w 64 r. p.n.e. Pompejusz przypisał je rzymskiej prowincji Syrii. Herod Wielki kazał tam wznieść liczne budowle. Septymiusz Sewer, którego mieszkańcy wspierali w walce z Pescenniuszem Nigrem, ozdobił je pomnikami i podniósł do rangi kolonii, wysyłając tam również kilku weteranów wojskowych. Było to ważne centrum handlowe i przemysłowe, zwłaszcza ze względu na port i słynne fabryki szkła i purpury. Znajdowała się tam również szkoła filozoficzna; pogański Porfiriusz, który pisał przeciwko chrześcijanom pod koniec III w., pochodził z Tyru. Hieronim nazwał je najpiękniejszym miastem Fenicji . Wraz z podziałem Fenicji na dwie prowincje, który nastąpił przed 425 r., Tyr stał się metropolią cywilną i religijną Phoenicia Prima, z wyjątkiem Berytus, który cieszył się autonomią samorządności. W 638 roku znalazło się pod panowaniem Arabów. Miasto Tyr jest wielokrotnie wymieniane w ewangeliach, zwykle wraz z Sydonem. Apostoł Paweł, po przybyciu do Tyru ok. 57 roku, znalazł tam już kilku chrześcijan (Dz 21:4-7). Według literatury pseudo-Klementyna, Piotr tam głosił . Jego pierwszym znanym biskupem był Kasjusz, który uczestniczył w soborze w 190 roku w sprawie obchodów Wielkanocy ; od połowy III w. jego biskupem był Marinus, o którym wspominał Dionizy z Aleksandrii . Orygenes zmarł w Tyrze . Według Hieronima, Metodiusz z Olimpu był tam biskupem . Podczas prześladowań Dioklecjana w tym mieście było wielu męczenników, wśród których był biskup Tyranniusz ; Teodozja, która prosiła spowiedników oczekujących na egzekucję, aby pamiętali o niej, gdy otrzymają swoją niebiańską nagrodę i Ulpian . Euzebiusz z Cezarei znalazł tam ponadto list dołączony przez cesarza Maksymina Daję, który chwalił mieszkańców za wydanie dekretów przeciwko chrześcijanom . Dobrze wykształcony kapłan Doroteusz, który żył prawdopodobnie w czasach Dioklecjana, został tam mianowany przez cesarza prokuratorem cesarskiej farbiarni purpury, a Euzebiusz "słyszał, jak wyjaśniał Pisma z wielką wnikliwością" . Wspólnota chrześcijańska w Tyrze musiała mieć wielu członków i musiała posiadać wiele bogactw, ponieważ po wielkich prześladowaniach była w stanie zbudować duży kościół. Podczas tej okazji Euzebiusz wygłosił mowę inauguracyjną , podając również opis kościoła, który nazwał najpiękniejszym ze wszystkich Fenicji . W tym okresie biskupem Tyru był Paulinus, który był najpierw kapłanem Antiochii, któremu Euzebiusz poświęcił 10. księgę swojej Historii kościelnej . Na soborze nicejskim (325) obecny był Zenon, biskup Tyru; jego następcą został Paweł. Na synodzie w Tyrze w 335 potępiono Atanazego. Podobnie z Tyru pochodzili Edesius i Frumentius, którzy przypadkowo wylądowali w Etiopii i znaleźli tam kilku chrześcijan. W połowie IV w. biskupem Tyru był ariański Uraniusz , którego następcą został Zenon II, wyświęcony przez Meletiusza z Antiochii i który uczestniczył w synodzie w Tianie w 365 r. oraz w Konstantynopolu w 381 r.. Zagorzałym przeciwnikiem nestorianizmu był Focjusz, biskup Tyru, który został wybrany w 448 r. i wziął udział w soborze zbójeckim w Efezie (znanym również jako latrocinium) oraz w soborze w Chalcedonie. Na soborze w Konstantynopolu (553 r.) obecny był Euzebiusz, który został również zaproszony przez papieża Wigiliusza.

II. Sobory. 335. Antynicejska reakcja, która rozwinęła się na Wschodzie po 327 r., uderzyła również w Atanazego w 335 r. Euzebianie wykorzystali jako pretekst pewne gwałtowne środki, do których zwolennicy Atanazego zostali zmuszeni podczas walki ze schizmatyckimi Meletianami i mając Konstantyna po swojej stronie, zwołali sobór w Tyrze, na który Atanazy został zobowiązany listem od cesarza. Uczestniczyło w nim prawie 60 biskupów wschodnich, a także wielu Egipcjan, którzy przybyli ze swoim patriarchą. Wśród wrogów Atanazego byli następujący: Euzebiusz z Cezarei, Euzebiusz z Nikomedii i Flaccilus z Antiochii, który był przewodniczącym. Oskarżenia Meletian zostały przedstawione przeciwko Atanazemu i w celu uzyskania potwierdzenia tych zarzutów wysłano komisję śledczą do Mareotis. Wierni Egipcjanie protestowali przeciwko stronniczości, z jaką komisja prowadziła swoją pracę, ale nie osiągając pożądanych rezultatów. Atanazy uciekł wtedy potajemnie z Tyru, aby odwołać się bezpośrednio do cesarza. Pod jego nieobecność rada potępiła go za przestępstwa i niesubordynację oraz usunęła z tronu . 30 października Atanazy stawił się w Konstantynopolu przed cesarzem, ale cesarz potwierdził wyrok i zesłał go do Trewiru. 448. W następstwie spóru nestoriańskiego, Ibas z Edessy, który w liście do Maris ostro skrytykował działania Cyryla z Aleksandrii, na polecenie cesarza Teodozjusza II został osądzony przez radę, która zebrała się w Tyrze i Berycie. Zaprzeczając, że był nestorianinem, został odesłany uniewinniony. 513/515. W niepewnym terminie, w ciągu tych dwóch lat, Sewer z Antiochii zwołał w Tyrze sobór biskupów syryjskich, którzy należeli do ruchu monofizyckiego, wśród których był Filoksenos z Mabbug. Henoticonowi Zenona nadano jawnie promonofizycką interpretację. Taka interpretacja wywołała sprzeciw zarówno ze strony bardziej umiarkowanych zwolenników Henoticonu, jak i radykalnych monofizytów, którzy całkowicie odrzucili tę formułę wiary. 518. Niewielki sobór, który odbył się 16 września, zatwierdził antymonofizyckie decyzje podjęte w poprzednim lipcu przez Sobór Konstantynopolitański

III. Archeologia. Na granicy współczesnego miasta S?r znaleziono monumentalny łuk z chrześcijańską kaplicą, już ozdobioną ściennymi mozaikami przedstawiającymi Matkę Boską i świętych. Z Tyru pochodzi wiele chrześcijańskich sarkofagów, które, choć nie mogą konkurować z tymi, które posiadali poganie, a które są bogate w figury, pozostają ważnym świadectwem istnienia chrześcijaństwa. Istnieje wiele chrześcijańskich inskrypcji pogrzebowych, które zawierają informacje o zawodzie, jaki kiedyś wykonywał zmarły: dwóch diakonów, jeden pracował jako cieśla; drugi jako jubiler; subdiakon sprzedawał tkaniny; dwóch kantorów, jeden służył w kościele Marii Panny, drugi w kościele Starej Marii. Wydaje się, że była tam również konsekrowana dziewica. Istnieje również wyjątkowa inwokacja: "O Panie, który przeszedłeś śmierć, daj [mi] odpoczynek". Nie ma inskrypcji biskupów ani prezbiterów. Archeolodzy nie wiedzą, gdzie znajdują się ich grobowce, ani grobowiec Orygenesa z Aleksandrii, który zmarł w tym mieście. Jeśli chodzi o katedrę zbudowaną w czasach cesarza Konstantyna przez biskupa Paulina z Tyru, której obszerny opis dostarcza nam Euzebiusz z Cezarei , wydaje się, że pozostałości tej budowli znajdują się pod Kościołem Krzyżowców. Nie ma żadnych pozostałości archeologicznych pozostałych trzech wczesnochrześcijańskich kościołów, jak w przypadku klasztorów i oratoriów poza miastem, które stały się miejscami pielgrzymkowymi. Wiejski kościół św. Zachariasza cieszył się prawem azylu w wyniku cesarskiej koncesji Z Tyru pochodzi terakota z przedstawieniem "uosobionego krzyża" (Bagatti, Kościół z Obrzezania, 222-223). Z terenu położonego tuż przy mieście znana jest mozaika w kościele św. Krzysztofa Qabr Hiran, przedstawiająca sceny zaczerpnięte z życia codziennego, pory roku itp., pełne znaczenia teologicznego i liturgicznego. TRIER

I. Chrześcijaństwo - II. Sobór.

I. Chrześcijaństwo. Starożytna Colonia Augusta, stolica Trewirów, wówczas civitas Treverorum (IV w.), siedziba prefektury pretorianów, stolica diecezji Gaul i prowincji Belgica Prima; Urbs Treverica, Treverus (VII w.). Chrześcijańskie początki tego miasta nie są dobrze znane; lista biskupów, którą Duchesne uważa za wiarygodny dokument, wymienia trzech biskupów przed Agriciusem, sygnatariuszem na Soborze w Arles w 314 r. Pierwszy kościół, Eucharius, mógł zajmować biskupstwo w ostatniej ćwierci III w. Nie jest on jednak poświadczony przed V wiekiem, kiedy biskup Cyryl poświęcił mu memoria wraz z Waleriuszem, drugim biskupem na liście (Gauthier, Évangélisation, 11-16). Maternus, wymieniony jako trzeci na liście, jest faktycznie poświadczony dla Kolonii: jego obecność w katalogu Trewiru jest prawdopodobnie spowodowana wprowadzeniem jego relikwii. Vita Eucharii, Valerii et Materni , która została zredagowana w X wieku, nie ma wartości historycznej. Chrześcijańska historia Trewiru zaczyna się w IV wieku, dokładnie wtedy, gdy miasto, które przez stulecie stało się rezydencją cesarską, było świadkiem nowych zmian strukturalnych i demograficznych. Stąd rosnąca rola w polityce kościelnej jej biskupów blisko władzy i niezwykłe postępy w nawróceniach, poświadczone epigrafią (Gauthier, Recueil, I,59; Gauthier, Évangélisation, 84-86). Po Agrycjuszu (314), Maksymin (335-przed 351), który znał Atanazego podczas wygnania w Trewirze (335), odegrał skuteczną rolę w negocjacjach poprzedzających Sobór w Sardyce (343); jego poprzednik Paulinus, który również sprzeciwiał się ariańskiej polityce cesarza Konstancjusza II, został wyrzucony ze swojej stolicy biskupiej za odmowę podpisania potępienia Atanazego na Soborze w Arles (353) i zmarł na wygnaniu (358). Następca mało znanego Bonosiusa (zm. 375), Britto, który miał powiązania z Itacjuszem, hiszpańskim biskupem i wrogiem Pryscyliana, wydaje się być pośrednio zaangażowany w proces Pryscyliana i aż do śmierci był narażony na wrogość całej grupy biskupów, którzy potępili interwencję cesarza Maksyma. Po splądrowaniu miasta (wydarzenie wspominane przez Salwiana) Trewir przeżył okres zamieszek, który zakończył się pod koniec V w. aneksją Franków. Niewiele wiadomo o biskupach Maurycym, Legoncjuszu (być może, według Ewiga , wspomnianym w liście papieża Leona), Sewerze, uczniu Lupusa z Troyes, który ewangelizował Alamanów, Cyrylu, znanym z jednego ze swoich poematów pogrzebowych (Gauthier, Recueil, I,59) i Jamblichusie, który musiał opuścić Trewir i zmarł w Chalon-sur-Saône. Później byli biskupi, którzy byli całkowicie nieznani: Emerus (?), Marus, Volusianus, Milet i Modestus, poświadczeni w Martyrologium Hieronima (19 września), i ostatni Apricolus, wspomniany przez Gregory′ego z Tours (Vitae Patrum VI,3). VI w. był zdominowany przez dwóch metropolitów: Nicecjusza (525-566/569), mnicha, który zawdzięczał swój biskupstwo królowi Teodorykowi I, królowi Austrazji, i Magnerykowi, jego następcy (zm. po 587). Obaj mężczyźni byli wielkimi budowniczymi: Nicecjusz odnowił kompleks biskupi i wzniósł kasztel w Mediolanie; Magneryk zbudował kościół św. Marcina. Ponadto Nicecjusz, postać ascetyczna, czczony jako obrońca słabych, będąc przedmiotem sporów z arystokracją frankijską, cieszył się prestiżem, który upoważniał go do napisania do cesarza Justyniana listu z naganą na temat potępienia "Trzech rozdziałów" w liście do Chlothsindy, żony króla Longobardów (Lombardów) Alboina, arianina, nawołującego wnuczkę Chlodwiga do naśladowania Klotyldy (CPL 1063). Dla VII w. lista biskupów wymienia Guntherica, Sabaudusa (Sobór Paryski 614), Modoalda, który jest mniej znany (Sobór w Clichy, 627), propagatora, według Gesta Treverorum (IX w.), monastycyzmu, Numeriana (643/647), Basinusa i Leothwine′a, którego następcą został jego syn Milo (723/751), również tytularny biskup Reims. Świadectwo epigraficzne (zwłaszcza dla IV i V w.: patrz Recueil, pl. VII), a zwłaszcza monumentalny rozwój, pokazuje splendor, a następnie upadek Trewiru: wewnątrz murów kompleks biskupi jawi się jako jeden z najważniejszych w IV w., z dwiema bazylikami (św. Piotra i, na południe, św. Marii: patrz Kempf; i Oswald, 340-341), baptysterium i monasterium S. Mariae (Modoald′s?); poza murami, na terenie cmentarza na północ, Feliks zbudował memoria Eucharystii dla swojego poprzednika Paulinusa, do którego dodano, przed VI w., bazylikę poświęconą św. Maksyminowi; na północny zachód, św. Marcina; i na południe od memoria Eucharystii (św. Macieja) założonego przez Cyryla w V w. (Cüppers), nie licząc niektórych fundacji o niepewnej dacie poświadczonej przez późniejsze teksty (Gesta Treverorum z XI w., ecclesia S. Symphoriani, S. Crucis).

II. Sobór. Pomimo zastrzeżeń wyrażonych przez Ambrożego z Mediolanu, Marcina z Tours, Hyginusa z Kordoby i wielu innych biskupów zachodnich, wielu biskupów galijskich, którzy zebrali się w Trewirze, zaaprobowało postępowanie Itacjusza z Ossonuby (lub Ossobony?) w sprawie Pryscyliana i nalegało na cesarza Maksyma, aby podjął nowe środki przeciwko stronnikom tej samej grupy. Wyznaczyli Feliksa jako następcę Britta z Trewiru. Stąd nazwa felicjańskiej "schizmy" przypisana temu podziałowi episkopatu.

TRIFOLIUSZ, prezbiter (VI w.): Jako prezbiter kościoła Rzymu, prawdopodobnie przed 519 r., Trifolius wysłał do senatora Fausta, który najwyraźniej złożył wniosek, raport na temat schizmy Akacjowej (Ep. Trifolii presbyteri ad beatum Faustum senatorem), w którym, opierając się na autorytecie Soboru Chalcedońskiego (451), uznał za wątpliwą teopaschicką formułę Unus de Trinitate passus est, uznaną przez mnichów scytyjskich, którym przewodził Jan Maksencjusz. Według Trifoliusa, idea bezpośredniego cierpienia natury boskiej, która mogłaby być zawarta w tej formule, mogłaby prowadzić do heretyckich interpretacji.

TRINITATE FIDEI CATHOLICAE, De : To praca pryscylianistyczna została odkryta przez Turnera w rękopisie Laon (Francja) z epoki karolińskiej i została opublikowana przez G. Morina w 1913 roku. Autor jest nieznany, może być pryscylianinem, Istancjuszem lub jakimś anonimowym pryscylianistą. Jego teologia trynitarna jest starożytnym typem naznaczonym monarchianizmem. Autor nie przejmuje się rozróżnieniem między trzema osobami boskimi: uznaje je i uzasadnia. Syn jest pierwszy w czasie, chociaż Duch Święty jest "ofiarowany" in tempore i rozpoczyna swoje istnienie od wylania Słowa na istoty ludzkie. Istnieje priorytet, który nie obejmuje rozróżnienia, co równałoby się separacji, jak w domenie materialnej.

TRINITATE, De, (pseud-)Atanazy: Jest to zbiór różnych dokumentów dotyczących doktryny Trójcy, błędnie przypisywanych Athanasiusowi. Księgi 9-12 są całkowicie niezależne od pierwszej grupy, utworzonej bardziej jednorodnie z ksiąg 1-8. Te z kolei dotarły do nas w podwójnej redakcji; pierwsza, krótsza i starsza (1-7), druga późniejsza i bardziej opracowana (1-8). Nadal pozostaje niepewność co do jej autora, miejsca pochodzenia i epoki historycznej. Stanowisku przypisującemu tę pracę Euzebiuszowi z Vercelli brakuje wiarygodnych argumentów. Praca ujawnia główny zamiar autora w naleganiu na jedność tajemnicy trynitarnej (1-2). W księdze 3 autor przechodzi do tajemnicy wcielenia, z odpowiednią aluzją do dwóch natur w Chrystusie. Księgi 4-6 odrzucają ruchy heretyckie, zwłaszcza te, które zaprzeczają boskości Ducha Świętego. Księga 7 powraca do tajemnicy trynitarnej. Ponadto cały traktat wyraża bardzo zaawansowane nauczanie trynitarne. Główną podstawą pozostaje formuła chrzcielna Mt 28:19. Chrystologia kładzie nacisk zwłaszcza na rzeczywistość natury ludzkiej, wyrażoną w formule homo adsumptus (III,16-18). Pewność, z jaką autor stara się dowieść boskości trzeciej osoby, jest imponująca. Ten aspekt traktatu prowadzi nowszych uczonych do datowania dzieła od 380 r. Cechą charakterystyczną dzieła jest pojawienie się tzw. przecinka Janowego (1): obecność tego fragmentu wydaje się wskazywać na przynależność traktatu do hiszpańskiego środowiska ostatnich dekad IV w.

TRÓJCA

I. Przesłanki - II. Okres przednicejski - III. Dogmat nicejski i jego powszechna recepcja - IV. Dziedzictwo Ojców.

I. Przesłanki. Nie ma wątpliwości, że chrześcijanie od samego początku bardzo różnili się od innych wierzących, Żydów i nie-Żydów, ponieważ przyjmowali nawróconych do wspólnoty Jezusa Chrystusa, chrzcząc ich w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego (Mt 28:19; Didache 7; Justyn, 1 Apol. 61; Dzieje Tomasza, 121; ps.-Clem., Hom. XI 26,2; Tradycja Apostolska 21). Pochodzenie tej formy inicjacji, ustanowionej nakazem Chrystusa, nie zostało jeszcze wyjaśnione (w odniesieniu do tego punktu należy mieć na uwadze decyzje egzegetyczne dotyczące apostolskich początków wiary trynitarnej). Niemniej jednak, dwie rzeczy są pewne: z jednej strony wiara chrzcielna ma swoje korzenie w doświadczeniu paschalnym wczesnych wspólnot, doświadczeniu ustanowionym na prorockim doświadczeniu Jezusa, który czuł się tak zjednoczony z Ojcem, aby mówić w Jego imieniu i umrzeć zgodnie z Jego wolą dla zbawienia ludzkości, doświadczeniu przygotowanym przez wiarę Izraela w jednego Boga, Stworzyciela wszystkich rzeczy i Zbawiciela sprawiedliwych, i wspieranym nadzieją na przyjście Mesjasza i wylanie Ducha Świętego. Z drugiej strony, ta wiara chrzcielna, która opierała się na doświadczeniu duchowej obecności Jezusa z Nazaretu, który został potwierdzony przez Boga w zmartwychwstaniu jako Chrystus i Pan, stanowiła decydujący wpływ na całą ewolucję dogmatu i teologii trynitarnej. Ponieważ norma normans (patrz wyznania wiary chrzcielnej; regula fidei; struktura wyznań wiary synodalnej) przede wszystkim określiła trzy aspekty: spowodowała, że przeważała terminologia Ojciec-Syn-Duch; wskazywało na kolejność tych trzech gwarantów chrztu chrześcijańskiego; i sugerowało, że wszystkie trzy istnieją jednakowo w sferze boskiej. Wyznanie wiary chrzcielnej było w istocie nieustannie reinterpretowane w trakcie całej ery patrystycznej, tak że ortodoksja była oceniana w odniesieniu do niego. Horyzont tej reinterpretacji był również nieustannie zmieniany. W pierwszym okresie, który zakończył się Soborem Nicejskim (325), horyzont ten był przede wszystkim apokaliptyczny, soteriologiczny i gnostyczny. W drugim okresie jednak (325-381), w którym dominowały dyskusje dotyczące wiary nicejskiej, kontekst był kreacyjny i polityczno-dogmatyczny. W pewnym sensie epilogu, w końcu, reinterpretacja wiary chrzcielnej została dokonana pod wpływem dyskusji chrystologicznych i pod troską, bardziej niż kiedykolwiek, o zachowanie nienaruszonej wiary Ojców. Aby ocenić całą tę doktrynalną ewolucję, nie wystarczy jednak rozważyć ogólnego sformułowania teologii chrześcijańskiej. Należy również pamiętać o innych czynnikach ewolucji, które są częściowo wspólne dla różnych etapów i często ze sobą powiązane: rozwój egzegezy chrześcijańskiej, rozwój liturgii, zwłaszcza inicjacji chrześcijańskiej, która obejmowała również anamnezę misterium paschalnego (niedzielne święto Wielkanocy), rozwój duchowości chrześcijańskiej, z charyzmatycznymi doświadczeniami nawrócenia, męczeństwa oraz synodalnej i niesynodalnej jedności wspólnot, rozwój języka teologicznego katalizowany zwłaszcza przez przejście od kultury semickiej do grecko-rzymskiej i wreszcie zewnętrzny rozwój wspólnot uwarunkowany ich wzrostem i okolicznościami politycznymi. Poza tym trzeba też pamiętać o pewnych trudnościach hermeneutyki, która musiała dokonać wyraźnych rozróżnień między doświadczeniem wiary a jej wyrazem, rzeczywistościami wzajemnie się przenikającymi, i starannie rozważyć wpływy pierwszych formuł na późniejsze oraz interpretację pierwszych w świetle drugich (zob. Studer, Dio, 16 i nast.).

II. Okres przednicejski. Ewolucja nauki trynitarnej w ciągu pierwszych trzech wieków charakteryzowała się przede wszystkim przejściem, w którym wiara chrzcielna przeszła z kontekstu apokaliptycznego do hellenistycznego. Przed rokiem 150 horyzont apokaliptyczny, który ustanowił ramy, w których pierwsi chrześcijanie wyznawali i rozumieli wiarę chrzcielną, nadal był obecny, mniej lub bardziej w różnych regionach. Dlatego postrzegali Chrystusa i Ducha, przez których Bóg wypełnił swój cel zbawienia, głównie w aspekcie objawienia, w którym objawiła się korespondencja między tym, co miało miejsce w kościele, a tym, co istniało w niebie (patrz egzegeza Iz 6, temat dwóch parakletów, kościoła niebieskiego i kościoła ziemskiego, jak rozwinięto we Wniebowstąpieniu Izajasza, Pasterzu Hermasa i w innych pismach tego rodzaju). Zawsze przeważały zatem rozważania ekonomiczne, które podkreślały funkcjonalność, zbawczą rolę Syna i Ducha, którzy prowadzili wierzących z tego świata do Ojca. Niemniej jednak nie brakowało pewnej wrażliwości na preegzystencję Chrystusa, jak pokazuje tytuł mu nadany: Imię - Prawo - Światło - Początek (patrz Daniélou, Histoire des doctrines chrétiennes, I, 195-226), tytuły, które w judaizmie oznaczały niebiańskie pochodzenie, a zatem w tym specyficznie apokaliptycznym klimacie były łatwo odnoszone do Zmartwychwstałego Chrystusa. Ponadto nie było wątpliwości co do boskiego pochodzenia Ducha, który był często nazywany "proroczym", a który jednak był uważany bardziej za dar mesjański niż dawcę łaski (patrz Martín, Espíritu Santo; Dünzl, Pneuma). Wkrótce jednak można dostrzec zmianę w podejściu teologicznym. Następujące czynniki wskazują na tę zmianę: większe zainteresowanie boskością Jezusa, który w tym czasie był częściej nazywany "Bogiem" , reinterpretacja mesjańskich tytułów Syna Bożego i Syna Człowieczego (patrz Studer, Dio, 35) oraz nowe antropologiczne niuanse w pneumatologii (patrz Dünzl, Pneuma). Od połowy II w. wpływ hellenizmu, który już sprowokował te wyżej wymienione wydarzenia, stał się jednak znaczny. Pojawia się to w tym, co nazywa się "horyzontem soteriologicznym". Justyn Męczennik i inni greccy apologeci byli zaniepokojeni zbawieniem wszystkich ludzi, nawet tych, którzy żyli przed przyjściem Chrystusa (patrz 1 Apol. 46; Ep. ad Diogn. 9). Odpowiadając na pytanie, dlaczego Chrystus przyszedł tak późno (cur tam sero?), rozwinęli biblijną koncepcję Logosu Boga, który był zawsze obecny w każdej chwili w historii świata. Ponieważ ten soteriologiczny uniwersalizm wymagał preegzystencji Chrystusa, odwołali się do tekstów z Księgi Rodzaju (1:1) i ksiąg mądrościowych (Prz 8:22 i nast.), w wyniku czego idea Słowa była jeszcze głębiej powiązana z ideą stworzenia, którą znajdujemy w apokaliptycznym horyzoncie NT (J 1:1-4; Kol 1:15; Hbr 1:1-3). Podobnie jak apologeci, nawet z powodów apologetycznych, odczytali na nowo biblijny temat Słowa z Bogiem w kontekście średniego platonizmu, wyznanie wiary w Trójcę (tri,aj, które pojawiło się po raz pierwszy w pismach Teofila z Antiochii) wyraźnie nabrało metafizycznych niuansów. Rozumiano je w greckim kontekście bytu (ouvsi,a), uczestnictwa i boskiej niezmienności. Przejściu do bardziej filozoficznych rozważań sprzyjała ponadto konieczność wyjaśnienia wezwania Chrystusa, praktykowanego przede wszystkim przez męczenników. Problem powszechnego zbawienia zaostrzył się w kontekście gnostyckim (patrz gnostycyzm; soteriologia). Z jednej strony istniała potrzeba wyjaśnienia pochodzenia zła (nawet prześladowań), bez narażania ludzkiej wolności lub jedności Boga Stwórcy. Z drugiej strony, przedmiotem sporu było zmartwychwstanie i zbawienie całej osoby. Na to wyzwanie, osadzone jeszcze wyraźniej w ramach hellenistycznych, teologowie Wielkiego Kościoła początkowo odpowiedzieli defensywnie. Przeciwko gnostyckim spekulacjom na temat emanacji, nalegali na tajemnicę Boga (Iren., Adv. haer. III,19,2). Podobnie nalegali na realizm wcielenia, choć pozostawili otwartą kwestię, w jaki sposób prawdziwa śmierć Jezusa mogłaby być zharmonizowana z faktem jego boskości. Ponieważ te antygnostyczne dyskusje obejmowały jeszcze większą ocenę pism apostolskich, widzimy jednocześnie znacznie szersze odzyskanie trynitarnych perspektyw Pawła i Jana . Ponieważ z drugiej strony reakcja antygnostyczna, wzmocniona przez pewne ruchy żydowskie, doprowadziła do silnej tendencji unitariańskiej, konieczne było bronienie rzeczywistego rozróżnienia Ojca, Syna i Ducha Świętego. Tacy pisarze, jak autor Contra Noetum, Tertulian i Nowacjan, czynili to, opierając swoje twierdzenia przede wszystkim na tradycyjnych Testimonia Biblii . Chociaż potrafili dobrze sformułować, nawet za pomocą terminów technicznych (zwł. persona), rozróżnienie osób boskich (distributio), to mniej skutecznie wyrażali substancjalną jedność w rozróżnieniu, nie potrafiąc przezwyciężyć pewnej tendencji podrzędności (ontologicznej gradacji osób w zbyt ścisłym związku pochodzenia Syna i Ducha ze stworzeniem). Przyjęte stanowiska, które zostały spowodowane mniej lub bardziej bezpośrednio przez ruch gnostyczny II w., nie mogły pozostać ściśle negatywne, ani na poziomie spekulacji na temat pochodzenia Syna i Ducha Świętego. W istocie, niemal równocześnie z Tertulianem i Hipolitem, Orygenes opracował swoją chrześcijańską gnozę . W tych kosmiczno-soteriologicznych ramach, przyjmując prawdziwe aspiracje gnostyków, wydaje się on na początku całkowicie podkreślać mediację Logosu między jedynym Bogiem a wielorakim światem. W rzeczywistości, ściśle trzymając się regula fidei, nie zastępuje on po prostu duszy, to jest świata, Duchem Świętym, ale wyraźnie stawia Ducha po stronie Trójcy, która jest bezcielesna i godna czci, odrębna od wszystkich stworzeń , chociaż pomija kwestię pochodzenia Ducha (o ignorancji filozofów). Nie omieszkał również szukać wyjaśnienia jedności trzech hipostaz), nalegając na zwierzchność Ojca, zasady (avrch,) wszystkich zasad . Niemniej jednak nie jest on w stanie wystarczająco odróżnić wiecznego zrodzenia Syna od doczesnego stworzenia istot rozumnych, nie wspominając o tym, że nie ośmiela się zająć stanowiska w sprawie pochodzenia Ducha Świętego . Pozostawił więc potomnym teologię trynitarną, która wyjaśniła rzeczywiste rozróżnienie między Ojcem, Synem i Duchem Świętym, wbrew wszelkim uproszczeniom modalnym, ale która nie formułuje z niezbędną jasnością ani równości, ani wiecznej unii trzech osób boskich. Również jego aporiae nie znalazły natychmiastowego rozwiązania po nim (zob. Dionizy z Aleksandrii), ale zamiast tego doprowadziły do kryzysu ariańskiego. Co więcej, warto zauważyć, że podstawowym celem De Principiis Orygenesa było lepsze poznanie Chrystusa, prawdy Bożej . Podobnie interesujące jest to, że Orygenes rozwinął swoją myśl trynitarną częściowo poprzez zajęcie się kwestiami liturgicznymi. Poruszył bowiem kwestię chrztu w imię Ducha Świętego i modlitwy skierowanej do Chrystusa

III. Dogmat nicejski i jego powszechna recepcja. Ponieważ główni teologowie III w., pomimo niestrudzonych wysiłków, nie byli w stanie znaleźć ani formuły, w której jedność i rozróżnienie osób boskich zostałyby zrównoważone, ani tym bardziej, wyjaśnić jedynej boskości Ojca, Syna i Ducha Świętego, nie powinno nas dziwić, że na początku IV w. w teologii trynitarnej pojawiły się dwa przeciwstawne ruchy, mianowicie "pluralistyczny" i "unitarianistyczny". Zderzenie tych dwóch ruchów z upływem czasu było nieuniknione. Ale nie było to od razu zderzenie czołowe. Zamiast tego kryzys wybuchł w sercu pierwszego ruchu, bronionego przede wszystkim przez uczniów Orygenesa, tak że można mówić o kryzysie orygenesowskim, to znaczy kryzysie Logos-Chrystologii Orygenesa . W rzeczywistości, z trudnych do określenia powodów, Ariusz, prezbiter aleksandryjski, zradykalizował stanowiska Orygenesa dotyczące zwierzchnictwa Ojca w taki sposób, że Syn musiał pojawić się jako stworzenie, a jego pochodzenie wydawało się mylone z pochodzeniem stworzeń. W nowej sytuacji, w której biblijna doktryna o creatio ex nihilo najwyraźniej uczyniła teologów bardziej wrażliwymi na czasowość stworzenia, nauka Ariusza, a mianowicie, że Chrystus był pierwszym stworzeniem, nie mogła zostać pozostawiona bez zakwestionowania przez innych . W każdym razie jego biskup Alexander, który również był spadkobiercą teologii Orygenesa, postawił swojego niepoprawionego prezbitera przed sądem. W rzeczywistości, aby złamać jego opór, który w tym czasie był wspierany przez wielu zamożnych przyjaciół, takich jak Euzebiusz z Cezarei, biskup Aleksandrii sprzymierzył się, pomimo swoich orygenesowskich preferencji, z biskupami ruchu unitariańskiego. Tak więc wkrótce po Soborze Nicejskim, zwołanym w 325 r. przez Konstantyna, oba ruchy spotkały się twarzą w twarz. Nie chodziło już o Chrystusa, Jednorodzonego Syna czy pierwsze stworzenie, kwestie, które były przedmiotem debaty od czasu synodu 318 Ojców, ale coraz częściej także o jedną lub trzy hipostazy. Sam Sobór Nicejski, wyraźnie odwołując się do chrzcielnego wyznania wiary, orzekł na korzyść bóstwa Chrystusa, kładąc nacisk na jego synostwo ("jednorodzony, zrodzony, nie stworzony, przez którego wszystko się stało"), wyrażając to w tym samym credo za pomocą terminów technicznych ("z ousia Ojca", "współistotny, tj. współistotny Ojcu"). Jednakże używanie tych terminów nie było jeszcze precyzyjne, ponieważ słowa ouvsi,a i u`po,stasij były używane zamiennie (patrz anatemy: DS 126). Problem natury Ducha Świętego nie został nawet poruszony. Co więcej, nawet dogmat o Synu, który nie został stworzony, lecz zrodzony, nie pozostał wystarczająco ograniczony. Te otwarte pytania nie mogły pozostać bez odpowiedzi. Biskupi i teologowie, w mniejszym lub większym stopniu przy współudziale władz cywilnych, zaangażowali się w zaostrzony spór dotyczący prawdziwego rozumienia chrześcijańskiej ortodoksji, będącej wówczas podstawą nie tylko wspólnoty kościołów, ale także jedności Cesarstwa Rzymskiego. Jednakże byłoby fałszem widzieć w tych doktrynalnych debatach jedynie nieporozumienia między frakcjami politycznymi i kościelnymi. Stawką były wierzenia duchowe, takie jak boskie przyjęcie wierzących i ich zjednoczenie z Chrystusem, prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem. Posoborowa walka o prawdziwą wiarę toczyła się początkowo przede wszystkim na poziomie polityki kościelnej. Niemniej jednak należy zauważyć, że bardzo wcześnie wybuchł spór między Euzebiuszem z Cezarei a Marcellusem z Ancyry (patrz Strutwolf, Trinität). Euzebiusz, choć nadal uważany dziś, czy niesłusznie, czy nie, za pro-ariańskiego, miał zasługę obrony teologii, immanentnej Trójcy, jak się dzisiaj mówi, przeciwko niewystarczającym opiniom Marcellusa i argumentował z całą jasnością, że wiara trynitarna sięga samego Jezusa . Po śmierci Konstantyna (337) dyskusje prowadzono również na poziomie synodalnych poszukiwań wyznania wiary, które mogłoby zjednoczyć zarówno obrońców, jak i przeciwników nicejskiego wyznania wiary Od ok. 350 r. dyskusje przybrały bardziej ściśle teologiczny charakter. Pod przewodnictwem Aetiusza i Eunomiusza, wcześniejsze stanowiska ariańskie uległy radykalizacji do tego stopnia, że niemal doprowadziło to do zbliżenia mniej nieprzejednanych teologów, mianowicie nicejczyków, kierowanych zwłaszcza przez Atanazego, i tak zwanych homoiusjan, pod przewodnictwem Bazylego z Ancyry. Pojednanie bardziej umiarkowanych stron nastąpiło ponadto na Soborze Aleksandryjskim (362), który przyjął zarówno formułę trzech hipostaz, jak i formułę jednej ousia (patrz Simonetti, Crisi ariana, 367-368). Na podstawie tego porozumienia Bazyli z Cezarei i inni Kapadocjanie opracowali logiczne rozróżnienie między hipostazami a ousia, które pozwoliło im dojść do formuły jednej ousia i trzech hipostaz (nie wcześniej niż w 375 r.). Formuła z pewnością dobrze wyraża, że przyjęcie wiary nicejskiej osiągnęło via media między Ariuszem a Sabelliusem, między dwoma stanowiskami, które wyolbrzymiały zarówno rozróżnienia trzech osób, jak i boską jedność. Czy właściwe jest użycie terminu neonicenizm, o via media, o którym Grzegorz z Nazjanzu wyraźnie mówił, to zupełnie inna kwestia. Jednak powszechnie akceptowana formuła nie była tak udana z teologicznego punktu widzenia. Nie odpowiada ona dobrze ani nauce Bazylego o Ojcu-archē, ani nauce Augustyna o Ojcu, którego uważał za początek bez początku. W tych samych latach Kapadocjanie ponownie podjęli kwestię Ducha Świętego, którą już około 360 roku postawił Atanazy, a którą poruszyli nawet Euzebiusz z Cezarei i Cyryl Jerozolimski. Starając się pozostać tak wiernym jak to możliwe wyznaniu wiary chrzcielnej, Bazyli wykazał w końcu w swoim dziele magisterium De Spiritu sancto (375), że trzecia osoba prawdziwie stanowi część Trójcy, będąc istotowo odrębną od wszystkich duchów i dawcą wszelkiego życia oraz godną tej samej adoracji, jaką oddaje się Ojcu i Synowi. Pod przewodnictwem Grzegorza z Nazjanzu i Grzegorza z Nyssy, reinterpretacja wyznania wiary chrzcielnej została oficjalnie przyjęta przez Sobór Konstantynopolitański (381) . W tym samym okresie, choć nie byli bezpośrednio zaangażowani w synod, Damazy z Rzymu i Ambrozjusz z Mediolanu, walcząc głównie z "zachodnimi arianami", doprowadzili również kościoły zachodnie do przyjęcia nicejskiej ortodoksji, jaka ukształtowała się po 360 r., w tym nauki o boskości Ducha Świętego z wyraźnym wykluczeniem sabeliańskich stanowisk doktrynalnych Marcellusa z Ancyry. To samo dotyczy kościołów wschodnich, które powstały poza Cesarstwem Rzymskim, chociaż ich przyjęcie wiary nicejskiej nosi mniej śladów greckiej kultury filozoficznej . Tak więc pod koniec IV w. wszystkie kościoły chrześcijańskie, z wyjątkiem wspólnot gockich, wydawały się jednomyślne w wyznaniu wiary chrzcielnej, tak jak zostało ono zinterpretowane na nowo przez Sobór Nicejski i Konstantynopolitański oraz jako religijna podstawa jedności politycznej Cesarstwa Rzymskiego (patrz dekret trzech cesarzy).

IV. Dziedzictwo Ojców. W toku dyskusji na temat wiary nicejskiej, oprócz koncepcji ortodoksji, wspólnej wiary wszystkich kościołów katolickich i podstawy politycznej jedności cesarstwa, ukształtowała się idea autorytetu Ojców (patrz argumentacja). Pierwszy krok w tym kierunku poczynił już Euzebiusz z Cezarei. Od czasów Atanazego odwoływano się do decyzji ojców soborowych Nicei, a powoli ten sam autorytet przypisywano wszystkim biskupom, a nawet teologom, którzy byli uważani za świadków prawdziwej wiary. W tych ramach sama teologia trynitarna stała się przede wszystkim teologią Ojców . Świadkami tego na Wschodzie były pisma trynitarystyczne Cyryla Aleksandryjskiego , liczne traktaty o teologii i ekonomii i wreszcie najsłynniejszy wyraz teologii Ojców, Jana z Damaszku Expositio fidei (patrz Studer, w Patrologia V, 233-242). Na Zachodzie Augustyn w swoim De Trinitate zamierzał przede wszystkim odzyskać całe dziedzictwo patrystyczne na ten temat . Po nim poszli inni, zwłaszcza Fulgencjusz z Ruspe. Ta wierność doktrynalnemu dziedzictwu Ojców nie była jednak pozbawiona pewnej kreatywności. Przede wszystkim, zwłaszcza na Wschodzie, nastąpił dalszy rozwój w horyzoncie chrystologicznym późniejszej teologii patrystycznej. Prawdą jest, że kontrowersje chrystologiczne, które sięgają 360 r., są niczym więcej niż logiczną konsekwencją dyskusji na temat wiary trynitarnej. Teologowie, zwłaszcza, próbowali zharmonizować teologię używaną do tajemnicy Trójcy (ouvsi, a-u`po, stasij) z teologią chrystologiczną. Ale wszystkie te próby sformułowania wiary w prawdziwe człowieczeństwo Jezusa i w prawdziwą jedność Chrystusa, Boga i Człowieka, za pomocą już uznanej terminologii trynitarnej nie mogły nie mieć reperkusji na samą teologię trynitarną (patrz Studer, Dio, 322-332). Przyjmując w istocie chrystologiczne przysłowie unus ex Trinitate passus est, teologowie bizantyjscy i łacińscy definitywnie wykluczyli wszelki patripasjanizm. Dyskutując o znaczeniu jednej hipostazy Chrystusa, która została zdefiniowana przez Sobór Chalcedoński (451), Leoncjusz z Bizancjum i inni greccy teologowie uzupełnili koncepcję Bazylego u`po,stasij carakthristikha definicją hipostazy jako kaqV e`auto. ei-nai. Ta definicja, odpowiednia do wyjaśnienia unii hipostatycznej, w której hipostaza została uwzględniona jako podmiot indywidualnych właściwości i jednocześnie jako subsystencja, stwarzała jednak trudności w odniesieniu do Trójcy. Trzeba było unikać mówienia o trzech subsystentnych bytach, czyli triteizmu. Dowód na to można dostrzec przede wszystkim w kontrowersjach dotyczących Jana Filoponusa . Teologowie zatem utożsamiali potrójną kaqV e`auto. ei-nai, o ile było to bycie wspólne, z boską istotą. Wszystkie te późniejsze wydarzenia, ukończone pod wpływem arystotelizmu neoplatońskich aleksandryjczyków, nie zostały zignorowane na Zachodzie. W kontekście chrystologicznym i filozoficznym bardzo podobnym do ewolucji teologii trynitarnej, Boecjusz wniósł wielki wkład w ewolucję teologii trynitarnej, zarówno poprzez swoją definicję osoby jako naturae rationalis individua substantia, jak i swoje powiedzenie est relatio quae multiplicat trinitatem (patrz Schurr). Nie mniej oryginalny w tym późniejszym okresie był wkład Augustyna, zwłaszcza w jego traktacie De Trinitate, jego najbardziej teologicznym dziele. Rozwijając ten dokument w duchu rygorystycznych badań , położył on doktrynalne fundamenty zachodniej doktryny trynitarnej. W pierwszych czterech księgach wykazuje on starannie, że wiara katolicka (nicejska), dotycząca aequalitas i unitas Ojca, Syna i Ducha Świętego, odpowiada orędziu Pisma Świętego. Dlatego obala fałszywe lub niewystarczające interpretacje tekstów biblijnych dotyczących teofanii i misji Syna i Ducha. W ten sposób dochodzi do podkreślenia wcielenia Syna Bożego, doczesnego objawienia wiecznej Trójcy (patrz Studer, Teologia). Księgi V-VII mają na celu wyjaśnienie, w jakim sensie stwierdzenia, czy to dogmatyczne, czy biblijne (np. 1 Kor 1,24), mają być stosowane do Trinitas quae est unus Deus. Druga część dzieła (Trin. IX-XV), wprowadzona przez księgę VIII, stanowi dialektyczny skok w kierunku analogii życia trynitarnego, które znajdują się w duszy ludzkiej. Porzuciwszy analogię miłości, Augustyn przeszedł zatem przez percepcję zmysłów i wyobraźnię pamięci, wiedzy i wiary do obrazu Boga. Na tym najwyższym stopniu wierzący nie zatrzymuje się, aby pamiętać o sobie, poznać i pokochać siebie. Raczej stara się wzrastać w pamięci, wiedzy i miłości Trinitas quae est unus Deus . Rezultat tego poszukiwania rzeczywistości poprzez podobieństwa jest jednak raczej negatywny (patrz Trin. XV,22,43). Wierzący nie robi nic innego, jak tylko rozumie, co powinien, wierząc (diligere) w swego Boga to znaczy, odkłada wszystko na bok i rozciąga miłość i nadzieję na Trinitas quae est unus Deus . W późniejszym odbiorze De Trinitate część teologów zadowalała się pewnymi dogmatycznymi wyrażeniami. W szczególności odnosili się do augustyńskiej doktryny o pochodzeniu Ducha Świętego od Ojca i Syna. Autorzy wyznania wiary Quicumque, Alkuin i protestanccy reformatorzy przyjęli takie podejście. Niektórzy przypisywali wielkie znaczenie tak zwanej teorii psychologicznej . Niestety, aż do ostatnich dziesięcioleci niewielu starało się stanąć w obronie wielkiego "potencjału" najbardziej teologicznego dzieła Augustyna i tym samym obalić niesprawiedliwą krytykę pod jego adresem. Trynitarna myśl Augustyna zasługuje na dokładniejsze zbadanie, ponieważ jego bardzo biblijne nauki dotyczące istotnych misji i osobistych właściwości osób boskich należy postrzegać zwłaszcza w sposobie, w jaki przedstawia wcielenie jako summa gratia, która pozwala chrześcijanom szukać oblicza Boga, kochać w wierze Trinitas quae est unus Deus.

TRISAGION: Trisagion - "Święty Boże, Święty Mocny, Święty Nieśmiertelny, zmiłuj się nad nami" - wydaje się być wprowadzony do liturgii wschodnich po 450 r. Jan Damasceński twierdzi, że został objawiony św. Proklusowi . Po raz pierwszy został odmówiony przed czytaniami, z wyjątkiem liturgii egipskiej, gdzie był umieszczony przed ewangelią. Zarówno Antiochia, jak i Konstantynopol miały stałą formułę, wbrew próbom modyfikacji . Egipskie liturgie, zwłaszcza Jakobici Abisyńczycy, mają formułę, która asymiluje elementy wyznania wiary. Trisagion został wprowadzony w Gallikańskich liturgiach przed czytaniami, jak w Bizantyjskiej liturgii, i przed Ewangelią, jak w egipskich liturgiach. Expositio brevis antiquae liturgiae gallicanae po prostu odnosi się do niego jako Aius i wyjaśnia, dlaczego jest śpiewany zarówno po grecku, jak i po łacinie. Jednakże liturgia hiszpańska, która recytowała go tylko podczas uroczystych świąt, używa wyłącznie łaciny, z edycją podobną do egipskiej. Liturgia rzymska nie otrzymała Trisagionu aż do XI wieku i tylko na adorację krzyża w Wielki Piątek (Ordo Romanus 31). Trisagion nie dotarł do Rzymu bezpośrednio ze Wschodu, ale za pośrednictwem liturgii gallikańskich.

TRITHEIZM: W epoce patrystycznej oskarżenie o obronę triteizmu (triqei
TRIUMPHUS CHRISTI HEROICUS.: Pierwszym znanym poświadczeniem Triumphus Christi heroicus jest wydanie Th. Poelmann za tekstem Juvencusa (Bazylea 1537) i z dopiskiem na marginesie: in exampleari auctoris nomen non erat adscriptum . Poelmann nie wskazuje wzoru użytego do transkrypcji Triumfusa. Jest to prawdopodobne (choć nie na pewno) stwardnienie rozsiane samego Juvencusa; obecnie można by jedynie opowiadać się za ostrożnym non liquet, który jednak nie może uzasadniać przypisania dzieła do epoki humanistycznej. W 1541 roku Bartolomeus Westheimer zredagował, jeszcze raz w Bazylei, drugą wersję Triumphus Christi heroicus, co ukazuje jego dług wobec wydania Poelmanna - które należy uznać za zdecydowanie lepsze. Wiersz nieznanego autora został przekazany jak wiele innych krótkich, anonimowych wierszy o tej samej tematyce, tj. dodany lub przekazany dalej przez tradycję rękopisów w korpusie uwierzytelnionych dzieł znanych autorów. Ps.-Juvencus , jak moglibyśmy nazwać autora, jest prawdopodobnie chrześcijańskim bojownikiem z IV lub V w., który okazuje się wykształconym poetą, z dobrą znajomością tekstów świeckich, doskonale przyswojonych, a także Pisma Świętego i apokryficzne ewangelie. Wychowany w szkołach cesarstwa, przesiąknięty klasyczną retoryką, słusznie można go zaliczyć do grupy literackiej chrześcijańskich autorów, którzy uważali technikę "imitacji- emulacji" za przydatną do rozpowszechniania chrześcijańskiej poezji- i kto wykorzystał ją wybiórczo i inteligentnie. Oryginalny aspekt jego poezji tkwi w odważnych zabiegach poetyckich, w nowym rytmie kompozycji i stosowaniu neologizmów , w nowym sposobie tworzenia słów (patrz sordifluus, wers 101), w grecyzmach i w rzadkich, ale znaczących terminach (patrz elinguis, wiersz 99). Zwięzła analiza językowa - która tutaj jest niemożliwa - uwypukliłaby znaczące współbrzmienia z poetyckim słownictwem Iuvencusa. Pod kilkoma względami, wiersz nosi cechy homilii w wierszach, podobne do tych, które charakteryzują rytmiczną prozę u Melitona i wielu innych nieznanych autorów od II w. (warto odnotować homilię na Wielką Sobotę autorstwa ps.-Epifaniusza, zachowaną); ponadto wiersz jest przesiąknięty eschatologicznym napięciem, które rozwija się poprzez serię opisów umieszczonych w kulminacyjnym punkcie wznoszącym. Celebrując triumf Chrystusa nad światem podziemnym, złem i grzechem ludzkim, wiersz można podzielić na dwie części. W pierwszej ( wersy 1-78), poeta opisuje zejście Chrystusa do podziemi, aby uwolnić dusze sprawiedliwych. U bram piekła Chrystus ukazuje się pokryty wrzodami i krwią. Szatan (który w poemacie zachowuje mitologiczne imię Plutona ) wydaje rozpaczliwy krzyk i energicznymi słowami wzywa do broni piekielną armię. W surrealistycznej ciszy barykaduje się podpora i oblężenie jest przygotowane. Chrystus ukazuje się w pełnym świetle (wiersze 19-20: ecce autem Christus per tetra silentia rupit / lumine sidereo, claraque in luce refulsit). Cała armia ciemności, przerażona, ucieka. Błogosławieni i święci biegają tłumnie: Adam, Abraham, Izaak, Jakub, Józef, Mojżesz, Aaron, Jozue, Judasz Machabeusz i Jan Chrzciciel, wszyscy gromadzą się wokół wyzwoliciela; na czele odkupionych stoi król z linii Jessego, który jako ich tłumacz zaczyna śpiewać Barankowi hymn błogosławieństwa: salve, Erebi victor, domitor salve inclite mortis, / destructor scelerum, salve, o fortissime vindex / amissae vitae, salve, o spes una salutis, / aspiceplasma tuum, sancte, et venerande Creator, / et post tot gemitus nos duc ad regna polorum (wiersze 55-59). Na ten fragment duży wpływ ma Ewangelia Nikodema, która jest dość wiernie sparafrazowana. W drugiej części (wiersze 79-108) czcimy krzyż Chrystusa jako narzędzie odkupienia, zwycięstwa i zbawienia; wraz z krzyżem czcimy także Chrystusa, naszego króla, którego królewskość jest objawioną prawdą w Starym Testamencie. i w Nowym Testamencie. Ostatnie wersy wyrażają głębokie wzruszenie poety, gdy widzi krzyż, z którego gałęzi zwisają łupy wroga dla odkupienia ludzkości. Poeta, czerpiąc inspirację z optymizmu wiary chrześcijańskiej, kończy swój poemat gloryfikując Christum, cuius victoria nostra est (wiersz 107).

TROJAN z Saintes (zm. przed 533): Osoba o wielkim autorytecie i wysoko ceniona przez współobywateli, była biskupem Saintes (rzymskiego Mediolanum Santonum w Akwitanii) po 511 roku i zmarła przed 533 rokiem. Był wysoko ceniony również przez Grzegorza z Tours, który śpiewał jego pochwały (Liber in gloria confessorum 58). Jego święto przypada na 30 listopada. Wysłał jeden ze swoich listów do biskupa Eumeriusza z Nantes, który był obecny na Soborze Orleańskim w 533 roku, w którym zajmuje się kwestią sumienia: jeśli ktoś ma wątpliwości, czy został ochrzczony jako dziecko, powinien zostać ochrzczony ponownie.

TROPAEUM TRAIANI (Adamclisi, dystrykt Konstancy, Rumunia): Miasto założone przez cesarza Trajana w pobliżu triumfalnego pomnika tego samego cesarza (poświęconego Marsowi Ultorowi, w latach 107/108), odbudowane od fundamentów przez Konstantyna Wielkiego i Licyniusza (313-316), odrestaurowane za Anastazjusza i Justyniana, opuszczone i popadło w ruinę po roku 600: wykopaliska archeologiczne, przeprowadzone w latach 1891-1909 pod kierownictwem Gr. Tocilescu, ujawniły pięć bazylik chrześcijańskich z IV-VI w., z których cztery znajdowały się wewnątrz murów, piąta na cmentarzu położonym na zboczu wzgórz na północ od miasta. "Prosta" bazylika (A), odkryta ok. 50 m od drzwi wschodnich i na północ od Via Principalis, dobrze proporcjonalna (30 x 17,6 m), ma trzy nawy, trójdzielny narteks, półkolistą absydę na wschodzie, atrium na zachodzie odkryte z kryptą pod prezbiterium (2,70 x 2,3 m ; wysokość ok. 2,50 m , sklepienie beczkowe) w latach 1971-1973. Do południowej strony przylega konstrukcja z pięcioma pomieszczeniami; na północy można znaleźć inne dodane pomieszczenia. Datowanie tej struktury sięga epoki cesarza Anastazjusza (491-518). Transept lub bazylika w kształcie litery T (D), jedyna tego typu z Scythia Minor, naprzeciwko "prostej" bazyliki i na południe od Via Principalis, ma wewnętrzną długość 33,8 m: w absydzie półkolisty synthronon; między nim a ścianą absydy znajduje się mała galeria do chodzenia (deambulatorium); przed synthronosem najprawdopodobniej umieszczona pod cyborium, ołtarzem, z małą kryptą na relikwie; narteks podzielony na trzy pomieszczenia odpowiadające nawie bazyliki; w kierunku W, połączony dwoma stopniami, atrium z triportykiem i małym wewnętrznym dziedzińcem (8 x 6 m) zawierającym ceglaną podłogę. Ta konstrukcja pochodzi z VI w. Bazylika "marmurowa" (B), tak nazwana ze względu na dużą ilość marmuru użytego do jej budowy lub z powodu przebudowy przeprowadzonej w epoce Justyniana (527-565), prezentuje, na W, trójporowe atrium połączone z narteksem, położone 0,6 m nad poziomem atrium, dwoma wejściami umieszczonymi w korespondencji z wejściami na N i S. Trzecie wejście, położone na krótszej (S) stronie narteksu, było poprzedzone pięknym propylonem. Trzy kamienne stopnie łączyły narteks z nawą, która znajdowała się na wyższym poziomie. Prezbiterium, pod którym nie znaleziono krypty, rozciągało się pod nawą główną aż do obudowy cancelli, których fundamenty zostały znalezione. Na południe od atrium stała mała i elegancka baptysterium. Na południe od głównej drogi i ok. 30 m od wielkiej zachodniej bramy miasta znaleziono ruiny bazyliki "cysterny" (C), tak zwanej, ponieważ wznosiła się nad rzymską cysterną z II-III w. Wymiary bazyliki wynosiły 19,7 x 6,8 m ; w kierunku skrajnego wschodu, pod prezbiterium, później zbudowano małą kryptę na relikwie (VI w.). Platforma wyłożona kamiennymi płytami, odkryta na zachód od bazyliki, była prawdopodobnie wewnętrzną częścią atrium.

TRADYCJA : Stając w obliczu kwestii tradycji w starożytnym kościele, musimy najpierw przypomnieć, że kanon NT nie został uformowany aż do końca II w. Jeśli pominiemy ST, który w tym momencie otrzymał już swoją ostateczną formę kanoniczną i dlatego nie stwarzał problemu tradycji, a jedynie interpretacji, to w tym długim okresie 200 lat nie było żadnego "Pisma" obok "tradycji", ale zamiast tego całość kazań i nauczania, które odnosiły się do Jezusa i apostołów, stanowiła "tradycję", para,dosij. Dlatego staramy się prześledzić kroki w ewolucji tej idei w tej epoce. Z chronologicznego punktu widzenia, najpierw pojawiają się Pawłowi. O. Cullmann przedstawił przekonujące argumenty, że w pismach apostoła Pawła można odnaleźć dwojakie pojęcie tradycji: z jednej strony, ponieważ był teologiem, który otrzymał wykształcenie w szkole rabinów, wiernie przekazywał tradycję, którą sam otrzymał; z drugiej strony, ponieważ był apostołem, który otrzymał swoją misję od Zmartwychwstałego Pana, uważał się za obdarzonego mocą przekazywania tej tradycji z autorytetem samego żyjącego Pana . Pan Jezus jest zatem nie tylko przedmiotem, ale także działającym podmiotem kazania. Teraz, właśnie ze względu na świadomość apostoła jego własnego autorytetu, udzielonego przez Ducha Świętego, Paweł ma tendencję do wyraźnego rozróżniania między otrzymaną tradycją a jej wyjaśnieniem i zastosowaniem, które mogą i muszą się zmieniać w zależności od konkretnych okoliczności . L. Goppelt szczególnie nalegał na tę "hierarchię" tradycji w pismach apostołów. W okresie "pseudepigraficznym", który nastąpił po tym i trwał od ok. 60 do 120 r. n.e., kanoniczne ewangelie były pisane tak samo, jak tzw. deuteropaulińskie i katolickie listy. Pisma te charakteryzują się tym samym pragnieniem mówienia w imieniu autorytetu apostolskiego, który wiernie przekazywał tradycję, ale nie wahają się stosować jej swobodnie i suwerennie, zgodnie z potrzebami głoszenia i napominania. W odniesieniu do tego, co widzimy w pismach Pawła, jest oczywiste, że znaczenie hierarchii tradycji, a zatem niektóre różnice wartości, które musimy im przypisać, mają tendencję do zanikania; znamienne jest, że na przykład Listy Pasterskie mówią tylko o "depozycie", który musi być zachowany jako taki , i często znajdujemy w tym momencie stereotypową formułę, że tradycja musi być zachowana "bez dodawania lub ujmowania czegokolwiek". W II w. Kościół przeszedł prawdziwy kryzys tradycji. Pokolenie apostołów i ich uczniów, proroków i charyzmatycznych nauczycieli zniknęło; wspólnoty chrześcijańskie zostały rozproszone w różnych prowincjach cesarstwa, bez połączenia z centralnym sądem apelacyjnym. W tej niepewnej sytuacji zaczęli podkreślać apostolską sukcesję biskupów, która gwarantowałaby autentyczność tradycji , i odwoływali się do takich uznanych autorytetów, jak apostoł Paweł i prezbiterzy , a także do "reguły wiary" (regula fidei) . Niemniej jednak, w obliczu ruchu gnostycznego, który rozprzestrzeniał się szybko i powszechnie w tym czasie, nawet jeśli pod różnymi formami, z wyraźnym nastawieniem na rozwiązanie tradycji, Wielki Kościół, aby uniknąć kwestionowania swoich fundamentów, musiał znaleźć bardziej spójne i solidne stanowisko. Nie jest naszym celem nakreślenie tutaj koncepcji tradycji, jak pojawia się ona w różnych szkołach gnostyckich. Wystarczy powiedzieć, że gnostycy nie zadowalali się prostym interpretowaniem wspólnej tradycji apostolskiej na swój własny sposób, ale odnosili się do ogromnego skarbca ezoterycznej tradycji apostolskiej. Pisma gnostyckie nalegają również na pewną formę "sukcesji apostolskiej" . Ireneusz, Tertulian i Klemens Aleksandryjski interweniowali w tym czasie - każdy na swój sposób i w określonym miejscu - aby energicznie zapobiec pokojowej infiltracji gnostycyzmu do kościoła. Dzięki tym teologom falagnostycyzmu została zablokowana, a kościół otrzymał doktrynalne filary, na których miał zostać zbudowany. Warto bliżej przyjrzeć się poszczególnym stanowiskom tych trzech Ojców w tym temacie. Dla Ireneusza z Lyonu kanon pism Nowego Testamentu, który niedawno uformował się w odpowiedzi na Marcjona, stał się główną bronią w walce z gnostycyzmem. Ale zdawał sobie sprawę, że sama ta broń nie wystarczy. Musiał ponadto dostarczyć dowodu, że ten kanon Kościoła zawierał pełną i autentyczną tradycję apostolską, a także, że tradycja ta była prawidłowo interpretowana w Kościele. Pierwszy dowód został dostarczony, w oczach Ireneusza, przez nieprzerwaną sukcesję biskupów w kościołach apostolskich ; drugi dowód jest dany przez fakt, że istnieje doskonała zgodność między "regułą wiary" kościołów apostolskich a ich interpretacją Pisma Świętego. Ireneusz potwierdził również, że biskupi otrzymali charisma veritatis , ale opinie uczonych są podzielone co do dokładnych implikacji tej koncepcji. W swoim De praescriptione haereticorum Tertulian najwyraźniej podąża ścieżką nakreśloną przez Ireneusza, ale jego myśl jest bardziej prawna w orientacji, bardziej naznaczona logiką formalną w porównaniu z myślą jego poprzednika: według Tertuliana, w rzeczywistości, przekazywanie tradycji odbywa się w kościołach, które są ze sobą powiązane relacjami pokrewieństwa; przekaz ten odpowiada zatem zarządzaniu spadkiem pozostawionym przez założyciela, zarządzaniu, które jest powierzone tylko prawowitym potomkom, członkom rodziny. Heretycy są pod każdym względem uzurpatorami; ich roszczenia mogą zostać odrzucone za pomocą praescriptiones . Na koniec, Klemens Aleksandryjski starał się uczynić nieszkodliwym urok, jaki gnostycyzm wywierał na niektórych chrześcijan, pokazując, że źródła "prawdziwej gnozy" znajdują się w sercu tradycyjnego chrześcijaństwa i że nigdy nie będzie wystarczającego postępu na trudnej ścieżce, która prowadzi do doskonałości; Klemens miał więc nadzieję zachęcić najlepszych chrześcijan do podjęcia tej ścieżki . Wielki Kościół ponadto ma również swoją "tajemną" tradycję apostolską, która jest nieznana masie wierzących, ale została przekazana przez mistrza uczniowi . Wraz z tymi odpowiedziami, różniącymi się szczegółami, ale zbieżnymi w swej istocie, gnostycyzm był w tym czasie uważany za herezję. Ale nie wszystkie trudności zostały w ten sposób rozwiązane. Na innym poziomie, to właśnie w tej epoce pojawiła się kolejna dyskusja. W rzeczywistości, pomimo wartości Pisma Świętego, interpretowanego zgodnie z normami reguły wiary i w ciągłości z apostolskimi początkami ze względu na nieprzerwaną sukcesję biskupów, pozostały pewne "szare obszary", których nie dało się wypełnić prostym odwołaniem się do już ustalonej tradycji. Co należy myśleć, zwłaszcza o liturgicznej i dyscyplinarnej tradycji Kościoła? Czy ma ona taką samą wartość jak tradycja doktrynalna? Sam Tertulian, którego widzieliśmy w pracy jako przekonanego heretyka, gdy został montanistą, po raz pierwszy mówił o "tradycjach" w liczbie mnogiej, mając na myśli pewne liturgiczne i dyscyplinarne zwyczaje Kościoła, które nie mają biblijnych podstaw; zwyczaje te są powiązane z kościelnym consuetudo i można je racjonalnie wyjaśnić (Kor. 3-4). Do tej samej epoki dołączono szereg formuł liturgicznych i reguł dyscyplinarnych w księdze znanej pod odkrywczym tytułem Tradycja Apostolska. Teraz musimy podkreślić, że kościół był nadal świadomy faktu, że tej zwyczajowej praktyki nie należy mylić z tradycją kerygmatyczną i doktrynalną, która sama w sobie była normatywna .Dwa epizody z tamtego okresu dostarczają nam wystarczająco jasnych informacji w tej sprawie: pierwszy, z jednej strony, dotyczył kontrowersji na temat daty Wielkanocy pod koniec II w. , a z drugiej strony kontrowersji dotyczącej chrztu heretyków w połowie III w. . W tych dwóch przypadkach biskup Rzymu - w pierwszym przypadku Wiktor, w drugim przypadku Stefan I - usiłował narzucić innym kościołom zwyczajową praktykę swojego własnego kościoła; w obu przypadkach jednak próba ta się nie powiodła. Najpierw Ireneusz, potem Cyprian, Firmilian i Dionizy z Aleksandrii twierdzą, że biskup Rzymu przekroczył granice swoich kompetencji, grożąc ekskomuniką kościołów siostrzanych, które podążały za inną tradycją, równie dobrze ugruntowaną jak Kościół Rzymu. Kościół od końca II i III w. tolerował nadal pewien pluralizm w sprawach liturgicznych i dyscyplinarnych. Niemniej jednak nie tylko w sferze zwyczajów kościelnych istniała "szara strefa", ale także w obszarze doktryny; to właśnie tutaj osobiste badania teologiczne znalazły szeroki obszar ćwiczeń i taki, który rozwinęły szkoły teologiczne. Po skromnych i tradycyjnych początkach w apologetyce II w. , teologia ta rozwinęła się najpierw w Aleksandrii. Orygenes rozpoczął swoje systematyczne badania O pierwszych zasadach, stwierdzając, że chciał właśnie zbadać kwestie, które "reguła wiary" (regula fidei) pozostawiła otwarte . Dopóki owoce tych teologicznych poszukiwań pozostawały prywatną sprawą nauczyciela i kręgu jego uczniów, wielość opinii nie stanowiła żadnej trudności; ale gdy opinie te dotarły do szerszej publiczności, znajdując szerokie grono odbiorców, a także wzbudzając sprzeciw, konieczne było znalezienie ogólnego i wspólnego rozwiązania dla podniesionych kwestii. Kościół miał stanąć w obliczu tej trudności w ciągu następnych dwóch stuleci. W efekcie podział Kościoła wywołany debatami trynitarnymi na początku IV w. przybrał takie rozmiary, że konieczne było utworzenie nowego sądu apelacyjnego do podejmowania decyzji w kwestiach dotyczących dogmatyki i dyscypliny. Tym sądem apelacyjnym był sobór powszechny. Szczególne okoliczności, które po nawróceniu cesarza przekształciły kościół męczenników w instytucję wspieraną przez państwo, umożliwiły przedkonstantyniańskiemu modelowi synodu prowincjonalnego zamanifestowanie się w Kościele powszechnym. Sam cesarz zwołał sobór, uczestniczył w obradach i egzekwował stosowanie decyzji soborowych. Nie można przecenić znaczenia Pierwszego Soboru Powszechnego w Nicei. Było to w istocie wydarzenie teologiczne o pierwszorzędnym znaczeniu, ale zaznaczyło ono również zwrot w ewolucji koncepcji tradycji i kościoła. To, co uczyniło to wydarzenie ważnym, to nie liczba obecnych biskupów ani znaczenie cesarskiej ochrony, ale raczej znaczący fakt, który nastąpił później: po raz pierwszy, w pełnej świadomości implikacji swojego aktu, sobór sformułował doktrynę wykraczającą poza granice tradycji otrzymanej w kościele, której wyłączną normą do tego czasu było świadectwo Pisma Świętego i jego interpretacja zgodna z regułą wiary: teraz jednak sobór przyjął termin o`moou,sioj (homoousios) w wyznaniu wiary, termin, który nie miał żadnej podstawy w Piśmie Świętym i który, co więcej, był raczej skompromitowany przez swoją prehistorię. Spory wokół tego kluczowego problemu trwały przez cały IV w.: z jednej strony, znaleźliśmy arian i ich sympatyków, którzy przedstawiali się jako "tradycjonaliści", a z drugiej Atanazy i jego przyjaciele, którzy pełnili rolę "postępowców"; druga grupa musiała przedstawić dowód przeciwko pierwszej, że w tym konkretnym przypadku termin nietradycyjny lepiej pasował do "ducha" tradycji niż tradycyjny język teologiczny . Fascynujące jest to, że w tej samej epoce w tradycji chrześcijańskiej pojawił się dowód patrystyczny. Ojcowie - zwłaszcza ojcowie nicejscy - stanowili teraz nowy autorytet, któremu należało się poddać. Ich definicja dogmatu o Trójcy stworzyła nową tradycję, która została zestawiona ze starożytną, ponieważ była jej poprawną interpretacją i wyjaśnieniem. Co więcej, biskupi nie byli już wyłącznie gwarantami i administratorami dziedzictwa apostolskiego (np. w obliczu heretyckich fałszerstw), ale mieli możliwość - ponieważ byli zgromadzeniem soborowym - tworzenia nowej tradycji w imię ducha apostolskiego. Atanazy zdecydowanie przedstawił ten punkt widzenia i bronił go przy kilku okazjach. Ale było to szczególnie Bazyli Wielki, który odzwierciedlił tę nową koncepcję tradycji w swojej definicji doktryny Ducha Świętego, która znajdzie swoją dogmatyczną formułę na Soborze Konstantynopolitańskim w 381 r. W swoim dziele O Duchu Świętym Bazyli odwołał się do zwyczajów liturgicznych swojego kościoła, zwyczajów wywodzących się z trynitarnej formuły chrztu, aby uzasadnić homoousia Ducha Świętego z Ojcem i Synem. Lex orandi stało się lex credendi: Bazyli starał się wprawdzie wykazać starożytne pochodzenie lex orandi, ale ostatecznie wyszedł od aksjomatu "apostolskości" wszystkiego, co kościół, w swojej żywej rzeczywistości ożywionej przez Ducha, reprezentował i wyznawał, i uważał, że zniesienie tej zasady byłoby błędem. Jak widać, niepisane tradycje, które w III w. były uważane za adiaphora, otrzymały teraz konsekrację apostolskości i stały się składowymi. Greccy ojcowie po Bazylim z Cezarei często odwoływali się do 2 Tes 2:15, aby podać biblijne uzasadnienie tradycji w jej podwójnej formie pisemnej i ustnej (patrz np. Jan Chryzostom, In Ep. II ad Thess. hom. 4,2; Jan z Damaszku, De fide orth. IV,16). Jest naprawdę zagadkowe, że kościoły wschodnie nie rozwinęły później swojej tradycji, pomimo fundamentalnego potwierdzenia - wyrażonego zwłaszcza przez Grzegorza z Nazjanzu (Oratio 31,26-7) - że ewolucja dogmatu jest możliwa. Na Zachodzie Sobór Trydencki nie omieszkałby zacytować św. Bazylego, co spowodowałoby sprzeciw protestanckich reformatorów wobec takiego umieszczenia "Tradycji" i "tradycji" na równej płaszczyźnie . Na Zachodzie ewolucja podążała jeszcze inną drogą, zgodnie z upodobaniem łacińskiego ducha do jasnego i ustalonego porządku. Z jednej strony znajdujemy tu kilka tekstów, które świadczą o takim samym szacunku dla decyzji soborowych, jak i dla tradycji Ojców. W szczególności św. Augustyn - podobnie jak przed nim Bazyli z Cezarei - chętnie przypisywał apostolskie pochodzenie tradycjom kościelnym, powszechnie rozpowszechnionym w Kościele jego czasów . Z drugiej strony Ojcowie zastanawiali się nad kryteriami, które pozwalały na akceptację tradycji w sposób krytyczny: co pozwala odróżnić tradycję autentyczną i akceptowalną od tradycji nieautentycznej i nieakceptowalnej? Wincenty z Lerynu miał zasługę podniesienia w swoim Commonitorium, w dialogu z dziedzictwem augustiańskim, systematycznych podstaw, które determinowały koncepcję tradycji na Zachodzie. Wincenty bez dwuznaczności stawiał Pismo Święte ponad tradycją . Teraz prawidłowa interpretacja Pisma Świętego nie jest pozbawiona problemów i Kościół musi odwołać się do tradycji Niemniej jednak tradycja jest przedstawiana w różnych formach: nie wszystkie jej aspekty mają tę samą wartość. To właśnie w tym kontekście Wincenty sformułował swoją definicję, która stała się sławna: Id teneamus, quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est ("Trzymajmy się tego, w co wierzono wszędzie, zawsze i przez wszystkich"). Dla zrozumienia tej definicji ważne jest, aby te trzy kryteria universitas, antiquitas i consensio nie były umieszczane na tym samym poziomie. Kiedy obecna sytuacja Kościoła nie pozwala, aby kwestia sporna została rozstrzygnięta przez większość Kościołów w określonym sensie (ubique), należy odwołać się do tradycji (semper); w ramach tradycji jednak znajdują się decyzje soborowe (ab omnibus), które stanowią coś więcej niż odosobnione głosy Ojców. Oczywiste jest, że odwołanie się do tradycji nie może być rozwiązaniem wszystkich problemów. Z tego powodu Wincenty dopuścił możliwość ewolucji doktrynalnej w Kościele . Interesujące jest odnotowanie roli, jaką w tym kontekście przypisywał soborom . Definicja funkcji i autorytetu tradycji zaproponowana przez Wincentego z Lerynu może nadal służyć cenną pomocą w dialogu ekumenicznym.

TRADITOR (zdrajca):Rzeczownik traditor był rzadko używany w klasycznej łacinie, w przeciwieństwie do częstego używania czasownika tradere. Zwykle odnosi się do osoby, która coś przekazała. Opisuje przede wszystkim negatywną cechę, odnosząc się do kogoś, kto sprzeciwia się zaufaniu, jakie mu okazali jedna lub więcej osób, i wyraża w tym przypadku znaczenie podobne do proditor. Termin ten jest używany między innymi przez Tacyta w następującym znaczeniu: Quin potius interfecto traditore fortunam virtutemque suam malo omine exsolverent ("O ileż lepiej jest zabić zdrajcę, aby uwolnić naszą odwagę i nasz majątek od tych złych auspicjów!" ); Anneus Florus: Ordinataque erat in duodecim tabulis tota iustitia, cum tamen traditor fasces regio quodam furore retinebat ("Cała sprawiedliwość została wypisana na dwunastu tablicach, gdy jednak zdrajca zachował faszyzm w bezprawnym duchu królów", 1,17). Chrześcijanie łacińscy używali terminu traditor również dlatego, że sama idea "zdrady" była obecna zarówno w klasycznej literaturze greckiej (Herodot, Historie 8,30; Sofokles, Filoktet 94; Platon, Prawa 9), jak i w Piśmie Świętym. W ST pojęcie "zdrady" zostało wyrażone na przykład w 1 Mch 12:42-13:23; 16,15-16; 2 Sam 3:27; w NT zdrajcą przez antonomazję był Judasz Iskariota (Łk 6:16). W Biblii Żydzi są również zdrajcami, którzy wydali na śmierć Chrystusa, a przed nim proroków (Dz 7:51-53), tak samo jak ci, którzy wydawali swego przyjaciela prześladowcom (2 Tm 3:4). W starożytnej literaturze chrześcijańskiej apostaci (Orygenes, In Io. 28,23) i ci, którzy potępiali swoich rodziców, są opisywani w ten sposób. Sam termin traditor pojawia się bardzo wcześnie w łacińskiej literaturze chrześcijańskiej, jak można wywnioskować z tego fragmentu napisanego przez Tertuliana: Iudam quoque aliquamdiu cum electis deputatum usque ad loculorum officium, etsi iam fraudatorem, traditorem tamen nondum, postea diabolus intravit "Judasz również przez długi czas był zaliczany do wybranych i został nawet wyznaczony na urząd ich skarbnika; nie był jeszcze zdrajcą, chociaż stał się oszustem; ale później wstąpił w niego diabeł" . Ponadto łaciński termin traditor wskazywał - idąc śladami klasycznej łaciny - również, bez negatywnej konotacji - na osobę, która nauczała i przekazywała elementy przedmiotu. W tym sensie nauczania alicuius materiae używali tego terminu np. Arnobius: Neque enim traditor alicuius esse scientiae potis est, ut non eius quod tradit praecepta habeat cognita ("Nauczycielem jakiejkolwiek nauki nie może być bowiem ten, kto nie zna zasad przedmiotu, którego naucza") oraz Tertulian, który opisuje tradytor jako nauczyciel tradycji: Hanc nunc expostula, salvo tradycjiis respektu, quocumque traditore censetur . W kontekście prześladowań zarządzonych przez cesarza Dioklecjana termin tradytor nabrał w Afryce rzymskiej znaczenia technicznego, ponieważ odnosił się do tego, który przekazał władzom rzymskim księgi Pisma Świętego. Począwszy od lutego 303 r. Dioklecjan nakazał między innymi poszukiwanie i palenie świętych ksiąg . Edykt ten był stosowany w Afryce ze szczególną gorliwością. Fakt przekazania świętych ksiąg i wyposażenia liturgicznego (traditio) był uważany w kościele za bardzo poważne przestępstwo. Zachował się ustny zapis bardzo dokładnego śledztwa przeprowadzonego w Cirta (Gesta apud Zenophilum), który opisuje, w jaki sposób przeprowadzono przeszukanie i wysyłkę ksiąg. W Afryce kilku duchownych nie stawiało żadnego oporu; inni (np. Mensurius w Carthage) przekazali heretyckie dzieła; inni jednak odmówili zrobienia tego i ponieśli konsekwencje. Pod koniec prześladowań niektórzy chrześcijanie o skłonnościach rygorystycznych odmówili przystąpienia do komunii z tymi, którzy się poddali i w ten sposób stworzyli schizmę (Donatyści; pars Donati) i oskarżyli innych o bycie traditores. Święcenia udzielane przez biskupówtraditores zostały uznane przez donatystów za nieważne . Uważali się za spadkobierców kościoła męczenników i świętych, jedynego kościoła Chrystusa, podczas gdy oskarżali kościół katolicki o bycie kościołem traditores, to znaczy tych, którzy przekazali Pisma: "Donatyści obrażają nas, nazywając nas traditores" "Nie było więc dozwolone", "aby w kościele Bożym byli męczennicy i zdrajcy" (Acta Saturnini ). Termin ten nawiązuje do tradycji Jezusa przekazanej przez Judasza Iskariotę: "Judasz wydał Chrystusa w ciele; ty, porwany duchowym szaleństwem, wydałeś ewangelię świętokradczym płomieniom. Judasz wydał Prawodawcę niewiernym; ty wydałeś Prawo Boże istotom ludzkim lub, że tak powiem, jego resztki, aby je zniszczyć" . Traditio uważano za zaprzeczenie Słowu Bożemu i dobrowolne umieszczenie siebie poza kościołem. Donatyści uważali wszystkich katolików za traditores, ponieważ odziedziczyli taką zbrodnię przez skażenie. Debaty na ten temat trwały ponad wiek; katolicy pokazali, że nawet wśród pierwszych donatystów byli traditores i że Mensurius nie był traditorem; ale próbowali to zrobić na próżno. Dla donatystów sakramenty (chrzest, święcenia) udzielane przez traditores lub przez tych, którzy pozostali z nimi w jedności (w przekazywaniu zła występuje fizyczne skażenie), były nieważne. Traditores czerpali wodę chrztu nie z "żywego strumienia" Chrystusa, ale z "suchych cystern". Kościół donatystów cieszył się szerokim rozpowszechnieniem w Afryce: 270 biskupów donatystów zebrało się w Kartaginie w 336 r. ; i 310 biskupów w Bagai w 394 r. Dopiero na konferencji w Kartaginie w 411 r. ustalono w zasadzie warunki przezwyciężenia afrykańskiej schizmy.

TRADUCJANIZM: W starożytności traducjanizm był przedstawiany jako jedno z rozwiązań problemu pochodzenia duszy: (1) powstała z materii, która ulega zniszczeniu pod koniec każdego cyklicznego pożaru (stoicyzm); (2) stworzona przed narodzeniem każdego człowieka, a zatem istniała przed jego upadkiem w ciele (platonizm); (3) stworzona równocześnie z ciałem (chrześcijański kreacjonizm) lub przekazywana przez pokolenie równocześnie z ciałem (traducjanizm zarówno natury materialnej, jak i duchowej, nazywany także w czasach nowożytnych "generacjonizmem"). W pismach autorów chrześcijańskich sprzed V w., zwł. Tertulian (De anima) dla Zachodu i Apolinary i Grzegorz z Nyssy dla Wschodu, traducjanizm był związany z koncepcją "cielesnej substancji" duszy, nawet jeśli taka cielesność była inna od tego, co powszechnie mieści się w doświadczeniu zmysłów. Traducjanizm zwrócił uwagę w V w., a zwłaszcza na Zachodzie, po sporze z pelagianizmem na temat grzechu pierworodnego i jego przekazania każdemu z potomków Adama. Dla pelagian (zwłaszcza Juliana z Eclanum) uznanie przekazania grzechu pierworodnego wiązało się z przyjęciem tezy o traducjanizmie duszy, w opozycji do ustalonej chrześcijańskiej doktryny kreacjonizmu. Krąg rzymskich orygenistów, związany z potężnymi rodzinami tamtych czasów, na czele których stał Pelagiusz, wydał już Liber de fide Rufina, dzieło antytraducjanistyczne. Wierzący w grzech pierworodny byli nazywani, według świadectwa Augustyna , "traducjanistami". W tym czasie następujący autorzy szeroko dyskutowali tę kwestię: Hieronim, anonimowy autor w swoim dialogu De origine animarum i Augustyn . Augustyn, choć odrzucał traducjanizm duszy materialnej, utrzymywał, że możliwe jest przyjęcie traducjanizmu duchowego obok kreacjonizmu , ponieważ w każdym przypadku wiara w przekazywanie grzechu pierworodnego nie została naruszona . Możliwość tę akceptowali również uczniowie Augustyna, na przykład Fulgencjusz z Ruspe aż do Grzegorza Wielkiego .

TRAJAN, cesarz (53-117) : Marek Ulpiusz Trajan, cesarz rzymski w latach 98-117, pochodzący z Hispanii Betyki, odważny dowódca wojskowy, sławny zwłaszcza ze zdobycia Dacji (opisanej na płaskorzeźbach w kolumnie Trajana) i wielkich prac publicznych, które podjął w Rzymie (rynki, forum i Bazylika Ulpia). Podczas jego rządów wystąpiły poważne trudności finansowe. Zmarł w Selinous w Cylicji w 117 r. po kampanii wojskowej przeciwko Partom. Posiadał tytuł Optimus princeps. Pliniusz Młodszy napisał słynny Panegiryk na jego cześć. Za Trajana doszło do nowych prześladowań chrześcijan, którzy byli winni superstitio illicita: wśród ofiar byli Symeon Jerozolimski i Ignacy Antiocheński. Prokonsul Bitynii i Pontu, Pliniusz Młodszy, który był odpowiedzialny za skazanie licznych chrześcijan na śmierć, zwrócił się do cesarza w 112 o instrukcje w tej sprawie: Trajan, w reskrypcie, stwierdził, że nie ma potrzeby oficjalnego poszukiwania wyznawców nowej religii, ale jeśli zostali potępieni i jeśli przyznali się do zarzutu, musieli zostać ukarani, ale nigdy po anonimowych oskarżeniach. Tertulian (Apol. II, 8) skrytykował dwuznaczność w życzeniu cesarza, aby nie szukać chrześcijan, o ile byli niewinni, nakazując jednocześnie karanie ich jako winnych, jeśli zostaną potępieni. Reskrypt Trajana przez długi czas służył do przeciwstawiania się chrześcijaństwu, ale formalne wyrzeczenie się przez państwo wszelkich inicjatyw prześladowczych (conquirendi non sunt) sprzyjało w pewien sposób istnieniu chrześcijan w imperium. Trajan nie uważał chrześcijan za zagrożenie polityczne i dlatego, o ile to możliwe, starał się ich tolerować lub ignorować.

TRANSITUS MARIAE : Grupa apokryficznych tekstów maryjnych. W literaturze patrystycznej, wczesnośredniowiecznej, bizantyjskiej i wschodniej istnieje grupa ponad 80 tekstów dotyczących ostatnich dni Maryi (Zaśnięcie, Wniebowzięcie). Znajdują się one w greckich, koptyjskich, łacińskich, syryjskich, arabskich, etiopskich, ormiańskich, gruzińskich, irlandzkich i paleosłowiańskich tekstach, które są zazwyczaj określane łacińskim tytułem Transitus Mariae ("przejście, przeniesienie"), ale które noszą inne nazwy, takie jak łacińskie Dormitio Mariae i greckie Koimēsis Marias itp. Te teksty i ich tłumaczenia na różne języki były stopniowo publikowane w XIX i XX wieku: najważniejszymi redaktorami są: dla tekstów greckich: Tischendorf, Jugie i Wenger; dla tekstów łacińskich: Tischendorf, Wilmart, Capelle, Wenger i Haibach-Reinisch; dla tekstów syryjskich: Wright i Smith Lewis; dla tekstów arabskich: Enger; dla tekstów koptyjskich: Revillout, Budge, Evelyn White, Chaine i Arras; dla tekstów etiopskich: Arras i Chaine; dla tekstów ormiańskich: Vetter i van Esbroeck; dla tekstów gruzińskich: van Esbroeck; a dla tekstów irlandzkich: Donahue. Podobnie jak w przypadku aktów apokryficznych, teksty te są często przypisywane różnym sławnym osobom, takim jak Jan Ewangelista, Józef z Arymatei, Meliton z Sardes, Cyryl Aleksandryjski, Teofil Aleksandryjski, Ewodiusz, biskup Rzymu i inni. Teksty te były liturgiczne, to znaczy, że miały być czytane lub recytowane podczas liturgii święta Wniebowzięcia Maryi, najważniejszego ze świąt maryjnych, które wprowadził cesarz Maurycy (582-602; ale to święto maryjne może być najstarsze). Teksty można podzielić na "narracje" (to znaczy czytania na święto maryjne ze szczególnym naciskiem na opis transitus Maryi) i "homilie" (gdzie elementy opisowe i enkomiastyczne współistnieją), tak jak trylogie homilii o Wniebowzięciu autorstwa Germana z Konstantynopola, Jana z Damaszku i Andrzeja z Krety. Istnieją ponadto inne homilie w następujących językach: greckim (np. te Jana z Tesaloniki), łacińskim (np. Kosmasa Vestitora), syryjskim (np. Jakub z Saruga i Jan z Birty), etiopskim (np. ps.-Cyryla Jerozolimskiego i Cyriakusa z Al-Bahnasa), arabskim (np. Cyryla Aleksandryjskiego) i koptyjskim (np. ps.-Ewodiusza). Wszystkie te teksty wydają się powiązane: mówią o zaśnięciu Marii (unikając słowa "śmierć") i jej wniebowstąpieniu. Ten schemat transitus jest prawie taki sam we wszystkich tekstach: ogłoszenie Maryi dotyczące jej "przejścia" z tego świata; przybycie apostołów i ich zgromadzenie wokół Dziewicy; przybycie Chrystusa, który zabiera ze sobą duszę Marii i niesie ją do nieba; Żydowskie obelgi podczas uroczystych obrzędów pogrzebowych Marii; ukaranie jednego z tych szyderców i cudowne uzdrowienie tej samej osoby; pochówek ciała Marii w grobowcu w Getsemani; przeniesienie jej ciała do raju. W niektórych tekstach to sami apostołowie zanoszą ciało Marii do raju; w innych Maryja pojawia się ze św. Tomaszem. Czasami tekst transitus jest powiązany z tekstem Apokalipsy Marii. Chociaż schemat ten jest generalnie taki sam, tendencje teologiczne, które zostały generalnie wyrażone w ostatnich rozdziałach dzieła, są często różne. Uczeni generalnie akceptują istnienie archetypu transitus, który najprawdopodobniej został pierwotnie napisany po grecku; teksty etiopski i syryjski są prawdopodobnie najbliższe oryginałowi. Pozostaje jednak problem datowania pierwszego transitus. Obecnie powszechnie uważa się, że najstarsze teksty pochodzą z okresu między końcem IV w. i 2. połowa V w. Możliwość, że niektóre teksty sięgają nawet II-III w., zaproponowali B. Bagatti i E. Testa; datowanie tekstów jest jednak przypisywane IV w. przez J. Gribomonta. Temat transitus odniósł wielki sukces, a tekst był bardzo popularny w literaturze starożytnej, zwłaszcza bizantyjskiej i wschodniej; natychmiast trafił do wielkich zbiorów legend i wywarł głęboki wpływ na malarstwo bizantyjskie i na malarstwo krajów pod jego wpływem (ikona prawosławna): we wszystkich kościołach wschodnich istnieje co najmniej jeden obraz Zaśnięcia Marii.

TRANSLATIO IMPERII : Od wczesnych czasów chrześcijańskich model historiograficzny pozwalał ludziom rozumieć wydarzenia historyczne w stosunkowo jednolity sposób: translatio imperii. Pochodzący z Grecji, według niektórych uczonych (Trieber), lub Wschodu, według innych (Swain), odnosi się do przejścia hegemonii politycznej i wojskowej z jednego ludu do drugiego. Model ten jest szeroko rozpowszechniony wśród pogańskich historyków (wystarczy pomyśleć o Dionizym z Halikarnasu lub Pompejuszu Trogusie), a wśród Żydów, rozdziały 2 i 7 księgi Daniela ze Starego Testamentu są potwierdzeniem. Nawet w tym względzie należy zauważyć, że po wojnach z Mitrydatesem i po rzymskich podbojach na Wschodzie teoria imperiów i ich "przemijania" stała się bronią antyrzymskiej propagandy, o czym świadczą takie pisma jak tzw. Wyrocznia Hystapesa, Wyrocznie Sybillińskie czy Psalmy Salomona. W ten sposób dyskurs otwiera się zarówno na apokalipsę żydowską i chrześcijańską, jak i na najwcześniejszą literaturę chrześcijańską oraz miejsce, jakie zajmowała tam Księga Daniela. Wydaje się dobrze ugruntowane, że w starożytnym chrześcijaństwie wprowadzenie teorii, o której tu mowa, pochodzi przede wszystkim z egzegezy Księgi Daniela, a z drugiej strony jego wizje - pomijając interpretacje moralnego i "apolitycznego" charakteru - w odniesieniu do Rzymu dają różne rezultaty, tak że z perspektywy ideologicznej Rzym i królestwo Boże są niemal utożsamiane, a z perspektywy eschatologicznej te dwa byty są przeciwstawiane sobie i uważane za niekompatybilne. Należy także zapoznać się między innymi z wypowiedziami Hieronima (Komunia ) i Orozjusza . Hieronim czerpał inspirację właśnie z miejsca, w którym czytamy w Księdze Daniela (2,21), że Bóg zasłania tajemnicę snu Nabuchodonozora, a prorok dziękuje Panu, który mutat tempora et aetates; transfert regna atque constituit; dat sapientiam sapientibus [. . .]. Zobacz także Syr 10:8: "Królestwo jest przenoszone z jednego narodu na drugi z powodu niesprawiedliwości, krzywd, krzywd i różnego rodzaju oszustw" (Regnum a gente in gentem transfertur propter iniustitias et iniurias et contumelias et divesos dolos). Orozjusz ze swej strony połączył temat translatio z tematem czterech królestw (patrz poniżej), dla których Babilon został umieszczony na początku, a Rzym na końcu wśród ziemskich potęg. U podstaw stoi idea, że Bóg jest Panem historii oraz idea, że virtus i czystość moralna są przyczyną dobrobytu królestw i imperiów. Teoria translatio była rozważana przez autorów zarówno w jej aspekcie chronologicznym (w każdym okresie jedno jedyne "królestwo" zajmuje miejsce innego i stanowi przewodnik dla "świata cywilizowanego"), jak i w świecie przestrzennym (według wielu interpretatorów podąża ona za ruchem, który idzie od wschodu do zachodu; nie brakuje jednak wariantów tego schematu, przy czym "królestwa" odpowiadają czterem punktom kardynalnym). W pierwszych wiekach ery nowożytnej Rzym był powszechnie uważany za spadkobiercę wcześniejszych imperiów (Babilonii, Medii, Persji, Macedonii i Kartaginy): jego wywyższenie jest złagodzone, zwłaszcza przez żydowskich i chrześcijańskich autorów, którzy podkreślają jej kruchość i zapowiadają jej zbliżający się koniec. Tak więc interpretacyjny model historii powszechnej wyznacza transhistoryczny cel, potwierdzając, poza ludzkimi królestwami, które są skazane na zanik, nadejście ostatecznego królestwa Boga. Teoria translatio będzie nadal przyjmowana i będzie miała znaczne poparcie zarówno w średniowieczu - zwłaszcza poprzez Kroniki - jak i w późniejszych wiekach. W XII wieku i kolejnych wiekach kilku historyków widziałoby w koronacji Karola Wielkiego translatio od Rzymian do Niemców. Od XIII wieku rzymska teologia kurialna wywoływałaby nieporozumienia i kontrowersje między papieżem a cesarzem.

TRANSLATIO STUDII : Za pomocą tego wyrażenia uczeni odnoszą się do przekazywania hegemonii kulturowej z jednego miejsca do drugiego. Teoria ta utrzymuje, że centra wysokiej formacji, studiów, kultury i nauki przenoszą się z jednego miasta lub ludu do drugiego. Istnieje paralelizm między pojęciem translatio imperii a pojęciem traditio studii, ponieważ drugie w pewien sposób jest koniecznym ograniczeniem obrazu przekazywanego przez pierwsze, które reprezentuje władzę polityczną i rządy. Idea ta jest już obecna w pismach Cassiodora i Izydora z Sewilli; stała się jaśniejsza w epoce karolińskiej: myśli się o dziele Notkera Balbulusa z tytułu Gesta Karoli Magni. Ale pojawia się ono również w późniejszych epokach. Idea translatio studii staje się, krótko mówiąc, interpretacyjnym modelem historii (jak w przypadku translatio imperii), przyjętym z długiego przedziału czasu: na przykład w XVII wieku Voltaire - we wstępie do Le siècle de Louis XIV, 1751 - z zamiarem wykazania, że nauki, podobnie jak imperia, przechodzą przez różne prowincje, w ruchu ze Wschodu i z Grecji, który prowadzi na Zachód, najpierw do Rzymu Augusta, następnie do Florencji Medyceuszy i w końcu do Paryża kardynała Richelieu i króla Ludwika XIV.

TŁUMACZENIA, PATRYSTYCZNE: Obok wersji Pisma Świętego, tekstów liturgicznych i hagiograficznych, tłumaczenia patrystyczne odegrały fundamentalną rolę w zapoczątkowaniu refleksji teologicznej w różnych kontekstach językowych. Ale oprócz wpływu na życie intelektualne wspólnot chrześcijańskich, tłumaczenia patrystyczne są cenne na poziomie specyficznie filologicznym, ponieważ często były zaczerpnięte z modeli niezależnych (lub starszych) od tych, które zostały przekazane w bezpośredniej tradycji MS, gdy dzieła nie istnieją już lub ich wersje zostały utracone w ich oryginalnym języku. Tłumaczenia patrystyczne odnoszą się, w większym lub mniejszym stopniu, do niemal wszystkich obszarów językowych, w których chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się od starożytności do późnego średniowiecza. Poniżej przedstawiono, w porządku alfabetycznym, przegląd tłumaczeń; informacje te należy czytać w powiązaniu z wpisami poświęconymi korpusowi literatury chrześcijańskiej zawartej w każdym z tych języków.Arabski. Począwszy od VII w., w epoce islamu, uczeni zaczęli tłumaczyć liczne dzieła, najpierw z syryjskiego (w kontekście nestoriańskim lub monofizyckim), następnie, niemal natychmiast, z greckiego (wśród melkitów), z koptyjskiego (w Egipcie) i z palestyńskiego aramejskiego (w Palestynie). Język używany do tych tłumaczeń przedstawia cechy szczególne, które odróżniają go od arabskiego Koranu i jest nazywany "chrześcijańskim arabskim". Począwszy od VIII w. uczeni tłumaczyli z arabskiego na inne języki: na gruziński i ormiański na Bliskim Wschodzie oraz na łacinę i hiszpański na Półwyspie Iberyjskim; w XIII w. uczeni zaczęli dokonywać tłumaczeń na etiopski. Aramejski (palestyński lub chrześcijański). W pierwszym tysiącleciu, w kontekście palestyńskiego melchickiego, dokonano kilku tłumaczeń z języka greckiego; niektóre z tych tekstów zostały następnie przetłumaczone na język arabski. Ormiański. Od początku V w. do późnego średniowiecza następowały liczne tłumaczenia z języka syryjskiego i greckiego; od VII w. tłumaczenia wykonywano również z arabskiego. W przypadku najstarszego okresu rozróżnia się "złoty wiek" (1. połowa V w.) i następnie "epokę hellenofilską" (VI w.?), która charakteryzowała się tendencjami literalistycznymi, niekiedy skrajnymi. Wiele starożytnych tłumaczeń gruzińskich przeprowadzono na podstawie tekstów ormiańskich. Wiele zaginionych dzieł w języku greckim zachowało się w języku ormiańskim: księgi 4-5 Adversus haereses i Epideiksis Ireneusza z Lyonu, niektóre traktaty przypisywane Filonowi z Aleksandrii, homilie Euzebiusza z Emesy, Hezychiusza z Jerozolimy i Severiana z Gabali, apologia Tymoteusza (II) Ailurosa przeciwko Soborowi Chalcedońskiemu, a także fragmenty hermetyczne i, w szczególności, starożytne lekcjonarze jerozolimskie datowane na V w. W języku ormiańskim zachowały się również dzieła zaginione w oryginalnym języku syryjskim: wiele tekstów należy do Efrema (komentarze do Księgi Rodzaju, Diatessaronu, Dziejów Apostolskich, listów Pawła, różnych hymnów). Koptyjski. Pierwsze tłumaczenia z języka greckiego powstały w tym samym czasie, co powstanie alfabetu (III w.): były to teksty pochodzenia azjatyckiego, takie jak De anima et corpore Melitona z Sardes i De pascha Melitona, a także homilia ps.-bazyliańskiego De templo Salomonis. W IV-V w. przetłumaczono na język sahidyjski pisma wielu znanych autorów patrystycznych, zwłaszcza te o pochodzeniu aleksandryjskim. W VII w., po inwazji islamskiej, dokonano tłumaczeń z języka koptyjskiego na arabski. Największe znaczenie mają niektóre zaginione dzieła w języku greckim, takie jak listy świąteczne Atanazego, teksty gnostyckie Nag Hammadi i Manichejczyków z Medinet Habu. Etiopski. Po nawróceniu królestwa Aksum (IV w.) i do VI w. wiele dzieł przetłumaczono z języka greckiego. Wśród nich należy zwrócić uwagę na Qērellos, czyli szczególną rewizję aktów Soboru Efeskiego (431). Po długim okresie milczenia, w XIII w. uczeni zaczęli dokonywać tłumaczeń z arabskiego. Jedyna pełna forma wczesnochrześcijańskiej Apokalipsy Piotra pochodzi z tego okresu. Gruziński. Już w V w. dokonywano tłumaczeń z tekstów ormiańskich, greckich i syryjskich: następnie, w VIII w., nawet z arabskiego. Wreszcie, w X w., w klasztorze Iviron na Górze Athos, powrócili do tłumaczeń z greckiego. Szczególne znaczenie mają niektóre zaginione dzieła Hipolita i starożytne lekcjonarze Jerozolimy, które przetłumaczono między drugą połową V a VIII w. Gotycki. Najważniejszym niebiblijnym tłumaczeniem jest Skeireins (ok. 400), który zachowuje zaginiony komentarz Teodora z Heraklei do ewangelii Jana. Grecki. Tłumaczenia z łaciny zostały wykonane już w III w. (akty męczenników scylijskich Perpetui i Felicyty; List 70 Cypriana z Kartaginy); następnie Hierome (De viris illustribus i Vitae Patrum), a także Dialogus i Regula pastoralis Grzegorza Wielkiego, przetłumaczone przez jego następcę papieża Zachariasza. Augustyn zostałby przetłumaczony dopiero w XIII w. w Konstantynopolu. Istnieje niewiele tłumaczeń z ormiańskiego (Agathangelos i Narratio de rebus Armeniae), gruzińskiego (Barlaam i Józef) i syryjskiego (Bardesanes, Efrem i dzieła hagiograficzne). Irlandzki. Już w VII w. przetłumaczono kilka apokryficznych tekstów Nowego Testamentu, które jednak często przepisywano. Nubijski. Tłumaczenia kilku tekstów hagiograficznych i patrystycznych pochodzą z VIII-IX w., z modeli greckich, koptyjskich i być może arabskich. Pahlavi. Już przed VII w. istniały tłumaczenia z syryjskiego, głównie tekstów naukowych lub manichejskich. Paleosłowiański. Tłumaczenia z greckiego dokonywano od IX w. (misja Cyryla i Metodego); później także z łaciny w zachodniej Slawii (Chorwacja). Sogdian. Przed IX wiekiem teksty chrześcijańskie, manichejskie i buddyjskie znalezione w Turpan w chińskim Turkiestanie były tłumaczone z syryjskiego. Syryjski. Spośród przetłumaczonych dzieł z greckiego od III wieku wiele zaginęło lub zostało zredukowanych do fragmentów w ich bezpośrednim przekazie (Apologia Arystydesa, Teofania Euzebiusza z Cezarei, De mensuris et ponderibus Epifaniusza z Salaminy itd.), w szczególności autorów potępionych (np. Ewagriusz, Nestoriusz, Teodor z Mopsuestii, Severus z Antiochii). Syryjski jest źródłem wielu tłumaczeń na język ormiański, gruziński, arabski i sogdyjski. Inne języki. Tłumaczenia tekstów patrystycznych istnieją w wielu innych europejskich językach średniowiecznych; inne pozostawiły ślady w sanskrycie, ujgurskich i chińskich tekstach buddyjskich. Przeciwną drogą podążył romans Barlaama i Józefa, który przedstawia sanskryckie tradycje dotyczące narodzin Buddy, przekazane przez sogdyjski i arabski, użyte w gruzińskiej redakcji Eutymiusza Hagioryty (ok. 1000), która z kolei stała się modelem greckiego tłumaczenia, z którego za pośrednictwem łaciny wywodzą się wersje w średniowiecznych językach europejskich.

TOMUS AD FLAVIANUM: Powoływany najpierw przez Eutychesa, a następnie przez Flawiana z Konstantynopola, Leon I, w czerwcu 499 r. zajął stanowisko w chrystologicznej kontrowersji, która wybuchła na Wschodzie, opracowując, z pomocą Prospera z Akwitanii, swojego sekretarza, list dogmatyczny (Ep. 28), zwany Tomus ad Flavianum. Integrując długie cytaty ze swoich kazań, przedstawił swoją Chrystologię, która skupiała się na dwóch naturach w jednej osobie. Ponieważ delegacja rzymska nie była w stanie przekazać tego dokumentu członkom Synodu w Efezie (sierpień 449) - w istocie wycofali się oni na znak protestu przeciwko potępieniu Flawiana - Leon w następnym roku powierzył swój tom, wzmocniony patrystycznym florilegium, innej delegacji, która po śmierci Teodozjusza II została dobrze przyjęta w Konstantynopolu. Tom został przetłumaczony na język grecki i zaakceptowany przez synod (październik 450). Ostatecznie na Soborze w Chalcedonie (październik 451) uznano go za zgodny z nauką Cyryla Aleksandryjskiego i częściowo wykorzystano do ułożenia Wyznania Wiary Chalcedońskiego. Po soborze tak zwani monofizyci odrzucili go wraz z Wyznaniem Wiary Chalcedońskim, stygmatyzując Leona jako nestorianina, zwłaszcza ze względu na zawartą w Księdze formułę agit utraque forma cum alterius communione quod proprium est (Silva-Tarouca n. 94). Do najbardziej zawziętych przeciwników należy wymienić Tymoteusza Ailourosa (zm. 475) i innych patriarchów Aleksandrii, Sewera z Antiochii (zm. 538) i Jana Filopona (zm. 575). Zwolennicy decyzji Chalcedonu bronili jednak Księgi; nawet poparli swoje stanowisko w tej sprawie. W tym podejściu, zobacz przykład Jana Scytopolisa (1. połowa VII w.), Leontiusa z Bizancjum (zm. ok. 543), Efrema z Antiochii (zm. 545), Anastazego I z Antiochii (zm. 599), który również napisał Apologię tomi Leonis (CPG 6952), i Eulogiusa z Aleksandrii (zm. 607). Chociaż nadal kwestionowany później przez monofizytów, Tome, jako świadek łacińskiej chrystologii, wszedł do dogmatycznego dziedzictwa zarówno Kościoła bizantyjskiego, jak i zwłaszcza łacińskiego. Jednak w nowoczesnych badaniach jest często zbyt wysoko ceniony. Niektórzy nie tylko wyolbrzymiają jego wpływ na Sobór Chalcedoński, ale także przyćmiewają zarówno antyeutychiańską, jak i antynestoriańską chrystologię, którą Leon rozwinął po 451 r., zwłaszcza w Ep. 124, który był podstawą Tomus ad Leonem (Ep. 165)

TONANTIUS (Ferreolus) (V w.): Arystokratyczny przyjaciel Sidoniusa Apolinarego, dzięki któremu się o nim dowiedzieliśmy. Prefekt Gaul , Tonatnius jest wspomniany w Carm. 24,35 Sydoniusza, chwalony wraz z matką i odbiorca kilku jedenastozgłoskowców . Nie należy go mylić z podobnie nazwanym biskupem Kartageny, o którym wspomina Capreolus

TONSURA Tricokouri,a, w kościele greckim, była rytualnym strzyżeniem dzieci, siódmego dnia po chrzcie. Wykonywano je w formie krzyża, aby oznaczyć zstąpienie błogosławieństwa Bożego na głowę nowo ochrzczonego. Strzyżenie oznaczało ponadto ich pierwszą ofiarę dla Boga . W czasach Grzegorza Wielkiego na dworze papieskim było obecnych kilku cubicularii tonsurati. Byli to duchowni, którzy otrzymywali tonsurę na wzór mnichów, dla których była ona symbolem całkowitego poświęcenia się Bogu. Gregoriański sakramentarz Hadrianum zawiera modlitwę Ad clericum faciendum, która mówi o "Ad deponendam comam capitis sui propter amorem Christi" . Ta sama modlitwa wspomina habitus religionis duchownych, który Duch Święty sprawił, że zawsze go nosili. Już na tym starożytnym etapie status duchowny zaczął asymilować elementy monastyczne. Podczas gdy mnisi, a później duchowni, nosili tonsurę, inni chrześcijanie, przynajmniej do V w., nosili stosunkowo długie włosy. Można to zaobserwować w katakumbach, gdzie mężczyźni są przedstawiani bez tonsury, ale bez długich włosów. Sam Hieronim zanotował: "Perspicue demonstratur nec rasis capitibus, sicut sacerdotes kultoresque Isidis atque Sarapidis nos esse debere, nec rursum comam dimittere, quod proprium luxuriosum est, barbarorumque et militantium"

TOPOGRAFIA, CHRZEŚCIJAŃSKA: W latach 70. XX wieku rozpoczęto pierwsze systematyczne badania topografii chrześcijańskiej. Ich celem była rekonstrukcja procesu "chrystianizacji przestrzeni", który począwszy od IV w., mniej więcej, dotyczył wszystkich ośrodków miejskich, w których zorganizowano wspólnotę chrześcijańską. Przełomowym momentem było założenie (1974) grupy badawczej zebranej przez N. Duvala, P.-A. Févriera i Ch. Pietriego na potrzeby projektu zatytułowanego "Topographie chrétienne des cités de la Gaule, des origine au milieu du VIIIe siècle", systematycznego badania wszystkich ośrodków biskupich Galii, które do 2007 r. obejmuje piętnaście tomów . Projekt ten stanowił punkt odniesienia dla innych kamieni milowych, które nie są mniej znaczące, takich jak VI Congresso Internazionale di Archeologia Cristiana w Włoszech i, na poziomie międzynarodowym, XI Congresso Internazionale di Archeologia Cristiana, który uczynił głównym tematem swoich badań wczesnochrześcijańską topografię, mianowicie w ośrodkach biskupich. Wkład w ten wysiłek następnie się pomnożył, wraz z poszerzeniem badań na różne obszary późnego świata rzymskiego, w szczególności jego zachodniej części. Badania nad rozmieszczeniem miejsc kultu chrześcijańskiego w późnoantycznym mieście, ich związkiem z kontekstem miejskim i ich wpływem na rozwój tego kontekstu miejskiego oraz na wczesne średniowiecze rozwinęły tematykę skupioną na starożytnym mieście i jego przekształceniach na przestrzeni wieków. Tematy te stały się widoczne począwszy od końca lat 50. . Te nowe badania szły w parze z innowacjami w metodzie badań, obejmującymi rygorystycznie krytyczne ponowne odczytanie źródeł - źródeł, które zawierały informacje zaczerpnięte z wykopalisk archeologicznych, dokumentów i różnych tekstów literackich i hagiograficznych. To krytyczne ponowne odczytanie źródeł nastąpiło w ramach integracji całej dostępnej dokumentacji i starannego ponownego zbadania tradycji, które często były zarówno konsolidowane z hipotezami, jak i były ich produktem - hipotezami, które z kolei nie były już traktowane jako oczywiste, chociaż z czasem wzniosły się na poziom domniemanych pewników. Typowymi przykładami tego typu hipotez są twierdzenia na rzecz cmentarnych początków pierwszych miejsc kultu chrześcijańskiego, a mianowicie tych struktur, które we wczesnym średniowieczu byłyby identyfikowane jako katedry (patrz ponownie Violante i Fonseca 1966). Innym przykładem tego typu hipotezy jest twierdzenie, że istnieje bezpośredni związek między kościołami a dawnymi miejscami kultu pogańskiego, które zostały zastąpione budynkami chrześcijańskimi w ogólnym procesie eksakredytacji (tj. procesie odświęcania budynku lub obiektów używanych do kultu), po uznaniu chrześcijaństwa za oficjalną religię państwa rzymskiego (380, Edykt Tesalonicki) . W tym samym czasie rozległe nowe wykopaliska, które zostały zaplanowane i przeprowadzone z odpowiednimi metodologiami stratygraficznymi (Genewa, Grenoble, Lyon, Turyn, Barcelona, liczne rzymskie kościoły tytularne) oraz odnowione analizy obszarów archeologicznych rozpoczęte już w przeszłości (we Włoszech: Mediolan, Werona i Akwileja) pozwoliły naukowcom na zdobycie masy danych, które, choć często fragmentaryczne i czasami problematyczne, dostarczyły nowych i cennych punktów odniesienia. Ponadto ramy wiedzy są w szybkiej transformacji z powodu mnożenia się badań archeologicznych, a także ciągłego rozwoju tych, które zostały już podjęte w poprzednich dekadach. Biorąc pod uwagę obecny stan naszej wiedzy, wydaje się jasne, że podwaliny chrześcijańskiej topografii zostały ustanowione wraz z nadejściem epoki konstantyniańskiej i początkiem nowej polityki religijnej ze strony cesarstwa (313), kiedy to budynki kultu przyjęły precyzyjną tożsamość architektoniczną - w odpowiedzi na podstawowe wymagania życia religijnego i programy z mniej lub bardziej wyraźnym planem - w kontekstach, w których autorytet biskupi był mocno ugruntowany. W początkowych fazach celebracja łamania chleba (fractio panis) odbywała się w domach prywatnych, udostępnianych od czasu do czasu przez poszczególnych wierzących (Dzieje Apostolskie; Listy Pawła). Począwszy od III w. społeczność chrześcijańska, gdzie była mocno ugruntowana i w pewnym stopniu wyposażona w strukturę organizacyjną, rozwinęła stałe centra spotkań, w których, jak donoszono, odbywały się celebracje liturgiczne. Mimo to tym domus ecclesiae brakuje strukturalnych cech szczególnych, które pozwalają uczonym na ich precyzyjną identyfikację. Domus ecclesiae nie miało bezpośredniego wpływu na panoramę miejską, ani nie zapowiadało lokalizacji kościołów, które później zbudowano. Teoria, że wiele rzymskich kościołów tytularnych, których istnienie jest poparte dowodami dokumentalnymi z IV-V w., było poprzedzonych przez domus ecclesiae z III w. została z czasem (Pietri 1976 i 1978; Guidobaldi 1989) zastąpiona bardziej staranną oceną relacji samych kościołów do gęsto zabudowanej sieci miejskiej i dynamiki ich założenia (patrz poniżej). Ten rodzaj oceny wykluczył jakąkolwiek możliwość bezpośredniego związku między rzymskimi kościołami tytularnymi a domus ecclesiae. Dotychczasowe badania wykazują spójny wzór chrześcijańskiej topografii, to znaczy układu budynków kultu w późnoantycznym mieście. Wzór ten rozwijał się na dwóch uzupełniających się biegunach na poziomie funkcjonalnym, a bieguny były topograficznie odrębne. Pierwszym biegunem była ecclesia mater wspólnoty (ecclesia mater była przeznaczona do cotygodniowej liturgii, spotkań wspólnoty wokół biskupa z okazji ważnych świąt, zwłaszcza tych związanych z Wielkanocem, przygotowaniem do chrztu i pojednaniem pokutników). Ecclesia mater była konwencjonalnie nazywana przez uczonych "kościołem biskupim" lub prościej "katedrą" (pomimo że termin ten jest nieco anachroniczny). Ze względu na swoje funkcje baptysterium, biskupi domus, przestrzenie przeznaczone na pomoc ubogim i administrację, a być może także pomieszczenia mieszkalne dla duchowieństwa, były połączone z ecclesia mater. Kościół ten szybko rozwinąłby się w złożone grupy biskupie, a oryginalny budynek zostałby zamieniony w pomnik z dodaniem kolejnych przestrzeni do oddawania czci. Częstym przypadkiem tego zjawiska, nie do końca wyjaśnionym w jego funkcjonalnej dynamice, są "podwójne bazyliki" (Duval, Caillet 1996). Drugi biegun reprezentowany był przez kościoły poświęcone kultowi męczenników i/lub obrzędom pogrzebowym - dwie funkcje ściśle zintegrowane od momentu, gdy praktyka chowania w pobliżu czczonych grobów (depositio ad sanctos) zamieniła kościoły męczenników w punkt podparcia obszarów cmentarnych, które były w dużym stopniu eksploatowane do wyżej wymienionych celów. Pierwszy biegun (ecclesia mater), zgodnie ze swoimi funkcjami, utrzymywał uprzywilejowane relacje z mieszkańcami miasta i dlatego można go było ogólnie zidentyfikować jako "miejski". Drugie (kościoły poświęcone męczennikom i/lub obrzędom pogrzebowym) były jednak podmiejskie, to znaczy znajdowały się poza granicami miasta, gdzie znajdowały się pogańskie i chrześcijańskie obszary grobowe. W obrębie tych obszarów znajdowały się groby męczenników. Kościoły te znajdowały się poza granicami miasta z szacunku dla prawa rzymskiego i jego praktyk, które wykluczały pochówki w urbe. Schemat ten ukształtował się w Rzymie już w epoce konstantyniańskiej wraz z ustanowieniem przez cesarstwo bazyliki laterańskiej (basilica costantiniana, basilica Salvatoris, następnie bazylika św. Jana na Lateranie, ukończona około 324 r.), która do dziś pełni funkcję katedry miejskiej. Ponadto ukształtowała się ona wraz z fundacją pomnika martyrium na grobie św. Piotra, bazyliki Apostolorum (później bazyliki św. Sebastiana) przy Via Appia, na terenie w pobliżu katakumb (ad catacumbas), które od III w. były związane z pamięcią Piotra i Pawła; do tego schematu przyczyniła się również fundacja kościołów grobowych przy Via Labicana (św. Piotra i Marcelina) i Via Nomentana (św. Agnieszki), połączonych z dwoma mauzoleami cesarskimi (Tor Pignattara i św. Konstancy). Ten sam wzór można znaleźć w dość rozległym horyzoncie geograficznym od Mediolanu do Akwilei, od Aosty do Genewy i Lyonu, od Paryża do Tarragony i Grenoble, od Barcelony i Meridy do Arles, Tours, Werony i Brescii, by wymienić tylko najbardziej znane przypadki (Cantino Wataghin, Gurt, Guyon 1996; Cantino Wataghin 2005; Guyon 2006). Te ramy nie zawsze wydają się takie same w każdym przypadku ich występowania. Niektóre miasta wydają się przedstawiać umiejscowienie danej eklezji w kontekście cmentarnym, przy czym te dwie jednostki zwykle mają dwie oddzielne funkcje. Sardyńskie ośrodki diecezjalne, na przykład, z wyjątkiem Tharros (Giuntella, Pani Ermini 1989; ale także Concordia i Modena: Cantino Wataghin, Guyon), stanowią tego przykład. Centra te wykazują lokalizacje, które są ujęte w kontekście konkretnych wydarzeń w osadnictwie miejskim i lokalnej społeczności chrześcijańskiej. Jednakże takie centra nie unieważniają podstawowego wzorca odniesienia - "wzorca", który nie jest zwykłym wynikiem gdzie indziej - ale były w istocie, jak wspomniano powyżej, czynnikami funkcjonalnymi dla konkretnych wymagań społeczności czcicieli w tym miejscu. Czasy, w których kształtowała się chrześcijańska topografia, różniły się w zależności od miejsca. Nie powinno też dziwić, że niezależnie od ustawodawstwa chrystianizacja była czasami procesem ciągłym, a nie faktem dokonanym. Ponadto nie powinno dziwić, że społeczności stanęły w obliczu z jednej strony świata pogańskiego i jego tradycji, a z drugiej strony problemu materialnej konsolidacji własnych struktur organizacyjnych. Czynnikiem decydującym, choć niewystarczającym per se, była jednak obecność biskupa. Innymi słowy, założenie ecclesia mater nastąpiło w ramach postępu, który w swoim zarysie odpowiadał ramom czasowym założenia diecezji. Założenie kościołów cmentarnych/męczeńskich podlegało jednak większym zmiennym. Często można zauważyć, że dopiero w V-VI w., wraz ze wzmocnieniem kultu męczenników i wzrostem zasobów ekonomicznych, którymi dysponowały kościoły, powstały bazyliki-pomniki. Takie bazyliki często zastępowały skromniejsze pomniki, dopełniając tym samym schemat lokalnej topografii chrześcijańskiej. Poza podwójną biegunowością, o której mowa powyżej, chrystianizacja nie przedstawia jednolitych zarysów. Lokalizacja kościoła biskupiego w kontekście miejskim nie odpowiada normom ani przewidywalnym wzorcom; jedynym spójnym elementem danych jest umiejscowienie budynku w obrębie murów miejskich, to znaczy, kiedy mury faktycznie istniały. Kościół biskupi często można było znaleźć blisko takich murów (Rzym, Brescia, Barcelona, Tours, Turyn, Grenoble, Trewir i Arles). Czasami kościół biskupi można było znaleźć w bardziej centralnym obszarze (Aosta, Tarragona) lub gdzieś pomiędzy (Mediolan). Różne możliwości umiejscowienia nie muszą być przypisywane żadnym innym czynnikom niż konkretne okoliczności danego obszaru. Zgodnie z tradycyjną interpretacją, umiejscowienie katedry w pobliżu niektórych murów nie oznaczałoby zamierzonej marginalizacji w odniesieniu do rdzenia miejskiego, co w przeciwnym razie mogłoby nieść ze sobą silne konotacje pogańskich skojarzeń. Rzym jest w tym względzie doskonałym przykładem, ponieważ położenie bazyliki laterańskiej odzwierciedlałoby skrupulat Konstantyna, aby nie drażnić senatorskiej arystokracji, która w większości sprzeciwiała się chrześcijaństwu (Krautheimer 1987). W rzeczywistości powody takiego wyboru umiejscowienia wydają się być raczej bardziej praktyczne: przede wszystkim niewielka dostępność ziemi, którą można było wydzielić w centralnych częściach miast - w Rzymie nie mniej niż gdzie indziej - w czasie, gdy ich struktury obywatelskie nadal w pełni funkcjonowały. Co więcej, należy również wziąć pod uwagę, z jednej strony, że monumentalny charakter tych chrześcijańskich budowli - Bazylika Laterańska jest pierwszą i najważniejszą spośród takich zabytków - uczyniła je imponującą obecnością w krajobrazie miejskim. Z drugiej strony należy również wziąć pod uwagę, że de facto zmniejszona rozbudowa chrześcijańskich budowli w środku miast rzymskich sprawia, że użycie, a tym bardziej przeciwstawienie takich terminów jak "centralny" lub "peryferyjny" jest bezprzedmiotowe i niewłaściwe. Umiejscowienie katedry nastąpiło raczej poprzez połączenie szeregu różnych sił: czasu i sposobu jej założenia; składu społecznego i ekonomicznego społeczności, w tym jej wielkości, roli społeczności, a w szczególności roli jej biskupa w złożonej strukturze cywilnej; i jakości samej budowli miejskiej. Początkowo sadzenie budynków kultu było zasadniczo pragmatyczne; dopiero później towarzyszyła mu perspektywa ideologiczna, która z czasem doprowadziła do ponownego zawłaszczenia pogańskich świątyń na użytek chrześcijański lub do chrześcijańskiej okupacji centralnych obszarów publicznych Katedry, które pierwotnie znajdowały się na peryferiach, zostały później, tylko przez przypadek, przeniesione do takich centralnych obszarów publicznych (Aix-en-Provence; Arles) (Gauthier 1999). W każdym razie, biorąc pod uwagę przebudowy i późniejsze modyfikacje budynków chrześcijańskich na przestrzeni wieków, ruch ecclesia pozostał stosunkowo rzadkim zjawiskiem w porównaniu do zwykłej ciągłości wczesnochrześcijańskiej zabudowy. Nawet ustanowienie, a zatem umiejscowienie kościołów martyrologicznych i cmentarnych podlegało zmiennym, których nie dało się sprowadzić do spójnych procedur, z wyjątkiem bardzo ogólnych terminów. Groby męczenników, a zatem czczonych świętych, a zatem obszary grobowe, które ich chroniły, były uprzywilejowanym punktem odniesienia; co więcej, nie wykluczało to innych wyborów, gdzie przedmiotami kultu były ruchome relikwie. Konstantyńskie ustanowienia Rzymu niewątpliwie wyznaczyły raczej systematyczną "chrześcijańską okupację" przestrzeni podmiejskiej. Organiczny projekt wydaje się również możliwy w Mediolanie, gdzie budowa kościołów, które oznaczały przedmieścia miasta wzdłuż głównych dróg poza miastem (basilica apostolorum/św. Nazarus; basilica ambrosiana/św. Ambroży; św. Dionizy; najprawdopodobniej św. Simplicianus), była owocem inicjatywy Ambrożego (biskupa w latach 374-397). Ten układ pozwala również na symboliczną interpretację, ponieważ kościoły od tego czasu zaczęto budować w kształcie krzyża. Źródła literackie ujawniają dokładną korespondencję z tym zjawiskiem architektonicznym w częstym przywoływaniu roli świętych jako obrony miasta, świętych, którzy w przeciwnym razie, a nawet bardziej skutecznie, byli bastionem murów miasta. Tak więc w VI w., w badanym okresie, w metropoliach lub stolicach późnoantycznego świata (na Zachodzie: Rzym, Rawenna i Kartagina; na Wschodzie: Aleksandria, Antiochia i Konstantynopol) miejsca kultu mnożyły się nawet w obrębie miasta wraz z zakładaniem kościołów "parafialnych", obiektów kultu i klasztorów. To mnożenie się nastąpiło w odpowiedzi na potrzeby dużej społeczności, która była rozproszona na dość rozległych przestrzeniach, a także w odpowiedzi na szczególne warunki w krajobrazie politycznym, społecznym, ekonomicznym, kulturalnym i religijnym. Jednym z takich warunków mogła być obecność wspólnot ariańskich po zasiedleniu grup gockich, a później Longobardów (Lombardów). Zjawisko dotyczące mnożenia się kościołów, o ile możemy stwierdzić w tej chwili, nie powtarzało się systematycznie gdzie indziej, chociaż musimy wstrzymać się z osądem, czy zjawisko to było spowodowane koniecznością, biorąc pod uwagę ograniczenia dostępnej dokumentacji archeologicznej i tekstowej (Cantino Wataghin, Gurt, Guyon 1996): ecclesia wydaje się raczej pozostać jedynym miejscem kultu miejskiego, fakt ten można znaleźć w wymiarach i skromnych środkach większości ośrodków biskupich; dodatkowym czynnikiem było kurczenie się populacji trwające od V w., jeśli nie już od IV w. W obliczu tych realiów do Bazyliki Laterańskiej należy dodać kościoły pamiątkowe, takie jak S. Maria Maggiore (432-440) i S. Stefano Rotondo (konsekrowany przez papieża Simplicjusza: 468-483); około 29 tituli (tj. kościołów tytularnych, zdecentralizowanych siedzib administracji kościelnej i działalności duszpasterskiej miasta, zwykle wyposażonych w kościoły, porównywalnych z parafiami) jest poświadczonych podpisami prezbiterów uczestniczących w synodzie w 499 r. (liczba została zmniejszona do 25 tituli w 595 r., najprawdopodobniej w wyniku reorganizacji geografii kościelnej miasta), które zostały założone począwszy od epoki konstantyniańskiej. Wśród dwóch poświadczeń odnotowano zmianę w nazewnictwie tituli, które w drugim odnoszą się do świętych tytularnych (św. Marcin w Monti; św. Chryzogon; św. Klemens; św. Euzebiusz; św. Wawrzyniec w Lucinie; św. Witalis, święci Jan i Paweł itd.), podczas gdy w pierwszym te same są oznaczone imionami własnymi (titulus Aequitii, Crysogoni, Clementis, Eusebii, Lucinae, Vestinae, Pammachi). W niektórych przypadkach można je utożsamić z wiernymi (czasami znanymi z innych źródeł, takich jak Pamachius, o którym wspomina również św. Hieronim, w związku z budową hospicjum dla pielgrzymów w Porto), którym zawdzięcza się ustanowienie titulus, czyli daru dla kościoła w postaci środków niezbędnych do budowy i utrzymania budynku. W Rzymie, podobnie jak gdzie indziej, prywatne darowizny odgrywały ważną rolę w zapewnianiu obiektów fizycznych dla podstawowych potrzeb kościoła (liturgicznych, duszpasterskich i administracyjnych); darowizny cesarskie ograniczały się do niewielkiej, choć zauważalnej, liczby przypadków. Darowizny majątku ruchomego i nieruchomego były dokonywane w coraz większych ilościach w wyniku wzrostu liczby nawróceń i wyboru wyrzeczenia się świata na rzecz życia ascetycznego przez członków arystokracji. Inskrypcje na mozaikach podłogowych kościołów z obszaru Akwilei, a ogólniej z górnego Adriatyku, świadczą z drugiej strony o wkładzie zwykłych świeckich w części, czasami skromne, wydatków poniesionych na budowę budynku (Caillet 1993). Domy stanowią znaczną część darowizn, jak pokazują źródła literackie i dowody archeologiczne. Nawet poza Rzymem liczba kościołów, które powstały na terenach zajmowanych wcześniej przez budynki mieszkalne, była dość wysoka (Turyn, Luni, Parenzo, Mediolan, Vicenza, Florencja, Lukka i Teramo), chociaż istnieje wiele przypadków kościołów budowanych na dawnych budynkach publicznych - budynkach udostępnionych przez władze (łaźnie, magazyny, bazyliki miejskie, Bazylika Laterańska zastąpiła dawne castra nova equitum singularium, czyli koszary Gwardii Cesarskiej, która została zwolniona ze służby przez cesarza Konstantyna). W Trewirze katedra stoi na budynku kultu na skraju forum. Z tej perspektywy możemy dostrzec dość silny element przypadkowości przy mapowaniu procesu chrześcijańskiej topografii,choć nie wykluczając, że istniało również coś na kształt projektu i planowania przez kościół: można było nawet szukać daru budynku od urzędnika rządowego. Często zdarzało się, że urzędnicy kościelni mieli wybór między różnymi opcjami, przy czym zwykle wygrywały względy użyteczności i estetyki budynku. Wraz z powstaniem kościołów chrześcijańskich rozpoczął się proces "ponownego wykorzystania", który radykalnie przekształcił krajobraz starożytnego miasta, zarówno miejskiego, jak i podmiejskiego, oraz sposoby użytkowania przestrzeni (Cantino Wataghin 1999). Budynki kultu chrześcijańskiego zaprojektowano z uwzględnieniem nowych czynników, które przyczyniły się do złożonej agregacji: z jednej strony jako indywidualne punkty orientacyjne w sieci miejskiej, a z drugiej strony jako węzły sieci, której sieć została ustanowiona przez trasy nabożeństw sugerowane przez artykulacje kalendarza liturgicznego. Niezależnie od liturgii stacyjnej, wspólnota pod przewodnictwem biskupa znajdowała się w określonych datach w ustalonych miejscach na określone uroczystości, niezależnie od tego, czy były to rocznice męczenników, czy czuwania w główne święta. Właśnie na takiej chrześcijańskiej topografii, opisanej powyżej, pomiędzy IV a VI wiekiem, rozwijał się rozwój miast na przełomie starożytności i średniowiecza.

TOTILA (ok. 510-552): Król Ostrogotów, następca Eryka, rządził od 541 do 552 roku. Jego niezwykłe cechy militarne szły w parze z poczuciem sprawiedliwości wobec ludności Italii uciskanej przez bizantyjskie podatki. Pochodzący z arystokracji gotyckiej, nie podążał tą samą kulturą polityczną, która charakteryzowała rodzinę Amaling i celowo dystansował się od rzymskiego życia intelektualnego. Gdy Belizariusz opuścił Italia, Totila ruszył na podbój południowej Italii. Gdy bizantyjski generał powrócił, zmuszony był stoczyć ciężkie bitwy o zdobycie Rzymu (548). Gdy Belizariusz wyruszył w kierunku Konstantynopola, generał Narses został wysłany, aby walczyć z Totilą. Pokonał Totilę pod Teginą, gdzie ten ostatni stracił życie (552).

TULUZA : Miasto Tuluza (prawdopodobnie nazwa indoeuropejska), które otrzymało tytuł kolonii Palladia od cesarza Domicjana, cieszyło się wielkim powodzeniem już przed nadejściem chrześcijaństwa. Pierwsze chrześcijańskie znaki, które przetrwały z miasta, to imiona biskupów, z których pięciu jest znanych: Saturnin, który poniósł śmierć męczeńską za cesarza Decjusza w 250 r.; Hilary, Rhodanius i Silvius w IV w.; i Exuperius z V w. Chrystianizacja następowała stopniowo w IV i V w., co staje się oczywiste w rosnącej liczbie takich chrześcijańskich budowli, jak nekropolie i bazyliki chrześcijańskie, które odkryto w ostatniej dekadzie poza murami. Najważniejszym wydarzeniem tego okresu była budowa bazyliki poświęconej męczennikowi Saturninowi (Saint-Sernin), rozpoczęta przez Sylwiusza, a ukończona przez Eksuperiusza i poświęcona przez niego 1 listopada 402 r. (Passio S. Saturnini i msza o translacji świętego, które zachowały się w Liber mosarabicus sacramentorum, zostały sporządzone wkrótce potem). W Tuluzie, stolicy królów ariańskich i wizygockich, arianie, katolicy i Żydzi żyli razem w dużej liczbie. Korespondencja listowna Hieronima przedstawia nam następujące informacje związane z Tuluzą: (1) diakona i mnicha Sisinniusza z Tuluzy, który został wysłany w latach 402 i 406 na Wschód przez Eksuperiusza, aby zanieść jałmużnę mnichom z Palestyny i Egiptu, oraz obszerną korespondencję listowną do Hieronima ; (2) mnichów Minerwiusza i Aleksandra, dwóch byłych prawników i bliskich krewnych, którym Hieronim zadedykował swój Komentarz do Księgi Malachiasza i napisał list 119, w którym odpowiada na ich trudności egzegetyczne; (3) kapłan Riparius, którego znajdujemy w civitas Tuluzy, ale blisko regionu Comminges, który doniósł Hieronimowi o propagandzie prowadzonej przez Vigilantiusa, wysyłając mu w 406 r., za pośrednictwem Sisiniusza, pisma Vigilantiusa, które zostały zebrane przez Ripariusa i jego współbrata Desideriusa. Wydaje się, że miasto stało się chrześcijańskie na początku V w., biorąc pod uwagę, że pogańska świątynia zbudowana na "Kapitolu" w epoce cesarskiej została zburzona około 400 r. Kościół chrześcijański został zbudowany w tym miejscu dopiero w 567 r.

TOURS

I. Chrześcijaństwo - II. Sobór.

I. Chrześcijaństwo. Tours było starożytnym Caesarodunum, stolicą civitas Turoni. W późnym Cesarstwie stało się civitas Turonorum, awansowanym w drugiej połowie IV w. do stolicy prowincji Lugdunensis III; następnie w VI w. stało się Urbs Turonica. Późna tradycja zebrana przez Grzegorza z Tours przypisuje założenie kościoła turonickiego Gacjanowi, jednemu z siedmiu misjonarzy wysłanych około 250 r. w celu ewangelizacji Galii. Źródła historyczne jednak ignorują Gacjana i przedstawiają jako pierwszego biskupa Tours osobę, która pojawia się na drugim miejscu na liście biskupiej Grzegorza: Litoriusza (337/338-370). Kościół turoński wyszedł z niebytu wraz z następcą Litoriusza, Martinem (372-397): dzięki swojej działalności ewangelizacyjnej, żarliwości miłosierdzia i "cnotom" jako cudotwórcy, nadał on wyraźny impuls chrześcijaństwu Tours. Wysoko ceniony w pracy swojego biografa, Sulpicjusza Sewera, osoba i dzieło Marcina służyły jako trwały wzór dla wszystkich chrześcijan zakochanych w ascezie. W samym Tours, po długim i przeciętnym episkopacie Bricjusza (397-442), który starał się przyćmić swoich dwóch znakomitych poprzedników, biskupi zaczęli rościć sobie prawo do własnego kościoła, który stał się metropolitą prowincji kościelnej, do duchowego dziedzictwa przekazanego przez Marcina. Eustochius (442-458/459), Perpetuus (458/459-488/489) - najsłynniejszy - następnie Volusianus (488/489-495/496) i Verus (495/496-507) pracowali nad oficjalnym umieszczeniem Tours pod patronatem Marcina: w dużej bazylice, wzniesionej nad jego grobem, od tego czasu obchodzono dwa doroczne święta ku jego pamięci (11 listopada: depositio; 4 lipca: ordynacja). Silna w tej ochronie społeczność Tours, gdy została oderwana od Cesarstwa Rzymskiego i znalazła się pod panowaniem wizygockich arian (471-507), pozostała ściśle związana ze swoją nicejską wiarą. Następnie, gdy sytuacja polityczna na to pozwoliła, dał znak oporu okupantowi, nawiązując stosunki z wciąż pogańskimi Frankami, którzy osiedlili się na północ od Loary, i licząc na nawrócenie swojego króla Chlodwiga na katolicyzm, Woluzjan i Werus wezwali tego ostatniego jako wybawcę: obaj mężczyźni zostali odwdzięczeni za tę inicjatywę wyrokiem wygnania. To ich następca, Licyniusz (507-519), przyjął Chlodwiga w Tours w 508 r., który w międzyczasie został ochrzczony, po niedawnym triumfie nad Wizygotami. Król Franków, wkładając purpurową tunikę i diadem wysłany przez wschodniego cesarza Anastazjusza w bazylice Marcina, złożył hołd Marcinowi za jego zwycięstwo. Ale następcy Chlodwiga, pragnąc chronić tak cenne miasto, przywłaszczyli sobie prawo mianowania prałatów Tours. Stolica Marcina przeżywała wówczas długi, mroczny okres pod krótkowzrocznym przywództwem starych i uległych biskupów: Teodora i Proculusa (519-521), Dinifiusa (521-522), Ommatiusa (522-526), Leona (526), Francilia (526-529), Injuriosusa (529-546), Baudinusa (546-552) i Gunthara (552-555). Ale Eufroniusz (556-573), a zwłaszcza Grzegorz biskup-historyk, potrafili przywrócić Kościołowi niezależność i prestiż. Za czasów Grzegorza, pomimo wojen i klęsk żywiołowych, Tours rozbłysło swoim najżywszym splendorem, występując jako miasto Marcina par excellence. Organizacja pielgrzymek przyczyniła się do sukcesu tej inicjatywy, którą rozpoczął Perpetuus, a doprowadził do końca Grzegorz. Ujawniając, poprzez swoje pisma lub pisma współczesnych poetów, trwające cuda Marcina przy jego grobie, biskupi przyciągnęli coraz większą liczbę pielgrzymów. Miasto pod koniec VI w. stało się największym ośrodkiem pielgrzymkowym w Galii. W tym okresie pamięć o Marcinie widocznie wzbogaca topografię Tours; przebudowane zgodnie ze schematem geografii duchowej, Tours pojawia się również z tego punktu widzenia jako Urbs Martini. Na wschód, w obrębie murów starożytnego castrum, wznoszą się budynki kompleksu biskupiego, zwłaszcza ecclesia prima, pierwsza katedra, zbudowana przez Litoriusza i przebudowana przez Grzegorza. Uświęcona relikwiami męczenników z Agaunum (od których pochodzi patronat św. Maurycjusza poświadczony od VIII w.), jest przedstawiana zwłaszcza jako czcigodne sanktuarium, w którym Marcin został konsekrowany na biskupa i gdzie kilka "obrazów" przypomina najsłynniejsze cuda dokonane przez spowiednika, gdy jeszcze żył. Na wschód od castrum, wczesna bazylika grobowa, wzniesiona przez Litoriusza (św. Lidoire), została przyćmiona przez bazylikę św. Marcina, zbudowaną przez Perpetuusa. Do tego ogromnego sanktuarium, ozdobionego "obrazami" z legendami celebrującymi pośmiertną moc cudotwórcy, przybywały tłumy oddanych, mianowicie wierni z Tours i pielgrzymi. Liczne sanktuaria zostały zbudowane w cieniu św. Marcina, w atrium bazyliki (później dwa baptysteria) lub w promieniu kilkuset metrów (bazylika św. Piotra i Pawła; klasztor św. Wenancjusza). Tak więc przed starożytnym castrum zaczęło formować się nowe centrum miejskie, które później przyjęło znaczącą nazwę Martinopolis. Już między tymi dwoma biegunami życia Tours pojawiły się pierwsze pierścienie sieci, która później miała się ponownie połączyć, zwłaszcza wraz z budową, w czasach Grzegorza, bazyliki klasztornej poświęconej św. Julianowi z Brioude. W końcu, na prawym brzegu Loary, klasztor, kiedyś założony przez Marcina, stał się Maius Monasterium (Marmoutier), największym kompleksem klasztornym Tours i trzecim biegunem jego martyniańskiej geografii. Po śmierci Grzegorza i przed renesansem karolińskim, Tours, z powodu braku wystarczająco licznych świadectw, powróciło do zapomnienia. Jego biskupi, w większości, to tylko nazwiska przekazane nam przez podpis na dole dokumentu lub aktu soborowego. Po Pelagiuszu, następcy Grzegorza, w VII w., następcami byli: Leupacarius (przed 609-przed 614), Egiric (616), Gwalac, Sigilaic, Leubald, Medigisilus (przed 627-po 638), Latinus (650), Caregiselus, Rigobert (654), Papolenus, Chrodobert (przed 668-po 672), Bertus (przed 680-po 688), Peladius, Ebarcius (696/698); znamy również następujących biskupów, którzy pracowali w mieście Tours w pierwszej połowie VIII w.: Ibbo (ok. 710), Gumtramnus, Dido, Ragambert, Audbert, Ostald i Euzebiusz (757-762).

II. Sobór. Wielu biskupów z prowincji Tours i sąsiednich prowincji (Bourges [Bituriga], Le Mans [Cenomannis]) zebrało się 18 listopada 461 r. na święto św. Marcina i podczas tej okazji ogłosili 13 kanonów dyscyplinarnych dotyczących obowiązków duchowieństwa (czystość, trzeźwość, stałość i bezinteresowność), konsekrowanych dziewic i pokutników.

TRACTATUS Tractare-tractatus. Tractare to czasownik, który z biegiem czasu miał szeroką gamę znaczeń. W języku świeckim oznaczał "traktowanie czegoś werbalnie" lub "poprzez pisanie", dawanie "ustnej" lub "pisemnej" ekspozycji, a w sensie przenośnym "mówienie o", a nawet "studiowanie tekstu", "badanie", "analizowanie" i "rozważanie". W pismach autorów chrześcijańskich, począwszy od Tertuliana, termin ten oznaczał "dyskutować"; wyrażenie sermone tractare oznaczało "wyrażać słowem". W pismach Cypriana czasownik tractare wskazuje "wykonywać posługę słowa", "głosić" w sensie absolutnym i nie jest bardzo daleki od docere . To znaczenie można odnaleźć także w Acta Mariani et Iacobi oraz w pismach Optatusa z Milevis, Paulina z Noli , Augustyna i innych autorów. W Sacramentarium gregorianum czasownik tractare oznacza "celebrować Eucharystię". Nie należy jednak zapominać, że nawet w pismach autorów chrześcijańskich czasownik tractare nadal oznaczał "mówić". Termin tractatus podąża, przynajmniej częściowo, za czasownikiem w jego najczęstszym znaczeniu, chociaż nabierał nowych znaczeń w trakcie swojej podróży w języku chrześcijańskim. W rzeczywistości w pismach Tertuliana był on również stosowany do języka trynitarnego jako "traktowanie mające na celu rzucenie światła na jedność trzech osób"; w pismach Cypriana nabrał znaczenia "zgromadzenia biskupiego", "rady" i "soboru". Znacznie częściej jednak tractatus, idąc za tokiem czasownika, oznaczało "homilię", "kazanie" - tak jest w pismach Ambrożego i Augustyna - lub nawet niekiedy "kazanie katechetyczne" ; ale ponieważ źródłem nauczania jest Pismo Święte, tractatus zaczął oznaczać "komentarz biblijny", "traktat egzegetyczny" (na myśl przychodzi na przykład Tractatus in Cantica Cantocorum lub Tractatus in Sacram Scripturam napisany przez Grzegorza z Elwiry), a tractator divinarum Scripturarum określa kogoś jako "komentatora ksiąg świętych" (podobnie jak fraza tractare wskazuje na wyjaśnienie fragmentu biblijnego) i nierzadko odnosi się do wyjaśnienia lub komentarza do świętego tekstu słyszanego podczas lectio w pierwszej połowie liturgicznej synaxis (patrz Ambr., Ep. 20,4; De off. I,99-101). Ponadto należy pamiętać, że często "komentarz egzegetyczny" pojawia się jako przygotowanie do działalności homiletycznej lub jest jej wynikiem.

TRACTATUS CONTRA ARIANOS. Jest to nazwa zwykle przypisywana długiemu fragmentowi z anty-ariańskiego dzieła napisanego przez anonimowego autora, zawartego w słynnym kodeksie Vindobonensis 2160, zawierającym część De Trinitate Hilarego z Poitiers. Nieznany autor przedstawia arianom kilka trudności wynikających z wiary, że Syn jest stworzeniem i inną substancją niż Ojciec. Fragment wydaje się być dokumentem napisanym przed końcem IV w.

TRADITIO LEGIS ET CLAVIUM (ikonografia) : Sceny traditio legis i traditio clavium umieszczone są w repertuarze rozwiązań tematycznych, które mają jako podstawowy schemat potrójną kompozycję Chrystus-Piotr-Paweł. Przedstawienie traditio legis, aktu powierzenia prawa jednemu z głównych apostołów, najczęściej Piotrowi, nie znajduje dokładnego odpowiednika w tradycji biblijnej, chociaż rozwija, poprzez wzbogacenie semantyczne, temat ST przekazania prawa Mojżeszowi; jest ono eksponowane w panoramie ikonografii chrześcijańskiej około połowy IV w. jako całkowicie nowa formuła ujawniająca znaczenia, której liczne poświadczenia w sztukach figuralnych są zgodne, w większości, ze stałym schematycznym opracowaniem, z niewieloma wariantami o dużym znaczeniu. Postać Chrystusa stanowi centrum kompozycji, a po jego bokach, często w mocno piramidalnej artykulacji, znajdują się dwaj apostołowie, zazwyczaj Piotr po lewej i Paweł po prawej: Chrystus, z brodą lub bez, odziany w tunikę i paliusz jak Piotr i Paweł, jest przedstawiany siedzący na tronie lub raczej, częściej, stojący na górze raju, z której wypływają cztery rzeki. Ma prawą rękę uniesioną w akcie mówienia, a lewą trzyma krawędź otwartego tomu, na którym czasami zapisywano wyrażenie Dominus legem dat i który Piotr przyjmuje z rękami zasłoniętymi paliuszem. Apostoł bowiem prawie zawsze niesie, spoczywający na ramieniu, krzyż procesyjny lub monogramatyczny, znak triumfu nad śmiercią przez męczeństwo. Po przeciwnej stronie Paweł, dzięki swojej zawsze dobrze zdefiniowanej fizjonomii, prawą ręką dopełnia gestu aclamatio, demonstracji czci i zachwytu, podczas gdy lewą ściska zwój lub trzyma krawędź paliusza. Umiejscowienie sceny w pozaziemskim środowisku jest podkreślone obecnością dwóch palm daktylowych po bokach kompozycji; na gałęziach pierwszej palmy na ramieniu apostoła Pawła znajduje się feniks, mityczny ptak, który wzmacnia symboliczną rolę pełnioną przez drzewa. Dla dopełnienia sceny, niemal systematycznie, w dolnym rejestrze rozwija się eschatologiczny temat Agnus Dei, który przywołuje ofiarę przebłagalną, ofiarę paschalną, przedstawioną w położeniu osiowym względem postaci Chrystusa na górze raju z dwiema grupami aniołów po bokach w różnej liczbie (jeden, dwa, trzy lub sześć), zoomorficzna reinterpretacja kolegium apostolskiego, które wyłania się z dwóch kościołów Betlejem i Jerozolimy, umieszczonych w tektonicznej organizacji sceny w korespondencji z dwoma palmami. Tematyczny wybór traditio legis charakteryzuje figuralne ręcznie wykonane przedmioty o innej typologii, stworzone do dekoracji budynków i dla produktów odnoszących się do sztuki plastycznej funeralnej oraz przedmiotów, które można by oprawiać w ramach tak zwanych sztuk mniejszych. Przedstawienia na mozaikach zachowały się w mauzoleum Constantia w Rome, które zostało zbudowane w ostatnich latach 1. połowy IV w., zwłaszcza w apsydzie, gdzie anomalie w stosunku do nakreślonego schematu (brak Agnus Dei pod stopami Chrystusa i feniksa na palmie, obecność trzech rzek z góry raju, unikalna "virga", najprawdopodobniej pozostałości krzyża, w lewej ręce Piotra, a być może nawet czterokrotna liczba baranków) prawdopodobnie należy przypisać rozległym ingerencjom podczas wielokrotnych renowacji (Stanley). Mozaiki traditio legis można również znaleźć w baptysterium katedry Neapol (Maier), które pochodzi z czasów niedługo późniejszych. Tutaj scena, zawierająca luki po lewej stronie, pokazuje nachylenie sklepienia pawilonu i jest rozwinięta w uproszczonym, ale uroczystym projekcie, z Chrystusem stojącym na kuli ziemskiej, elementem podkreślającym uniwersalność wydarzenia, w akcie ofiarowania rozwiniętego zwoju pełnemu szacunku i niosącemu krzyż Piotrowi. Obraz traditio legis zdobi również, w wersji stiukowej, niszę baptysterium prawosławnego w Rawennie, ozdobionego przez biskupa Neo (451-475), z trzema postaciami zorganizowanymi zgodnie z układem piramidalnym, który doskonale dostosowuje się do stanu powierzchni przez leżący pod spodem tympanon. Chrystus jest tam przedstawiony jako bez brody i siedzący na tronie. Trzyma w lewej ręce krzyż procesyjny i prawą ręką wręcza Piotrowi zwój, podczas gdy po lewej stronie Paweł jest w akcie aklamacji. Na obrazie wizerunek traditio legis zdobi arcosolium katakumb ad decimum w Grottaferrata (Rzym), co również można datować na koniec IV w. Niniejsza praca przedstawia kilka wariantów najszerzej stosowanego schematu: Chrystus porusza się po dywanie z chmur i prezentuje po bokach głowy apostolskie litery alfa i omega, chociaż po drugiej stronie boska ręka trzyma koronę zwycięzcy. W pomieszczeniu podziemnego kompleksu Priscilli w Rzymie znajduje się prawdopodobnie analogiczna reprezentacja do tej w Neapolu, z Chrystusem stojącym na kuli ziemskiej, co zostało udokumentowane rysunkiem wykonanym z pamięci przez Wilperta przed jego zawaleniem, podczas gdy późniejsza wersja, prawdopodobnie z końca VI w., została narysowana w neapolitańskich katakumbach San Gennaro (Ciavolino). Szczególne rozprzestrzenianie się tematu należy zidentyfikować w repertuarze sarkofagów wykonanych w ostatnich dekadach IV w. i na początku następnego wieku przez warsztaty rzymskie i galijskie, co można przypisać zasadniczo typologiom "dla kolumn" lub "dla bram miejskich", w których kolejność nisz często zapraszała artystów do tworzenia scen zawierających całe kolegium apostolskie, które uczestniczyło w akcie aklamacji. Pierwszą grupę stanowią okazy powszechnie uznawane za najstarsze zachowane formuły traditio legis; Laterański 174 (Repertorium I, 677), datowany na około 360 rok, ujawnia wyraźny tematyczny rozwój schematu, z którym już eksperymentowano, a mianowicie tego z Chrystusem na tronie siedzącym wśród apostołów. W rzeczywistości bezbrody Chrystus jest przedstawiony jako siedzący z prawą ręką zgiętą i stopami na personifikacji Nieba, nexus, który wydaje się stanowić unicum w zachowanym repertuarze. Na fragmencie z Metropolitan Museum w Nowym Jorku, datowanym na około 370 r., Pan stoi z brodą na górze raju, ale brakuje palm do dopełnienia sceny, które jednak pojawiają się w niemal współczesnym sarkofagu z katakumb św. Sebastiana w Rzymie (Repertorium I, 1200), w którym obraz został wzbogacony także o inne elementy formatywne: Agnus Dei przedstawiający krzyż po lewej stronie Chrystusa i feniksa na palmie równolegle do Pawła. Do grupy sarkofagów "u drzwi miasta" należą przykłady o wielkim znaczeniu, takie jak sarkofag św. Ambrożego w Mediolanie, sarkofag Borghese w Luwrze, Flawiusz Gorgoniusz w Museo Diocesano di Ancona i kaplica św. Metriasa w katedrze San Salvatore w Aix-en-Provence (Sansoni), które można datować na dwie ostatnie dekady IV w. i pierwsze lata V w., które stosują kompletny model kanoniczny, umieszczając, jak powiedziano, trzy główne jednostki przed kolegium apostolskim. U stóp Chrystusa nowy element, najwyraźniej związany z najbogatszą bazą klientów tych ręcznie wykonanych przedmiotów, składa się z obecności dwóch zmarłych darczyńców w proskyn?sis (gr. "adoracja, cześć"). Do tego samego horyzontu chronologicznego sarkofagów należy również dobrze znana grawerowana płyta Anagni pochodząca z rzymskich katakumb Jordani i przypisywana ok. 390 r., na której przedstawienie tematu powtarza pełny schemat wszystkich jego elementów, ze szczególnym szczegółem, że trzy rzeki, zamiast czterech, przecinają górę, na której stoi Agnus Dei. Liczne przykłady przedstawień traditio legis pochodzą również ze sztuk pomniejszych, na produktach ze szkła z napisami lub płatkami złota, metalu (medaliony dewocyjne i zwłaszcza małe brązowe figurki) i kości słoniowej, czasami w pełni przywracając złożoność kompozycyjną, taką jak obrazy widoczne (1) na pokrywie kościelnej szkatuły Samaghera (Fink), (2) na małej marmurowej skrzynce znalezionej w kościele S. Giovanni Battista w Rawennie (Bartoccini), (3) na kolistej fragmentarycznej tablicy znalezionej w Trewirze (Binsfeld) lub (4) na pozłacanym szkle w Muzeum Watykańskim (Testini, L′iconografia degli apostoli, Catalogo n. 196; na tym przedmiocie znajduje się podział linią na dwa sektory: górny z Chrystusem między Piotrem i Pawłem, dolny z Agnus Dei na górze między barankami i ecclesiae, z legendami IERUSALE-IORDANES-BECLE wyraźnie przypominające wielkoskalową dekorację apsydalną). Częściej jest to widoczne poprzez uproszczone formuły dostosowane do zredukowanych powierzchni obiektów. Obszerna debata wiąże się z interpretacją tematu w odniesieniu do definicji złożonej ideologii, która jest jej podstawą, w której zbiegają się głębsze znaczenia eklezjologiczne, cele teologiczne i instytucjonalne oraz oczywiste wartości eschatologiczne: traditio legis, będąc czymś więcej niż prostą ikonograficzną tradycją idei prymatu Piotrowego, sugeruje i rozwija, poprzez silnie symboliczny język obciążony apokaliptycznymi ewokacjami, koncepcję boskiej suwerenności, mandatum powierzonego przez Chrystusa Kościołowi, reprezentowanego w szczególności przez Piotra, depozytariusza nauczania i gwaranta jego niepodważalnej wartości ustawodawczej. Leks, który należy tutaj rozumieć, jak sugeruje Wilpert, jako "sumę przykazań i artykułów wiary w Chrystusa" (Wilpert, I,47), wprowadza do drogi zbawienia nadejście nowego świata, paruzję Chrystusa. Tak więc na latarni znalezionej w Rzymie na wzgórzu Celio i zachowanej we Florencji, daru od Waleriusza Sewera Eutropiusza na chrzest, według de Rossiego, w braku przedstawienia z traditio legis, rola przypomnienia została przypisana inskrypcji Dominus legem dat Valerio Severi Eutropi vivas, która wzmacnia obraz orans wewnątrz mistycznego statku, alegorii kościoła. Co więcej, należy pamiętać, że właśnie tak silny potencjał ideologicznych sugestii tkwiący w sformułowaniu ikonograficznym znalazł natychmiastowy związek z wysokim patronatem, który charakteryzował wiele dzieł odnoszących się do scen traditio legis, zwłaszcza sarkofagi należące do prestiżowych administratorów w ramach senatorskiej arystokracji, które zostały umieszczone w uprzywilejowanych kontekstach, jak w Rzymie, w strukturach św. Piotra, św. Pawła i katakumbach św. Sebastiana. Pod profilem formalnej artykulacji języka znaków i atrybutów, znak traditio legis w całości nawiązuje do dworskiej i ceremonialnej ikonografii dworu. Chrystus jest przedstawiany jako stojący jako cesarz, który wypełnia akt adlocutio lub siedzący na tronie. Piotr przyjmuje prawo zasłoniętymi rękami, jak to było obowiązkiem przyjmowania od świętej osoby władcy. Paweł przywołuje gestykulacyjną ekspresję, która była specyficzna dla senatorów w ceremonii acclamatio. Wszystkie te elementy są elementami świeckiego rytuału, karmionego perspektywami teokratycznymi, szeroko udokumentowanymi w repertuarze późnocesarskiej sztuki figuratywnej. Tak więc na przykład relief z largitio z Łuku Konstantyna Wielkiego, stale flankowany wizerunkiem traditio legis oraz w różnych scenach inwestytury lub zlecania obowiązków, wśród których traditio legis na missorium Teodozjusza I, z cesarzem pomiędzy Honoriuszem a Arkadiuszem, który powierza zwój dostojnikowi, stanowi znaczące świadectwo. Naturalne miejsce pierwszych sformułowań traditio legis należy zatem rozpatrywać jako Rzym konstantyński i pokonstantyński, w którym scena polityczna i ideologiczna ujawnia głębokie ingerencje w porządek instytucjonalny Kościoła, spowodowane z jednej strony herezjami (arianizm zyskał szczególnie ważny impuls dzięki zwycięstwu Konstancjusza II nad Magnencjuszem w 553 r.), a z drugiej strony reorganizacją pogaństwa za sprawą Juliana Apostaty, zjawiskami, w odniesieniu do których papiestwo doprowadza do dojrzałości program stopniowej konsolidacji władzy Kościoła rzymskiego, który osiągnął punkt kulminacyjny w Dekrecie Tesaloniczanskim (380). W tych ramach może wydawać się znacząca dyskutowana lektura na zwoju mozaiki mauzoleum Konstancji z wariantem Dominus pacem dat ("Pan udziela pokoju"). Jest to wyrażenie, które nosi, według Testiniego (La lapide di Anagni, 731), legendy monet bitych przez cesarzy z 2. połowy IV w., ale które jest w jakiś sposób indywidualnie powtórzone w znacznie późniejszym dziele. W opactwie Farfa cykl obrazowy przypisywany XI w. (Markthaler, 80) w rzeczywistości obejmuje scenę traditio legis, w której inskrypcja na zwoju D(omi)n(u)s lege(m) dad [sic] jest rozszerzona o dodanie biblijnego fragmentu z J 14:27 pac(em) mea(m) do vo(bis) ("pokój mój daję wam"). Hipoteza Wilperta zakładała, że traditio legis zostało umieszczone w kontekście baptysterium (47 i 175; uczony założył, że scena traditio legis zdobiła laterańskie baptysterium) - hipoteza przyjęta przez niektórych , ale sprzeciwiana przez wielu. De Francovich zakładał inny rodzaj pomieszczenia liturgicznego. Pochodzenie tematu należy najprawdopodobniej ustalić w kontekście pogrzebowym i męczeńskim. Dla wielu uczonych (Kollwitz, Schumacher) pierwsze sformułowanie traditio legis, zasadniczy model powtórzenia i rozwinięcia tematu, zdobiło absydę bazyliki konstantyńskiej (Ruysschaert). Inni (Sotomayor, Testini, Recio Veganzones i Bisconti) woleli przypisywać proces kształtowania obrazu warsztatom obrazowym sarkofagów, gdzie potrójny schemat kompozycyjny Chrystus-Piotr-Paweł znalazł już szerokie eksperymenty i zastosowanie w ręcznie robionych przedmiotach ze scenami "męki" wytwarzanych w poprzednich dekadach. Rozwinięty zatem w rzymskim środowisku temat traditio legis był szeroko rozpowszechniony na całym Zachodzie (z Tunezji pochodzi interesujący sarkofag, o którym informacje zostały opublikowane przez Bejaoui), wchodząc również, choć w mniejszym stopniu, do repertuaru figuralnego warsztatów wschodnich, o czym świadczy na przykład srebrny relikwiarz z Muzeum Archeologicznego w Salonikach odkryty w Nea Herakleia . W warsztatach tych przypisuje się zazwyczaj genezę zróżnicowanej formuły traditio legis, polegającej na powierzeniu prawa Pawłowi, który siedząc po prawicy Chrystusa na tronie, podnosi zamknięty zwój zasłoniętymi rękami. Takie tematyczne wyjaśnienie, z pewnością późniejsze o kilka dekad w stosunku do traditio legis zawierającego wizerunek apostoła Piotra, jest obecne na niektórych sarkofagach z Rawenny, sarkofagach dwunastu apostołów w bazylice S. Apollinare in Classe, datowanej na około 440 r., i Liberiusza z kościoła św. Franciszka (De Francovich), oprócz obecności traditio legis na mniejszych przedmiotach, takich jak situla z brązu odkryta w pobliżu bazyliki S. Marco w Rzymie, a obecnie w Muzeum Watykańskim , oraz stół z obramowaniem ozdobionym wieloma figurami (Pani Ermini), wszystkie artefakty, które można prześledzić do warsztatów pod wpływem Konstantynopola. Przedmioty te, zamiast wyrażać chęć przeciwstawienia się Rzymowi - anachronistyczna idea dla epoki produkcji takich dzieł w V w. i pomysł, który był założony w przeszłości - wydają się odzwierciedlać ruchy dewocyjne skierowane na podkreślenie postaci Pawła. Szczególny przypadek w repertuarze scen traditio legis jest reprezentowany przez sarkofag Santa Maria in Porto w Rawennie: postać, która otrzymuje prawo z zasłoniętymi rękami, jest w istocie utożsamiana z Pawłem w górnej części i Piotrem w dolnej, według Testiniego (L′apostolo Paolo) poprzez dobrowolne typologiczne wymieszanie obu apostołów, co wstawiło równoczesne traditio legis, które ze względu na swoje znaczenie tematyczne było analogiczne do tego na fresku odkrytym w 1689 r. u podnóża wzgórza Celio i przypisywanym papieżowi Formozusowi (891-896), z przekazaniem prawa Piotrowi i Pawłowi (de Rossi, Utensili cristiani). Ten sam model składowy traditio legis został również przyjęty poprzez ikonograficzną definicję sceny przekazania kluczy Piotrowi, która tłumaczy fragment z Mt 16,19: Tibi dabo claves regni coelorum ("dam ci klucze królestwa niebieskiego"), z Chrystusem przedstawionym w akcie wyciągania jednego lub dwóch kluczy i apostołem, który z szacunkiem je przyjmuje, z rękami zasłoniętymi lub trzymającymi pojemnik, flagę ianitor aethereus, jak nazywa go poeta Blossius Aemilius Dracontius . Związek z tematem przekazywania prawa, który jest dopełniony przez traditio clavium i wzmacnia symboliczny przekaz, jest dobrze widoczny ze związku dwóch obrazów na najstarszych zabytkach. Tak więc w Mauzoleum Konstancji, gdzie N apsidiole przedstawia przedstawienie na mozaice, która została bardzo naruszona przez akty renowacji, Chrystusa siedzącego na kuli ziemskiej między palmami ze zwojem w lewej ręce, a prawą ręką wyciągającego do Piotra być może jeden klucz (późniejsze integracje zredukowały pojedynczy trójkątny element; inną interpretację tego samego obrazu można znaleźć w Théral), oraz w sarkofagu Repertorium I, 200 ze św. Sebastiana i w sarkofagu Grzegorza V z Bazyliki Watykańskiej (Repertorium I, 676), oba datowane na ostatnią tercję IV w. Podobnie w sarkofagu dwunastu apostołów w Rawennie, obecność Piotra z atrybutem klucza obok krzyża ma wyrażać zabieg, który wzmacnia podstawowy obraz obdarowania Pawła, doceniając, poprzez symbol inwestytury, postać apostoła. Z drugiej strony, syntetyczne odniesienie do traditio legis należy zidentyfikować w przedstawieniu sarkofagu z Civita Castellana (Ranucci Rossi), gdzie u stóp Chrystusa, który umieszcza klucz w pojemniku wystawionym przez Piotra, znajdują się dwa volumina, które przypominają o przenikliwości magisterium poprzez apostoła, prawną głowę kościoła i gwaranta procesu zbawienia. Dlatego nawet w swojej autonomicznej formacji, traditio clavium jest poświadczone niemal wyłącznie w kontekstach pogrzebowych, zwłaszcza. na sarkofagach, których pochodzenie można prześledzić u rzymskich i galijskich wytwórców i które można datować na V w., ale także w malarstwie, jak ujawniają freski zachowane w małej bazylice świętych Feliksa i Adaukta w Komodylli, którą przypisuje się drugiej połowie VII w. (Deckers - Mietke - Weiland). W sztukach mniejszych srebrny amulet zachowany w British Museum, dzieło z V/VI w. powtarza prosty schemat składowy sztuki plastycznej: Chrystus, młody i stojący, staje twarzą w twarz z Piotrem, który otrzymuje zasłoniętymi rękami duży klucz; niemniej jednak rozwój tematu, od V w., jest naznaczony redukcją pierwotnej artykulacji binarnej do jedynego obrazu Piotra, nosiciela klucza, który był szeroko rozpowszechniony zwłaszcza w dekoracji dyptyków z kości słoniowej i małych przedmiotów.

TYMOTEUSZ SALOFACIOLUS (zm. 482): Patriarcha Aleksandrii, wyznawca wiary Chalcedonu; wybrany po wygnaniu Tymoteusza Ailourosa (460). Nadano mu przydomek "Salofaciolus" (tj. biały turban). Pomimo swego pojednawczego ducha, zawsze miał kłopoty z opozycją monofizycką. Otrzymał list od Leona Wielkiego , który namawiał go do walki z nestorianami i eutychianami. Został uwięziony w klasztorze w Pachomii, gdy tylko Tymoteusz Ailouros, wykorzystując próbę uzurpacji przez Bazyliskusa, powrócił na swoją stolicę biskupią w 475 r. Cesarz Zenon przyjął go pod warunkiem, że przyjmie Chalcedończyków i podpisze Henoticon. Po śmierci Tymoteusza Ailourosa monofizyci wybrali Piotra Mongusa, ale cesarz Zenon przywrócił Salofaciolusowi. Mimo zamieszek wywołanych przez Piotra Mongusa, Tymoteusz rządził aż do swojej śmierci w 482 r. Charakter Tymoteusza sprawił, że cieszył się sympatią całego ludu Aleksandrii (Liberatus, Brev. 16).

TIPASSA

I. Miasto - II. Chrześcijaństwo - III. Hagiografia - IV. Archeologia.

I. Miasto. W 39 r. n.e. Kaligula położył kres rzymskiemu protektoratowi nad Mauretanią, zabijając króla Dżubę w Lyonie, a następnie przyłączając starożytne królestwo do Cesarstwa Rzymskiego. W tym momencie Tipassa stała się miastem rzymskim; w 46 r. stała się municipium na mocy prawa łacińskiego, a około 145 r. kolonią. Pierwotne miasto powstało na centralnym cyplu, który od czasów starożytnych nazywano "wzgórzem świątynnym", gdzie znajdują się pozostałości forum, stolicy, kurii i bazyliki sądowej, a także latarnia morska z czasów nowożytnych. W połowie II w. miasto przeżyło znaczny wzrost, o czym świadczy teatr, amfiteatr i duży mur obronny otaczający miasto między Kudiat Zarur na wschodzie a Ras Knissia na zachodzie, mury, które były w stanie zwycięsko oprzeć się oblężeniu Firmusa (371-372). W 373 r. Teodozjusz przyjął tam poddanie się Mazirów, którzy zostali zwabieni do buntu Firmusa. Zdobyte przez Wandalów około 430 r. i zburzone przez nich w 455 r. miasto zostało ponownie zdobyte przez Bizantyjczyków, z pewnością w tym samym czasie co Cezarea (Cherchel) (534). Po VI w. miasto nadal doświadczało trudności, o czym świadczy ponowne wykorzystanie w późniejszym okresie materiałów z wcześniejszych zabytków. Następnie miasto zostało opuszczone.

II. Chrześcijaństwo. Uczeni są przekonani, że w Tipassie chrześcijanie byli obecni w ciągu pierwszych trzech dekad III w. Jako dowód na poparcie tego stanowiska uczeni powołują się na inskrypcję Rasinia Secunda, 238 r. n.e. i inne, z których wszystkie zostały wykonane przed pokojem kościelnym (CIL 8,20891-20894). W każdym razie pewne jest, że społeczność musiała się zorganizować i stworzyć hierarchię biskupią w ciągu III w.: w rzeczywistości powszechną opinią jest, że dziewięciu iusti priores, których groby zostały zorganizowane w bazylice Aleksandra, było poprzednikami Aleksandra (CIL 8,20903). Dzięki jego epitafium wiemy, że sam Aleksander był biskupem miasta i że zbudował bazylikę nazwaną na jego cześć : wydaje się, że żył pod koniec IV do początku V w. Jeśli chodzi o Renatusa, którego epitafium znaleziono ok. 1914 r. , nie wiemy, czy żył przed czy po Aleksandrze. Został jednak pochowany w bazylice nazwanej na cześć tego ostatniego i nie pojawia się na liście dziewięciu iusti priores. Jeśli chodzi o Potentiusa, o którym wspomina list napisany przez Leona Wielkiego (PL 54,646-653), był on wysłannikiem papieża do Mauretanii; jego status jako biskupa tego miejsca wydaje się być oczywisty jedynie z inskrypcji, którą sam kazał umieścić w bazylice św. Salsy na pamiątkę dzieła, którego dokonał . Ostatnim znanym biskupem był Reparatus, który był obecny na konferencji w Kartaginie (484); notatka na marginesie listy obecnych biskupów mówi o nim: prbt (= peribat).

III. Hagiografia. Inne informacje o Tipassie pochodzą z tekstów literackich i hagiograficznych. Optatus z Milevis (Schism. don. 2,18-19) opowiada o kilku aktach przemocy, jakich dopuścili się dwaj biskupi przybyli z Numidii, biskupi wspierani przez prefekta Ateńskiego: "Ludzie wiary katolickiej zostali rozproszeni przemocą i wymordowani; zostali wypędzeni ze swoich domów; mężczyźni byli maltretowani; kobiety były siłą wywożone; część dzieci została zamordowana; niektóre przyszłe matki były zmuszane do aborcji". Wiek później, Victor z Vita przedstawia obraz prześladowań rozpętanych przez Wandalów. Zamiast Reparatusa, z Kartaginy do Tipassy został wysłany ariański biskup. Zdecydowana większość ludności wypłynęła i znalazła schronienie w Hiszpanii. Ci, którzy pozostali, ponieważ nie mogli wypłynąć, zostali pozbawieni prawej ręki i języka przez hrabiego wysłanego na tę misję przez króla Huneryka: mimo tego okaleczenia, nadal mówili. Jako świadka tego cudu afrykański historyk podaje przykład diakona z Tipassy o imieniu Reparatus, który znalazł schronienie w Konstantynopolu i mieszkał na dworze cesarza Zenona. Bizantyjscy historycy również wspominają o tym wydarzeniu, ale tylko Wiktor z Wity umiejscawia cud w Tipassie. Na koniec istnieje Pasja Salsy. Ta 14-letnia dziewczyna, w czasach, gdy chrześcijaństwo miało jeszcze niewielu wyznawców (rara fides), wrzuciła do oceanu z collis Templensis bożka przedstawiającego smoka-opiekuna miasta. Uznana za świętokradczą, została więc zlinczowana i zrzucona ze skały. Jej ciało zostało cudownie odnalezione przez kilku galijskich żeglarzy, którzy schronili się w porcie podczas burzy. Pochowali ją na klifach na wschód: epizod ten miał miejsce w okresie po pokoju kościelnym.

IV. Archeologia. Pogrzeb św. Salsy prowadzi nas do bardzo bogatego chrześcijańskiego dziedzictwa archeologicznego Tipassy, które znajduje się dokładniej w nekropolii wschodniej miasta. Nad grobem Salsy początkowo zbudowano małą kaplicę grobową, ale być może umieszczono ją w istniejącej wcześniej kaplicy należącej do jej rodziny; pozostały ślady sali bankietowej i mensy grobowej. Później, po 371-373, być może tylko około 450, na poboczu zbudowano dużą bazylikę, wokół której i wewnątrz której umieszczono groby wiernych. Cmentarz ten, ze względu na prace organizacyjne bazyliki, wydaje się być nadal używany w VI w. Została ona całkowicie przebadana i oferuje wyczerpujący obraz starożytnej chrześcijańskiej nekropolii. Na północnym krańcu miasta, przy zachodniej ścianie, znaleziono małą bazylikę z końca V w., poświęconą, jak ujawnia inskrypcja, apostołom Piotrowi i Pawłowi. Z przeciwległej strony miasta zachodnia nekropolia płynnie przechodzi w punicką i przedrzymską nekropolię. Można w niej wyróżnić liczne chrześcijańskie centra: (1) duże okrągłe mauzoleum (20 m), którego funkcja pozostaje nieznana, ale które przypomina martyrium; (2) bazylikę Aleksandra, flankowaną od północy i południa dwoma grobowcami; (3) nekropolię w Matares z czterema grobowcami, odkrytą w latach 1968-1972 w ramach archeologicznych wykopalisk ratowniczych. Wszystkie cmentarze w Tipassie mają następujące cechy wspólne: mensae pogrzebowe na refrigeria; instalacje hydrauliczne umożliwiające dopływ wody do mensae i grobowców; oraz zamknięte przestrzenie o różnych rozmiarach, przeznaczone dla rodzin lub grup. W wewnętrznym północno-zachodnim narożniku miasta, na Ras Knissia, budynek biskupi stał na klifie z widokiem na morze. Obejmował dużą bazylikę z pięcioma nawami z wystającą absydą podtrzymywaną przez dwie ogromne przypory, które również wzmacniały klif; baptysterium o kwadratowym układzie z okrągłym basenem; prywatne łaźnie; i bez wątpienia mieszkanie biskupa. Nic nie pozostało z liturgicznej dekoracji kościoła. W centrum miasta bazylika sądowa i dziedziniec nowej świątyni zostały również przekształcone w kościół prawdopodobnie w V w.

T ÍRECH ÁN: Uczeń biskupa Ultana (zm. 657), który z kolei został biskupem kościoła irlandzkiego między 670 a ok. 700 r., Tírech án jest uważany za autora Adnotationes na temat misji ewangelizacyjnej św. Patryka, która została następnie włączona do Księgi Armagh (ok. 807 r.), a w odniesieniu do irlandzkich świętych, którzy żyli między 440 a 665 r., mógł skomponować Catalogus Sanctorum Hiberniae.

TITULI PSALMORUM : W hebrajskiej Biblii wiele psalmów ma tytuł, który jest często niejasny i obejmuje różne elementy - dowody przynależności do oryginalnego zbioru, rubryki muzyczne lub liturgiczne i domniemaną okazję do skomponowania. Septuaginta dodała inne tytuły; wersja syryjska przedstawia inną serię. Komentatorzy patrystyczni chętnie zwrócili uwagę na te tajemnicze informacje (Diodor z Tarsu i inni odrzucili jednak ich autorytet): tytuły te ustanowiły klucze egzegetyczne do ich interpretacji. Grzegorz z Nyssy poświęcił im stosunkowo systematyczny traktat. Do tych tytułów, które pochodziły z greckiej Biblii, łacińskie Psałterze często dodawały wskazówki dotyczące modlitwy chrześcijańskiej, typu Vox Christi. Tituli dzielą się na sześć serii, z których wiele jest bardzo starych; pierwsza została przekazana ze znacznymi wariantami, które zakładają żywe zastosowanie. Można z nich wyciągnąć wiele danych na temat historii liturgii i pobożności.

TITULUS:Termin ten, który należy do klasycznej i kościelnej terminologii, ma różne znaczenia, które wywodzą się z tla,w, tuli ("nieść, podtrzymywać"): (1) w języku potocznym odnosił się do każdego szczegółu, który pozwala poznać naturę, wartość, treść, zastosowanie lub właściciela przedmiotu; (2) w języku prawa rzymskiego titulus jest aktem, który ustanawia prawo lub który ujawnia powód skazania. Ewangelia Jana (19:19) pokazuje, jak łaciński termin został przeniesiony, z tym znaczeniem, do języka greckiego. Wśród męczenników z Lyonu w 177 r. Attalus nosił na szyi tabliczkę z napisem "Attalus chrześcijanin" . (3) W księdze titulus jest ustanawiany przez tytuł wskazujący autora i treść; w pracach prawnych, zwłaszcza w streszczeniach i dekretałach, służył również do podziału księgi; (4) w kontekstach społecznych odnosi się do obowiązków, zaszczytów i czynów szlachetnej lub sławnej osoby lub osobistości publicznej: całość tych znaków stanowi tytuły osobistości - na przykład cesarzy - jak ujawniają inskrypcje; (5) w archeologii funeralnej titulus jest utożsamiany z inskrypcją umieszczoną w miejscu pochówku, która identyfikuje osobę, której przypisano pomnik i osobę, która go zbudowała. Takie zastosowanie było obecne wszędzie, ale było szczególnie częste w Rzymie i Trewirze. Termin titulus oznacza w pierwszej kolejności samą inskrypcję , ale może również odnosić się, przez metonimię, do pomnika nagrobnego . Można wywnioskować znaczenie, jakie miały te tituli, z troski, jaką wkładano w ich odbudowę w przypadku wandalizmu. Słynny przykład tego typu renowacji podano w inskrypcji M.A.I. Sewerian z Cezarei (Cherchel) ; w rzeczywistości nie tylko stanowią one titulus własności, ale często również regulują honory oddawane zmarłym. (6) Wreszcie, w języku rzymskiego kościoła titulus był kościołem parafialnym miasta, w którym nabożeństwa religijne były odprawiane przez jednego lub więcej księży. Ich pochodzenie datuje się na czasy, w których własność kościelna nie istniała zgodnie z prawem, gdy miejsca kultu były własnością prywatną, której nazwa widniała na tablicy przy wejściu. Napis datowany na 377 r. poświadcza najstarszy znany nam titulus: Cinammius Opas lector tituli Fasciole . Rzymskie synody z 499 i 595 r. pozwalają ustalić listę i topograficzny podział tituli na V i VI w.; między tymi dwiema datami tituli zmieniają imiona, przyjmując imię świętego; często zdarzało się, że wczesny tytulaturyzm był uważany za taki. Prawdopodobnie tituli zostały ustanowione w III w., ale nie jesteśmy w stanie zidentyfikować z całą pewnością tych, które pochodzą z tej epoki.

TYTUS : Współpracownik apostoła Pawła, wspomniany w listach Pawłowych (2 Kor 2:13; 8:6, 16, 23 i Gal 2:1-3). Jeden z listów pasterskich został do niego wysłany (Tyt). Wspomniany jest również w 2 Tm (4:10). Tradycja kościelna odnosi się do Tyt 1:5. Euzebiusz z Cezarei wymienił go wśród biskupów Krety. Następujący autorzy czynią to samo: Teodoret z Cyrus (PG 82,804C), Paulinus z Noli i Konstytucje Apostolskie (VII,46,8). Chronicon Paschale idzie tak daleko, że identyfikuje go z jednym z 72 uczniów wymienionych w Łk 10:1. Tytus nie pojawia się w Dziejach Apostolskich, ale pojawia się w apokryfach. Według Dziejów Pawła i Tekli 2-3, Onezyfor rozpoznał Pawła w Ikonium dzięki "sławnemu" opisowi, jaki sporządził dla niego Tytus. W relacji o Męczenniku. Pauli 1, Łukasz, pochodzący z Galii, i Tytus, z Dalmacji (patrz 2 Tm 4:10), czekali na Pawła w Rzymie. W rozdz. 6 (fragment Acta Pauli), Tytus udziela sakramentu chrztu z Łukaszem, w pobliżu grobu apostoła, prefektowi i setnikowi, których Paweł ewangelizował w więzieniu. Acta Titi, napisane po grecku, z pewnością korzystało z Acta Pauli. List Tytusa, ucznia Pawła, tekst poświęcony stanowi czystości, ma konkretny cel ascetyczny: pochwałę życia w czystości. Autor szeroko wykorzystuje każdy rodzaj tekstu apokryficznego, zwłaszcza akty apokryficzne i niektóre apokalipsy, i został zainspirowany wcześniejszymi pismami ascetycznymi od ps.-Cypriana do pism Hierome′a, pseudo-Hieronima i Bachiariusa. Adresatami tego listu są asceci każdej płci, którzy żyli w celibacie, ale z kilkoma odstępstwami, wśród których było "duchowe małżeństwo". Aby poznać to zjawisko, należy szukać jego czytelników w kontekście ruchu pryscylianistycznego w kręgach ascetycznych Hiszpanii w V w. Podobnie jak w przypadku Tymoteusza, Ojcowie zajęli się problemem możliwego obrzezania Tytusa. Większość komentatorów rozumiała Gal 2:3 w tym sensie, że Tytus był nieobrzezany, chociaż Hieromeusz, Pelagiusz i Augustyn poszli za Ireneuszem i Tertulianem, uważając go za obrzezanego.

TYTUS (apokryf): Istnieje list św. Pawła do Tytusa, do którego mamy pewne komentarze patrystyczne: w języku greckim są to: Jan Chryzostom (plus jedno kazanie), Teodor z Mopsuestii, Teodoret z Cyrrhus i ps.-Jan z Damaszku; fragmentaryczne komentarze w języku greckim znajdują się u Orygenesa, Severiana z Gabali i Ekumeniusza ; a po łacinie mamy komentarz Hieromeusza . Andrzej z Krety napisał panegiryk do Tytusa. W korpusie literackim ps.-Dionizego Areopagity znajdujemy list do Tytusa (IX). Według Euzebiusza z Cezarei (HE 3,4,6) Tytus był biskupem Krety; według Hieronima (Ad Titum) i ps.-Izydora (De vita et obitu Patrum 85) Tytus pozostał dziewicą aż do śmierci, co jest prawdopodobnym powodem przypisania mu Listu Tytusa (Epistula Titi, discipuli Pauli de dispositione sanctimonii), homilii z V w.; łaciński tekst, napisany w dość niezwykłym języku, jest prawdopodobnie oryginałem; autor z entuzjazmem mówi o czystości i dziewictwie: zwraca się do virgines et spadones i potępia nadużycia związane z virgines subintroductae; często cytuje Pismo Święte i apokryfy. Według Dziejów Pawła, Tytus głosił w Dalmacji (14,1), według ps.- Linusa nawrócił trzech żołnierzy, z pomocą Łukasza (Mart. Pauli 19). Istnieje legenda kreteńska (VI-X w.), przypisywana Zenie którą św. Paweł polecił Tytusowi. Według tej relacji Tytus był z pochodzenia Kreteńczykiem, potomkiem Minona i osobą, która osobiście znała Jezusa; był obecny ze 120 uczniami podczas zstąpienia Ducha Świętego i konsekrował ośmiu biskupów Krety; Tytus miał siostrę, Eufemię, dziewicę. Ps.-Dionizy Areopagita napisał dwa listy do Tytusa o śmierci świętych Piotra i Pawła oraz o Transitus Marii.

TYTUS, cesarz (39-81 n.e.): Tytus Flawiusz Wespazjan, cesarz rzymski w latach 79-81, syn Wespazjana i Flawii Domitylli, jako generał w służbie ojca, zakończył wojnę żydowską podbojem Jerozolimy (70). Po śmierci Wespazjana (79) zastąpił go, rozwijając politykę stanowczego porozumienia z Senatem. Jego uważne interwencje w Kampanii po wybuchu Wezuwiusza i w Rzymie po zarazie i niszczycielskim pożarze w roku 80, wraz z ostrożnymi działaniami na rzecz poprawy wymiaru sprawiedliwości, zyskały mu epitet amor et deliciae generis humani. Zmarł na febrę w 81 w Sabinie. Na dworze Flawiuszów nie było żadnych przejawów nastrojów antychrześcijańskich. Według Sulpicjusza Sewera (Kron. II,30), Tytus myślał o wyeliminowaniu judaizmu i chrześcijaństwa poprzez zniszczenie świątyni jerozolimskiej: ale bardzo trudno jest uzasadnić to twierdzenie.

TYTUS z Bostry (zm. ok. 378): List od cesarza Juliana (Ep. 52), datowany na 1 sierpnia 362 r., wysłany do ludności Bostry, stolicy prowincji Arabia, wzywa jej obywateli do wydalenia z miasta biskupa Tytusa, który - jak mówi cesarz - oskarżył ich o bunt i o to, że nie osiągnęli ekscesów tylko dlatego, że zostali powstrzymani przez biskupa i duchownych. Skłania to do podejrzeń, że w mieście Bostra miały miejsce kłopoty i zamieszki oraz apele biskupa do cesarza w celu wsparcia tej ludności. W 363 r. Tytus był wśród sygnatariuszy dokumentu, że synod w Antiochii, zwołany przez Meletiusza po tym, jak Jowian został cesarzem w celu odtworzenia jedności neoniceńskiej, sporządził i wysłał do cesarza . Według Jerome′a, Tytus zmarł za cesarza Walensa, to jest przed 378 r. . Tytus napisał dzieło w czterech księgach Przeciw Manichejczykom po śmierci Juliana (26 czerwca 363 r.), do którego czyni aluzję. Tekst ten przetrwał w całości tylko w wersji syryjskiej. Z oryginału greckiego pozostały dwie księgi i jedna część trzeciej (rozdz. 1-29). Zachowało się również kilka fragmentów w języku arabskim. Pozostał tylko jeden fragment Komentarza do Łukasza, przez który można dostrzec, że był to cykl homilii . Niektóre fragmenty tego komentarza znajdują się w koptyjskiej katenie do ewangelii, a fragment w arabskiej katenie. Niektóre fragmenty dotyczące Daniela mogą należeć do tego samego komentarza do Łukasza lub do homilii . Syryjski Florilegium Edessenum anonymum zachowuje cztery fragmenty kazania O Objawieniu Pańskim. Oratio in ramos palmarum nie zostało uznane za autentyczne, dla którego istnieje krótsza gruzińska wersja greckiego tekstu, która być może została interpolowana. Za równie fałszywy uważa się komentarz do Łk 18:2 (niegodziwy sędzia i natarczywa wdowa), cento wywodzący się z komentarzy Cyryla Aleksandryjskiego, Jana Chryzostoma i Izydora z Peluzjum .

TOBITA

I. W pismach Ojców - II. Ikonografia.

I. W pismach Ojców. Mądra ST księga Tobiasza (w Septuagincie Twbit, Twbiq = "Jahwe jest dobry"), która opowiada historię dwóch Tobiaszy, starszego (Tobiasza) i młodszego (Tobiasza), była uważana za natchnioną, kanoniczną przez ojców kościoła, chociaż nie było pewne, czy została pierwotnie napisana w języku hebrajskim. Nie jest uwzględniona w kanonie hebrajskim, a protestanci uważają ją za apokryficzną. Jerome pisze, że księga Tobiasza, chociaż nie jest uwzględniona w (hebrajskim) kanonie, jest używana przez autorów chrześcijańskich i z tego powodu również ją cytuje . W rzeczywistości, na prośbę Chromaciusza z Akwilei i Heliodora, postanowił przetłumaczyć dzieło na łacinę. Teraz pisma Ojców świadczą dość wcześnie o popularności tej księgi w środowisku chrześcijańskim: list Polikarpa do Filipian cytuje jej fragment ; wspomina o niej również Hermas . Tobiasz, który żył we wschodniej diasporze, był bohaterem wierności prawu Bożemu i miłości bliźniego, tym, który narażał własne życie, aby wypełnić boskie nakazy. Chrześcijanie widzieli w Tobiaszu urzeczywistnienie pobożności i miłości, to znaczy przykład cnót charakterystycznych dla prawdziwych chrześcijan: W ten sposób Tobiasz stał się prototypem chrześcijanina. Cierpliwość Tobiasza, który stał się ślepy, nabrała wielkiego znaczenia dla Ojców. Poncjusz porównał św. Cypriana do Tobiasza z powodu jego wielkoduszności nawet wobec pogan podczas zarazy w Kartaginie . Sam Cyprian często czynił aluzję do księgi Tobiasza lub do postaci Tobiasza, który po wielu prawych uczynkach i cudownych czynach miłosierdzia został wystawiony na próbę utratą wzroku Tobiasz był przykładem wytrwałości, wiary i siły w pokusach ; był przykładem kogoś, kto zawsze modlił się i praktykował akty sprawiedliwości, czego świadkiem był również anioł Rafał . Rodzice powinni postępować jak Tobiasz w wychowaniu swoich dzieci . Klemens Aleksandryjski podkreślał nieustanny post Tobiasza i małżeństwo młodego Tobiasza z Sarą, do którego doszło za radą anioła Gabriela; Tobiasza zaczęto więc uważać za symbol duszy prowadzonej przez anioła stróża. Podróż Tobiasza do Ekbatany odzwierciedla podróż ku szczęśliwości, ku Bogu. Optatus z Milewi powiązał z sakramentem chrztu rybę złowioną w rzece Tygrys (Chrystus), której wewnętrznymi częściami Tobiasz uzdrowił Sarę, symbol kościoła . Temat ten przyjął Kwodewultdeusz, który w rybie dostrzegł symbol wielkiej Ryby (Chrystusa), która poprzez działanie swojej męki uzdrawia z fizycznych dolegliwości, ale zwłaszcza z grzechu, gdy następuje skrucha , a Tobiasz prorokował Chrystusa. Ambroży wygłosił dwa przemówienia na temat księgi Tobiasza (De Tobia), w których chwalił Tobiasza jako "człowieka sprawiedliwego, gościnnego i miłosiernego", symbol cierpliwości w znoszeniu pewnych trudności, ale szczególnie pobożnego, ponieważ poświęcał się grzebaniu zmarłych i hojny w pożyczaniu pieniędzy. Tobiasz pojawia się głównie na freskach katakumb z rybami, chociaż - według św. Paulina z Noli - starszy Tobiasz pojawia się w przedstawieniu w atrium bazyliki w Noli

II. Ikonografia. Ojcowie często mówili o Tobiaszu jako o postaci sprawiedliwego człowieka, który cierpi, ale zostaje nagrodzony po nieszczęściu. Polikarp i Hermas byli pierwszymi, którzy odnieśli się do księgi Tobiasza . Postać Tobiasza jest powiązana z symbolem duszy zmarłego, którą Bóg chroni za pośrednictwem swoich aniołów przed atakami wroga w drodze do wieczności. Jego postać była jednak bardzo rzadko przedstawiana we wczesnochrześcijańskiej sztuce. Najstarsze przedstawienie Tobiasza z rybą znajduje się w kabinie III Domitylli (Wp 135), z połowy III w.; następnie te z hypogeum Via Yser , katakumb Vigna Massimo (Jordani), gdzie pojawia się anioł, i na Via Dino Compagni (Ferrua, Via Latina, XVIII) między 320 a 360. Spotkanie Tobiasza z aniołem znajduje się również w tzw. sarkofagu Balaama, w Muzeum S. Sebastiano, z 1. połowy IV w. , który ponadto stanowi unicum w dziedzinie sztuki plastycznej: tutaj Tobiasz wyłania się z wody ubrany w kolobium i z petasos na głowie. Scena ta nawiązuje do Tob 6:9. Należy wspomnieć na koniec o pokrywie sarkofagu Mas-d′Aire (Ws 65,5), która przedstawia Tobiasza w trakcie wyjmowania wewnętrznych części ryby. Sarkofag datowany jest na III w. n.e.

TOLEDO

I. Chrześcijaństwo - II. Sobory.

I. Chrześcijaństwo. Starożytne Toletum znajdowało się w Hispania Citerior i po podziale zarządzonym przez Dioklecjana, zostało przeniesione do prowincji Carthaginensis. Po przejściu inwazji Alanów (411-418), znalazło się pod panowaniem Gotów. Król Atanagild (551-568) wybrał je na swoją rezydencję dworską, a za Leowigildem (568-586) stało się stolicą królestwa Wizygotów. Wraz z nawróceniem Recareda i całego jego ludu, ogłoszonym na III Soborze w Toledo (589), miasto stało się oficjalną siedzibą całej polityki narodowej, cywilnej i kościelnej w królestwie. Kiedy znalazło się pod panowaniem muzułmańskim (712), a stolicę przeniesiono do Kordoby, Toledo straciło swoje znaczenie polityczne. Chrześcijaństwo musiało dotrzeć tam stosunkowo późno, biorąc pod uwagę niewielkie znaczenie miasta w pierwszych wiekach obecności kościoła w Hiszpanii; niemniej jednak zostało znalezione na drodze, która prowadziła z Saragossy (Caesaraugusta) do Mérida (Emerita). Pierwszy dokument w tej sprawie, jaki znajdujemy, znajduje się w aktach Soboru w Elvira (ok. 303), gdzie Melantius podpisuje się jako biskup Toledo. Mniej wiarygodne są informacje o św. Leokadii, męczennicy za czasów Dioklecjana, oraz dane o św. Eugeniuszu, domniemanym biskupie miasta z I w. Podczas kryzysu pryscylianistycznego, być może ze względu na położenie w centrum terytorium, Toledo było siedzibą soboru przeciwko tej heretyckiej sekcie (ok. 400), zyskując w ten sposób prestiż kosztem Kordoby, metropolii cywilnej; i już na II Soborze w Toledo (527) jego biskup Montanus (522-531) pojawia się jako metropolita i powierzono mu obowiązek zorganizowania przyszłego soboru. Dwa listy Montanusa pokazują, że był świadomy swojej roli metropolity, chociaż być może uważał się za takiego tylko w części prowincji - to jest w regionie Celtyberii i Karpetanii - jak możemy również wnioskować z podpisu biskupa Eufemiusza na III Soborze w Toledo (589). W każdym razie synod biskupów z prowincji, na wniosek króla Gunderyka, oficjalnie uznał Toledo za metropolię prowincji kartagińskiej (610). Na to wszystko zbiegły się dwa czynniki: Toledo było już miastem królewskim, a Kartagena (Carthago Nova) znalazła się pod panowaniem bizantyjskim. Na VII Soborze w Toledo (646) wydano rozkaz, aby wszyscy biskupi sufragani spędzali miesiąc każdego roku z metropolitą w celu ustanowienia pewnego rodzaju stałego synodu. XII Sobór (681) formalnie uznał prawo metropolity do konsekrowania wszystkich biskupów królestwa wybranych za zgodą monarchy. W ten sposób Toledo osiągnęło szczyt prestiżu, prestiżu, który zostało zdobyte w VII w., szczególnie dzięki pracy jego wielkich biskupów: Eugeniusza (646-657), Ildefonsa (657-667) i Juliana (680-690), ludzi o wielkim autorytecie cywilnym i religijnym, a ponadto kulturalnych jednostek, które w znacznym stopniu przyczyniły się do kulturalnego splendoru kościoła wizygockiego w tym stuleciu, w którym nawet monarchowie byli kulturalnymi ludźmi. Nawet klasztory, a w szczególności klasztor Agali, przyczyniły się do tej świetności, przygotowując przyszłych biskupów i produkując kulturę. Ogromnie ważny był zatem fakt, że Toledo było nierozerwalnie związane z rozległym szeregiem prowincjonalnych i narodowych soborów, które budowały symbiozę między kościołem a państwem, charakteryzującą cały okres wizygocki. Biskupi: Melantius (ok. 303), Patrunus, Turibius, Quintus, Vincentius, Paulatus, Natalis, Audentius (cały IV w.), Asturiusz (395-412), Isitius, Martin, Castinus, Campeius, Sintitius, Praumatus, Peter (cały V w.), Celsus, Montanus (522-531), Julian, Bacaudas, Piotr II , Eufemius (589), Exuperius, Adelphius, Conantius (te dwa ostatnie być może w odwrotnej kolejności), Aurasius (603-615), Eladius (615-633), Justus (633-636), Eugeniusz (636-646), św. Eugeniusz II (646-13 listopada 657), św. Ildefonsus (657-23 January 667), Quiricus (667-680), St. Julian (680-6 March 690), Sisibert (690-2 May 693), Felix (2 May 694-ca. 700), Guntheric (ca. 700-710), Sintheredus (d. 711), Urban, Sinieredus, Concordius and Cisila (745-754).

II. Sobory. I Toledo (400, krajowy). Datę tę, choć dyskutowaną, należy prawdopodobnie uznać za autentyczną. Obecnych było 19 biskupów, których rezydencje nie są znane, z wyjątkiem Patrunusa (prawdopodobnie Mérida), Asturiusza (Toledo) i Lampiusza (Barcelona). Większość z 20 kanonów dyscyplinarnych dotyczy życia duchowieństwa, a w szczególności rekrutacji i święceń duchownych, aby stawić czoła konsekwencjom pryscylianizmu. Papież Innocenty I wysłał list do obecnych (Ep. III: PL 20,486-493). W aktach pojawia się wyznanie wiary, bez wątpienia późniejsze niż sobór, przeciwko wszystkim heretykom, a zwłaszcza przeciw pryscylianistom. 447. Możliwe istnienie tego soboru, którego miejsce jest umowne, wynika z listu wysłanego przez papieża Leona Wielkiego do biskupów prowincji hiszpańskich (Betyka nie jest wymieniona), aby uczcić sobór powszechny. Obecnie nie ma przekonujących dowodów na obchody tego soboru. Jeśli chodzi o obchody soboru prowincjonalnego w Gallaecia (ten sam papież zasugerował tę możliwość), mamy jedynie dowody poszlakowe. II Toledo (531, prowincjonalny). Przewodniczył mu biskup Toledo Montanus. Akty podpisało 4 biskupów sufraganów i 1 na wygnaniu, Marcianus. Później swoje podpisy złożyli biskupi Nebridius i Justus (odpowiednio z Terrassy i Urgel). Pierwsze 4 kanony dotyczą duchownych, piąty zaś małżeństw między krewnymi. W niektórych rękopisach można również znaleźć dodane do aktów dwa listy Montanusa do ludu Palencii i ich biskupa Turibiusa. (W 580 r. Leowigild zwołał synod ariański w celu promowania jedności religijnej Hiszpanii pod wiarą ariańską). Wraz z III Soborem w Toledo rozpoczęła się seria hiszpańsko-wizygockich soborów toledańskich, zinstytucjonalizowanych na IV Soborze w Toledo (633 r.), niektóre generalne z całego królestwa, a inne prowincjonalne. Sobory te wydają się mieć szczególnie jednolite cechy, wśród których pojawiają się: (1) udział władcy (który je zwołuje, przedstawia tematy do omówienia za pomocą królewskiego tomusu i potwierdza ich kanony, które w ten sposób nabywają charakteru prawa cywilnego); (2) obecność, począwszy od VIII w., opatów i świeckich, zazwyczaj szlachciców, którzy czasami również podpisują akty, którzy pojawiają się jako manifestacja dworów królestwa; (3) jednoczesne rozpatrywanie kwestii cywilnych i kościelnych; (4) ich nieregularne celebrowanie, które było uwarunkowane różnymi okolicznościami kościelnymi i politycznymi; (5) odmienny porządek celebracji, czy to ogólny, czy prowincjonalny, opracowany w swoich zasadniczych formach począwszy od czwartego kanonu IV Soboru Toledańskiego i wielokrotnie modyfikowany z upływem czasu. III Sobór Toledański (589, ogólny). Sobór ten został zwołany przez Recared i przewodniczył mu Leander, który był prawdopodobnie również jego promotorem, w celu uczczenia nawrócenia ludu wizygockiego na katolicyzm. Na tym soborze obecnych było 61 (lub 63) biskupów (8 lub 9 nawróconych arian) i 6 delegatów, należących do całego królestwa wizygockiego: Hiszpanii i Narbonii we Francji. Po tym, jak król i królowa wyrzekli się arianizmu i wyznali wiarę katolicką, zgodnie ze stylem pierwszych 4 soborów powszechnych, biskupi ariańscy uczynili to samo, a zaraz po nich prezbiterzy, diakoni i szlachta. Druga część soboru zajęła się tematami zaproponowanymi przez króla. Ogłoszono 23 kanony dyscyplinarne, które wprowadziły następujące innowacje: nadanie mocy prawa listom papieskim (kan. 1); śpiewanie wyznania wiary w uroczystościach religijnych (kan. 2); udział sędziów i poborców podatkowych w soborach, aby mogli być pouczani przez biskupów (kan. 18); itp. Liczne kanony dotyczyły spraw związanych z życiem i dyscypliną duchowieństwa oraz majątkiem kościoła. Dekret królewski potwierdził wszystkie kanony tego soboru, nadając im moc prawa cywilnego. Końcową homilię wygłosił Leander. Sobór ten symbolizował polityczną i religijną jedność Hiszpanii i początek ścisłej współpracy między kościołem a państwem, zjawiska typowego dla tego królestwa. 597, międzyprowincjonalny. Obecnych było trzech metropolitów (Mérida, Narbonne i Toledo) i 12 biskupów z różnych prowincji. Jego 2 kanony traktują o czystości kapłańskiej i administracji kościołów. Nie jest on włączony do formalnej serii soborów toledańskich. 610, prowincjalny. 15 biskupów podpisało i potwierdziło Dekret Gundemara proklamujący Toledo metropolią całej prowincji Carthaginensis. IV Toledo (633, generalny). Przewodniczył św. Izydor. Obecnych było 6 metropolitów królestwa, 56 biskupów i 7 przedstawicieli innych biskupów. Jest to najważniejszy ze wszystkich soborów toledańskich ze względu na decyzje zawarte w 75 kanonach, z których pierwszy zasługuje na szczególną uwagę (wyznanie wiary z obszernym wykładem doktryny Trójcy i filioque); drugi (zjednoczenie królestwa w kontekście celebracji liturgicznych i praw); trzeci (instytucjonalizacja soborów generalnych): kan. 75, zasadniczo polityczny w swej naturze, był uważany za prawo założycielskie dla monarchii wizygocko-katolickiej (element połączenia między dwiema wielkimi siłami społecznymi: arystokracją gotycką i episkopatem). V Toledo (636, ogólny). Eugeniusz z Toledo przewodniczył temu soborowi. Większość z 22 obecnych biskupów należała do prowincji Kartaginy. Fakt, że 7 z 9 kanonów mówi o królu i jego rodzinie, zwłaszcza o sukcesji, ujawnia czysto polityczne intencje króla Chintili w jego zwołaniu. VI Toledo (638, ogólny). Selva, metropolita Narbonensis, podpisał pierwszy; po nim podpisało się 48 biskupów (5 metropolitów) i 5 delegatów. Ogłoszono 19 kanonów dotyczących głównie polityki (odnoszących się do sukcesji królewskiej i jej ochrony) i spraw kościelnych, przy czym większość z nich była za. Kan. 3 jest szczególnie interesujący ze względu na surowość okazaną Żydom. VII Toledo (646, ogólny). Oroncjusz, metropolita Meridy, przewodniczył 30 biskupom (czterech metropolitom) i 11 przedstawicielom. Sobór ten ogłosił sześć kanonów dotyczących dyscypliny kościelnej. Kan. 6 ustanowił rodzaj stałego synodu w Toledo, którego autorytet wzrósł. Polityczne znaczenie tego soboru uwidacznia się w kan. 1, który groził surowymi karami buntownikom i zdrajcom. VIII Toledo (653, ogólny). Przewodniczył mu Oroncjusz z Meridy. Podpisało 51 biskupów (4 metropolitów), 8 wikariuszy biskupich, 12 opatów (po raz pierwszy) i kilku szlachciców, którzy po raz pierwszy podpisali akty. W odpowiedzi na królewski tomus wydano 12 dość długich kanonów. IX Toledo (655, prowincjonalny). Eugeniusz z Toledo przewodniczył temu soborowi. Akty podpisało 13 biskupów sufraganów z prowincji Carthaginensis, 2 biskupów z prowincji Tarraconensis, 1 wikariusz biskupi, 6 opatów, 2 duchownych toledańskich i 4 szlachciców. 17 kanonów mówi o zarządzaniu dobrami kościelnymi.X Toledo (656, generalny). Eugeniusz z Toledo przewodniczył temu soborowi. Obecnych było 16 innych biskupów (2 metropolitów) i 5 przedstawicieli. Przedstawiciele opatów i szlachty, w przeciwieństwie do dwóch poprzednich soborów, nie podpisali aktów. Ogłosił 7 kanonów dotyczących dyscypliny kościelnej. Był to pierwszy sobór, który postanowił, że w całym królestwie uroczystość Matki Bożej będzie obchodzona 18 grudnia. Złożył z urzędu Potamiusa z Bragi, oskarżonego o cudzołóstwo, i zastąpił go Fructuosusem z Dumium; unieważnił również wolę Recimira z Dumium, na szkodę kościoła. XI Toledo (675, prowincjalny). Kwirykus przewodniczył temu soborowi. Obecnych było 16 biskupów, 2 diakonów reprezentujących własnych biskupów i 8 opatów. Promulgował 16 kanonów dotyczących dyscypliny kościelnej. Wyznanie wiary ogłoszone przy tej okazji pozostało sławne, co okazało się najważniejszym aktem zatwierdzonym na soborze toledańskim. XII Toledo (681, generalny). Julian z Sewilli przewodniczył temu soborowi; obecni byli następujący urzędnicy: 35 biskupów (4 metropolitów) i 3 delegatów; 4 opatów i 16 szlachciców również podpisało jego akty. Został zwołany przez Erwigiusza w celu zalegalizowania jego wstąpienia na tron po dziwacznym usunięciu Wamby. Sobór poparł życzenia króla. Z 13 kanonów, kan. 9 jest ważny, ponieważ potwierdza antyżydowskie ustawodawstwo monarchy, a zwłaszcza kan. 6, w którym metropolita Toledo otrzymuje prawo do konsekrowania wszystkich biskupów królestwa. W ten sposób Toledo uzyskało prymat nad wszystkimi biskupstwami. XIII Toledo (683, prowincjalny). Julian z Toledo przewodniczył temu soborowi. Wśród sygnatariuszy było 47 innych biskupów (4 metropolitów), 26 wikariuszy tej samej liczby biskupów, 8 opatów, 1 primicerius i 26 szlachciców. Ogłosił 13 kanonów, z których 6 dotyczyło życia politycznego, a pozostałe życia kościelnego. XIV Toledo (684, prowincjonalny). Julian z Toledo przewodniczył temu soborowi. Wśród obecnych było 17 biskupów i 2 wikariuszy innych biskupów. Ponadto następujący urzędnicy podpisali akty: 5 opatów, 1 archiprezbiter i 8 delegatów innych miast metropolitalnych w królestwie. Sobór ten odbył się w miejsce soboru powszechnego, o który prosił papież Leon II, który nie mógł go zwołać. Na tym soborze, spełniając życzenie papieża, potwierdzono akty III soboru konstantynopolitańskiego, a także Apologeticum, które Julian wysłał papieżowi. Decyzje zebrano w 12 kanonach. XV Toledo (688, generalny). Julian z Toledo przewodniczył temu soborowi. W posiedzeniach wzięło udział 60 biskupów (5 metropolitów) i 5 delegatów. Akty podpisało również 8 opatów, 3 urzędników kościelnych i 17 szlachciców. Po omówieniu innych kwestii politycznych tamtego czasu, sobór zbadał Apologeticum Juliana, w którym Benedykt II znalazł kłopotliwe wyrażenia. W aktach, które wykazują pewną wrogość wobec Rzymu, sobór potwierdził jego całkowitą ortodoksję. XVI Toledo (693, ogólne). Soborowi przewodniczył Feliks, biskup Sewilli, pierwszy administrator biskupstwa toledańskiego, mianowany w celu zastąpienia Sisberta z Toledo, który został zdetronizowany, ponieważ oskarżono go o spisek. Obecne były następujące osoby: 58 biskupów (5 metropolitów), 5 opatów, 3 delegatów i 16 szlachciców. Sformułował wyznanie wiary i ogłosił 11 kanonów dotyczących spraw religijnych i obywatelskich, zgodnie z tym, co zostało zarysowane w królewskim tomusie, w tym kwestię żydowską. XVII Toledo (694, ogólne). Liczba uczestników tego soboru pozostaje nieznana, ale wzięła w nim udział większość biskupów królestwa. Ogłosił 8 kanonów, z których 6 dotyczyło dyscypliny kościelnej, a ostatnie 2 konieczności ochrony rodziny królewskiej, z następującym po tym potępieniem Żydów, którzy według króla byli spiskowcami przeciwko monarchii. XVIII Toledo (prawdopodobnie z 703 r.). Wiemy tylko, że uczestniczyło w nim 50 osób. Można wnioskować, że był to sobór powszechny. Jest to ostatni sobór toledański, o którym mamy informacje, ale być może nie był ostatnim, który odbył się w tym mieście.

TOMI lub TOMIS (Konstanca, Rumunia): Tomi powstało jako kolonia Miletu, na brzegu Morza Czarnego, w miejscu, które obecnie jest Dobrudżą, stolicą odpowiedniej prowincji i biskupstwem biskupa Scytii Mniejszej. Dzięki kontaktom z już schrystianizowanymi ośrodkami Morza Egejskiego, otrzymało chrześcijaństwo od najwcześniejszych wieków. Martyrologie odnotowują dla Tomi największą liczbę chrześcijańskich męczenników Scytii Mniejszej (ponad 60), prawie wszyscy z prześladowań Dioklecjana w latach 303-304. Fragmentaryczny epigraf w języku greckim wspomina o "męczenniku i biskupie", prawdopodobnie z prześladowań Licyniusza w latach 320-323, którego imię pozostało nieznane. Począwszy od IV w. biskupi Tomi wydają się być namiętnymi obrońcami prawowierności i rygorystycznie utrzymywali stosunki z wiodącymi ośrodkami świata chrześcijańskiego. W latach 368-369 biskup Bretanius (Betranius) entuzjastycznie sprzeciwiał się cesarzowi Walensowi, który przejeżdżając przez Tomi, próbował narzucić mu herezję ariańską. Społeczność chrześcijańska musiała wzrosnąć po 312 r., biorąc pod uwagę istnienie ważnej chrześcijańskiej nekropolii, która potwierdza obecność chrześcijaństwa przez bardzo długi okres czasu. Chociaż nałożenie współczesnego miasta Konstanca na starożytne miasto utrudniło systematyczne wykopaliska archeologiczne, różne przypadkowe odkrycia i kilka badań podjętych w celu zabezpieczenia stanowiska ujawniły więcej wczesnochrześcijańskich zabytków niż w jakimkolwiek innym ośrodku Scytii Mniejszej. Do najważniejszych zabytków należy prawie 50 epigrafów w języku greckim, które dostarczają cennych informacji na temat organizacji kościelnej i życia społeczności chrześcijańskiej w IV-VI w. Kamień szlachetny z karneolu, obecnie w British Museum, na którym wyryto wizerunek Chrystusa na krzyżu, flankowanego przez 12 apostołów, a nad nim słowo ICQUS, został błędnie datowany na II i III w.; takiemu datowaniu przeczy jednak fakt, że wizerunek Chrystusa na krzyżu był motywem ikonograficznym unikanym przez chrześcijan aż do IV-V w. Blok wapienia w kształcie stołu z dwiema solidnymi nogami i górną powierzchnią ozdobioną reliefową obwódką, noszący na przedniej powierzchni grecki epigraf z imieniem "błogosławionego Tymoteusza", być może biskupa o tym samym imieniu, który uczestniczył w Trzecim Soborze Ekumenicznym w Efezie (431). Duża i dobrze znana srebrna pozłacana paten, obecnie przechowywana w Państwowym Muzeum Ermitaż w Petersburgu, nosi łaciński epigraf z imieniem biskupa Paternus (491-520). Inskrypcja w języku łacińskim jest jedynym tekstem ze Scytii Mniejszej, który wspomina o kapłanie (prezbiterze); inny wspomina o subdiakonie (u`podia,konoj); trzeci, "lektorze całego kościoła powszechnego", chociaż czwarty, "administratorze [pragmateuth,j] kościoła św. Jana". Inne epigrafy nagrobne noszą imiona niektórych wyższych urzędników cywilnych lub prostych żołnierzy piechoty; w niektórych przypadkach wskazane jest pochodzenie etniczne lub miejsce urodzenia zmarłej osoby, chociaż w innych cytowane są teksty biblijne lub liturgiczne. Wczesnochrześcijańskie miejsca kultu miasta Tomi, zrównane z ziemią, czasami nawet z fundamentami, zostały zidentyfikowane i ujawnione po 1960 roku, po rozległym programie urbanizacji i budowy, którego domagało się miasto Konstanca. Skromne pozostałości dwóch bazylik - w tym jednej (prawdopodobnie katedry miasta z V-VI w.) o długości prawie 50 m - odkryto w zachodnim sektorze starożytnego miasta. Dwie inne odkryto w okolicy portu, a dwie inne, wciąż nieopublikowane, w pobliżu punktu półwyspu Tomi. Godny uwagi jest fakt, że pięć z sześciu odkrytych bazylik ma krypty na relikwie pod ołtarzem, wśród których Wielka Bazylika w zachodnim sektorze miasta jest uważana za największą budowlę w kształcie krzyża do wczesnochrześcijańskiego kultu. Niedawno na Karl Marx Road odkryto budynek ukształtowany na wzór bazyliki, która została uszkodzona podczas wykopalisk, a której krypta została zbadana. Dziwne jest jednak to, że do tej pory nie znaleziono śladów baptysterium w obwodzie rezydencji biskupa Tomi. W przypadku dekoracji malarskich bazylik należy zwrócić uwagę na zachowane fragmenty fresku o geometrycznej i kwiatowej formie zachowane na ścianach i sklepieniu krypty bazyliki zidentyfikowanej pod Liceum Konstancy nr 2 na górnym krańcu starożytnego portu. Chociaż należą do budynków kultu, należy przypomnieć dwie mozaiki podłogowe, które oferują obraz tego typu podłogi w Tomi między V a VI wiekiem. Liczne dzieła rzeźby architektonicznej, zwłaszcza kapitele, dostarczają naukowcom świadectwa działalności lokalnych warsztatów; podobnie bogate są importowane, jak i rodzime wyposażenie, w tym przedmioty metalowe, szklane i szczególnie ceramiczne.

TOMASZ z Edessy (zm. przed 544) : Autor nestoriański, któremu katalog Ebedjesu/′Abdišo′ przypisuje kilka dzieł, z których przetrwał tylko traktat o Objawieniu Pańskim (niepublikowany) i jeden o Narodzeniu. Jeśli chodzi o jego życie, wiemy tylko, że towarzyszył przyszłemu patriarsze nestoriańskiemu Marowi Abie do Konstantynopola, z którego obaj musieli uciekać za odmowę podpisania potępienia Trzech rozdziałów.

TOMASZ z Germanicji (Eufrat) (zm. ok. 541) : Monofizycki biskup Germanicji (Eufratei), wygnany ze swojej stolicy biskupiej po prześladowaniach antymonofizytów przez cesarza Justina (520), był jednym z sześciu biskupów Seweriańskich wezwanych do Konstantynopola przez Justyniana, aby spotkać się z ich prawowiernymi kolegami (533). Podpisujący i odbiorca niektórych listów, które przetrwały do naszych czasów tylko w Syriac, Tomasz w 535 r. wraz z Konstantynem z Laodycei (Syria) i innymi urzędnikami kościelnymi Kościoła Wschodniego brał udział w opracowywaniu kanonów kościelnych. Zmarł na wygnaniu w Samosacie około 541 r. przed konsekracją Jakuba Baradeusa.

TOMASZ z Heraklei (zm. po 616 r.) : Urodzony w ?arqel (Heraklea), Tomasz był uczniem klasztoru założonego przez Jana bar Aphtōnyā w Qennešrē, na lewym brzegu rzeki Eufrat, który był ośrodkiem studiów greckich i syryjskich. Przez pewien czas żył jako mnich w klasztorze Tar′il; został biskupem Mabbōg [Mabbug] i z powodu swojej wiary miafizyckiej został zesłany na wygnanie przez cesarza Maurycjusza (582-602). Następnie mieszkał w Egipcie, w klasztorze w pobliżu Aleksandrii, gdzie brał udział w negocjacjach pokojowych między patriarchami Antiochii i Aleksandrii w latach 609/610. W latach 615-616 dokonał nowego syryjskiego tłumaczenia NT, tzw. Harklensis, do którego dołączył 2 Pet, 2 i 3 Jn, które nie stanowiły części kanonu pism świętych kościołów tradycji syryjskiej.

TOMASZ z Margi (zm. po 850): Autor bardzo ważnej historii monastycznej, tzw. Księgi Przełożonych, która stanowi nasze jedyne źródło informacji o jego życiu (patrz na przykład I,40 i II,32). Urodzony w 822 r. w Nehšrōn w diecezji Salāh, Tomasz wstąpił do klasztoru Bēt ′Abē w regionie Margā, w Adiabene, ok. 80 km (49,7 mil) na wschód od Mosulu. W pewnym momencie został sekretarzem katolikosa kościoła Wschodu, Abrahama II, który konsekrował go na biskupa Margi (nie mylić z jego współczesnym o tym samym imieniu, Tomaszem metropolitą Bēt Garmai). Kiedy ukończył swoją historię monastyczną, po śmierci Abrahama II w 850 r., nadal pozostał biskupem Margi; nie wiemy nic o późniejszym okresie ani dacie jego śmierci. Przypisuje mu się również A History of Some Saints, dzieło napisane w młodości, które zachowało się, traktujące przede wszystkim o klasztorze Rabbana Cypriana w regionie Birta; we wszystkich rękopisach stanowi ostatnią księgę Księgi Przełożonych, ale J.M. Fiey wykazał, że jest to niezależne dzieło napisane przed Księgą Przełożonych. Liber superiorum jest poświęcone przede wszystkim historii klasztoru Bēt ′Abē, w którym wychował się Tomasz i który został założony pod koniec VI w. Praca omawia również mnichów, którzy mieszkali na całym obszarze E i S Mosulu, i stanowi ponadto bogate źródło informacji o kościele Wschodu w tej epoce. Monastycyzm opisany przez Tomasza był wyraźnie życiem laury, z licznymi celami dla pustelników i cenobium dla nowicjuszy. Życie monastyczne było tradycyjną formą, wykonywaną w samotności, ciszy i walce z namiętnościami oraz dążeniu do nieustannej modlitwy, i praktykowaną w zwykłym idiorytmicznym stylu. W rzeczywistości nigdy nie wspomniano o regule, a rola przełożonych polegała głównie na byciu przewodnikiem duchowym

TRACJA : Starożytna nazwa regionu E i SE Półwyspu Bałkańskiego. W tysiącleciu przed Chrystusem terytorium to zamieszkiwali Trakowie, lud podzielony na wiele plemion, którzy według Herodota byli, po Hindusach, najliczniejszym ludem na ziemi . Z geograficznego punktu widzenia zasięg terytorialny Tracji zmieniał się na przestrzeni wieków, nie raz w zależności od jego rozszerzenia. Granice Tracji obejmowały Dunaj na północy, brzeg Morza Czarnego (Euxine) na wschodzie (czyli współczesny Çerno More), Morze Egejskie i Propontis (Morze Marmara) na południu i południowym wschodzie oraz rzeki Utus (Vit) i Nestos (Mesta), które nadal zachowują swoje stare nazwy, tylko częściowo zmienione, na zachodzie i południowym zachodzie. Po podbiciu i zorganizowaniu Macedonii jako prowincji (148 p.n.e.) Rzymianie ruszyli w stronę Tracji, ale musieli walczyć przez prawie dwa stulecia, aby pokonać opór Traków, podbić jej terytorium i przekształcić je około roku 46 n.e. w prowincję rzymską, w tym region na południe od góry Haemus (dziś Stara Planina), Morze Eksine, Propontydę i Morze Egejskie, aż do rzeki Nestos. Podczas gdy w Mezji, na północy, panował język i cywilizacja łacińska, Tracja uległa wpływowi hellenizmu w języku i kulturze, będąc granicą wielkich greckich ośrodków. Ponieważ po początku I w. n.e. nie była to prowincja graniczna, stacjonowało tam mniej rzymskich wojsk, a zatem terytorium mogło lepiej zachować swój charakter etniczny. Terytorium przecinały tylko dwie duże arterie komunikacyjne: Via Diagonalis (pomiędzy Singidunum; współczesnym Belgradem; Sardica, obecnie Sophia; i Byzantium, czyli Konstantynopolem) oraz Via Egnatia, która zaczynała się w Dyrrachium (Durazzo, Durrës) i docierała do Bizancjum, przechodząc przez Macedonię, Tesalię i Egejską Trację. Przez wiele stuleci na brzegach odpowiedniego obszaru Morza Czarnego i Propontydy znajdowały się starożytne kolonie greckie, które rozwinęły się w bogate miasta: Abdera, Amfipolis, Maronia, Perinthus i Bizancjum nad Bosforem, które następnie zasłynęło jako stolica Cesarstwa Rzymskiego na Wschodzie pod nazwą Konstantynopol. W Tracji, z dawnych osad Traków powstało kilka ośrodków o szczególnym znaczeniu: Beroe stało się Augusta Traiana (współczesna Stara Zagora, na żyznej równinie), Pulpudeva ustąpiła miejsca Philippopolis (współczesny Płowdiw), a z Uscudamy narodziło się Hadrianopolis (Edrene, Odrin), ważne miejsce na Via Diagonalis. Położone dość daleko od północnej granicy limes danubianus, miasta, oprócz tego, że były ufortyfikowane, prawie nie zostały dotknięte przez "barbarzyńskie" najazdy Hunów, Gotów, Awarów itd., dzięki czemu zachowały swoje bogactwo kulturowe i populację w mniej lub bardziej nienaruszonym stanie. Nawet ludność żyjąca na równinach nie ucierpiała zbytnio z powodu najazdów, a zdarzały się raczej rzadkie przypadki, w których najeźdźcy, których nie zatrzymano na granicy Dunaju, byli w stanie dotrzeć dość głęboko w głąb, aby dotrzeć do obszarów w pobliżu Morza Egejskiego i Propontydy. Spośród najeźdźców najodważniejsi byli Słowianie, którzy w pierwszej połowie VI w. przybyli na wybrzeża morskie, niszcząc takie ośrodki jak miasto Topiros u ujścia rzeki Nestos w 549/550 r. Nie można jednak dokładnie ustalić wieku, w którym zniszczenia i zniszczenia dotknęły takie miasta jak Amfipolis u ujścia rzeki Strymon i Filippi, starożytny ośrodek wczesnego chrześcijaństwa. Jednakże wymiany między starożytną ludnością tracką a ludnością helleńską zamieszkującą tę część Tracji nie odbywały się, jak się wydaje, gwałtownie, lecz raczej stopniowo, tak że nie było końca ciągłości z nowymi mieszkańcami, którzy otrzymali między innymi znaczną liczbę starożytnych hydronimów i toponimów, takich jak nazwa kolonii Deultum (dzisiejsza wioska Develt), miasto Anchialos (Bulgar Achelos, współczesne Pomorie) nad Morzem Czarnym, Messembria (współczesne Nesebur), Agathopolis (Achtopol), Nicopolis ad Nestum (Nevrokop w południowej Bułgarii), Astibus (Stip, w północno-wschodniej Macedonii) itp.; i nazwy różnych rzek: Strymon (dzisiejsza Struma), Nestus (obecnie Mesta), Hebrus (Ib?r w pobliżu źródła, wówczas bardziej popularna pod nazwą Maritza), Tonzus (Tungia, wypływająca z Hebrus), Syrmus (obecnie Strjama, Strema) i góra Rodopy (obecnie Rodopi) itp. Po reorganizacji administracyjnej Dioklecjana, diecezja Tracji została podzielona na sześć prowincji, z których cztery były już częścią Tracji: Europa, Rodopy, Tracja i Haemimontus, a dwie inne: Scythia i Moesia Inferior, zgodnie ze świadectwem Laterculus Veronensis i informacją potwierdzoną również przez inne źródła historyczne, na przykład Notitia dignitatum i Synekdēmos Hieroklesa. Diecezja Tracji stanowiła część Praefectura per Orientem vicarius, a zatem to, co dotyczyło spraw "cywilnych", zależało od vir spectabilis, podczas gdy w sprawach wojskowych rządził nią magister militum per Thracias, vir illustris. Kiedy Konstantyn Wielki w 330 roku oficjalnie przeniósł stolicę cesarstwa z Rzymu do Bizancjum, Konstantynopol, Tracja przestała być prowincją peryferyjną cesarstwa i stała się tłem stolicy, zyskując tym samym szczególne znaczenie zarówno ze strategiczno-militarnego punktu widzenia, jak i ekonomicznego punktu widzenia, w zakresie zakupu żywności. Ta uprzywilejowana, by tak rzec, pozycja Tracji przyciągnęła jednak więcej najeźdźców, którzy byli gotowi przekroczyć Dunaj. A sytuacja stała się szczególnie krytyczna w ciągu IV, a następnie V wieku, po najazdach Hunów i Gotów. Po wniknięciu do diecezji Tracji, Wizygoci, którzy sprzymierzyli się z Ostrogotami i Hunami, bezwzględnie spustoszyli terytorium Tracji. Gdy wojna z Persami została porzucona, cesarz Walens (364-378) zebrał swoją armię w Tracji, aby przeciwstawić się Gotom, ale w bitwie pod Hadrianopolis (9 sierpnia 378) został całkowicie rozgromiony, a nawet stracił życie. Niebezpieczeństwo "germanizacji" imperium stało się szczególnie obecne, gdy dwaj przywódcy wojskowi Gotów - Teodoryk Strabon i Teodoryk Amaling (Wielki) - którzy otrzymali od rządu Konstantynopola najsłynniejsze godności wojskowe, zdradzili swoje przysięgi jako federacji i zobowiązali się do spustoszenia terytorium Tracji. Dopiero w ostatnich dekadach V w. terytorium było w stanie uwolnić się od nich: pierwszy zmarł w 481 r.; drugi został przekonany do opuszczenia Półwyspu Bałkańskiego w 488 r. i zwrócił wzrok w stronę Italii. Kilka dekad później terytorium Tracji zostało zmuszone do poddania się najazdom Hunów, w pierwszej połowie V w. aż do śmierci Attyli wiosną 453 r., kiedy to jego następcy próbowali odzyskać ziemie bałkańskie. Pod koniec V w. i na początku następnego rozpoczęły się najazdy Słowian, którzy masowo przekroczyli Dunaj. Chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się w Tracji już w pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej: wspólnoty chrześcijańskie, zgrupowane wokół budynków kultu, powstały w różnych ośrodkach. Pomijając na chwilę wspólnoty Scytii Mniejszej i Tracji na obszarze podlegającym panowaniu Cesarstwa Rzymskiego na Wschodzie, należy przypomnieć zwłaszcza ośrodki chrześcijańskie i terytorium, na którym znajdowało się państwo bułgarskie, które powstało w 681 r. Informacje wykorzystane do rekonstrukcji historii tych grup chrześcijańskich dotarły do nas z kilku fragmentów dokumentacji pisemnej, epigraficznej i archeologicznej. Pozostałości prawie 150 kościołów z okresu wczesnego chrześcijaństwa, datowanych na IV-VI w. (Tchaneva-Detchevska, 2494, mapa). Tak więc w starożytnym mieście Pautalia (dzisiejszy Kjustendil, SW Bułgaria) i w jego pobliżu odkryto starożytne chrześcijańskie inskrypcje w języku greckim i łacińskim z IV-VI w. Co ciekawe, znaleziono między innymi inskrypcję metryczną w pięknych greckich znakach, nieco uszkodzoną, której tekst ujawnia ślady dyskusji chrystologicznych z IV w. Ważnym ośrodkiem chrześcijańskim było miasto Messembria (nad Morzem Czarnym, Nesebŭr), które było kulturą helleńską, gdzie odkryto różne inskrypcje chrześcijańskie, zwłaszcza z VI w., ale także z późniejszych epok. Z jednej z tych inskrypcji, która jest niestety bardzo uszkodzona, należy wnioskować, że w tym morskim ośrodku chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się dzięki pracy ludzi, którzy przybyli z Azji Mniejszej. Dobrze zachowana katedra z 2. połowy V w. składała się z trzech naw; na zewnątrz, pod dzisiejszą ulicą, znajdują się ważne mozaiki. W greckiej inskrypcji znalezionej w Aquae calidae (region Burgas, na wybrzeżu Morza Czarnego, we wschodniej Bułgarii), datowanej na VI w., jest wzmianka o biskupie, diakonie, oeconomosie i wikariuszu, którzy wszyscy są świadectwem bardzo rozwiniętej organizacji kościelnej. W starożytnej twierdzy Deultum (dziś wieś Develt, na wybrzeżu Morza Czarnego) i w nadmorskim mieście Sozopolis istniały wspólnoty chrześcijańskie, do których odnosi się kilka inskrypcji nagrobnych napisanych w języku greckim z V do VI w. Innym ośrodkiem chrześcijańskim było starożytne miasto ugusta Traiana (świątynia Beroe, współczesna Stara Zagora), gdzie znaleziono chrześcijańskie inskrypcje nagrobne, prawdopodobnie z V do VI w., a także różne groby chrześcijańskie (Pillinger, Monumenti, 302). W Philippopolis (obecnie Płowdiw), metropolii Tracji, odkryto greckie inskrypcje chrześcijańskie, z których jedna, prawdopodobnie z IV w., zawiera treść gnostyczną: autor, Tacjan, przybył z Azji przez Egipt; potwierdza to hipotezę, że ruchy religijne, które przybyły ze Wschodu, były obecne w Tracji. Podczas wykopalisk archeologicznych przeprowadzonych w latach 1983-1986 w centrum Płowdiwu, odkryto dużą bazylikę chrześcijańską z trzema nawami obok starożytnego forum z bogatą ornamentyką mozaikową. W Hissar (na północ od Philippopolis), najprawdopodobniej identyfikowanym ze starożytnym miastem Dioklecjan, zrekonstruowanym przez Dioklecjana w latach 295-305, odkryto chrześcijańskie inskrypcje pisane po grecku z V-VI w., a masywne pozostałości dobrych dziewięciu kościołów nadal są zachowane; w jednym kościele znajduje się napis na cześć Stefana pierwszego męczennika . Najstarsza bazylika, nr 4, z IV w., została zbudowana nad pogańską świątynią (Madjarov, 2526). Stolica biskupia zależała od Filippopolis; jej biskup był obecny na Soborze Efeskim (431) i Chalcedońskim (451). W Zapara (niezidentyfikowanym na pewno, ale prawdopodobnie położonym w Vrač w Bułgarii; obecnie Sandanski w Dolinie Strumy) znajdowała się stolica biskupia w VI w., o czym świadczy napis mozaikowy. Napis mówi o pewnym Janie, który ukończył kościół, którego budowę rozpoczął jego poprzednik. Sandanski jest identyfikowany z Parthikopolis . Muzeum Sztuki i Historii Warny, starożytne Odessos nad Morzem Czarnym posiada wiele wczesnochrześcijańskich obiektów. Odessos było ważnym ośrodkiem chrześcijańskim. Pozostałości kościoła znajdują się w Džanavar-tepe w pobliżu Warny (Pillinger, Monumenti, 285ff.). W Storgosii (Pleven), niedaleko Rumunii, znajduje się łacińska inskrypcja z początkowymi słowami Ps 42:4 . Powstanie państwa bułgarskiego w 681 r. miało również wpływ na sytuację polityczną i kulturalną Tracji, która, nie będąc okupowana przez Bułgarów, prawdopodobnie pozostała pod rządami Cesarstwa Bizantyjskiego. Polityczno-administracyjna reforma przeprowadzona przez Herakliusza (610-641), którą następnie ukończył jego następca Konstantyn IV (668-685), była spowodowana sytuacją, która wyłoniła się po powstaniu nowego państwa, potencjalnie przeciwnika, pomimo traktatu pokojowego zawartego we wrześniu 681 r. Diecezja Tracji została przekształcona w thema, czyli jednostkę polityczno-wojskową pod dowództwem stratega, który zjednoczył władzę cywilną i wojskową: uczyniono to w celu lepszego zapewnienia obrony przed zagrożeniem ze strony nowego państwa. Nacierając na południe, Słowianie byli jednak w stanie osiedlić się w bardziej pokojowy sposób, nawet w regionach południowych Europy Południowo-Wschodniej, zmieniając w ten sposób skład etniczny znacznej części terytoriów podlegających bezpośredniemu panowaniu Konstantynopola. W najbardziej krytycznym okresie "barbarzyńskich" najazdów Hunów lub Awarów w V i VI w. to właśnie przedstawiciele duchowieństwa chrześcijańskiego organizowali obronę niektórych zamieszkanych ośrodków i podejmowali rozmowy pokojowe z wrogami. Tak więc w pierwszej połowie VI w. biskup miasta Margus (u ujścia rzeki Morawy), mimo że ratował miasto przed odwetem Hunów, podjął decyzję o otwarciu najeźdźcom drzwi twierdzy. W drugiej połowie VI w., w czasie walk cesarza Maurycego (582-602) ze Słowianami i Awarami, mieszkańcy małego miasta Asemus, położonego w regionie nad Dunajem, zorganizowali, z przywilejem cesarza Justina II (565-578), armię specjalnie do ich obrony. Kiedy konstantynopolitański taxiarcha Guentzon próbował zaciągnąć wojska miejskie do swojej armii, nie był w stanie spełnić swego życzenia z powodu oporu stawianego przez biskupa tego miejsca. Sanktuarium poświęcone męczennikowi św. Aleksandrowi Romanusowi (zamordowany pod Maksymilianem) we wsi Druzipera (region Hadrianopolis) zostało zniszczone przez Awarów przed końcem VI w.

TRAZEZJASZ z Eumenii (II w.).: Biskup Eumenii w Azji Prokonsularny, który został stracony w 3. ćwierci II w. Jego imię zachowały dwa starożytne dokumenty: spór apologety Apoloniusza z Montanusem wymienia go jako jednego z męczenników tamtych czasów ; list Polikratesa, biskupa Efezu, do papieża Wiktora, zawiera tę informację: "Jest Trazeasz z Eumenii, biskup i męczennik, który spoczywa w Smyrnie" i dodaje, że Trazeasz, podobnie jak wszyscy biskupi Azji, obchodził Wielkanoc 14 Nisan, czyli inaczej niż w tradycji rzymskiej, aleksandryjskiej czy palestyńskiej.

TRZY ROZDZIAŁY, Spór: W ramach prób zmierzających do osiągnięcia porozumienia z monofizytami, cesarz Justynian wydał ok. 544 r. edykt, którego zachowały się tylko fragmenty, w którym potępił pośmiertnie Teodora z Mopsuestii, Teodoreta z Cyrus i Ibasa z Edessy (Trzy rozdziały), których monofizyci nienawidzili, gdyż byli inspiratorami i zwolennikami Nestoriusza. Zwrócił się do Rzymu o zgodę i, stając w obliczu dwuznaczności papieża Wigiliusza, kazał go aresztować i przewieźć do Konstantynopola, gdzie papież przybył na początku 547 r. Wigiliusz miał czas i okazję skonsultować się z wieloma członkami zachodniego episkopatu; dlatego stawiał duży opór naciskom ze strony otoczenia, tak że 11 kwietnia 548 r. wysłał Iudicatum do patriarchy Menasa z Konstantynopola, w którym potępił Trzy Rozdziały i potwierdził ważność Soboru Chalcedońskiego. Podobnie, przetrwało tylko kilka fragmentów tego dokumentu. Reakcje zachodniego episkopatu były bardzo gwałtowne na tę wiadomość, tak że Wigiliusz następnie odwołał dokument i zażądał zwołania synodu ekumenicznego. Podczas oczekiwania na zebranie się tego organu, Wigiliusz musiał znosić niesprawiedliwości wszelkiego rodzaju, ale jego Constitutum z 14 maja 553 r., chociaż potępiało wiele doktrynalnych twierdzeń zaczerpniętych z pism Teodora z Mopsuestii, odmówiło potępienia jego pamięci, jak również pamięci Teodoreta z Cyrus i Ibasa z Edessy. Ale sobór, który rozpoczął się kilka dni wcześniej w Konstantynopolu, bez udziału papieża, potępił Trzy Rozdziały, a Wigiliusz potwierdził potępienie 8 grudnia 553 r. Reakcje Zachodu były negatywne, zwłaszcza w Afryce i Północnych Italiach. I chociaż w Afryce Justynian narzucił siłą zatwierdzenie potępienia, kościoły w Północnych Italiach oddzieliły się od komunii z Rzymem. Schizma była wspierana z przyczyn politycznych przez Longobardów (Lombardów), którzy wkrótce potem najechali Italię, i pomimo prób przywrócenia jedności kościelnej przez Grzegorza Wielkiego i innych papieży, zakończyła się dopiero pod koniec VII w. (ok. 689 r.), po soborze biskupów z dotkniętych regionów zebranych w Pawii (Ticinum) decyzją króla Cuniperta, za zgodą papieża Sergiusza I.

TYBERIANUS: Hiszpański Pryscylianista z Betyki. Po skazaniu jego dobra zostały skonfiskowane; następnie został wygnany na Wyspy Scilly wraz z Istancjuszem. Jerome wspomina go jako autora dokumentu apologetycznego, napisanego w celu obrony przed oskarżeniem o herezję .

TYBERIUSZ, cesarz (42 p.n.e.-37 n.e.): Tyberiusz Klaudiusz Neron, cesarz rzymski, rządził od 14 do 37 roku. Nie próbował dokonywać nowych podbojów terytorialnych, ale musiał stawić czoła w Rzymie bardzo trudnej sytuacji politycznej, biorąc pod uwagę fakt, że pojawiły się ożywione ruchy ideologiczne przeciwko księstwu i arystokratycznej rodzinie Klaudiuszów. Po nieudanym spisku prefekta pretorianów Sejana (31), Tyberiusz rządził żelazną pięścią, rozpoczynając politykę jedności i zrównania narodów imperium, ze szkodą dla Italii. Podjął środki przeciwko obcym religiom: wygnał Żydów z Italii i zakazał obrzędów druidycznych. Odmówił przyjęcia boskich honorów. Jezus Chrystus żył i umarł za Tyberiusza; według Tertuliana cesarz został poinformowany przez prokuratora Judei, Poncjusza Piłata, o wydarzeniach, które miały miejsce w Palestynie i konflikcie między chrześcijańską wspólnotą Jerozolimy a oficjalnym judaizmem. Tyberiusz, podobnie według Tertuliana , zaproponował Senatowi consecratio Chrystusa i legalność jego kultu, ale ta propozycja została odrzucona. Cesarz Tyberiusz pojawiał się szeroko we wczesnochrześcijańskiej literaturze apokryficznej, w której jest przedstawiany w kategoriach pozytywnych ze szkodą dla Poncjusza Piłata

TIMGAD :Dawna nazwa miasta brzmiała Thamugadi. Stworzone w 100 r. na prośbę Trajana, jego wzór szachownicy obejmował obszar 60 hektarów. Znajdowało się na skrzyżowaniu dróg prowadzących z Lambaesis do Tebessa i z Cirta (Konstantyn) do Aurès, na wyżynach Numidii. Miało tylko cienkie mury obronne, które nie były w stanie stawić oporu Maurom, którzy powstali przeciwko Wandalom na początku VI w. Zniszczyli miasto, które przeżyło jedynie częściowe odrodzenie pod rządami Bizantyjczyków, zanim zniknęło pod piaskami pustyni. Znani są nam następujący biskupi Timgadu: (1) Novatus, który był obecny na Soborze Kartagińskim w 256 r. (Sent. epp. 4); (2) Sekstus, w 320 r. (Gesta apud Zenophilum); (3) Optatus (388-398), zastępca Gildona, obrońca donatyzmu i przywódca, który poległ wraz z Gildonem; (4) jego następca Gaudencjusz, który przemawiał w imieniu donatystów na konferencji w Kartaginie (411); (5) Faustinianus, jego katolicki przeciwnik; (6) Sekundus, który był obecny na konferencji w Kartaginie (484). P. Monceaux, który uważa, że Passio Mammarii ma historyczne podstawy, uważa Wawrzyńca, Faustinianusa, Ziddinusa, Crispinusa i Leuciusa za męczenników Timgadu w 259 r. pogański cmentarz znajduje się przy drodze do Lambaesis; cmentarz chrześcijański, 250 metrów od murów; inna również na Aur?s Road na stronę południową. Poza murami na przedmieściach zachodnich znajdują się również dwie grupy biskupie, katolicka na północy i donatystyczna na południu; na drodze prowadzącej na południe, poza fortem bizantyjskim, stoi kaplica patrycjusza Grzegorza (ok. 645). Wewnątrz miasta w epoce bizantyjskiej zbudowano kilka sanktuariów.

TYMOTEUSZ, Apolinarysta (biskup Berytus, ok. 381-399) : W podziałach, które powstały wśród uczniów Apolinary z Laodycei, Tymoteusz, biskup Berytus (współczesny Bejrut) wydaje się być przywódcą grupy, która znajdowała się po przeciwnej stronie spektrum niż Polemon. Tymoteusz próbował osiągnąć porozumienie z "Wielkim Kościołem": w rzeczywistości podpisał kanony Soboru Konstantynopolitańskiego z 381 r. . Pod koniec panowania Konstancjusza (361) lub na początku panowania Walensa (364), w każdym razie przed śmiercią Atanazego, udał się do Rzymu na polecenie Atanazego i powrócił z epistula canonica do "biskupa" Apolinarego . Około 373 roku, w środku schizmy antiocheńskiej, Tymoteusz szukał, na ile to możliwe, tożsamości, która odróżniałaby apolinaryzm zarówno od starego, jak i nowego nicejskiego: ogłosił anatemy przeciwko Paulinowi, Epifaniuszowi, Diodorowi z Tarsu, a stopniowo także przeciwko Piotrowi z Aleksandrii i Bazyliemu z Cezarei . W 377 roku był już biskupem Berytus; udał się po raz drugi do Rzymu na polecenie Apolinarego, z zamiarem obrony interesów swojej grupy na soborze, który odbył się w tym roku , który potępił apolinaryzm . Leontius z Konstantynopola zachował następujące teksty z pism Tymoteusza : Ep. ad Homonium episcopum, w którym Tymoteusz dystansował się od "synousiastów", to znaczy tych, którzy znajdowali się po drugiej stronie spektrum w ruchu apolinarskim: tam potwierdza nie tylko współistotność wcielonego Chrystusa z naturą ludzką, ale także rozróżnienie Logosu; dwa fragmenty z Katechezy idą w tym samym kierunku . Następnie mamy fragment z Historia ecclesiastica, który zachowuje Ep. ad Iovianum, dzieło przypisywane przez Atanazjańskie rękopisy biskupowi Aleksandrii . Na koniec posiadamy Ep. ad Prosdocium (Lietzmann, ss. 283-286), które jest prawdziwym i właściwym wyznaniem wiary tego ruchu w ramach apolinaryzmu. Zostało przekazane w pismach papieża Juliusza . Zachowały się wersje syryjska i ormiańska oraz fragmenty w łacinie, syryjskim i ormiańskim

TYMOTEUSZ, apostoł (apokryf) : Jeśli chodzi o Tymoteusza, ucznia św. Pawła, znajdujemy fragmenty informacji z listów św. Pawła (1 i 2 Tm) oraz Dziejów Apostolskich. Posiadamy pewne komentarze patrystyczne do dwóch listów do Tymoteusza; po grecku: kompletne komentarze Jana Chryzostoma (plus 2 homilie), Teodora z Mopsuestii, Teodoreta z Cyrrhus, ps.-Jana z Damaszku i autorów, których praca jest fragmentaryczna: Severiana z Gabali i Ekumeniusza ; po łacinie: Ambrozjastera, Pelagiusza i fragmentaryczną pracę Hilarego z Poitiers. Według Hieronioma Tymoteusz był tłumaczem św. Pawła ; po jego śmierci został biskupem Efezu. Istnieje Męczeństwo Tymoteusza, przypisywane Polikratesowi, biskupowi Efezu, w którym zamiast tego przedstawiono opis działalności św. Pawła i św. Jana w Efezie. Po wygnaniu tego ostatniego, Tymoteusz przewodził kościołowi w Efezie i został stracony podczas pogańskiego święta w Katagogii. Dzieło zostało napisane po Soborze Chalcedońskim, broniąc apostolskości Efezu przed rosnącymi roszczeniami Konstantynopola; pierwszym świadkiem tej pracy był Focjusz. Relikwie Tymoteusza pozostały w Efezie do 356 roku; w tym roku zostały przeniesione do Konstantynopola i złożone w Kościele Świętych Apostołów. Prawdopodobnie zostały skradzione przez krzyżowców w 1204 r., ale odnaleziono je ponownie w 1945 r. w Termoli. Ps.-Dionizy Areopagita zadedykował Tymoteuszowi dwa ze swoich dzieł: De divinis nominibus i De mystica teologia; Tymoteusz musiał być obecny na pogrzebie Marii (Jan z Damaszku).

TYMOTEUSZ, uczeń Pawła: Najbardziej poważany uczeń i współpracownik apostoła Pawła; jest wymieniony 17 razy w listach, sześć razy w Dziejach Apostolskich i raz w liście do Hebrajczyków (13:23). W apokryfach pojawia się zaledwie kilkakrotnie. Wspomniano o nim w Acta Titi 6, Acta Petri cum Sim. 4 i w Apokalipsie. Pauli 51. Według Acta Petri 4, gdy Szymon Mag przybył do Rzymu, wspólnota chrześcijańska nie polegała ani na Pawle, ani na Tymoteuszu i Barnabie, którzy zostali wysłani przez Pawła do Macedonii. Według Apokalipsy. Pauli 51, po gniewie Bożym Paweł został przeniesiony na Górę Oliwną, gdzie zastał zgromadzonych apostołów, którym opowiedział, co widział i słyszał, a oni nakazali mu, wraz z Markiem i Tymoteuszem, aby wszystko spisali Według Passio , późnego tekstu zredagowanego w okresie kontrowersji na temat starożytności różnych biskupstw, Tymoteusz głosił kazania i czynił cuda w Efezie, gdzie poganie z tego obszaru go zabili. Euzebiusz również przyjął tradycje, według których Tymoteusz był pierwszym biskupem Efezu i został wymieniony jako taki na Soborze Chalcedońskim . Może być tak, że tradycja ta opiera się na 1 Tm 1:3. Niemniej jednak Polikrates z Efezu odwołał się do tradycji Jana i nawet nie wspomina o Tymoteuszu . Obrzezanie Tymoteusza przez Pawła (Dzieje Apostolskie 16:3) stworzyło liczne trudności teologiczne i egzegetyczne dla Ojców. Ojcowie Kościoła generalnie uzasadniali to jako adaptację do żydowskich uprzedzeń i działanie dokonane w celu uzyskania akceptacji przez Żydów . Punkt ten był również przedmiotem debaty między Augustynem a Jerome′em . Augustyn utrzymywał, że w czasach apostolskich było absolutnie uzasadnione, aby ci, którzy urodzili się jako Żydzi, w swoim przejściu do chrześcijaństwa, traktowali tradycje paternae jako zwyczaje, które zostały im przekazane. Chrześcijanie pochodzenia żydowskiego mogli jednak nadal przestrzegać praw stosowanych w rytuałach; nie dotyczyło to jednak pogan. Według Hieronima prawo nie było już ważne po passio domini. Apostołowie nie mieli prawa decydować, czy ktoś powinien przestrzegać prawa. W fragmentach, w których Pismo mówi, że apostołowie je przestrzegali, Hieronim wyjaśnia, że dotyczyło to albo strachu, jaki mieli przed Żydami, albo faktu, że udawali, że tak robią, aby zyskać przyjaźń Żydów.

TYMOTEUSZ i AQUILA, Dialog: Chrześcijański tekst rzekomej publicznej debaty, która miała miejsce w Aleksandrii w czasach biskupa Cyryla w 1. połowie V w., między chrześcijaninem Tymoteuszem i Żydem Akwilą. Tymoteusz nie jest przedstawiony jako słynny towarzysz Pawła, a Akwila jest odróżniany od biblijnego tłumacza z II w. (w rzeczywistości omawiają tę osobę w pewnym momencie). Istnieją dwie greckie wersje tego dzieła: jedna krótka (RB) i jedna długa (RL); obie pochodzą wyraźnie z końca VI w. i zostały zaadaptowane z zaginionego obecnie oryginału datowanego na początek tego stulecia; obie wersje pochodzą z Aleksandrii. Nawet jeśli oryginał częściowo odzwierciedlał możliwą debatę z czasów Cyryla, to redakcje mogły zawierać elementy z dzieł contra Iudaeos, które zostały skomponowane w Aleksandrii przez pewnego Kosmę i funkcjonowały jako narzędzia misyjne podczas pracy z Żydami z tego obszaru (Jan Moschus, Pratum spirituale 172). Oba odzwierciedlają pod wieloma względami rzeczywistą żydowsko-chrześcijańską debatę. RL jest bardziej znanym z tych dwóch tekstów. Jego długość stanowi prawie połowę Dialogu Justyna Męczennika, który najwyraźniej nie miał na niego żadnego wpływu. Jego sposób cytowania tekstów biblijnych jest interesujący, co czasami ujawnia zależność, w przypadku ST, od Heksapli Orygenesa, a w przypadku ewangelii, być może harmonizującą tradycję. Różne fragmenty biblijne są umiejętnie łączone, przeplatane i dostosowywane między sobą. Na przykład Akwila cytuje Mt 1:16 w taki sposób, że Józef spłodził Jezusa (17:3). W RL, Tymoteusz jest świeckim, dopóki Cyryl nie wyświęci go na diakona, a następnie na prezbitera, zanim Akwila zostanie ochrzczony sam; chociaż w RB Tymoteusz, będący już duchownym od samego początku, zostaje zaproszony przez Cyryla do debaty z Akwilą, a na końcu wielu Żydów i Greków zostaje ochrzczonych przez Akwilę. RB, chociaż jest tylko o połowę krótszy od poprzedniego, zawiera materiał wyłącznie dla niego. Między innymi jest dyskusja o Antychryście z pokolenia Dana i długa mowa wygłoszona przez Tymoteusza o dziesięciu dniach stworzenia świata i siedmiu niebiosach, która ma niezwykłe podobieństwo do starożytnych i średniowiecznych spekulacji żydowskich. Dzieło dzieli materiał z dwoma innymi dialogami: mianowicie greckim Dialogiem Atanazego i Zacheusza z końca IV w. oraz łacińską wersją Debaty między Szymonem Żydem a Tymoteuszem Chrześcijaninem Ewagriusza. Wspólny materiał prawdopodobnie wskazuje, że wszystkie trzy dzieła korzystały ze starożytnego żydowsko-chrześcijańskiego źródła dialogicznego; mianowicie Disputation Between Jason and Papiscus z ok. 140 r., który istniał w łacińskim tłumaczeniu z 1. połowy III w. RL zachowało się również w średniowiecznym tłumaczeniu słowiańskim.

TYMOTEUSZ I, Nestorian (ok. 727-823): Urodzony w 727 lub 728 r. w Hazza (w pobliżu Arbeli, w Iraku) i wykształcony przez mnicha Abrahama bar Dašandāta, zastąpił swojego wuja Jerzego na stanowisku biskupa Beit Bagas, a w 779 r. dzięki kilku manewrom udało mu się zostać wybranym katolikosem, ale zajęło mu dwa lata, aby uzyskać uznanie i zawrzeć pokój ze swoimi przeciwnikami i adwersarzami. Od tego momentu aż do swojej śmierci (823 r.) rządził swoim kościołem ze względnym spokojem. Cieszył się przyjaźnią kalifów Abbasydów i ochroną wybitnych osobistości dworu. Tymoteusz był człowiekiem uczonym: oprócz syryjskiego, znał grecki i arabski, nie był nieświadomy perskiego, języka znacznej części jego trzody, i miał pewną znajomość hebrajskiego. Kochał książki, przepisywał je i kazał przepisywać, a także zachęcał innych do dokonywania tłumaczeń. Zrozumiał, że aby jego kościół był ocalony od apostazji wobec islamu i jakobickiego monofizytyzmu, potrzebował dobrze wykształconego duchowieństwa o nienagannej moralności, kierowanego przez dobrych biskupów i metropolitów. Dlatego też z zapałem poświęcił się nauczaniu i formacji duchowieństwa oraz doborowi godnych pasterzy. Pod jego katolicyzmem kościół nestoriański osiągnął swój szczyt i wysłał misjonarzy do Indii, Chin, Tybetu, Persji i wśród Turków. Następujące teksty z literackiego korpusu Tymoteusza zaginęły: traktat o astronomii, księga pytań i dyskusji z jakobickim patriarchą Jerzym z Be′eltam oraz komentarz do Grzegorza z Nazjanzu. Z prawie 200 napisanych przez niego Listów przetrwało 58. Są one niezwykle ważne dla zrozumienia jego życia, pracy i czasów; pozostaje również apologia chrześcijaństwa wygłoszona przed kalifem (Pytania i odpowiedzi wypowiedziane podczas spotkania Tymoteusza z Al Mahidem, emirem wierzących); teksty kanoniczne (Postanowienia o sądach kościelnych i spadkach; Tomy synodalne). W apologii Tymoteusz potrafił z finezją bronić dogmatów chrześcijaństwa (Trójcy, wcielenia Słowa itd.) bez irytowania emira lub ustępstw na rzecz islamu. Listy często poruszają kwestie dogmatyczne. Tymoteusz był umiarkowanym nestorianinem; używał formuł chrystologicznych, które odrzucali sztywni nestorianie; potwierdzał (prawie tak, jakby był monotelitą) jedność działań w Chrystusie (synergizm); celem wcielenia jest powszechna odnowa; istota ludzka jest poczęta zgodnie z filozofią arystotelesowską; dusze zmarłych żyją w pewnego rodzaju hibernacji aż do dnia sądu; konieczność łaski; do ważności chrztu wymagana jest prawowierna wiara w szafarza (kapłana); Eucharystia jest ciałem Chrystusa; kościół jest pentarchią, w której patriarcha nestoriański posiada prymat.

TYMOTEUSZ I z Aleksandrii (zm. ok. 385): Brat Piotra II z Aleksandrii i kapłan w tym mieście, został konsekrowany na biskupa na początku 381 r., po śmierci brata, i piastował to stanowisko do ok. 385 r. Przybył późno na Sobór Konstantynopolitański (381) i skutecznie sprzeciwił się zarówno wyborowi Grzegorza z Nazjanzu na biskupa Konstantynopola, jak i, bez powodzenia, trzeciemu kanonowi, który sankcjonował drugie miejsce honorowe Konstantynopola po Rzymie, ze szkodą dla Aleksandrii. Był bardzo oddany promowaniu życia monastycznego. Z jego pism przetrwało 18 kanonów dotyczących dyscypliny kościelnej.

TYMOTEUSZ II z Aleksandrii (Ailouros lub Aelurus) (zm. 477). :Kapłan Aleksandrii w czasach Dioskora, nazywany "Kotem" z powodu szczupłości. Był obecny na Soborze Efeskim ze swoim biskupem w 449 r. Pozostał wierny Dioskorowi nawet po tym, jak został zdetronizowany na mocy decyzji Soboru Chalcedońskiego (451) i zorganizował monofizycką opozycję w Egipcie razem z Piotrem Mongusem. Kiedy ta opozycja, po śmierci prochalcedońskiego cesarza Marcjana (457), podżegała do zamordowania Proteriusza, chalcedońskiego następcy Dioskora, przez rozwścieczony tłum, Tymoteusz, który został konsekrowany na biskupa krótko przedtem przez zwolenników monofizytów, umocnił swoją władzę i aktywnie działał na rzecz swojej partii. Ale ta działalność i jego doktrynalne stanowisko przeciwko decyzjom Soboru Chalcedońskiego i Tomu Leona Rzymskiego skłoniły cesarza Leona I do wygnania go z Aleksandrii (460) i wysłania na wygnanie najpierw do Paflagonii, a następnie na Krym (w pobliżu Ukrainy). Dopiero w 475 r., po przybyciu promonofizyckiego uzurpatora Bazyliskusa, Tymoteusz został odwołany. Przyjęty z honorami w Konstantynopolu przez cesarza, ale nie przez patriarchę Akacjusza, zwołał promonofizycki sobór w Efezie, a następnie powrócił do Aleksandrii, gdzie ponownie został ustanowiony na swojej własnej stolicy biskupiej. Następne środki antymonofizyckie podjęte przez cesarza Zenona nie zostały wykonane na czas, aby na niego wpłynąć, ponieważ zmarł w 477 r. Jego głównym dziełem było obszerne obalenie Soboru Chalcedońskiego, które przetrwało do naszych czasów w kompletnym ormiańskim tłumaczeniu, które zostało następnie zredagowane w Lipsku w 1908 r. bez dodawania tłumaczenia na język nowożytny. Dwa inne krótkie dzieła, jedno przeciwko Chalcedonowi, a drugie przeciwko Tomus ad Flavianum Leona, przetrwały do naszych czasów w syryjskim tłumaczeniu; drugie jest nieopublikowane; fragmenty z pierwszego zostały zredagowane w PO 13, wraz z fragmentami Historii kościelnej. Niektóre z jego listów zostały opublikowane. Homilia na Skale, skomponowana w koptyjskim, jest fałszywa. Tymoteusz był zwolennikiem umiarkowanego monofizytyzmu, typu, który został później rozwinięty przez Sewera z Antiochii i który był szczególnie charakteryzujący się wrogością wobec Soboru Chalcedońskiego i Tomus ad Flavianum Leona, które oba były uważane za nestoriańskie w tendencji. Podążając śladami Cyryla Aleksandryjskiego, utrzymywał, że istnieje tylko natura wcielonego Logosu, o ile człowieczeństwo przyjęte przez Logos, pozbawione własnej specyficznej hipostazy i niezdolne do istnienia w sobie i z siebie, nie może być nazwane naturą. To człowieczeństwo jest jednak kompletne i nienaruszone i zjednoczone z naturą boską bez zmiany lub pomieszania, tak że Chrystus, stając się wcielonym i stając się istotą ludzką według ekonomii, jest współistotny i spokrewniony z innymi istotami ludzkimi według ciała, chociaż jest współistotny z Bogiem według natury. Na podstawie tego zjednoczenia Tymoteusz, podobnie jak w przypadku Cyryla Aleksandryjskiego, może stwierdzić, że Logos, chociaż pozostał niecierpiący w naturze boskiej, cierpiał na krzyżu dzięki ciału, które przyjął.

TYMOTEUSZ IV (III) z Aleksandrii (517-535): Monofizycki patriarcha Aleksandrii, antychalcedoński następca Dioskora II. Dlatego sprzeciwiał się Tomus ad Flavianum Leona Wielkiego i chalcedońskiemu wyznaniu wiary (Ewagriusz, HE IV,4). Jako przyjaciel Sewera z Antiochii, z obawą dostrzegł, że Julian z Halikarnasu miał coraz większą liczbę zwolenników (Liberatus, Breviarium 19). Niemniej jednak z głównych źródeł można wywnioskować, że był oportunistą: czasami sprzyjał Sewerowi, innym razem Julianowi . Wspierał chrystianizację Egiptu, mianując biskupem Philae. Po jego śmierci w monofizyckim kościele w Aleksandrii wybuchła schizma między jego następcą Teodozjuszem a Gajanem. Z dzieł Tymoteusza zachowały się: kompletna homilia w syryjskim i fragmenty innych homilii w języku greckim w Topografii Kosmasa Indykopleustesa.

TYMOTEUSZ z Aleksandrii (V w.): Archidiakon Aleksandrii w 412 r., wydaje się być autorem oryginalnego greckiego tekstu Historia monachorum w Aegypto lub Liber de vitis patrum. Jeśli tak jest, Tymoteusza można by utożsamić z jednym z siedmiu młodych mnichów, a konkretnie z diakonem, który udał się do egipskich mnichów i spisał po grecku relację z wizyty i usłyszanych opowieści. Sozomen przypisuje napisanie tej relacji Tymoteuszowi, biskupowi Aleksandrii (zm. 385 r.), ale wydaje się bardziej prawdopodobne, że dzieło to należy przypisać archidiakonowi miasta o tym samym imieniu. Łaciński tekst Historia monachorum, którego autorem jest Rufin , przedstawia warianty zależne zarówno od osobistej interwencji Rufina, jak i od faktu, że mógł on wykorzystać oryginalny tekst, który różnił się od tego, który przetrwał w rękopisach, co pozwala nam zidentyfikować trzy greckie wersje (patrz Historia monachorum).

TYMOTEUSZ z Antiochii : Jeden z pseudonimów używanych przez prezbitera Leontiusa z Konstantynopola (VI w.). Tymoteusz jest znany z napisania Sermo in crucem et in transfigurationem, wielkopostnej homilii o ukrzyżowaniu i Przemienieniu, przypisywanej w przeszłości Tymoteuszowi, prezbiterowi Jerozolimy (Capelle), a ostatnio ponownie przypisywanej działalności homiletycznej Leontiusa z Konstantynopola

TYMOTEUSZ z Konstantynopola (VI-VII w.): Tymoteusz znany jest jedynie z dzieła, które przypisuje mu tradycja rękopisów: De iis qui ad ecclesiam accedunt lub De receptione haereticorum, poświęconego prezbiterowi Janowi. Oprócz identyfikowania go jako prezbitera "Wielkiego Kościoła" (Hagia Sophia), kilka rękopisów odnosi się do niego również jako do scaevophylax ("skarbnika") Kościoła Matki Bożej z Chalkopratii w Konstantynopolu, tytułu, który inne kodeksy przypisują jednak adresatowi krótkiego dzieła, mianowicie Janowi. W wyżej wymienionym dziele Tymoteusz przede wszystkim wyróżnia pokutujących heretyków na trzy grupy (taxeis), którzy są przyjmowani do Kościoła katolickiego: tych, którzy muszą przyjąć chrzest; tych, którzy są namaszczani olejem; i wreszcie tych, od których wymaga się jedynie wyrzeczenia się własnej i wszelkich innych form herezji. Ponadto w omówieniu pierwszej kategorii wymienia i krótko opisuje 26 sekt heretyckich: od tascodrugi (lub ascitae lub ascodrugitae) do Melchizedekian, skupiając się zwłaszcza na manichejczykach. Do drugiej kategorii zaliczają się jednak następujące grupy: kwartodecymani, nowacjanie, sabatianie, arianie, macedończycy lub pneumatomachi i apolinaryjczycy; na końcu, w trzeciej kategorii umieszczani są zwolennicy Meletiusza, nestorianie i Eutyches. Następnie pod tytułem "Krótkie sprawozdanie" (Brevis narratio) - w celu przedstawienia różnych odłamów herezji acefalów lub teopaschitów - znajduje się lista różnych frakcji monofizytów podzielonych na dwa główne wyznania: teodozjanie (którzy z kolei dzielili się na agnoetae, paulianistów [paulian], tryteistów, gaianitów lub julianitów [aftartodoketystów], dioskorianów itd.) i marcjanitów (mesalian, euchitów, entuzjastów i eustacjan). Praca kończy się krótkim traktatem O schizmach tzw. diakrynomeni (Haesitantes), wymieniającym 12 sekt antychalcedońskich, wśród których znajdują się różne frakcje religijne wymienione w kolejności pierwszeństwa, ze szczególnym uwzględnieniem różnych niuansów severitae lub severian. Praca Tymoteusza po II Soborze konstantynopolitańskim (553) wydaje się jednak być napisana przed pojawieniem się monoteletyzmu. "Nie ma lepszego źródła niż te strony, które pozwalałoby dostrzec zakres heterodoksyjnych sekt, które działały na marginesach, a czasami w sercu Kościoła bizantyjskiego około roku 600".

TYMOTEUSZ Jerozolimski (VI w.) : Kapłan i kaznodzieja. Nie jest jasne, czy rzeczywiście istniał, czy też był to jedynie pseudonim literacki. W tradycji rękopisów pojawia się jako autor dwóch homilii na święto prezentacji: Oratio in Symeonem, która zachowała się dla nas w wersji greckiej i gruzińskiej, oraz In occurum Domini, poświadczonej tylko w języku gruzińskim. Na podstawie osobliwości stylistycznych, które można wyróżnić w pierwszej z nich (wyrafinowane słownictwo, formuły charakterystyczne dla wprowadzania cytatów biblijnych i innych procedur oratorskich), uczeni postanowili przypisać Tymoteuszowi Jerozolimskiemu autorstwo czterech innych homilii (Capelle). Są to kazanie In Crucem et in Transfigurationem, przypisywane przez rękopisy "Tymoteuszowi, kapłanowi z Antiochii" oraz trzy przemówienia pseudo-Atanazjana przypisywane obecnie Proklusowi z Konstantynopola (In nativitatem Praecursoris; in Elisabeth et in Deiparam; In censum sive descriptionem S. Mariae et in Iosephum; In caecum a nativitate). Pierwsze dwa z tych przemówień są nadal uważane za przeróbki homilii Amfilochiusza z Ikonium, być może tego dzieła Tymoteusza z Jerozolimy (Caro). Niemniej jednak różnorodność atrybucji spowodowała, że uczeni zaczęli dyskutować nad tożsamością autora. Ostatnio utrzymywano, że teksty te stanowią część obszernej kolekcji homiletycznej, której początki sięgają Leoncjusza z Konstantynopola; Tymoteusz z Jerozolimy byłby jedynie pseudonimem używanym przez tę osobę w celu rozpowszechniania własnej pracy (Sachot). Teza ta nie spotkała się z dużym konsensusem, ale pozostają pewne wątpliwości co do zakresu korpusu i otoczenia homilii, dla których zaproponowano również kontekst antiocheński. Tymoteusz z Jerozolimy zwrócił również uwagę teologów na stwierdzenie z Oratio in Symeonem (PG 86, 245 CD), rozumiane przez niektórych jako najstarsze świadectwo patrystyczne na rzecz cielesnego wniebowzięcia Marii. Fragment ten ogranicza się jednak do potwierdzenia nieśmiertelności Dziewicy "aż do dnia dzisiejszego" i jej przeniesienia do nieba. B. Capelle argumentował, że trzy homilie ps.-Atanazja należą do tego samego kaznodziei. M. Sachot, za którym podąża S.J. Voicu, wykazał, że pięć homilii należy do prezbitera Leontiusa z Konstantynopola.

TESALONIKA

I. Miasto i chrześcijaństwo - II. Archeologia.

I. Miasto i chrześcijaństwo. Tesalonika (dzisiejsze Saloniki) została założona w 316/315 r. p.n.e. przez Kasandra, który nadał miastu nazwę swojej żony, siostry Aleksandra Wielkiego. Prawie idealne położenie geograficzne miasta przyczyniło się do jego szybkiego rozwoju i natychmiast po rzymskim podboju Macedonii (186 r. p.n.e.) stało się stolicą drugiego z czwartych autonomicznych okręgów, na które podzielono całe terytorium; miasto później stało się stolicą całej eparchii Macedonii (146 r. p.n.e.) z wyjątkowym tytułem "wolnego miasta". Tesalonika zawsze wyróżniała się przez cały okres rzymski ze względu na swoją doskonałą pozycję handlową i polityczną, zyskując coraz większe uznanie Rzymu z tytułem strażnika świątyni (ne?koros) - w rzeczywistości miała zaszczyt gościć świątynię cesarską - a później z tytułem "rzymskiej kolonii". W epoce tetrarchii (300 r. n.e.) miasto osiągnęło szczyt rozkwitu jako siedziba Cezara Galeriusza, który ozdobił je wieloma budynkami. Język używany w okresie rzymskim pozostał grecki, o czym świadczą dokumenty epigraficzne. Religia, która na początku była wyłącznie helleńska, powoli podupadła w kierunku synkretyzmu z innymi obcymi bóstwami, aż do pojawienia się religii chrześcijańskiej na początku IV w. Kiedy w 50 r. n.e. apostoł Paweł dotarł do miasta, uznał, że teren nadaje się do głoszenia nowej wiary. W kolejnych wiekach miasto zostało oznaczone jako centrum, w którym przywódcy okolicznych kościołów spotykali się, aby doświadczyć klimatu wybitnej religijności, o czym wspomniał arcybiskup miasta Aecjusz na synodzie w Sardice (343). Po zetknięciu się z tym środowiskiem Teodozjusz Wielki (379-395) również postanowił oficjalnie przyjąć chrześcijaństwo i tutaj w 380 r. ogłosił dekret, w którym uznano decyzje Soboru Nicejskiego i potępiono arianizm. Kiedy w 390 r. w Tesalonikach wybuchł bunt, represyjne środki cesarza spowodowały masakrę w cyrku. Ambroży nałożył na niego publiczną pokutę. Ponieważ Tesalonikę stanowiły centrum ważnej sieci drogowej i punkt styku greckiego Wschodu z łacińskim Zachodem, otrzymały już pierwszą ewangelizację w epoce apostolskiej. Na początku swojej drugiej podróży misyjnej, w pierwszych miesiącach roku 50, Paweł, po wygłoszeniu kazania w Filippi (Dzieje Apostolskie 16), gdzie już spotkał się ze sprzeciwem ze strony Żydów, którzy sprawili mu "cierpienie i obelgi" (1 Tes 2:2), udał się z Sylasem (Dzieje Apostolskie 16:25-17:4), zwanym również "Sylwanem", i Tymoteuszem w stronę Tesalii i, przechodząc przez Amfipolis i Apollinię, dotarł do Tesaloniki. Tam w synagodze przez trzy kolejne szabaty objaśniał Święte Pisma, wykazując, że Jezus był Mesjaszem. Niektórzy Żydzi uwierzyli i przyłączyli się do Pawła i Sylasa; przyłączyło się do nich również "wielu pobożnych Greków i niemało przedniejszych kobiet" (Dzieje Apostolskie 17:4). Żydzi, będąc zazdrośni, namawiali niektórych ludzi do usunięcia Pawła i Sylasa z miasta, ale oni już uciekli nocą do Berei, aby następnie udać się do Aten, gdzie Paweł posłał po Sylasa i Tymoteusza (Dz 17,15; 18,5), którzy następnie wrócili do Tesaloniki (1 Tes 3,1). W Tesalonikach Paweł założył drugą wspólnotę chrześcijańską w Europie, po Filippi. Z Aten Paweł napisał Pierwszy List do Tesaloniczan, po którym Tymoteusz, który został wysłany z Aten do Tesaloniki, poinformował go o stanie tamtejszej wspólnoty chrześcijańskiej, która była prześladowana przez Żydów, ale była zdecydowana w swojej wierze. Kilka miesięcy później, jak się wydaje, Paweł napisał Drugi List do Tesaloniczan. Wspólnota chrześcijańska rozwinęła się później (patrz edykt Antoninusa Piusa [138-161] wspomniany przez Melitona z Sardes). Podczas prześladowań Dioklecjana, w 304 r., siostry Agape, Chione i Irene poniosły tam męczeńską śmierć , o których mowa w Martyrologium Hieronima z 1 kwietnia oraz w Brewiarzu syryjskim dla 2 kwietnia (Passio graeca). Za panowania cesarza Galeriusza (305-311) Agatopos i Teodulus zginęli męczeńską śmiercią, o czym wspomina się 4 kwietnia (Synaxarium Ecclesiae Constantinopolitanae, 583). Czczono tam także męczennika Demetriusza . Dawid (ok. 535) i Teodora (ok. 893) byli także świętymi z Tesaloniki. Listy biskupów są fragmentaryczne, w wyniku czego przed IV w. jest pewne bardzo niewiele imion. Pierwszym biskupem był prawdopodobnie Arystarch, uczeń Pawła. Biskup Demetriusz, patron miasta, zginął śmiercią męczeńską w 290 lub 306 r. Metropolita Aleksander uczestniczył w Soborze Nicejskim (325) i poświęceniu bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie (335) . Po 379 r. Macedonia, chociaż zjednoczona ze Wschodem, pozostała pod patriarchatem Rzymu; metropolici Tesaloniki od 382 do 389 r. byli wikariuszami apostolskimi dla wschodniego Illyricum. Po soborze zwołanym w Kapui w 391 r. pod przewodnictwem papieża Syrycjusza (384-399), który zajął się kwestiami podniesionymi przez Bonosusa, biskupa Naissos w Dacji Dolnej, który zaprzeczył dziewictwu Marii i powtórzył trynitarne błędy Fotyna z Sirmium, biskupi Illyricum dokładniej zbadali nauki Bonsosusa: w tym celu Anazy, arcybiskup Tesaloniki, zwołał i przewodniczył soborowi, który zajął się również ważnością święceń dokonanych przez Bonozusa, po tym jak został zdetronizowany przez Sobór w Kapui. Ambrozjusz , który monitorował postępy soboru i odroczył osąd nad Bonozusem Anizjuszowi, napisał do Bonozusa, który był zobowiązany do podporządkowania się decyzjom soboru. W 518 r. odbył się kolejny sobór w Tesalonikach. Od 649 r. Tesalonika weszła w konflikt z Rzymem, w wyniku czego w 732 r. cesarz Leon III oddzielił Ilirię od Rzymu. Tesalonika, ojczyzna Cyryla i Metodego, od 820 r. była centrum ewangelizacji Słowian.

II. Archeologia. Od czasów Teodozjusza Wielkiego, pierwsze chrześcijańskie budowle zostały zbudowane w Tesalonikach, a następnie rozbudowane i bogato zdobione. Św. Jerzy (tzw. Rotunda). Rotunda, jak jest lokalnie nazywana ze względu na swój kolisty układ, będąc współczesną łukowi triumfalnemu Galeriusza, pochodzi z końca III w. lub z pierwszych dekad IV w. Pod koniec IV w. i w połowie V w. została przekształcona w kościół poprzez dodanie ogromnego okrągłego korytarza. Główne wejście zostało przeniesione na stronę wschodnią; dodano apsydę i ozdobiono ją wewnątrz wspaniałymi mozaikami. Okna i rozety ukazują proste motywy, które można znaleźć również na mozaikach podłogowych: w różnych pozycjach i nieregularnych odległościach ptaki, kosze pełne owoców i pojedyncze owoce przedstawione w jaskrawych kolorach znajdują się na złotym lub srebrnym tle; nawet ramy są ożywione przez zwierzęta, ptaki i owoce. Główna dekoracja znajduje się w sklepieniu kopuły, która jest podzielona na dwie sekcje: pierwsza, przez architekturę oprawiającą różnych świętych; druga wypełnia pozostałą powierzchnię. W architekturze można znaleźć eksedry, które otaczają ołtarze, a ich formy przypominają strukturę grobowca Petry i świątyni Dionizego i Baalbeku. Na podstawach i cokołach tych niesamowitych konstrukcji znajdują się męczennicy w postawie modlitewnej ukazani w całości i zwróceni w stronę widza. Duże kompozycje mozaikowe, niegdyś umieszczone nad tym obszarem, zostały utracone; z tego, co pozostało, można jednak odtworzyć ich ogólny schemat: 22 postacie wypełniały całą powierzchnię, która jest dziś jałowa; na górze biegły pasy przedstawiające niebiański łuk; inny pas był ozdobiony niebieskimi gwiazdami na złotym tle i ozdobnym wieńcem z liści i owoców. W centrum, podtrzymywany przez czterech aniołów, stoi Chrystus w akcie błogosławieństwa. Apsydę zdobi fresk przedstawiający wniebowstąpienie Chrystusa, podzielony na dwie części: w górnej części Chrystus znajduje się na świetlistej aureoli, flankowany przez dwóch aniołów; w dolnej części modląca się Dziewica znajduje się między dwoma aniołami, otoczona przez apostołów. Fresk pochodzi z IX w. Mon? Latomou (Hosios David). Mały kościół Mon? Latomou, znany dziś pod nazwą "Hosios David", pochodzi z połowy V w. Budynek, z którego pozostała tylko zachodnia część, pierwotnie miał kształt greckiego krzyża z kopułą. Mozaika apsydy przedstawia wizję Ezechiela: Chrystus, młody mężczyzna bez brody, siedzący na niebiańskim łuku, jest owinięty dużą i przezroczystą aureolą; w czterech głównych punktach znajdują się symbole ewangelistów, którzy podnoszą ewangelie; u stóp Chrystusa znajdują się cztery rzeki Edenu: Piszon, Gichon, Tygrys i Eufrat, których wody wpływają do rzeki Kebar, która rozwija się samotnie, niebiesko i pełna ryb; pośrodku wód, obok stóp Chrystusa, personifikacji rzeki, brodaty mężczyzna wyłania się z wody plecami; w lewym rogu znajduje się Ezechiel, więzień w krainie Chaldejczyków, na brzegach rzeki Kebar; w prawym rogu, wewnątrz jaskini wykutej w skale, Habakuk czeka na słowo Boże. Artysta pokazuje się jako mistrz nie tylko pod względem kolorów i ogólnego projektu dzieła, ale także pod względem ciężkich efektów psychologicznych form. Silny ekspresyjny realizm w przedstawieniu burzy i klimatu wzburzenia charakteryzuje wizję Ezechiela, podczas gdy cicha pogoda ducha i postawa głębokiej medytacji jaśnieją z twarzy i pozycji Habakuka. Św. Demetriusz. Najważniejszym zabytkiem miasta, związanym z historią narodową Grecji, jest bazylika św. Demetriusza, która składa się z pięciu naw z transeptem i została zbudowana na miejscu oratorium lub martyrium na początku V w. Ówczesny eparcha Illyricum, Leontius (412-413), po uzdrowieniu dzięki interwencji świętego, z wdzięczności chciał zbudować kościół, który byłby go godny. Kościół, który został zniszczony przez pożar w 1. połowie VII w., został odbudowany niemal natychmiast po tym i w kolejnych wiekach zachował swój splendor pomimo przebudów i grabieży dokonanych przez Saracenów, Normanów, Franków i Turków. Kiedy na początku V w. duża bazylika powstała dzięki pracy Leontiusa, wiele części starych term, zarówno dlatego, że elementy architektoniczne były niezbędne, jak i dlatego, że te podziemne elementy były ściśle związane z uwięzieniem i męczeństwem św. Demetriusza, zostały włączone do nowego budynku, a zwłaszcza do krypty. W tym samym czasie stare rzymskie konstrukcje, z odpowiednimi uzupełnieniami i modyfikacjami, służyły jako podfundamenty apsydy, transeptu i ogólnie całej wschodniej części bazyliki. Nawa główna, przedsionek i część ołtarza zostały pokryte polichromowanym marmurem. W nawie głównej, oprócz tej dekoracji, ornamentacja w opus sectile przedstawiała różne motywy geometryczne i kwiatowe. Bardziej cenny marmur zdobił trabelon, całkowicie pokryty zieloną tkaniną, zawieszony w dolnej części wśród małych turkusowych kolumn. Należy zauważyć, że różnorodność kapiteli jest wyjątkowa: reprezentowane są tam wszystkie typy wczesnochrześcijańskich kapiteli, od teodozjańskich po faliste i stylizowane liśćmi poruszanymi przez wiatr; kapitele filarów mają dekorację ptaków pijących z wazonów. Cancelli, które pochodzą z V i IX w., również prezentują niezwykłą różnorodność. Dekoracja malarska nie podąża za konkretnym planem: w wielu miejscach, aby zrobić miejsce przedstawieniom mozaik i fresków, płyty dekoracji marmurowej zostały usunięte, chociaż niepożądane kompozycje lub obrazy zostały pokryte marmurem. Mozaiki pochodzą z okresu od V do IX w. lub co najwyżej z X w. Mozaika z uzdrowieniem dzieci, która znajduje się na zachodniej ścianie nawy południowej, i anioł, który jest wszystkim, co pozostało z przedstawienia na zachodniej ścianie nawy północnej, pochodzą z V w. do VII w. należą mozaiki fundatorów na północnej fasadzie filaru NE ołtarza, scena św. Demetriusza z dwójką dzieci na zachodniej fasadzie filaru NE ołtarza, mozaika św. Demetriusza z biskupem na zachodniej fasadzie filaru SW apsydy, przedstawienie świętego z czterema duchownymi w północnym sektorze tribelonu, które zachowało się w dobrym stanie, mozaika św. Demetriusza, która jest obecnie chroniona w kaplicy krypty (jednej z najważniejszych, ponieważ dotyczy przebudowy kościoła w VII w. i nosi imię eparchy, który w tym okresie rządził Illyricum), oraz mozaika św. Sergiusza na fasadzie filaru SE ołtarza. Mozaika Madonny ze św. Teodorem, która znajduje się na fasadzie filaru NE apsydy, pochodzi z końca IX lub początku X w. Do dziś zachowało się niewiele fragmentów w dobrym stanie: najbardziej godny uwagi jest ten znajdujący się na ścianie bazyliki i datowany jest na VII w. Acheiropoieta. Zbudowany najwyraźniej po potępieniu Nestoriusza przez Trzeci Sobór Powszechny (431), kościół wziął swoją nazwę od ikony Madonny z Dzieciątkiem, która następnie została cudownie przekształcona w Madonnę stojącą w modlitwie bez Dzieciątka. Ponieważ niektórzy uważali, że ta przemiana nastąpiła bez udziału malarza, ikonę nazwano Acheiropoieta, "wykonaną bez rąk ludzkich". Bazylika z trzema nawami podzielonymi kolumnami stojącymi na szerokich stylobatach utraciła marmur, który pokrywał wszystkie ściany; niemniej jednak jest to jeden z niewielu wczesnochrześcijańskich kościołów, który zachował nienaruszone wiele elementów architektonicznych (kolumny, kapitele teodozjańskie, ramy itp.). Jedyne mozaiki, które przetrwały, to te, które pokrywały wewnętrzne obramowania łuków kolumn. Dekoracja trzech łuków tribelonu na złotym tle prezentuje dużą różnorodność kolorów, wzorów i form. Mozaiki Acheiropoieta należą do najważniejszych z V w.; obecność niektórych motywów, takich jak lotos, ujawnia technikę, jak w przypadku mozaiki św. Jerzego, która nadal znajdowała się pod wpływem sztuki klasycznej.

TESALIA : Kiedy Delficki Związek Amfiktioniczny został zrekonstruowany w epoce Augusta, termin Tesalia nabrał nowego znaczenia politycznego. Termin ten miał odnosić się do regionu rozciągającego się od Termopil do Olimpu, aż po Perrebię. Za cesarzy Hadriana (117-138) i Antoninusa Piusa (138-161) Tesalia została administracyjnie przyłączona do Macedonii: obie prowincje były rządzone przez jednego gubernatora, chociaż w szczególnych okolicznościach Tesalia miała własnego administratora i była nazywana "eparchią". W rękopisie znanym jako Laterculus Veronensis, który przedstawia obraz imperium w czasach Dioklecjana, Tesalia stanowi część jednej z 12 diecezji, mianowicie diecezji Mezji, i stanowi eparchię z autonomiczną administracją. W tym okresie przyłączono ostatnie pozostałe niezależne państwo, mianowicie Magneti, aby eparchia Tesalii mogła osiągnąć maksymalny zasięg geograficzny. W tej epoce granice Tesalii obejmowały zatem Górę Olimp na północy, w rejonie Pirgetus; dolinę rzeki Titharesios (obecnie Sarant?poros) na zachodzie; grzbiet gór Khasiá i masyw Pindus, oddzielający Tesalię od Epiru; dolinę Spercheios na południu i Morze Egejskie na wschodzie. Później, a dokładniej około połowy IV w. n.e., jak wynika z katalogu określanego jako Breviarium, Macedonia stała się niezależną diecezją obejmującą eparchie Macedonii, Tesalii, Achai, dwóch Epirów itd. Ten porządek administracyjny pojawia się w Notitia dignitatum, gdzie znajduje się potwierdzenie, że diecezja Macedonii składała się z sześciu eparchii, wśród których była Tesalia. W tym okresie Tesalia była objęta archontem (praeses) i należała do najszerszego regionu administracyjnego Praefectura praetorio per Illyricum. W V w., a konkretnie w 417 r., Paweł Orozjusz w swoim wyliczeniu eparchii uwzględnił Tesalię po wpisie dotyczącym Macedonii: Macedonia habet ab Oriente Aegaeum mare, a Borea Thraciam... a meridie Achaiam. Eunapius podaje również, że Macedonia i Tesalia były połączone z Tracją. Podobnie Zosimus zauważa, że przejście prowadzące z Tesalii do Nikopolis w Epirze przecina, wzdłuż osi N-W, źródła Peneios w Pindosie. Główny VI-wieczny źródło: Synekd?mos Heroklesa, fundamentalne dzieło geografii politycznej na lata poprzedzające 537 r. n.e., zintegrowane z pismami Prokopiusza i odkryciami archeologicznymi. Według Synekd?mos Heroklesa eparchia Tesalii, rządzona przez h`gemw,n, stanowiła część Praefectura praetorio per Illyricum; miasta Diocletianopolis i Cezarea należą do niej. Oznacza to, że Tesalia rozciągała się na północny zachód - w porównaniu do jej rozszerzenia w czasach Dioklecjana - biorąc pod uwagę, że Diocletianopolis znajdowało się w pobliżu jeziora Kastori?, a Cezarea znajdowała się 16 km na południe od Kozani, zgodnie z lokalizacją ustaloną przez A. Keramopoulosa. W VIII w. stwierdzenie "Tesalia i eparchia Tesalii" pojawia się w wielu dziełach literackich i historycznych; autor Kosmografii zauważa, że Tesalia graniczyła z Macedonią i w innym przypadku używa wyrażenia: Patria que dicitur Ellas Thessalie, w ten sposób geograficznie łącząc Hellas i Tesalię. Źródła literackie, jak również znane nam do tej pory znaleziska archeologiczne wskazują, że do IV w. Tesalia istniała w warunkach dobrobytu. W 376 r. n.e. została jednak podporządkowana Scytom, o czym świadczy Eunapiusz. Jej położenie geograficzne, chociaż marginalne w stosunku do celów politycznych Cesarstwa Bizantyjskiego, było nadal takie, że odczuwała wielkie zamieszanie, które dotknęło Półwysep Bałkański; jej znaczenie dla ruchu morskiego zagrażało jej losowi. Najazdy plemion germańskich i Hunów w pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej doprowadziły do radykalnej modyfikacji struktury miejskiej i porządku demograficznego, na co wpływ nowej religii chrześcijańskiej był w innym przypadku duży, która w tym czasie stała się oficjalną religią imperium. Najazdy słowiańskie w VI w. a następnie arabskie najazdy przyniosły zniszczenia, jak wyraźnie stwierdza Kronika założenia Monemvasii: "Podczas innego najazdu cała Tesalia i Hellada zostały zniszczone". Ekspansja słowiańska w Tesalii jest również wspomniana w Cudach św. Demetriusza, gdzie podany jest opis oblężenia Tesaloniki (VII w.). Z tego samego źródła dowiedzieliśmy się również, że w latach 675-677 oblężeni starali się kupić zboże od Słowian belegezyckich z Teb Phthiotides i Demetrias. Od wczesnych lat ery chrześcijańskiej do VII w. wiele miast rozkwitało w eparchii Tesalii. Niektóre z nich były stale wymieniane przez źródła; inne jednak zostały całkowicie zignorowane przez dokumenty spisane po VII w. Niektóre nadal zachowują starożytną nazwę, chociaż inne ją zmieniły. Jedno z najważniejszych miast Tesalii, Larisa, nadal zachowuje zarówno starożytne miejsce, jak i swoją pierwotną nazwę. W okresie wczesnej ery chrześcijańskiej miasto osiągnęło swój największy splendor; łańcuch murów oddzielał akropol od niższych dzielnic. Twierdza na akropolu została wzniesiona w pierwszych latach ery chrześcijańskiej. Stojąc na schematycznej rekonstrukcji Tabula Peutingeriana, musiała posiadać dwoje drzwi. Nic nie pozostało z murów, a żadne pozostałości fundamentów nie zostały do tej pory odkryte. W starożytności odkryto fragmenty kolumn i innych elementów architektonicznych na wzgórzu zamkowym, ale do 1978 roku nie znaleziono żadnego budynku. W tym roku odkryto pozostałości chrześcijańskiej bazyliki z trzema nawami o wyjątkowych wymiarach. Jej datowanie nie jest jeszcze znane, ale badania nie zostały jeszcze ukończone; odnaleziono jednak interesujący napis z imieniem Achillesa, pierwszego metropolity Larissy, który być może może odnosić się do fundacji tej samej bazyliki. Podczas wykopalisk archeologicznych odkryto również dwa wyjątkowo interesujące grobowce, z których jeden musiał należeć do ważnej postaci, biorąc pod uwagę, że został znaleziony w sektorze północnym świątyni w obszarze ołtarza. Innym ważnym odkryciem był cmentarz, znaleziony obok bazyliki, który wydaje się być używany wiele razy. Dlatego utrzymujemy, że pierwsza faza chronologiczna cmentarza odpowiada założeniu sanktuarium i że był to szereg grobowców, które funkcjonowały jako depositio ad sanctos. W tym samym okresie odkopano pozostałości innej bazyliki, w pobliżu jednej z centralnych dróg miasta. Miała ona również duże wymiary, większe niż bazylika odkryta na wzgórzu twierdzy. Była to majestatyczna budowla, która, podobnie jak inne odkryte do tej pory, znajdowała się w centrum Larissy. Ściany zdobiły freski, a podłogi mozaiki o motywach geometrycznych. W zachowanej części narteksu mozaikowa powierzchnia jest również ozdobiona dwoma pawiami zwróconymi ku sobie z amforą pośrodku. Dekoracja jest prostopadła do osi kościoła i znajdowała się dokładnie przed centralnym wejściem. Pozostałe części bazyliki nie zostały jeszcze odkryte i można je znaleźć prawdopodobnie pod starożytnymi budynkami, które znajdowały się wzdłuż centralnej drogi miejskiej. Oba budynki należały, naszym zdaniem, do epoki Achillesa, to znaczy do pierwszej połowy IV w.; jak dowiadujemy się z Synaksarii, ozdobił on miasto Larisa cudownymi budowlami, które były bogate w elementy religijne i dekoracyjne. Niestety, badania nad miastem w okresie wczesnego chrześcijaństwa są niedawne, a odkrycia dotyczące tego okresu są skąpe. Informacje uzyskane do tej pory świadczą jednak o tym, że nawet to starożytne miasto tesalskie było jednym z najważniejszych centrów świata helleńskiego nawet w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Innym tesalskim centrum z tej samej epoki jest miasto Teby Phthiotides, współczesne Néa Ankhíalos. Dotychczasowe wykopaliska archeologiczne ujawniły wiele pozostałości, datowanych głównie na V-VII w. Sklasyfikowane jako trzecie wśród najważniejszych miast przez Synekd?mos Hieroklesa, Teby zostały zidentyfikowane ze starożytnym Pirazem. George Sotir?ou, ich pierwszy odkrywca, ujawnił pozostałości zarówno budowli sakralnych, jak i świeckich. Zidentyfikowano sześć kompleksów o strukturze typowej dla wczesnochrześcijańskiej bazyliki: (1) bazylika A, czyli bazylika św. Demetriusza, datowana na koniec V lub początek VI w.; (2) bazylika B, zwana "Elpidiusza", datowana na ten sam okres; (3) bazylika C, najbardziej przerażająca, zwana "archiprezbitera Piotra" ze względu na epigraf dotyczący renowacji, to kompleks złożony z różnych budowli z różnych okresów architektonicznych, które można chronologicznie klasyfikować między IV w. a pierwszymi latami V w.; została zniszczona przez pożar w VII w.; (4) bazylika cmentarna D, początek VII w. Zidentyfikowano dwie inne bazyliki, ale wykopaliska nie zostały jeszcze ukończone. Ponadto ustalono miejsce świeckiego budynku, ale nie jego tożsamość, który zawiera widoczne pozostałości termalnych łaźni, dużą ulicę i pałac biskupi. Katedra biskupia Teb Phthiotides była własnością evpi,skopoj Qhbw/n, który podpisał akty Pierwszego Soboru Powszechnego Nicei. Odzyskane zabytki dają obraz bogatego miasta, którego inskrypcje dostarczają nam informacji o jego codziennym życiu. Z nich dowiadujemy się o zawodzie i miejscu pochodzenia różnych osób. Epigraf świadczy ponadto o wielkiej aktywności handlowej, która bulgotała w porcie handlowym Teb Phthiotides. Odkryte monety pochodzące głównie z Konstantynopola i Nikomedii dają jasny obraz znaczenia czynnego miasta handlowego. Teby, które zostały zniszczone w VII w. AD, począwszy od 2. połowy tego stulecia, nie była już wymieniana w źródłach: przyczyną zniszczenia musiał być pożar, jak wynika z odkryć archeologicznych. Nazwa miasta przetrwała jednak zniszczenie co najmniej do XIV w. Podjęte badania archeologiczne, choć bardzo jasne, niestety nie zostały jeszcze opublikowane. Nie jest zatem możliwe podjęcie próby domniemanej rekonstrukcji klimatu artystycznego i kulturalnego tego okresu, pomimo ogromnego bogactwa odkryć. Duże powierzchnie podłóg kryją się pod licznymi kapitelami mozaikowymi i innymi elementami architektonicznymi; wiele informacji na temat ponownie odkrytej ceramiki czeka na publikację. Wszystkie te odkrycia mogą dać wyobrażenie o bogactwie i splendorze tego miasta. Inne miasta Tesalii są wymienione w Synekd?mos Hieroklesa, centra, które miały godną uwagi stałość w tym okresie. Źródła wspominają o Demetriasie, N?ai Patria (współczesne Ip?ti), Ech?nos, Pharalus itd. Jednak badania archeologiczne wciąż nie mają nic znaczącego do powiedzenia, albo są dopiero na wczesnym etapie. Głównym powodem braku dowodów ilustrujących kulturę miast było czasami całkowite zniszczenie miast. Naturalnie, dwa główne ośrodki, Larissa i Teby Phthiotides, stanowią tylko najważniejszą część badań archeologicznych; fragmentaryczne informacje, którymi dysponujemy, pochodzące również z innych obszarów, świadczą o istnieniu miast i ośrodków zamieszkanych w licznych innych dystryktach Tesalii. W IX w. Tesalii ruch monastyczny rozwinął się w Meteorach wraz z budową Skéte Madonny (Panagía) w Doupiani. Atanazy Meteoryt (XIV w.) był bardzo sławny; życie świętego zostało opublikowane w 1990 r. przez D. Sofianosa.

TEURGIA : E.R. Dodds i H. Lewy wykazali, że termin teurgia miał dwa znaczenia w starożytnych tekstach filozoficznych, mianowicie "wykonywanie boskich operacji" i "czynienie człowieka bogiem". Według Jamblicha teurgia jest sztuką "wykonywania ′boskich′ operacji" , "świętym wykonywaniem niewypowiedzianych operacji, które są ponad wszelką myślą i pasują do Boga" Według bizantyjskiego mnicha Michała Psellusa: "Stajemy się podobni do Boga nawet według cnót teurgicznych, a to jest najdoskonalsze podobieństwo... zdolność uczynienia człowieka bogiem [theopoiein], oderwania go od materii i wyzwolenia od namiętności w taki sposób, że on sam może "z kolei" uczynić inną osobę bogiem [theourgia]"; "ten, kto posiada cnotę teurgiczną... czyni ludzi bogami" . W tych dwóch fragmentach Psellus jedynie odtwarza koncepcje proclijskie i jamblickie (czego Westerink nie zauważył w module fontium swojego wydania De omnifaria doctrina): zarówno dla Proklosa, jak i Jamblicha to właśnie "cnoty teurgiczne" miały reprezentować najwyższy poziom ludzkiego wywyższenia. Jak wynika z Lexikon Suidas, pierwszą osobą, która oficjalnie otrzymała tytuł teurgisty, był pewien Julian, współczesny cesarzowi Markowi Aureliuszowi i autor dzieła zatytułowanego Logia d′ep?n, najprawdopodobniej identycznego z Chaldejskimi Wyroczniami , którego liczne fragmenty zachowały się, a które zostały po raz pierwszy zredagowane przez W. Krolla (De oraculis chaldaicis, Breslau 1894), a ostatnio przez E. des Places (Oracles chalda?ques, Paryż 1971). Jest bardzo prawdopodobne, że Julian napisał również komentarz do tych Logia, dzieło prawdopodobnie zatytułowane Theurgika: Proclus, Marinus i Damascius wydają się nawiązywać do tego tekstu . Termin teurg pojawia się w samym tekście wyroczni: utrzymuje, że "teurgowie nie podlegają masie ludzkości poddanej losowi". Podstawowym celem teurgii jest zatem wyzwolenie człowieka spod żelaznych praw świata materialnego, co jest niezbędną przesłanką jego "ubóstwienia", co jest wyraźnie potwierdzone na przykład . Dodds podkreśla fakt, że chaldejskie wyrocznie zawierały instrukcje dotyczące kultu słońca i ognia oraz magiczne wskazówki mające na celu przywołanie określonych duchów lub bóstw (w ten sposób funkcja teurgii odpowiada funkcji medium naszej ery). Nie sposób tutaj podać szczegółowego opisu różnych rytuałów i praktyk magicznych: w tym punkcie zachęcamy czytelnika do zapoznania się z artykułem Doddsa i książką Lewy′ego (Chaldean). Ponadto nacisk położony na praktyki magiczne w pełni odpowiada tendencjom filozoficzno-religijnym II w. n.e.: Apulejusz w swoim szkicu życia Apoloniusza z Tyany przekazanym nam przez Filostratosa podaje jasne przykłady w tym względzie. Ścisły związek między praktykami teurgicznymi a magicznymi papirusami został wykazany przez S. Eitrema . Schemat analogiczny do tego, który zaobserwowano w Wyroczniach Chaldejskich, można znaleźć w Poimandes, w których Himmelreise duszy kończy się jej ubóstwieniem: dusza ludzka ze wszystkimi namiętnościami, porzuciwszy nieczystości i złe skłonności w siedmiu niższych niebiosach, wstępuje do ósmego nieba (ogdoatikē physis), staje się boską mocą, wstępuje do Boga i zostaje ubóstwiona . Dominujący ruch filozoficzny późnej starożytności, czyli neoplatonizm, reprezentowany przez Plotyna, pozostał zasadniczo odporny na wpływy teurgii w swojej początkowej fazie. Dodds (Theurgy) słusznie zauważa, że Plotyn, pomimo interpretacji, jaką niektórzy współcześni uczeni na jego temat dali, nie był teurgiem, ale czystym racjonalistą, który nie wykazuje żadnego zainteresowania teurgią i nie ukrywa lekceważenia dla praktyk magicznych, które były w modzie w jego czasach. Dopiero wraz z Porfiriuszem z Tyru teurgia weszła do tradycji neoplatońskiej, do tego stopnia, że stała się jedną z najbardziej wyrazistych cech neoplatonizmu IV i V w., a mianowicie neoplatonizmu Jamblicha, Proklosa i Damascjusza. Młody Porfiriusz, jeszcze przed spotkaniem z Plotynem, żywił wielkie zainteresowanie "wyroczniami", o czym świadczy jego praca napisana w młodości, De philosophia ex oraculis haurienda, w której jednak, jak się wydaje, nie był świadomy istnienia wyroczni chaldejskich . Po złagodzeniu tej wiary w okresie, gdy był uczniem Plotyna i podlegał jego wielkiemu wpływowi (List do Anebo, który był bardzo krytyczny wobec praktyk magicznych i okultyzmu), zainteresowanie Porfiriusza "mądrością wyroczni" odżyło po śmierci jego mistrza: odkrył chaldejskie wyrocznie, poświęcił im komentarz i stale korzystał z tego dzieła w swoim traktacie zatytułowanym De regressu animae . W De regressu animae jednakże, chociaż częściowo na nowo ocenia rolę teurgii, nie okazuje bezwarunkowego podziwu dla niej, który przebija z napisanego kilka lat wcześniej dzieła De philosophia ex oraculis haurienda : Bidez, w fragmencie 2 De regressu animae, chociaż z jednej strony przyznaje, że teurgia może przyczynić się do oczyszczenia wewnętrznej lub "duchowej" części duszy, z drugiej strony precyzuje, że teurgia nie ma wpływu na nawrócenie duszy do Boga jej wyższej lub "intelektualnej" części, i potwierdza swoje potępienie najniższych praktyk magicznych (patrz sekcja poświęcona Porfiriuszowi w Neoplatonizmie). Jak zauważył Dodds , w tym precyzyjnym rozgraniczeniu roli teurgii Porfiriusz nadal, choć częściowo, pozostaje pod wpływem Plotyna. W pismach Jamblicha teurgia odgrywała rolę znacznie wyższą od tej, jaką przypisał jej Porfiriusz: nie tylko uważał on Chaldejskie Wyrocznie za coś w rodzaju świętej księgi i napisał do niej komentarz , ale także napisał De mysteriis Aegyptiorum pod imieniem Anebo - adresata listu, w którym Porfiriusz krytykował praktyki magiczne - właśnie po to, aby odpowiedzieć na zarzuty Porfiriusza. "Nie jest to myśl - mówi Jamblich - która jednoczy teurgów z bogami. Gdyby tak było, co by przeszkodziło teoretycznym filozofom w posiadaniu teurgicznego zjednoczenia z bogami? Ale tak nie jest: to święte wykonywanie niewypowiedzianych dzieł - wyższych od wszelkiej myśli i odpowiednich dla Boga - i moc niewypowiedzianych symboli - o których tylko bogowie mogą pomyśleć - wytwarzają teurgiczne zjednoczenie" . Cesarz Julian głęboko uległ wpływowi Jamblicha . W liście namawiał Priskusa, aby "znalazł wszystko, co Jamblich napisał o moim imienniku" (mianowicie komentarz Jamblicha do Chaldejskich wyroczni Juliana) i wyznał: "Jestem szalony na punkcie Jamblicha w odniesieniu do filozofii i mojego imiennika w odniesieniu do teozofii" (czyli teurgii). Przykład Jamblicha poszedł w ślady ateńskiej szkoły neoplatońskiej z V w., a na początku VI w. Olimpiodor (In Platonis Phaedonem, 170) wymienił Syryjczyka, Jamblicha i Proklosa wśród studentów teurgii, przeciwstawiając ich czystym filozofom, których reprezentowali Plotyn i Porfiriusz; a Michał Psellus wspomina Proklosa jako tego, który wraz z Jamblichem porzucił greckie metody rozumowania, aby przyjąć naukę chaldejską . Podobnie jak w przypadku Porfiriusza i Jamblicha, Proklosa również ułożył Komentarz do filozofii chaldejskiej . Sąd Psellusa na temat Proklosa jest jednak prawdziwy tylko częściowo; w rzeczywistości w myśli Proklosa współistnieją bez sprzeciwu dwa komponenty: mianowicie nauka racjonalistyczno-filozoficzna (wystarczy pomyśleć o jego Elementach teologii) oraz "ponadracjonalność" i "mistyczno-religijność", która nie waha się odwoływać do teurgii i jej magicznych praktyk (nawet dla Proklosa zjednoczenie z najwyższą zasadą, ponad bytem i nieinteligencją, nie może być osiągnięte przez ludzki intelekt, który w najlepszym razie może osiągnąć najwyższy punkt w kontemplacji bytu absolutnego, ale jest czymś, co przekracza jego zdolności; patrz Neoplatonizm). Dodds zwrócił uwagę na fragment z Teologii platońskiej , w którym Proclus wyraża swoje idee na temat teurgii w następujący sposób: "Inne rzeczy są ostatecznie uratowane przez moc teurgiczną, która jest lepsza niż wszelka ludzka mądrość i wiedza, o ile gromadzi w sobie korzyści sztuki wróżbiarskiej, oczyszczające moce, które są właściwe do wykonywania obrzędów i, w sumie, wszystkie skutki boskiego posiadania". Mieliśmy już okazję zauważyć, że według Marinusa zarówno Jamblich, jak i Proclus widzieli w "cnotach teurgicznych" najwyższe cnoty, te, które są zdolne do wywołania w duszy najwyższego poziomu ubóstwienia. Podobnie Marinus wspomina o znajomości praktyk teurgicznych i związanych z nimi obrzędów przez Proklosa. Damascius, podobnie jak jego poprzednicy, uważał filozofię chaldejską za "najbardziej mistyczną" i nie wahał się nazywać takich filozofów jak Orfeusz i Platon, którzy otrzymali swoją filozofię z boskiego objawienia, "teurgistami" . Uważał teurgię za "świętą praktykę".

TOMASZ, apostoł: O Tomaszu jest mowa w Mk 3:18 i tekstach równoległych. W J 11:16, 20:24 i 21:2 jest on identyfikowany jako "ten zwany Didymus" ("Bliźniak"). Hebrajski rdzeń ta′am oznacza "podwójny, bliźniak". Acta Thom. 1,1 i legenda Abgara odnoszą się do niego jako do Judasza Tomasza. J 14:22 wspomina "Judasz, nie Iskariota", a synajski syryjski i kuratoński odpowiednio brzmią "Tomasz" i "Judasz Tomasz". Początek koptyjskiego Ev. Thom. odnosi się do niego jako do "Didymus Judasz Tomasz". Określenie z przydomkiem "Tomasz" okazuje się naturalne dla odróżnienia go od dwóch pozostałych Judaszów w grupie Dwunastu. Jego tożsamość z Judą, bratem Pana, wydaje się być raczej późniejszym pomieszaniem niż wczesną tradycją. Tomasz "Bliźniak" wywarł szczególną fascynację na spekulacje gnostyczne. Tytuł "bliźniak Pana" z pewnością nie sugerował pokrewieństwa, ale miał na celu wskazanie typu doskonałego gnostyka. Według Pistis Sophia 42 i 53, Filip, Tomasz i Mateusz (lub Maciej) są autorami trzech najbardziej uznawanych ewangelii w wpływowych kręgach gnostyckich. W NHC II znajduje się Ewangelia Tomasza, Ewangelia Filipa i Księga Tomasza Zawodnika. Ta ostatnia praca zawiera tajemne słowa Zbawiciela do Judasza Tomasza, które następnie przekazuje Mateusz. Z drugiej strony greckie rękopisy grupy A Ewangelii Tomasza (ewangelia dzieciństwa) przedstawiają "opowieść Tomasza, izraelskiego filozofa" o dzieciństwie Pana, podczas gdy koptyjska Ewangelia Tomasza jest obszernym zbiorem wypowiedzi Pana. Żydowski chrześcijanin, który przeszedł na gnostycyzm, skompilował tradycję niezależnych wypowiedzi, takich jak te z ewangelii synoptycznych, z zamiarem, aby mogły mieć charakter propedeutyczny dla inicjacji w gnostycyzm. Zaczynając od żydowsko-chrześcijańskich logii (jak w przypadku log. 12, które odzwierciedlały prymat Jakuba we wspólnocie, która rozpowszechniała to dzieło) i czerpiąc inspirację z bliźniaków już stworzonych w tej tradycji, skomponował inne ostrożnie lub otwarcie gnostyczne, takie jak log. 13 (ponowne odczytanie wyznania Piotra znalezionego w kanonicznych ewangeliach). Aby wybrać Tomasza jako gnostyczny prototyp, jego własna lokalna tradycja chrześcijańska musiała faworyzować ten wybór, który już wcześniej odpowiadał temu apostołowi. Wyraźne odniesienia do autorytetu Jakuba, Piotra lub Tomasza reprezentują rozwój różnych kościołów w Syrii od ostatnich dekad I w. Chrześcijanie z Edessy przypisywali swoje pochodzenie poleceniu apostoła Tomasza, aby głosił ewangelię w mieście. Pomijając legendę o Tadeuszu, którego Tomasz wysłał do Edessy , można prześledzić początki kościoła syryjskiego aż do żydowskich chrześcijan. Kiedy syryjskie żydowskie chrześcijaństwo utożsamiło Tomasza z Judą, bratem Pana, uważając go za "Bliźniaka" Jakuba, apostolskie pochodzenie tej społeczności pozostało pod żydowskimi chrześcijanami z Transjordanii, którzy odwoływali się do autorytetu Jakuba. W gnostycznym ponownym odczytaniu Juda Tomasz, brat Pana, niewątpliwie staje się jego bliźniakiem w sensie jednego z jego "alter ego" w sferze boskiej. Pozostaje podtekst podobny do walentynianowskiej spekulacji eschatologicznej. Ewangelia Tomasza stanowi oś dwóch trajektorii.Z jednej strony gnostycyzm prowadzi do manicheizmu, a z drugiej strony prowadzi do rodzaju enkratyzmu charakterystycznego dla chrześcijaństwa syryjskiego. Ewangelia Tomasza jest datowana między Odami Salomona (ok. 130) a Dziejami Tomasza (ok. 235), które silniej podkreślają wstrzemięźliwość seksualną. Ewangelia Tomasza i Dziejami Tomasza muszą stanowić kontekst historyczny dla Księgi Tomasza Zawodnika . Ta księga, która przedstawia tajemne wypowiedzi objawione przez Pana Judzie Tomaszowi (którego nazywa "bratem Tomasza") i zlecone do spisania przez Mateusza, wyjaśnia, w jakim sensie należy rozumieć to, co zostało powiedziane o tym, który jest jego bratem i prawdziwym towarzyszem: doskonałym uczniem, repozytorium tajemnych objawień. Wykłada on naukę ascetyczną, która jest bardziej widoczna w enkratyzmie niż w gnostycyzmie. W tradycji Tomasza syryjskiego ascetyzmu, ta księga zajmuje pozycję pośrednią między Ewangelią Tomasza a Dziejami Tomasza. Odwrotnie, w Apokalipsie Tomasza (przed V wiekiem, wysoko cenionej i prawdopodobnie przerobionej przez pryscylianistów i manichejczyków) Zbawiciel opisuje Tomaszowi w przypowieściach, w jaki sposób wydarzenia końca świata zostaną rozdzielone w ciągu siedmiu dni. Należy również wspomnieć o Psalmach Tomasza, Psałterzu przypisywanym Tomaszowi, uczniowi Maniego, skomponowanym między 250 a 275 rokiem. Dzieje Tomasza - jedyny z pięciu starożytnych apokryficznych aktów, które przetrwały do naszych czasów w całości, dzieło skomponowane w języku syryjskim w Edessie w pierwszej połowie III wieku - mają za temat misję Tomasza aż do Indii (w rzeczywistości aż do Iranu). Orygenes i ps.- Klemens przedstawiają Tomasza jako apostoła Partów. Heraklion wspomina jego naturalną śmierć, mówiąc o Łk 12:8-11; niemniej jednak w Acta Thom. 164,168 i w Manichean Lib. Ps., mówi się, że został zabity włócznią przez żołnierzy. Echa Acta Thom. można znaleźć w pismach Gregorija z Tours . Partiański król Gundofar, za pośrednictwem relacji w Acta Thom., stał się królem Kacprem w zachodniej legendzie. Opus imperfectum w Matthaeum mówi, że mędrcy zostali ochrzczeni przez Tomasza; temat ten został również rozwinięty w Syryjskiej Kronice Monastycznej ZouqnÎna (VIII w.). W średniowieczu ponadto legenda Tomasza i mędrców osiągnęła punkt kulminacyjny w legendzie Prestera Jana. Chrześcijaństwo przeniknęło na subkontynent indyjski dwiema drogami: na południe przez ocean, wyruszając z Egiptu, począwszy od końca II w., dzięki kupcom i podróżnikom, którzy przywieźli ze sobą ewangelię Mateusza; na północ, z Mezopotamii i Iranu w ciągłym strumieniu "chrześcijan Tomasza". Gdy kontakty morskie między północą i południem Indii ustały, oba regiony przypisały swoją ewangelizację Tomaszowi. Grób apostoła, który był czczony przez długi czas w Edessie , znajdował się na wybrzeżu Malabaru.

TOMASZ (apokryficzny) :Apostoł Tomasz, według Orygenesa, pełnił swoją misję wśród Partów (w Rdz 3); tradycja przypisuje Tomaszowi misję w Indiach, gdzie w Calamine poniósł męczeństwo. Jego grób znajduje się w Mailapur; według innej tradycji znanej już w IV w. jego ciało zostało przeniesione do Edessy, gdzie znajduje się świadectwo obecności jego grobu. W niektórych tekstach Tomasz jest również powiązany z historią Abgara. Teksty dotyczące Tomasza można podzielić na dwie grupy: (1) Dzieje Tomasza i (2) inne teksty. 1. Dzieje Tomasza stanowią jedyny tekst zachowany w całości spośród pięciu wielkich aktów napisanych w II/III w.; prawdopodobnie zostały zredagowane w Edessie. Oryginalnym językiem Dziejów wydaje się być syryjski, ale nie można wykluczyć, że niektóre fragmenty zostały napisane po grecku. Istnieją dwie wersje tekstu: syryjska, która uległa modyfikacjom, i grecka - tekst bliższy oryginałowi z tendencjami enkratyckimi. Dzieło jest złożone i ma wiele poziomów. Tekst skomponowano z dodatkiem wielu tekstów poetyckich o dużej wartości artystycznej; jest podzielony na 13 aktów (gr. praxeis) i męczeństwo. Dzieje Tomasza można podzielić na trzy części: wstęp, w którym przedstawiono podróż niewolnika Tomasza do Indii, cuda dokonane w Indiach i na końcu mękę Tomasza. Fragmenty poetyckie posiadają niezwykłe piękno. Oto niektóre przykłady: słynny Hymn Perły (rozdz. 108-113) - Efrem przyjmuje ten sam temat w swoich Hymnach Perły - lub raczej Oda do Sofii (rozdz. 6-7). Niektóre fragmenty mają posmak enkratycki i gnostyczny; gdzie indziej elementy te są bardziej osłabione. Wiele tłumaczeń, parafraz i skrótów Dziejów Tomasza istnieje we wszystkich językach starożytności chrześcijańskiej, w języku łacińskim ps.- Abdias, księga 9, która zawiera życie Tomasza. Dziejów Tomasza używali enkratyci, manichejczycy i pryscylianiści i były wielokrotnie potępiane przez ojców kościoła i Decretum (ps.-)Gelasianum (5,2,3). 2. Centrum kultu Tomasza znajdowało się w Edessie: martyrion Tomasza, gdzie przewożono kości apostoła, miejsce znane św. Efremowi i odwiedzone w 384 r. przez Egerię (17,1; 19,3). Naukowcy przypuszczają, że apokryficzne teksty związane z Tomaszem zostały napisane w Edessie, tak jak w przypadku niektórych tekstów gnostyckich pochodzących z Nag Hammadi, które noszą imię Tomasz: Ewangelia Tomasza (Kodeks II), być może z II w., zawiera 114 logia Jezusa w koptyjskim (niektóre fragmenty w języku greckim na papirusach Oxyrhynchusa [1, 655, 656]); Księga Tomasza Zawodnika (Kodeks II) i Psałterz Tomasza. Ponadto istnieją dwie wersje łacińskiej Apokalipsy Tomasza z V w.; oryginał grecki, być może z III w., zaginął; apokalipsy, które zostały prawdopodobnie stworzone przez kręgi manichejskie lub gnostyckie, były używane przez pryscylianistów. Apokalipsa Tomasza została potępiona przez Decretum Gelasianum (5,2,2). W Ewangelii dzieciństwa (Paidika Kyriou) imię Tomasza (ale nie apostoła) dodano późno z nieznanych przyczyn. Grzegorz z Tours napisał dzieło zatytułowane De miraculis s. Thomae apostoli. Istnieje obszerna literatura homiletyczna związana z Tomaszem. Pozostały również różne kazania na cześć Tomasza, które mówią o Tomaszu: w języku syryjskim kazania Efrema, Jakuba z Saruga i Jerzego z Alkosz; w języku arabskim w kazaniach Eliasza z Nisibis; w języku greckim, ps.-Jana Chryzostoma i Bazylego z Seleucji; w języku łacińskim, Grzegorza Wielkiego. Kazania często nawiązują do scen z Dziejów Tomasza.

TEOFANIA (ikonografia): Pojawienie się teofanicznych tematów ikonograficznych należy łączyć z inwazją tematów apokaliptycznych na sztukę chrześcijańską, która miała miejsce około 400 r. w odniesieniu do kwestii chrystologicznych. Triumfalny charakter takich scen sygnalizował również powrót do kompozycji odzwierciedlających hieratyzm cesarskich apoteoz po chrześcijańskim "naturalizmie" pierwszych wieków. W ścisłym sensie wiele innych boskich objawień należy uważać za sceny teofanii, wszystkie inspirowane biblijnymi Pismami i rozwijane niezależnie w powolnym kształtowaniu się wczesnochrześcijańskiego repertuaru figuralnego. Pierwsza szeroka grupa takich scen dotyczy teofanii ST. Seria z nich jest używana do wskazania boskiego pojawienia się wysłania boskiej ręki, która pojawia się z nieba, co było używane do wskazania przyjęcia lub odrzucenia ofiar złożonych przez Kaina i Abla lub do interwencji w imieniu Noego w scenach powszechnego potopu. Ręka jest również znakiem samoobjawienia się Boga Abrahamowi, aby uwolnić Izaaka od ofiary i, w rękopisach, obiecać mu potomstwo tak liczne jak gwiazdy na niebie. Jako bardziej wyraźny znak, scena trzech aniołów (interpretowanych jako obraz Trójcy), którzy ukazali się Abrahamowi w pobliżu dębu Mamre: w S. Maria Maggiore (Rzym), element teofaniczny, w innym przypadku ledwie widoczny, jest wzmocniony przez użycie mandorli światła, która wskazuje na wybuch boskiego światła. Ukazanie się scala coeli Jakubowi jest również teofanią. Cykl Mojżesza był również przeplatany teofaniami. Mojżesz był często przedstawiany z pomocą boskiej ręki; ponadto sama virga jest obrazem w pewnym sensie tej ręki, do której w Biblii odnosi się jako "palec Boży" (Wj 8:15). Inną teofanią w opowieściach z Księgi Wyjścia było pojawienie się słupa ognia, który poprowadził lud Izraela w kierunku płytkiego miejsca Morza Czerwonego. Inne teofanie ze Starego Testamentu to te o pojawianiu się aniołów, posłańców Boga i obrazach Jego zbawczej obecności (młodzi mężczyźni w ognistym piecu; Habakuk), a nawet apokaliptyczna scena tetramorfa opowiedziana w Ez 1. Teofanie z Nowego Testamentu są często powiązane ze scenami z życia Chrystusa, zaczynając od pojawienia się anioła Maryi podczas Zwiastowania lub przedstawienia anielskiej teofanii, która prowokuje i poprzedza adorację pasterzy. Scena mędrców ma również implikację teofaniczną w sensie boskiego objawienia Jezusa. Podczas chrztu Chrystusa boskie pojawienie się objawia się poprzez boską rękę, która pochodzi z nieba i posyła gołębicę Ducha Świętego. Podczas Przemienienia Pańskiego, świetlista aureola mandorli, choć ponownie ręka Boga, często pojawia się na scenie ukrzyżowania. Ponownie anielska teofania oznacza proklamację zmartwychwstania pobożnym kobietom, a podczas wniebowstąpienia Bóg objawia się w ręce zachodniej ikonografii i w wizji wschodniego syro-palestyńskiego tetramorfa (jak w Ewangeliach Rabuli). W Dziejach Apostolskich anioł ukazuje się Piotrowi, aby uwolnić go z więzienia, podczas gdy mozaiki znalezione w S. Maria Maggiore przedstawiają ukazanie się Chrystusa Pawłowi z nieba na takie samo podobieństwo, jak Bóg w historii z Księgi Wyjścia. Liczne sceny teofaniczne zostały zaczerpnięte z Apokalipsy Jana i zinterpretowane w jawnie chrystologicznym sensie: od teofanii Baranka, do scen paruzji, licznych wizji, takich jak wizja świeczników, "Tego, który siedzi na tronie" (Ap 4; tron, który jest wyróżniony w przedstawieniu Hetoimazji), a nawet teofanii Trisagionu (śpiewanej przez czczącego tetramorfa). Sceny chrystologiczne niezwiązane ze szczególnymi cytatami biblijnymi, takimi jak Maiestas Domini lub Traditio Legis, zawierają elementy oznaczające teofanię.

TEOFIL z Aleksandrii, patriarcha (385-412).: Wuj św. Cyryla Aleksandryjskiego, jego następca. Był wyjątkową jednostką. Inteligentny, obdarzony energią i zdecydowaniem, świadomy prestiżu, jaki dawała mu jego pozycja, był jednocześnie nieco nieelastyczny i nie myślał zbyt wiele o środkach, których używał, aby osiągnąć swoje cele. Źródła literackie (Palladiusz, Sokrates i Sozomen) są wobec niego wrogo nastawione; niemniej jednak dobre oceny jego charakteru przedstawili Arnobiusz, Teodoret, Leon Wielki, Wigiliusz z Tapsus i kręgi monastyczne. Na początku swego pontyfikatu użył gwałtownych środków, aby doprowadzić do końca pogaństwa w Egipcie: zasłynął ze zniszczenia Serapejonu (391; zniszczono również sąsiadującą bibliotekę). Teofil był jednak wielkim budowniczym kościołów. W kwestiach kościelnych był przez krótki okres rozjemcą (np. schizma antiocheńska, nieporozumienie między Hieronimem i Rufinem), ale później działał w sposób raczej nierozważny i nieostrożny. Chociaż początkowo był wielbicielem Orygenesa, w 399 r. stał się jego zagorzałym przeciwnikiem; potępił go na synodzie w 401 r. i za wszelką cenę prześladował jego zwolenników, wśród których byli czterej "długoletni bracia" - Dioskor, Ammon, Euzebiusz i Eutymiusz. Kiedy ci ludzie oskarżyli Teofila przed cesarzem Arkadiuszem i kiedy znaleźli gościnę u Jana Chryzostoma, Teofil był bardzo urażony i zaczął spiskować przeciwko Janowi Chryzostomowi, którego sam konsekrował (398). Wezwany do Konstantynopola, by bronić się na synodzie pod przewodnictwem patriarchy, na rozkaz cesarza, utworzył koalicję z licznymi wrogami Jana, a oskarżony stał się, przez intrygi, oskarżycielem Jana, a na synodzie w Dębie (403) Teofil zdetronizował Jana. Ludowe zamieszki, które wybuchły natychmiast po wygnaniu Jana, zmusiły Teofila do szybkiej ucieczki z Konstantynopola. Innocenty I, do którego Jan się odwołał, ekskomunikował Teofila. W kościołach bizantyjskim i łacińskim Teofil był zawsze osądzany z surowością i niechęcią z powodu mrocznych cieni, które skrywały jego osobę; cieszy się jednak znacznym szacunkiem wśród Koptów i Syryjczyków, którzy czczą go jako świętego. Z licznych pism Teofila zachowało się niewiele relikwii, a w oryginalnym tekście jest ich bardzo niewiele. Listy Hieronima (87, 89, 90, 92, 96, 98, 100) odpowiednio zachowują dwa listy wysłane do Hieronima przez Teofila, jeden do Epifaniusza, list synodalny do biskupów Palestyny i Cypru oraz trzy listy świąteczne z lat 401, 402 i 404: wszystkie dają wgląd w kontrowersję orygenistyczną i częściowo apolinaryzm. Ep. ad Theodosium imp., zachowany w stanie nienaruszonym tylko po łacinie, jest listem dedykacyjnym, który funkcjonuje jako wstęp do cyklu paschalnego na lata 380-479, wysłanym do cesarza, aby mógł go przyjąć. W przypadku wielu innych listów, w tym świątecznych, posiadamy tylko fragmenty lub znamy tylko imiona adresatów. Homilia in mysticam coenam należy do Teofila, zalicza się ją do dzieł Cyryla Aleksandryjskiego i stanowi komentarz do Ostatniej Wieczerzy Chrystusa. Spośród licznych homilii, które przetrwały w języku koptyjskim pod jego nazwiskiem, dwie mogą być autentyczne (De crucifixione i De poenitentia), chociaż inne należy przypisać późnym legendarnym konstrukcjom. Mamy fragmenty niektórych innych pism: De morte et iudicio (PG 65,200), o kobiecie z krwotokiem (F. Diekamp, Doctrina Patrum, Münster i.W. 1907, 120 pod tytułem De poenitentia) itd. Liczne inne homilie i narracje o wątpliwej lub żadnej autentyczności zostały przekazane pod jego nazwiskiem. Teofil pisał również przeciwko Orygenesowi i Janowi Chryzostomowi; komentował różne księgi Pisma Świętego i promulgował kanony kościelne. Jego różne apoftegmaty krążyły wśród mnichów pustyni (PG 65,197-201). Liczne homilie w ormiańskim przetrwały, które przypisuje się Teofilowi; ich autentyczność wciąż wymaga zbadania.

TEOFIL z Antiochii (II w.): Biskup Antiochii w Syrii, skomponował pod koniec II w. co najmniej cztery dzieła. Jedyne, które się zachowało, Ad Autolycum, dostarcza nam kilku informacji biograficznych na temat Teofila: urodził się niedaleko rzek Tygrys i Eufrat , nawrócił się na chrześcijaństwo i żył wśród chrześcijan, którzy stanowili przeciwną i poniżaną mniejszość ; gdy ukończył Ad Autolycum, cesarz Marek Aureliusz już nie żył : napisał więc po 17 marca 180. Autolykos, któremu dzieło jest dedykowane, był uczonym poganinem, który nie wiedział, dlaczego ktoś miałby zostać chrześcijaninem. Teofil starał się nie tylko odpowiedzieć na jego sprzeciwy, ale także bronić swojej wiary w niewidzialnego Boga, stwórcę i zmartwychwstanie (księga 1). Księga 2 podkreśla sprzeczności filozofów i greckich poetów w odniesieniu do Boga i pochodzenia świata; przeciwstawia ich prorokom, którzy zostali natchnieni przez Boga. Dlatego znajdujemy pierwszy chrześcijański komentarz na temat początku Księgi Rodzaju, a w 2,15 pierwszy przykład użycia terminu "Trójca" (trias) w odniesieniu do "Boga, Słowa i Mądrości" (Ducha Świętego). Księga 3 zawiera chronologię świata mającą na celu wykazanie, że Mojżesz istniał przed Homerem i najstarszymi greckimi pisarzami. Inne jego dzieło zostało napisane Przeciwko Hermogenesowi. Euzebiusz wspomina tylko, że cytowano Apokalipsę Jana (HE 4,24). Hieronim określa, że składała się ona z "jednej jedynej księgi" (Vir. ill. 25). Uczeni byli w stanie ustalić, że była źródłem dla Tertuliana Adversus Hermogenem. I najprawdopodobniej Teofil nawiązał do tego traktatu w swoim Ad Autolycum , gdzie potwierdza, że gdzie indziej wyjaśnił, że smok lub diabeł na początku był aniołem (patrz Ap 20,3); w Adversus Hermogenem Tertuliana można w istocie znaleźć wzmiankę o tym wyjaśnieniu. Teofil skomponował również tekst zatytułowany Przeciwko Marcjonowi, który Euzebiusz opisuje jako "dzieło o wielkiej wartości" . Niezaprzeczalny wpływ Teofila na Ireneusza i jego Adversus Haereses jest prawdopodobnie wyjaśniony poprzez lekturę tego traktatu wspomnianego przez Euzebiusza. Sam Teofil odwołuje się do dzieła O historii, które opublikował w wielu księgach .Tam ustala genealogię ludzkości po Secie. Utożsamia Noego z Deukalionem i wymienia potomków Sema, Chama i Jafeta. Prawdopodobnie tam Klemens Aleksandryjski i autor Listy odkryli niezależnie, że potomkowie Sema, Chama i Jafeta utworzyli 72 narody . W odniesieniu do Teofila, Jerome potwierdza, że "przeczytał pod swoim imieniem kilka komentarzy do ewangelii i Księgi Przysłów Salomona", których autentyczność wydawała mu się wątpliwa . Określa również , że pierwszy był komentarzem synoptycznym do czterech ewangelii. Wpływ egzegezy Teofila można wykryć w pismach późniejszych autorów antiocheńskich.

TEOFIL z Antiochii (pseudo) : Żył między V a VI wiekiem w południowej Galii; uważa się, że jest autorem komentarza do czterech ewangelii, który według tradycji MS był przypisywany Teofilowi z Antiochii lub nawet Janowi Jerozolimskiemu. Teofil napisał to dzieło, mając na uwadze pisma Hieromeusza i rozwiązania egzegetyczne zaproponowane w Augustyna De consensu evangelistarum, Maksyma z Turynu Expositio de capitulis evangeliorum, Eucheriusza z Lyonu Formulae i w Arnobiusza Adversus nationes.

TEOFIL z Cezarei: Biskup Cezarei, w Palestynie, koniec II wieku. W czasach papieża Wiktora (189-199), wraz z Narcyzem, biskupem Jerozolimy, Teofil stał na czele synodu prowincjonalnego zwołanego w celu zakończenia sporu o datę Wielkanocy. Po podjęciu decyzji napisał encyklikę, którą sobór wysłał również do Rzymu, w której oświadczyli, że świętując Wielkanoc w niedzielę po 14 Nisan, tak jak Rzymianie i Aleksandryjczycy, podążają za swoją tradycją apostolską. Pod jego nazwiskiem przetrwały akty tego soboru (które z pewnością są falsyfikatami), a także polemiczny dokument na temat daty Wielkanocy, również apokryficzny, prawdopodobnie dzieło brytyjskiego autora z VI lub VII w.

TEOFIL z Kastabali (zm. 377): Początkowo był biskupem w Palestynie . Następnie przeniesiony przez Sylwana z Tarsu do Kastabali w Cylicji, sprawował tam urząd biskupi od 362 do 375 roku. W 362 roku pojawia się wśród przywódców homoiusów i wziął udział, wraz z Sylwanem i Eustacjuszem z Sebasty, w poselstwie wysłanym do Rzymu przez Synod w Lampascus. Podpisał Credo nicejskie i został przyjęty do komunii przez papieża Liberiusza. W 375 roku przyczynił się do rozłamu między swoim przyjacielem Eustacjuszem a Bazylim z Cezarei. Później został członkiem pneumatomachi

TEOFIL INDIAN (zm. 361): Nazywany Taumaturgiem, jest opisywany przez ariańskiego historyka Filostorgiusza (zm. 430). anomojski biskup i rodowity mieszkaniec Diwy (lub Dibus, być może współczesnej Sokotry naprzeciwko Somalii, innego miejsca w Zatoce Omańskiej), Grzegorz z Nyssy uważał go za pochodzącego z plemienia Blemmi w Nubii. Wzięty jako młody mężczyzna jako zakładnik przez Rzymian, za Konstantyna nawrócił się i poświęcił życiu monastycznemu. Został wyświęcony na diakona, a następnie na prezbitera przez Euzebiusza z Nikomedii (zm. 341). Po zostaniu biskupem został wysłany przez Konstancjusza II (337-361) w podróże misyjne, najpierw do Sabajczyków, wśród których założył trzy kościoły, w Taphanam, Adan (Aden, Jemen) i Hormuz, a następnie do Etiopczyków (którzy zostali już ewangelizowani przez Frumentiusza, wysłanego przez Atanazego w 327 r.). Wygnany po raz pierwszy przez Konstancjusza za wstawiennictwo na rzecz Cezara Gallusa, został wezwany, aby uzdrowić chorą żonę, z powodu swoich mocy taumaturgicznych. Teofil, zwolennik Aecjusza, został wygnany przez Sobór Seleucji (359) do Heraklei Pontyjskiej. Powrócił po przybyciu cesarza Juliana. Był obecny przy konsekracji Eudoksjusza na patriarchę Konstantynopola (360) i wyborze biskupa Aecjusza na synodzie ariańskim w 362.

TEOFILAKT SIMOKATTA (ok. 580-po 630). Pochodzący z Egiptu, studiował w Aleksandrii, a następnie jako młody człowiek przeniósł się do Konstantynopola, gdzie prawdopodobnie służył patriarsze Sergiuszowi. Jest autorem Historii w ośmiu księgach, która pozostała niekompletna, o panowaniu cesarza Maurycego (582-602), skompilowanej około 630 r. bez konkretnego planu i z wieloma ustępstwami na rzecz metody anegdotycznej. Skomponował również, oprócz 84 listów (wiele z nich jest fikcyjnych), kilka Quaestiones physicae i traktat De praedestinatione.

TEOPISTA, diakon (pseudo) (VI w.): Uczeni przypisują diakonowi Teopiste′owi Historię Dioskura, patriarchy Aleksandrii, która przypomina wydarzenia związane z Soborem Chalcedońskim i późniejszym wygnaniem patriarchy aleksandryjskiego. Tekst został prawdopodobnie napisany wkrótce po śmierci patriarchy, ale syryjskie tłumaczenie, które posiadamy, jest owocem przeróbki tekstu, którą można prześledzić wstecz do monofizyckiego środowiska Palestyny, a zatem prawdopodobnie można ją datować na okres po 518 r. Zachowanie niektórych fragmentów w koptyjskim świadczy o jego rozpowszechnieniu nawet w kontekście egipskim (BHO 258). Praca, którą niektórzy uczeni uważają za "romans historyczny", nie należy zatem do Teopisty, domniemanego diakona patriarchy Dioskora, lecz należy ją zaliczyć do literatury polemicznej, będącej wyrazem antychalcedońskiego sprzeciwu, który rozkwitł w pierwszej połowie VI w.

TEORIA : W całej myśli greckiej, od czasów przedsokratejskich aż do Corpus Hermeticum i później do neoplatonizmu, terminy qewri,a ("kontemplacja") i qewrei/n ("kontemplować"), wraz z innymi analogicznymi terminami, takimi jak qe,a, qea/sqai, o[rasij i o`ra/n, odnosiły się do najwyższej formy wiedzy, jaką ludzki umysł był w stanie osiągnąć (patrz artykuł R. Arnou cytowany w Biblii). Już w pismach Platona pojęcie kontemplacji nabrało pierwszorzędnego znaczenia (patrz artykuł R. Arnou i książka A.J. Festugi?re′a, cytowane w Biblii; najważniejsze fragmenty Platona zebrano również w S. Lilla, Clement of Alexandria, Oxford 1971, 165). Ale to przede wszystkim Arystoteles chwalił teorię: uważał ją za najwyższy cel człowieka . Była ona ściśle związana z jego miłością do wiedzy , jest najprzyjemniejszą i najwznioślejszą rzeczą, jaka istnieje , i przynosi przyjemność i szczęście . W całej tradycji platońskiej - od Platona do Filona z Aleksandrii, do średniego platonizmu i neoplatonizmu - theoria często pojawia się w powiązaniu z terminami zaczerpniętymi z języka tajemnic, takimi jak evpoptei,a i evpopteu,ein, i w ten sposób nabiera ezoterycznego znaczenia. Ojcowie Kościoła w pełni akceptowali takie rozumienie theoria: podobnie jak Platon, Filon i zwolennicy średniego i neoplatonizmu, tacy autorzy jak Klemens Aleksandryjski, Orygenes, Grzegorz z Nyssy, Ewagriusz i Pseudo-Dionizy Areopagita uważali theoria za kontemplację - przez ludzki nous - transcendentnych rzeczywistości lub idei, które dla nich są ze sobą połączone w boskim logosie. Wiążą ją ściśle z terminologią zaczerpniętą z języka misteryjnego i dlatego utożsamiają ją z wyższą ezoteryczną gnōsis, która w pismach takich "mistycznych" autorów jak Grzegorz z Nyssy i pseudo-Dionizy Areopagita, nadal pozostaje odrębna od e[nwsij z główną zasadą, doświadczeniem, które przekracza wszelką formę wiedzy intelektualnej (nawet w neoplatonizmie pojęcie theoria i e[nwsij pozostało odrębne. W pismach Orygenesa, Grzegorza z Nyssy i w Hierarchii kościelnej ps.-Dionizjusza Areopagity termin theoria odnosi się również do metody egzegetycznej, która pozwala na odkrycie duchowego znaczenia Pisma Świętego . Kontemplacja odgrywa również ważną rolę w pismach św. Augustyna i Jana Kasjana Jak wykazali E. Kihn , a zwłaszcza A. Vaccari , koncepcja theoria stosowana w szkole antiocheńskiej wydaje się ściśle związana z typem biblijnej egzegezy, która stanowczo odrzuca alegoryzm praktykowany przez szkołę aleksandryjską, która działała według przykładu Filona. Diodor z Tarsu napisał traktat o różnicach między theōrią a allēgorią, którego podsumowaniem jest przedmowa do jego komentarza do Psalmu 118. Zwięzłą definicję terminu theoria w sensie Antiochene podał Julian z Eclanum . Sewerian z Gabali i św. Jan Chryzostom między innymi wyznawali tego typu teorie .

THEOSEBIA: Siostra Grzegorza z Nyssy, Makryny i Bazylego. Grzegorz z Nazjanzu w Liście 197 pociesza swojego przyjaciela Grzegorza z Nyssy po śmierci jego su,zugoj Theosebia, która jest czasami uznawana za żonę Grzegorza, ale w rzeczywistości była jego siostrą. Theosebia była konsekrowaną dziewicą, podobnie jak jej siostra Makryna, do której domu prawdopodobnie należała, przynajmniej początkowo. To prawda, że Grzegorz był żonaty, ale nie z Theosebią; w istocie w De virginitate stwierdza, że jest odcięty od "chwały dziewictwa" przez przepaść, ale jego opis żalu po śmierci młodej żony podczas porodu sugeruje tak intensywne uczestnictwo, że wydaje się prawdopodobne, że doświadczył tego osobiście. Jeśli tak było, małżeństwo Grzegorza nie mogło trwać długo. W Liście 11 Grzegorz z Nazjanzu zarzuca Grzegorzowi z Nyssy, że wolał być nazywany retorem niż chrześcijaninem, że powoli wracał do "niższego życia" i że podjął "złą decyzję" wybierając karierę retora zamiast podążać ścieżką kapłaństwa. Małżeństwo Grzegorza z Nyssy musi być umiejscowione w tej fazie. Ale jego żona była inną kobietą niż Teosebia, której śmierć opłakiwana jest w Liście 197 Grzegorza z Nazjanzu do Grzegorza z Nyssy. Świadczy o tym zarówno ten list, jak i Epigramaty 161 i 164 Grzegorza z Nazjanzu, gdzie Teosebia jest opisana jako jedna z córek Emmelii - a zatem siostra Grzegorza - su,zugoj kapłana, wielkiego Grzegorza. Mówi się, że była "podporą pobożnych kobiet" i że zmarła "w odpowiednim wieku" (a zatem nie przy porodzie, jak sądzę, wskazuje również List 197, gdzie powiedziano, że uniknęła "smutnych doświadczeń życiowych" Teraz, w Liście 197, również Grzegorz z Nazjanzu stwierdza, że Teosebia była su,zugoj Grzegorza, gdy był kapłanem, i jednocześnie zaświadcza, że była jego siostrą. Tutaj również mówi, że zmarła w "odpowiednim wieku". Wszystko to sugeruje, że Teosebia była siostrą Grzegorza żyjącą w celibacie, która żyła z nim w bliskiej wspólnocie w Nyssie: Grzegorz z Nazjanzu rzeczywiście mówi o życiu Grzegorza razem z nią . Hipotezę tę jako pierwsi wysunęli benedyktyńscy redaktorzy , którzy również uważali ją za diakona kościoła w Nyssie. Silvas (100) uważa za "możliwe, że była założycielką i prezbiterką "chóru dziewic" w Nyssie", który jest opisany przez Grzegorza w Liście 6.10. W istocie, w Epigramacie 164 Grzegorza z Nazjanzu jest ona wychwalana jako "podpora pobożnych kobiet", a co więcej, w jego Liście 197 jest czczona jako "chwała Kościoła, ozdoba Chrystusa, korzyść naszego pokolenia, pewność siebie i śmiałość kobiet , najpiękniejsza i najbardziej wybitna pośród takiego splendoru rodzeństwa, Teosebia, prawdziwie święta i prawdziwie towarzyszka kapłana , równej czci i godna wielkich tajemnic ". Warto zauważyć, że ksiądz i biskup (który ją czcił i nazywał Qeosebi od "jej życia poświęconego Bogu") powiedział, że Theosebia miała zaszczyt równy zaszczytowi kapłana i uczestniczyła w celebracji wielkich tajemnic liturgicznych, z pewnością tych związanych z mszą. To, że nie był to odosobniony przypadek we wczesnym kościele, gdzie kobiety dia,konoi i presbu,terai - a nawet jedna evpi,skopa - są wielokrotnie poświadczane, zostało udowodnione w kilku badaniach. Bliskie porównanie, które przeprowadziłem z kilkoma kobietami diakonoi w Kapadocji pod koniec IV w., potwierdza przypuszczenie, że Theosebia mogła być presbytera, której powierzono funkcje liturgiczne w celebracji mszy, a prawdopodobnie także Boskiego Oficjum, duchowego i materialnego wsparcia kobiet w Nysie i obrony ortodoksji. Prawdopodobne jest również, że sprawowała pieczę nad wspólnotą swojego brata w czasie jego wygnania.

TEOZOFIA : Ten traktat jest powszechnie znany wśród tych, którzy zostali wyznaczeni do studiowania tego dzieła, jako Teozofia z Tybingi, od miasta, w którego bibliotece uniwersyteckiej zachował się rękopis zawierający fragment o "Wyroczni pogan", który został opublikowany po raz pierwszy przez Karla Burescha (1889). Oryginalny tytuł brzmiał jednak po prostu Teozofia. Składa się z czterech ksiąg i stanowi dodatek do traktatu teologicznego napisanego w siedmiu księgach O wierze prawosławnej. Niemniej jednak cały traktat zaginął, najwyraźniej z powodu jego monofizyckiej orientacji, chociaż niekompletne fragmenty z Teozofii zostały zachowane. Dzięki pionierskiej pracy Mrasa (1906) i Erbse (1941 i 1995) mogliśmy śledzić badania w kierunku rekonstrukcji, choć częściowej i otwartej na późniejsze rozwinięcia, oryginalnego tekstu Teozofii, co pozwala nam dzisiaj ocenić jego konkretny wkład nawet w wiedzę o literaturze patrystycznej i teologii, oprócz religijnych i filozoficznych tradycji pogańskich późnej starożytności. Dzieło należy datować na około 502/503 rok. Jego autor ujawnia wyraźne tendencje millenarystyczne i monofizyckie (jego myśl chrystologiczna porusza się w kierunku pomiędzy Cyrylem Aleksandryjskim a Henoticonem Zenona). Autor umieszcza śmierć Chrystusa w roku 5500 od stworzenia, to znaczy w roku 500 szóstego i ostatniego tysiąclecia. Oznaczało to, że autor oczekiwał końca świata w roku 507/508 (według aleksandryjskiego computus). Jednocześnie autor pokazuje, że posiadał ogromną wiedzę na temat wschodniego świata pogańskiego. Jeśli jednak trzeba by definitywnie wykluczyć jakikolwiek związek z niedostępną postacią manichejskiego Arystokryta (nazwa zaproponowana po raz pierwszy przez Brinkmanna), można by rozsądnie przypisać dzieło, z godną uwagi bliskością, teologowi takiemu jak Sewer z Sozopolis, a nawet osobie, która żyła w tym samym środowisku i dzieliła te religijne i intelektualne doświadczenia. Rozwijając logiczną apologetykę takich autorów jak Laktancjusz, ps.-Justyn z Collatio, autor De Trinitate (Didymos Ślepy) i Cyryl Aleksandryjski, autor Teozofii proponuje wykazać, że istnieje istotna harmonia (symphonia) między religijną i filozoficzną mądrością pogan (Greków, Egipcjan i Persów), którzy zostali oświeceni przez Boga, a prawdami zawartymi w Pismach Świętych, zwłaszcza typowo chrześcijańskich doktrynach, mianowicie tych o Trójcy i wcieleniu. Wykonując to zadanie, autor wydaje się pragnąć wyraźnie przeciwstawić się Porfiriuszowi z Tyru, który w Filozofii wyroczni zaproponował, że do "teozofii" zaprowadzi każdego, kto otrzyma prawdziwą filozofię, która znajduje się w harmonii z wyroczniami bogów. Należy również zauważyć, że tytuł nawiązuje również do użycia przez ps.-Dionizjusza Areopagity słowa-klucza "teozofia". Dlatego też pracę tę należy umieścić jako antologię lub florilegium, w którym dokonuje się systematycznego porównania cytatów z tekstów pogańskich (lub przedstawianych jako takie) z fragmentami biblijnymi. Pierwsza księga zbiera liczne wyrocznie bogów (Apolla, Serapisa, Hermesa i Artemidy) oraz kilka cennych inskrypcji, z których autor ustala argument, że pogańska teologia egipska uznawała takie nauki, jak dziewicze narodziny Syna-Logosa i współistotność (homoousios) Syna-Logosa z Ojcem-Nousem. Druga księga zawiera zdania greckich mędrców, to znaczy filozofów (Orfeusza, Heraklita, Diagorasa, Platona, Arystotelesa, Plutarcha, Porfiriusza, Syryjczyka itd.) i poetów (Sofoklesa, Eurypidesa, Menandra itd.) oraz fragmenty objawień Hermesa Trismegistusa (częściowo już znanego dzięki Cyrylowi Aleksandryjskiemu). Trzecia księga, której imponujące dosłowne cytowanie Firmianusa (Laktantiusa) w języku łacińskim zasługuje na uwagę, poświęcona jest wyroczniom sybillińskim, wśród których znajduje się słynna Wyrocznia Baalbek, czyli Sybilla Tyburtyńska. Czwarta księga zawierała cytaty zaczerpnięte z Księgi Istape, ale niestety tylko mesjańskie proroctwo Zoroastra zostało zachowane w syryjskim tłumaczeniu. Praca kończy się uniwersalną Kroniką, która sięga od Adama do Zenona, w której przepisano obszerne fragmenty z Kroniki Hipolita i Protoewangelii Jakuba. Na szczęście ta Kronika przetrwała, choć jest niekompletna i napisana w przerażającej łacinie, w tłumaczeniu z epoki Merowingów znanym jako Excerpta Latina Barbari lub Barbarus Scaligeri (to drugie pochodzi od imienia jej pierwszego redaktora). Aby udowodnić swoją tezę, autor nie waha się odwołać do prawdziwych i właściwych fałszerstw propagandowych wyprodukowanych w drugiej połowie V w., jak na przykład w przypadku Wyroczni Apolla, która zawiera wyznanie wiary monofizyckiej, lub Wyroczni Apolla o poświęceniu Partenonu Maryi. Inne słynne fałszerstwa, takie jak Testament Orfeusza i Wyrocznie Sybillińskie, krążyły jednak już w II w. Teozofia oferuje ważne informacje dotyczące odbioru tych pseudoepigraficznych tekstów w starożytnym chrześcijaństwie. Mesjańskie proroctwo Zoroastra znaleziono w schrystianizowanej redakcji Księgi Istape, która również pochodzi z II w. Jednak ogólnie rzecz biorąc, odtworzony materiał pogański ma wielką wartość dokumentalną i oczekuje systematycznej analizy i komentarza.

THEOTEKN z Cezarei, biskup : Biskup Cezarei w Palestynie (III w.). Podczas swojego biskupstwa spotkał się z centurionem Marinusem na krótko przed poniesieniem męczeństwa i wziął udział w Soborze Antiocheńskim (264), opracowując wraz z innymi ojcami soborowymi formułę wiary, którą Paweł z Samosaty musiał podpisać .

THEOTEKN z Liwii: Biskup Liwii w Palestynie (Tell er-Ram: we wschodniej części Jordanu w pobliżu Morza Martwego) między VI a VII w. Jedna z jego homilii o wniebowzięciu Marii (15 sierpnia) nadal istnieje jako jeden z najwcześniejszych wyraźnych dowodów jego istnienia. Nazwa święta jest znacząca: VAna,lhyij th/j a`gi,aj qeoto,kou. Homilia wyraźnie i wielokrotnie potwierdza, że Maryja została wzięta do nieba z ciałem i duszą, tak że tylko przez krótki czas ta pierwsza mogła pozostać oddzielona od tej drugiej, ale pozostała niezniszczalna. Autor, chociaż odwołując się do tradycji zawartych w apokryfach o śmierci i wniebowzięciu Maryi, ustanowił dogmatyczną podstawę potwierdzającą jej wniebowzięcie w jej relacji do tajemnicy wcielenia: w rzeczywistości godność Maryi jako Matki Bożej, jej wieczne dziewictwo i wzniosła świętość, wymagały, aby jej ciało zostało uwolnione od zepsucia i aby zostało wniesione do nieba i ponownie zjednoczone z duszą, aby Dziewica mogła cieszyć się chwałą swojego Syna. Wszystkie teologiczne argumenty użyte przez Teoteksa na rzecz dogmatu o wniebowstąpieniu zostały ponownie wykorzystane przez późniejszych bizantyjskich homilistów.

TEOTIMUS z Tomi (IV-V w.): Biskup Tomi (współczesny Constanta) w Scytii, między końcem IV w. a pierwszymi dekadami V w. Nazywano go "filozofem". Początkowo był pogańskim filozofem , ale wkrótce po nawróceniu został wyświęcony na biskupa (ok. 392). Odniósł wielki sukces, pracując wśród pogańskich plemion Hunów i Gotów, szerząc kult chrześcijańskiego Boga, którego barbarzyńcy nazywali "Bogiem Rzymian". Hieronim również znał niektóre z jego dialogów , ale wszystkie te dzieła zaginęły. Był przyjacielem Jana Chryzostoma i bronił go przed Teofilem z Aleksandrii. W 403 r. Teotym sprzeciwił się potępieniu Orygenesa. Zmarł przed Soborem Efeskim (431), gdzie obecny był jego następca Tymoteusz.

THEOTIMUS Walentynian (druga połowa II w.) Walentinian gnostyk, który działał prawdopodobnie w Rzymie. Według Tertuliana (Adv. Valent. 4), który wymienia go obok Sekundusa Gnostyka i Marka Magika (Mark Gnostic), był autorem dzieła zatytułowanego O obrazach Prawa, najprawdopodobniej na temat alegorycznej egzegezy ST. Możliwe, że niektóre teksty pochodzące z tego dzieła są cytowane przez Ireneusza jako reprezentatywne dla egzegezy ST Walentyniana i często przypisywane Markowi Gnostykowi, uczniowi Walentyniana w Aleksandrii, który wówczas działał w Lyonie, gdzie Ireneusz znał go dobrze i obszernie udokumentował jego nauki, w tym także Sigé, milczenie, jako żeński odpowiednik pierwszego bóstwa. Ponieważ aspekt ten wydaje się być nieobecny w rozdz. 17-18 księgi 2 Ireneusza, może być również wynikiem wyprowadzeń z dzieła Teotyma. Znajduje się tam wykład na temat tego, jak stworzenie było dziełem Demiurga za pośrednictwem Matki, zgodnie z (platonizującym) modelem niewidzialnych rzeczywistości: na przykład cztery żywioły były modelowane na pierwotnej Czwórce, a ich działania na Ogdoadzie; 12 stref świata na Duodekadzie itd. Podobnie zależny od Platona, Demiurg stworzył czas, aby naśladować nieskończoność i wieczność; niemniej jednak praca dodaje, że ponieważ prawda mu umknęła, poszedł za kłamstwem i dlatego, gdy nadejdzie pełnia czasu, jego dzieło zginie. Wszystko to trwa przez rozdz. 17. Rozdz. 18 jest bardziej ściśle egzegetyczny i bardziej prawdopodobne jest, że pochodzi od Teotymusa. W Rdz 1:1 Bóg, początek, niebo i ziemia są utożsamiane z Tetradą; druga Tetrada, wywodząca się z pierwszej, jest zindywidualizowana w otchłani, w ciemności, w duchu i w wodach, o których tekst Księgi Rodzaju wspomina bezpośrednio po tym. Podobnie, Dekada, Duodekada i Triakontada są identyfikowane w różnych rzeczywistościach stworzonych później. Nawet ludzie zostali stworzeni na obraz wyższej mocy, mając w sobie ostatecznie zdolności, które pochodzą z Jednego i z których powstają cztery inne zdolności na wzór Tetrady: wzrok, słuch, węch i smak. Ogdoada odbija się w antroposie, ponieważ ma dwoje oczu, dwoje uszu, dwa nozdrza i dwa smaki, słodki i gorzki. Podobnie, Dekada, Duodekada i Triakontada są zindywidualizowane w istocie ludzkiej. Czwartego dnia zostało uformowane Słońce, w odniesieniu do Tetrady, które byłoby również symbolizowane przez zasłony przybytku Mojżesza, który był złożony z lnu, błękitu, fioletu i szkarłatu, a także cztery rzędy kamieni szlachetnych arcykapłana i ogólnie rzecz biorąc wszystko, co zostało znalezione w liczbie cztery w ST. Niektórzy uważali antroposa za mężczyznę i kobietę w tym samym czasie, stworzonych na obraz i podobieństwo Boga, tak jak duchowy człowiek, przed człowiekiem, który został uformowany z ziemi (idea Filona, a następnie Orygenesa). Ponadto osiem osób uratowanych na arce Noego w potopie odpowiadałoby zbawczej Ogdoadzie i Dawidowi, który był ósmym ze swoich braci, i obrzezaniu ósmego dnia, a także innym rzeczom występującym w liczbie osiem w ST. Dziesięć narodów obiecanych Abrahamowi przez Boga symbolizowałoby Dekadę, a zatem wiele innych rzeczy występujących w liczbie 10 w ST. Duodekad jest wszechobecny w ST: dwanaście plemion Izraela itd. A Triacontad, związek poprzednich liczb, jest widoczny na wysokości trzydziestu łokci arki Noego i w innych wystąpieniach tej samej liczby. Wszystko to wydaje się być alegoryczną lekturą Biblii na podstawie numerologii.

THEOTOKOS : Tytuł nadany Maryi, ponieważ była matką Boga, którego pochodzenia należy szukać w szkole aleksandryjskiej. Orygenes w swoich Homiliach o Łukaszu potwierdza koncepcję boskiego macierzyństwa Maryi za pomocą analogicznych formuł . Według Filipa z Side, Pierius z Aleksandrii (281-ok. 300) wygłosił mowę dotyczącą Theotokos. Piotr Męczennik (zm. 311) wiedział o tym i używał tego tytułu. Z pewnością poświadczone przez Aleksandra z Aleksandrii i Atanazego, najpewniejszym dowodem jest troparion Sub tuum praesidium, gdzie termin ten był używany w obecnej formie. Od IV w. pisarze i ojcowie kościoła powszechnie używali go jako konkretnego tytułu dla Maryi. Nestoriusz sprzeciwił się temu terminowi jako niewłaściwemu, niebiblijnemu i nieobecnemu w terminologii używanej przez Sobór Nicejski, skażonemu pogaństwem (ponieważ przedstawia Marię jako boginię) i argumentował, że zamiast tego termin ten powinien zostać zastąpiony przez Christotokos. Definitywną odpowiedź na jego sprzeciw dał Sobór Efeski (431), który zatwierdził zasadność używania tego terminu i nadał mu precyzyjne znaczenie.

THEOLOGIA NEGATIVA - VIA NEGATIVA

I. Apofatyzm i neoplatonizm - II. Teologia negatywna i mistyczna.

I. Apofatyzm i neoplatonizm. 1. Definicja negacji (avpo,fasij(avfai,resij). Termin avfai,resij wskazuje na ruch dystansowania (remotio), wykluczenia lub pozbawienia czegoś (Platon, Critias 46 w.). Jest on przeciwstawiony pro,sqesij, działaniu umieszczania (Plutarch, Lycurgus 13). Jest to termin typowy dla pism matematyków: Arystoteles przeciwstawia avfai,resij pro,sqesij w swojej Metafizyce A2, 982a28, jako "odejmowanie" "dodawanie" - i jest to również termin używany w logice: evx avfaire,sewj oznacza "przez abstrakcję" w Drugiej Analityce Arystotelesa (I,18,7), i to było znaczenie, które zostało przyjęte przez wiele łacińskich wersji, które tłumaczyły termin avfai,resij na abstractio. VAfai,resij jest przeciwne qe,sij jak negacja jest afirmacją, ale jest też odróżniane od avpo,fasij, które również oznacza negację, ponieważ avfai,resij wskazuje na przezwyciężenie lub transcendencję. Łacińscy tłumacze przetłumaczyli termin avfai,resij na podstawie kontekstu, zarówno zgodnie z konkretnym znaczeniem "zmniejszenia" lub "tłumienia" (ablatio), jak i zgodnie ze znaczeniem abstrakcji (abstractio) lub negacji (negatio). Tomasz z Akwinu wskazał na dwa znaczenia, mianowicie konkretny i abstrakcyjny sens avfai,resij, który jest tłumaczony, na zasadzie jego siły, z remotio, a następnie z negatio. a. Dla Arystotelesa metoda afaeretyczna jest procesem oddzielania lub odejmowania dodanych elementów, który prowadzi do utraty (no,hsij) zrozumiałej formy lub istoty. Ta metoda separacji lub pomniejszania jest abstrakcją. Ta abstrakcja przechodzi od złożonego do prostego i od widzialnego do niewidzialnego. b. Tę metodę reprezentują autorzy średniego platonizmu, tacy jak Alkinoos, który w Didaskalos (rozdz. 12) wyróżnia cztery sposoby, dzięki którym duch ludzki może wznieść się do Boga: afirmację, analogię, transcendencję i negację. 2. Parmenides Platona i jego neoplatońskie komentarze. a. Podstawowym tekstem teologii negatywnej jest pierwsza hipoteza Parmenidesa, że "Jedno jest jedno", gdzie po stwierdzeniu, że "Jedno nie uczestniczy w żaden sposób w bycie i nie ma wystarczającego bytu, aby być jednym, ponieważ byłoby i uczestniczyłoby od razu w bycie" (141e), Parmenides dodaje do tego odstraszającego stwierdzenia: "Jasne jest, przeciwnie, że Jedno nie jest jedno i że Jedno nie istnieje" (141e), co samo w sobie jest negacją hipotezy, mianowicie, że "Jedno jest jedno". Wynikiem pierwszej hipotezy jest zatem niepoznawalny i niewyrażalny charakter Jednego: "Dlatego nie należy do niego żadne imię; nie ma żadnej definicji, żadnej wiedzy, żadnego wrażenia i żadnej opinii" . "Tak więc Jedno nie ma żadnego imienia, żadnej definicji, żadnej wiedzy, żadnego wrażenia, żadnej opinii". b. Znajdujemy ten apofatyzm w neoplatońskich komentarzach do Parmenidesa, z odniesieniem do anonimowego komentarza, którego autorem został zidentyfikowany jako Porfiriusz przez Pierre′a Hadota (Porphyre et Victorinus, Paryż 1968), lub do komentarza Proklosa. Ta niepoznawalność i ta niewyrażalność Jednego z pierwszej hipotezy Parmenidesa jest nauką wspólną dla "platońskiej teologii" Proklosa z Konstantynopola i apofatycznej teologii ps.-Dionizego Areopagity.

II. Teologia negatywna i mistyczna. 1. Teologia apofatyczna. a. Filon z Aleksandrii i wczesni ojcowie Kościoła. Filon był u źródeł całej refleksji nad niezrozumiałością boskiej istoty (ouvsi,a): "Największym dobrem jest zrozumienie, że Bóg według swojej istoty [kata. to. ei=nai] jest niezrozumiały [avkata,lhptoj]" (Poster. 15). Potwierdzenie, że wiedza o boskiej istocie przekracza ludzkie siły naturalne, jest powszechnym miejscem w pismach wczesnych teologów chrześcijańskich (Justin Mart., Dialogue 127,2; Clem. Alex., Strom. II,2; Iren., Adv. haer. IV,20,5; Orig., Against Celsus VII,42). b. Kryzys eunomiański i obalenie appadocjanów. Przeciwko herezji Eunomiusa, który utożsamiając istotę boską z charakterem niezrodzonego (avge,nnhtoj), zaprzeczał jej niezrozumiałości, Kapadocjanie i Jan Chryzostom opracowali naukę chrześcijańskiej teologii negatywnej. Dla Eunomiusza koncepcja bycia niezrodzonym właściwie wyrażała (avkribw/j) istotę boską w tym sensie, że istota boska nie przedstawia żadnej tajemnicy i że znamy Boga tak, jak Bóg zna siebie: "Bóg nie wie więcej o swoim bycie niż my o nim; jego byt nie jest dla niego bardziej jasny niż dla nas" . Bazyli z Cezarei i Grzegorz z Nyssy w swoich traktatach Przeciwko Eunomiuszowi wskazują, że nie ma pojęcia, które właściwie wyrażałoby istotę boską (pozostaje ona niepoznawalna) i starają się zdefiniować właściwości i relacje osób boskich. Wreszcie teologia negatywna jest artykułowana w sposób pozytywny i w sposób wyższy. Słowo zapobiega popadnięciu człowieka w niemożność mówienia, neoplatoński avlogi,a. Grzegorz z Nyssy wyraziłby to głębokie znaczenie tajemnicy Boga w takich mistycznych dziełach jak Życie Mojżesza i Homilie o Pieśni nad pieśniami. Jan Chryzostom zbadał argumenty wysuwane przez Kapadocjan, nie zwracając się do teologów, ale raczej przemawiając do wiernych. Wygłosił dwie serie homilii przeciwko Eunomianom w Antiochii w latach 386-387 i w Konstantynopolu po 398 r. "Istota Boga jest niezrozumiała dla każdego stworzenia" (IV,6). Wszystko to jest prawdą zarówno dla rozumu naturalnego, jak i dla Biblii: psalmista "stojąc przed nieskończonym i rozległym oceanem mądrości Bożej, zostaje pokonany przez zawrót głowy" (Ps 138,6); Mojżesz utrzymywał, że "nikt nie może zobaczyć Boga, nie umierając" ; a Paweł mówi, że sądy Boże są "trudne do zrozumienia", a jego drogi "niedostępne" . Ci autorzy użyli pewnej liczby terminów pochodzących z NT, takich jak "niewidzialny" (avo,ratoj), "niewypowiedziany" (a;rrhtoj), "nieopisalny" (avnekdih,ghtoj), "niezgłębiony" (avnereu,nhtoj) i "niedostępny" (avpro,sitoj). Inne terminy pochodzą z pism Filona z Aleksandrii: "niezrozumiały" (avperino,htoj), "niemożliwy do określenia" (avperi,graptoj), "niemożliwy do opisania" (avschma,tistoj) i "niemożliwy do rozważenia" (avqe,atoj). Na koniec, termin a;fatoj ("niewysłowiony") pochodzi z pism neoplatoników. W ten sposób skonstruowano słownictwo teologii negatywnej. Słownictwo to można znaleźć w liturgii św. Jana Chryzostoma, bizantyjskiej liturgii św. Bazylego oraz w duchowości Maksyma Wyznawcy i Symeona Nowego Teologa. 2. Teologia afirmatywna i negatywna w pismach ps.-Dionizego Areopagity. Dionizy był pierwszym, który usystematyzował związek między teologią afirmatywną i negatywną (lub apofatyczną) w teologii mistycznej. Teologia afirmatywna bierze pod uwagę imiona boskie, które teologia negatywna neguje, aby wykazać, że Bóg zawsze jest poza takimi imionami. Dlatego w odniesieniu do transcendentnej Przyczyny Dionizy definiuje stan negacji w odniesieniu do wyższości. a. Stan negacji. Negacja jest definiowana przez trzy punkty widzenia: (1) Jako niesprzeczność twierdzeń i negacji. W istocie negacja nie jest sprzeczna z twierdzeniem. Byłoby to prawdą, gdyby pozostała w sferze bytów, ale nie dotyczy transcendentnej Przyczyny. (2) Jako przezwyciężenie każdego pozbawienia. Negacji nie należy rozumieć według pozbawienia (kata, ste,rhsin), ale, jak w przypadku Ciemności, według transcendencji lub wyższości (kaqV u`peroch,n). Ciemność jest nadal negatywną metaforą transcendencji niedostępnego światła. Powiedzenie, że negacja (avfai,resij) nie jest pozbawieniem (ste,rhsij), jest jak stwierdzenie, że pozbawienie nie istnieje w Przyczynie, że "jest wyższe od pozbawienia", i od tego momentu dalej, stwierdzenie pewnej pozytywności negacji poprzez transcendencję (u`perocikh. avfai,resij) w podwojeniu negacji. Tę ideę rozwinęli później tacy średniowieczni autorzy jak św. Tomasz z Akwinu, dla którego negacja, gdy dotyczy Boga, jest negacją samej deprywacji. (3) Jako poza każdą negacją i każdą pozycją. Przezwyciężenie pozbawienia jest podwojone wraz z pokonaniem negacji i pozycji. W tym przypadku Dionizy użył terminu avfai,resij, a nie avpo,fasij w opozycji między avfai,resij-qe,sij. b. Podwójna granica negacji. Teologia negatywna jest również zdefiniowana w odniesieniu do tego podwójnego przezwyciężenia Przyczyny, które wyznacza jej podwójną górną i dolną granicę. (1) Negacja pozbawienia. Z jednej strony teologia negatywna nie jest negacją według pozbawienia, ale według transcendencji. Z drugiej strony teologia negatywna jest sama w sobie zastąpiona przez Przyczynę, która jest poza negacją pozycji. "Nie twierdzimy niczego", mówi Dionizy, "i nie zaprzeczamy niczemu, ponieważ jedyna Przyczyna jest poza wszelkim potwierdzeniem i jest transcendencją poza wszelkim zaprzeczeniem" (MT V, 1048 B). Następuje podwojenie negacji transcendencji: jest negacją, ponieważ coś potwierdza, i jest negacją, ponieważ coś zaprzecza. Jest to tak jakby: "ani... ani..." lub "nic". (2) Poza negacją. Co oznacza "nic"? To nic jest odwrotnością "poza". Jest to to samo, co powiedzenie: "Przyczyna jest poza negacją pozycji" lub "nie potwierdzamy niczego i nie zaprzeczamy niczemu". c. Negacja i wyższość. Bóg jest nazywany zgodnie z wyższością jako: "Ten, który jest poza wszelką esencją i wiedzą", "Ten, który jest poza wszystkim", "Ten, który jest ponad wszystkim", "Ten, który jest całkowicie nieznany", "Ten, który przezwycięża wizję i wiedzę", "niewyrażalny", "Przyczyna wszystkiego i Ten, który jest ponad wszystkim", "transcendencja Tego, który jest absolutnie wolny od wszystkiego i poza wszystkim". Jest on kwalifikowany przez podwójną serię przymiotników zawierających hiper- lub alfa-prywatyzację. Z jednej strony jest poza Bytem, Dobrem i Boskością (u`perou,sioj, u`pera,gaqoj, u`pe,rqeoj), hiper-świetlisty (u`perfanh,j) i hiper-niepoznawalny (u`pera,gnwstoj). Z drugiej strony jest niewidzialny (avo,ratoj), nieuchwytny (avnafh,j), niewysłowiony (a;rrhtoj) i niewidzialny (avqe,atoj), pozbawiony intelektu (a;nouj), pozbawiony słowa (a;logoj), pozbawiony życia (a;zwoj), pozbawiony substancji (avnou,sioj) i niewypowiadalny (a;fqegktoj). Boga można nazwać Ciszą (westchnienie), Odpoczynkiem (h`suci,a), Niewysłowionym (avfqegxi,a). Bóg wymyka się wszelkiej wizji i każdemu kontaktowi, tak jak wymyka się każdej formie wiedzy. Dzieje się tak, ponieważ mistycyzm, aby wiedzieć, aby dokonać "zjednoczenia" wszystkich operacji zmysłów inteligencji, wymaga zawieszenia wszelkiej wiedzy lub braku wszelkiej aktywności intelektualnej (avnenerghsi,a), zamknięcia ust, zamknięcia oczu (avbleyi,a), braku wizji i wiedzy (avgnwsi,a). W ten sposób Mojżesz, przenikając przez prawdziwie mistyczny obłok niewiedzy, "wpatruje się we wszystkie lęki wiedzy, uwalnia się od spektaklu i widzów". Mistyczna podróż ceni drogę negatywną, ale teologii negatywnej nie należy mylić z teologią mistyczną, która ją przekracza.

TEOLOGIA: Dla greckich pogan termin qeologi,a i pokrewne słowa qeologei/n i qeo,logoj odnoszą się przede wszystkim do mistyczno-religijnego świata mówienia o bogach, ich pochodzeniu i ich relacji ze światem . Arystoteles jednak, raczej wyjątkowo, używał terminu qeologikh, w odniesieniu do części filozofii . W okresie hellenistycznym pojawia się, przede wszystkim w pismach stoików, rozróżnienie między teologią mityczną, polityczną i naturalną. Było to pojęcie, które pomagało opisywać zjawiska religijne: te zjawiska, o których mówili poeci, zwłaszcza w przypadku Homera, te rzeczy, które według polityków i historiografów gwarantują salus publica, i te, którymi interesowali się filozofowie, zwłaszcza w alegorycznej interpretacji poematów. W przeciwnym razie w kontekstach średnioplatońskich znajdujemy trójdzielny schemat, zgodnie z którym rozróżnia się filozofię dialektyczną, etyczną i teoretyczną, z których ostatnia z kolei była podzielona na teologię, fizykę i matematykę. Chrześcijańscy autorzy, tacy jak Orygenes, a następnie autorzy kościoła cesarskiego, nie wahali się przyjąć tego języka . Ponieważ znaczenie mityczno-religijne pozostało dominujące, można zrozumieć, dlaczego chrześcijańscy autorzy aż do III w., chociaż mówili o prawdziwej filozofii, używali terminu qeologi,a tylko w negatywnym sensie mitologii pogańskiej. W Praeparatio evangelica, Euzebiusz z Cezarei, odpowiadając na swój kontekst, przyjął to słowo, aby określić pogańskie spekulacje na temat boskości . Niemniej jednak w pismach Orygenesa można znaleźć specyficznie chrześcijańskie użycie terminu teologia , który, dzięki zwłaszcza Euzebiuszowi z Cezarei, stał się powszechny w IV w. Później autorzy chrześcijańscy nazywali hagiografów lub nawet aniołów chwały Boga "teologami" . Używali oni terminów qeologi,a i qeologei/n . Podążając śladem Orygenesa , Euzebiusz w szczególności wprowadził trynitarny sens słowa qeologi,a . Później bardzo powszechne stało się wyrażanie terminem qeologi,a boskości Syna i Ducha Świętego lub przedstawianie tym słowem doktryny Trójcy, która często różniła się od doktryny o zbawczym wcieleniu Słowa, zwanej oivkonomi,a . Podobnie stosują tytuł "teologowie" do świętych autorów lub tych, którzy mówili poprawnie o boskości Chrystusa (Jan Ewangelista, Atanazy i Grzegorz z Nazjanzu). Warto również zwrócić uwagę na kilka szczególnych zastosowań terminu teologia: dla Trisagion , dla teologii mistycznej w pismach autorów monastycznych oraz dla teologii negatywnej i afirmatywnej w pismach ps.-Dionizego . Po stronie łacińskiej tylko Marius Victorinus przejął od greckich autorów termin qeologi,a w pozytywnym sensie. Augustyn rzadko używał słowa theologia. Robi to prawie wyłącznie w De civitate Dei. Gdzie indziej używał go w pogańskim sensie . W swojej apologii użył terminu theologia, omawiając teologię trójdzielną. Omawiając ten temat, mówił także w pozytywnym sensie teologii. Zawsze jednak dotyczyło to teologii filozofów greckich, których Augustyn uznawał za verae sapientiae amatores (szczególnie Neque enim hoc opere omnes omnium philosophorum vanas opinones refutare suscepi, sed eas tantum quae ad theologiam pertinent quo verbo graecosignificari intelligimus de divinitate rationem sive kazanie ("Bo w tej pracy nie podjąłem się obalenia wszystkich próżnych opinii wszystkich filozofów, ale tylko te, które opinie odnoszące się do teologii, przez które greckie słowo rozumiemy, że oznacza rozum lub mowę dotyczącą boskości"). Gdy jednak w grę wchodzi rozwój wiary chrześcijańskiej, intellectus fidei, Augustyn wolał mówić o verissima philosophia . Tylko pośrednio przygotował późniejsze chrześcijańskie użycie zwrotu "chrześcijańska teologia". Co więcej, Augustyn nie był pierwszym, który zajął się kwestią teologii trójdzielnej, którą sam przypisywał Warronowi. Inni pisarze chrześcijańscy przed nim podejmowali tę tematykę, a nawet teksty apologetyczne; w tej kwestii patrz: Tertulian ,Orygenes , Laktancjusz , Bazyli z Cezarei i szczególnie Euzebiusz z Cezarei .

THEONAS z Aleksandrii (zm. ok. 300): Biskup Aleksandrii, święty, święto 23 sierpnia. Zastąpił Maksymusa i rządził od 281/282 do ok. 300. Ustanowił Achillasa nad szkołą aleksandryjską i wyświęcił Piotra, który został następcą Teonasa, i Pieriusa . Istnieje list do szambelana Dioklecjana, Lukiana, przekazany pod imieniem Teonasa .

THEONAS TRITHEIST: Monofycki biskup Marmarica, w 2. połowie VI w. Po obaleniu Teonasz wspierał Eugeniusza z Seleucji i Konona (biskupa Tarsu) w szerzeniu nauki tryteistycznej na Wschodzie i Zachodzie, prawdopodobnie unikając prześladowań monofizytów zleconych przez cesarza Justina II (571). Z pism Teonasza zachowały się fragmenty w syryjskim liście, który napisał z Eugeniuszem i Kononem (Ep. ad eorum asseclas), aby obalić naukę trynitarną Jana Filoponusa.

TEOPASCHICI : Teologowie, którzy nalegali na rozróżnienie dwóch natur w Chrystusie (anty- arianie, anty- apolinaryści, nestorianie i chalcedończycy) nazywali tych, którzy przypisywali cierpienie i śmierć samemu Słowu, teopaschitami (qeo,j, "Bóg"; pa,scein, "cierpieć"). Autorzy ortodoksyjni przeciwstawiali się im początkowo tytuły biblijne, które wyrażały człowieczeństwo Chrystusa jako Syna Dawida (patrz teksty cytowane w Grillmeier, Christus I, 2054) i Syna Człowieczego (patrz Grillmeier, Christus I, 56-57; I, 379, z tekstami antyaryjskimi). Po soborze chalcedońskim kontrowersje doszły do skutku przede wszystkim do dwóch formuł: qui crucifixus est pro nobis, dodanego do Trisagion i unus de Trinitate passus est . W rzeczywistości spór dotyczył pewnego aspektu nauczania communicatio idiomatum, który był rozumiany inaczej z jednej strony przez Aleksandryjczyków, a z drugiej przez Antiocheńczyków i Latynów, ale który ostatecznie został zaakceptowany przez wszystkich zgodnie ze znaczeniem aleksandryjskim, znaczeniem, które zostało już usankcjonowane przez XII anatemę Cyryla (DS 263) i było głęboko zrozumiane w tytule theotokos, uznanym przez Sobór Efeski. Postęp w tej kwestii poczynili zwłaszcza Sewer z Antiochii ; jego przeciwnik Jan ze Scytopolis (patrz scholia: PG 4,196C; 221D-224A); przez tak zwanych mnichów, którzy próbowali połączyć formuły chrystologiczne Chalcedonu i Cyryla i spotkali się w tej kwestii w Rzymie ; przez cesarza Justiniana ; przez Boecjusza ; i w końcu przez papieża Jana II ). Teopaschitów właściwie tak zwanych należy odróżnić od patripasjan, którzy ignorując rozróżnienie dwóch natur, mylili osoby Ojca i Syna. Niemniej jednak w szerszym sensie patrypasjanie również są nazywani "teopaschitami", ponieważ mówili, w jeszcze mniej zróżnicowany sposób, o śmierci Boga .

TEOFANES WYZNAWCA (760-818): Bizantyjski mnich urodzony w Konstantynopolu około 760 r., w latach 810-814 napisał Chronografię, która rozciąga się od lat 284 do 813. W dziele tym, oprócz narracji o stworzeniu świata i narodzinach Jezusa, mamy wiele informacji na temat lat rządów cesarzy bizantyjskich, przywódców perskich i arabskich, papieży i czterech patriarchów. Ta Chronografia jest ważna ze względu na wyliczenie według cykli indykacji i wydarzeń z VII i VIII w., dla których jedynym źródłem jest Nicefor. Dzieło zostało przetłumaczone na łacinę przez Anastasiusa Bibliothecariusa w IX w. Teofan był głośnym obrońcą czci wizerunków; został zesłany na wygnanie do kraju oddalonego od Konstantynopola i zmarł tam w roku 818.

TEODOR z Tyany (IV w.) : Biskup Tiany (od 383 do co najmniej 404), metropolita Kapadocji II, oderwany od Cezarei na początku episkopatu Bazylego z Cezarei, z głośnymi apelami o autonomię kościelną ze strony jego biskupa Anthimusa. Teodor był zatem metropolitą Grzegorza z Nazjanzu, który poświęcił mu Filokalia, zaczerpnięte z pism Orygenesa, i napisał do niego następujące listy: 139, 152, 157, 160- 163 i z pewnością 122-124, ale nie 77 i 183. Okazywał sympatię Janowi Chryzostomowi podczas jego wygnania (Palladius, Dialog 132,4).

TEODR SPUDAEUS (VII w.): Teodor był prawie na pewno autorem Commemoratio i Hypomnesticum , świadectw o pierwszorzędnym znaczeniu w odniesieniu do prześladowań związanych z debatami na temat monoteletyzmu. Pierwsze pewne informacje dotyczące go pochodzą z roku 653, kiedy był obecny podczas przybycia papieża Marcina I do Konstantynopola, który został tam zaprowadzony po aresztowaniu go na rozkaz Konstansa II. Głęboko poruszony smutnym widokiem, Teodor nawiązał kontakt, nie wiemy w jaki sposób, z więźniem i otrzymał od niego dwa listy; mianowicie Quoniam agnovi i Noscere voluit , które streścił w Commemoratio. Dzieło, prawdopodobnie skomponowane pod koniec 654 r. (Devreesse, Le texte grec, 58), ilustruje koleje losu papieża Marcina I i było adresowane do wiernych Rzymu i Afryki, aby pochwalić zachowanie papieża. Mamy tylko łacińską wersję tego dokumentu dzięki Anastasiusowi Bibliothecariusowi. Hypomnesticum, opublikowane przez Devreesse′a (który w pewnym momencie przypisywał dzieło Teodozjuszowi z Gangry, bratu Teodora) na podstawie jednego świadectwa rękopisu, Vatic. 1671 (X w.), znany wcześniej pod łacińską wersją Anastasius Bibliothecarius , przedstawia wydarzenia innych ofiar monoteletyzmu, Anastasius Apocrisarius, jego dwóch uczniów, braci Teodora i Euprepiusa, mnicha Maksymiusa i jego ucznia Anastasiusa. Wszyscy oni byli przyjaciółmi Teodora, którego często odwiedzał i pocieszał na ich wygnaniu. Dokument kończy się obszerną doksologią, która z gramatycznego i stylistycznego punktu widzenia zawiera liczne błędy: autor jest tego świadomy; utrzymuje jednak, że konieczne jest przedstawienie dzieła męczenników i zaproszenie wiernych do modlitwy, aby prześladowania mogły zakończyć się jak najszybciej.

TEODOR SYNCELLUS (VII w.): Prezbiter i syncel "Wielkiego Kościoła" (Hagia Sophia) w Konstantynopolu, brał udział w poselstwie wysłanym przez cesarza Herakliusza, w lipcu 626 r., do Hadrianopola z misją pokojową do chana Awarów, którzy zmierzali w kierunku stolicy Bizancjum (Chronicon paschale: PG 82,1009 BD). Pod jego imieniem przekazywany jest w kilku kodeksach (inne przekazują go bez imienia) Rozprawa o odkryciu w Jerozolimie, przeniesieniu do Konstantynopola i pochowaniu w sanktuarium Blachernae szat Matki Bożej, przemówienie wygłoszone 2 lipca między 620 a 626 r. (BHG 1058). Ponadto inny Logos został zachowany na święto Wyzwolenia Konstantynopola z oblężenia Awarów w sierpniu 626 r.

TEODOR LEKTOR: Historyk Kościoła (początek VI w.). Lektor w Hagia Sophia, który sympatyzował z Chalcedończykami, był autorem "historii trójdzielnej", kompilacji w czterech traktatach wywodzących się z historii kościelnych Sokratesa, Sozomena i Teodoreta z Cyrus, przez epokę od Konstantyna do panowania Teodozjusza II. Obszerne fragmenty tej pracy, które są ważne dla rekonstrukcji formy tekstowej oryginalnych modeli, zostały przetłumaczone na łacinę przez mnicha Epifaniusza na potrzeby Historia ecclesiastica tripartita autorstwa Kasjodora (ok. 560). Teodor po niej napisał własną oryginalną Historię kościelną, która również została napisana w czterech księgach, na okres historyczny od 439 do panowania Justina I (518). Można w nim odnaleźć intensywne zainteresowanie aspektami polityczno-kościelnymi w porównaniu z ogólną historią imperium, zwłaszcza w wąskim horyzoncie Konstantynopola i z silnym niezrozumieniem zabiegów Anastazjusza w kierunku monofizytów. Oba dzieła zachowały się w stanie fragmentarycznym, ale możliwe jest zrekonstruowanie ich układu i poszczególnych części dzięki skróconej historii kościelnej zredagowanej między VII a VIII wiekiem.

TEODORET Z CYRRUS (ok. 393-ok. 466): Urodził się w Antiochii Syryjskiej około 393 r. Wychowywał się w syryjskich kręgach monastycznych, gdzie poznał chrześcijańską i klasyczną kulturę. Przywrócił do życia środowisko ascetyczne w zbiorze 30 rozdziałów biografii 28 mnichów i trzech kobiet, Religious History or Manners of Ascetic Life. Niektóre tradycje, których nie udowodniono, utrzymują, że miał Jana Chryzostoma i Teodora z Mopsuestii wśród swoich nauczycieli, a Nestoriusza i Jana z Antiochii wśród swoich współuczniów . W 423 r. został wybrany na biskupa Cyrrhus; wydaje się, że na początku swego biskupstwa zajmował się różnymi herezjami obecnymi we wspólnotach jego regionu w różnych pismach, które obecnie zaginęły: oprócz odrzucania Żydów, pisał przeciwko Arianom, Macedończykom i Marcjonitom. Z pierwszego okresu musiał również napisać odrzucenie pogaństwa helleńskiego, Graecarum affectum curatio, ostatnią z chrześcijańskich apologii, zachowaną w nienaruszonym stanie, składającą się z 12 przemówień, w których idee pogańskie i chrześcijańskie są przeciwstawiane sobie w odpowiedzi na pytania filozoficzne. Z teologicznego punktu widzenia lata bezpośrednio poprzedzające Sobór Efeski były prawdopodobnie najbardziej wymagające i decydujące dla Teodoreta: kiedy Cyryl Aleksandryjski napisał swoje 12 anatem przeciwko Nestoriuszowi (listopad 430), Teodoret podjął się obrony tego ostatniego i napisał na początku 431 r. odrzucenie anatem na prośbę Jana Antiocheńskiego. Ponieważ ten dokument, Reprehensio duodecim capitum seu anathematismorum Cyrilli, został potępiony przez piąty sobór powszechny (Konstantynopol 553), zaginął; jednak ponieważ Cyryl bronił swoich Anathemas trzema apologiami, druga z nich (Epistula ad Euoptium adversus impugnationem duodecim capitum a Theodoreto editam ) zachowuje tekst Teodoreta. Jesteśmy teraz w najbardziej delikatnym momencie kontrowersji między szkołami antiocheńską i aleksandryjską; Teodoret rozwinął to, co było historycznie najciekawszą cechą jego pracy teologicznej: ponowne zbadanie i ponowną ocenę tradycji aż do tego czasu. Cyryl z Aleksandrii został przedstawiony jako zależny od Apolinarego z Laodycei i narażony na zaprzeczenie pełnego człowieczeństwa Chrystusa; jednocześnie wskazał na ariańskie niebezpieczeństwo nauki, która nie odróżnia człowieczeństwa od boskości w Słowie wcielonym. W tych samych latach bezpośrednio poprzedzających Sobór Efeski napisał dwie księgi, De sancta et vivifica Trinitate i De incarnatione Domini, które przetrwały do naszych czasów pod imieniem Cyryla Aleksandryjskiegoi które zostały przywrócone Teodoretowi przez A. Ehrharda. Są to dokumenty o wyjątkowym znaczeniu, ponieważ tradycja atanazjańska jest wzywana do odróżnienia teologii od ekonomii, a na tej podstawie Teodoret konstruuje i uzasadnia dzielącą chrystologię: "Chrystus Jezus, chociaż był natury Boskiej... ogołocił samego siebie, przyjąwszy postać sługi", odgrywa ważną rolę w takim sformułowaniu. Prawdopodobnie w tym otoczeniu i klimacie powstały pisma ps.-Atanazjańskiego: wydaje się, że jest to historyczny kontekst dwóch dialogów ps.-Atanazjańskiego C. Macedonianos . Po soborze Teodoret opublikował pięć ksiąg, w których ponownie atakował idee Cyryla Aleksandryjskiego i decyzje soboru w dziele zatytułowanym Pentalogus. Dzieła te zaginęły również w wyniku ich potępienia w 553 r. Łacińskie fragmenty pozostały w Collectio Palatina, a niektóre greckie cytaty w catena Nicety z Heraklei na temat ewangelii Łukasza. Próby zjednoczenia w 433 r., chociaż Teodoret prawie na pewno został zatrudniony osobiście do opracowania formuły pojednania, nie doprowadziły do jego osobistego zaangażowania, ponieważ nadal wymagały poparcia potępienia Nestoriusza . W 447 r. Teodoret napisał Eranistes ("żebrak") lub Polymorphos ("człowiek o wielu kształtach"): jest to dzieło o wielkim znaczeniu teologicznym, które zostało napisane w celu obalenia monofizyckiej nauki, którą Eutyches szerzył w Konstantynopolu i która odniosła sukces w Egipcie, zwłaszcza w Aleksandrii, dzięki wsparciu następcy Cyryla, patriarchy Dioskora. Dzieło, złożone z czterech ksiąg, jest napisane w formie dialogu między prawosławnym i monofizyckim chrześcijaninem (żebrakiem lub człowiekiem o wielu kształtach, ponieważ w jego nauce można znaleźć elementy z poprzednich herezji zebrane razem, zaczynając od Doketyzmu, a kończąc na Apolinaryzmie). Jest to dokument, który jest naprawdę typowy dla tamtej epoki historycznej i operacyjnej metody Teodoreta: epoki i metod oceny i syntezy tradycji; kompilacji florilegii; szerokie wykorzystanie źródeł (Eranistes zachowuje 238 fragmentów z 88 źródeł patrystycznych). Wszystko to jest ważne dla sensu rozwijającej się tradycji, przynajmniej dla przekazu części dzieł, o których w przeciwnym razie nic byśmy nie wiedzieli; ma to swoje granice, jeśli weźmiemy pod uwagę, że obok sensu tradycji rozwijała się również tendencja do manipulowania poprzednimi materiałami, od pseudepigraficznej produkcji przeznaczonej do polemik po zastosowania tradycji, które nie były wolne od pomyłek. Eranistes dotarł do nas w drugim wydaniu, które zostało rozszerzone po Soborze Chalcedońskim. Podczas tak zwanego soboru rozbójniczego (latrocinium) w Efezie, który siłą narzucił oczyszczenie Eutychesa, który został już potępiony przez papieża Leona Wielkiego dogmatycznym listem, Teodoret został usunięty ze swojej stolicy biskupiej. Został jednak przywrócony na tron przez Sobór Chalcedoński (451), na którym zgodził się poprzeć potępienie Nestoriusza, z pewnością nie dla osobistych korzyści, ale raczej z poczucia pobłażliwości wobec rzeczywistych potrzeb całego Kościoła, ponieważ osiągnięto wystarczająco wszechstronną formułę pewnych podstawowych wymagań chrystologii antiocheńskiej. Teodoret pozostał głową Kościoła Cyrrhus aż do swojej śmierci, która nastąpiła około 466 r. Egzegeza Teodoreta pozostaje poświadczona w różnych dziełach, w których rozróżnia się te dwa gatunki: z jednej strony mamy serię ciągłych komentarzy: Interpretacja Psalmów, komentarz do Pieśni nad Pieśniami, Proroków Większych i Mniejszych, Kronik, Listów św. Pawła; z drugiej strony mamy rodzaj komentarza opracowanego w formie pytań i odpowiedzi: do Oktaewonu i Księgi Królewskiej. Paleosłowiańskie wersje pozostały, kompletne lub częściowo, niemal wszystkich prac egzegetycznych Teodoreta; z Komentarza do Psalmów pozostała wersja ormiańska i gruzińska; z Komentarza do Ezechiela pozostała wersja ormiańska. Dziesięć Mów o Opatrzności, których datowanie jest wysoce kwestionowane, powinno być umieszczone po Soborze Efeskim. Z kilku cytatów, które sam Teodoret z niego zamieścił, wiemy, że napisał również dzieło obalenia postawy Persów wobec chrześcijan (Odpowiedzi Trzech Króli). W ostatnich latach poczyniono wiele znaczących kroków naprzód w poznaniu i ocenie pracy egzegetycznej Teodoreta, a między nimi dokonano dwóch różnych, ale nie przeciwstawnych odczytań: Teodoret jawi się z jednej strony jako egzegeta o wyraźnym posmaku antiocheńskim, który jednak potrafił pracować w całkowicie oryginalny sposób z wpływami szkoły aleksandryjskiej, zwłaszcza Orygenes, aż do stworzenia metody "pluralistycznej", to znaczy, że odchodzi od dosłownego, historycznego/alegorycznego odczytania zgodnie z komentowanym tekstem; z drugiej strony, ujawnia trudność ujęcia egzegetycznego ratio Teodoreta w określonym środowisku, chociaż z jednej strony rozpoznaje się jego ścisłą zależność od Diodora z Tarsu i Teodora z Mopsuestii, a z drugiej strony obecność osobliwości interpretacyjnych, które w sensie chrystologicznym odsyłają do Orygenesa. Praca historyczna Teodoreta była rozległa: oprócz wspomnianej Historii religijnej, napisał Historię kościelną, która kontynuowała dzieło Euzebiusza z Cezarei, od 323 do 428 roku, i która jest również - zgodnie z metodą Teodoreta - skrzynią skarbów źródeł i w inny sposób nieznanych fragmentów dokumentacji. W końcu napisał traktat zatytułowany Haereticorum fabularum compendium, składający się z pięciu ksiąg: pierwsze cztery opisują herezje od Szymona Maga po Nestoriusza i Eutychesa; w piątej zaś porównuje główne doktryny heretyckie z nauką Kościoła. Pozostały fragmenty jego Kazań, a ponad 200 jego Listów przetrwało, stanowiąc cenne źródło historyczne wydarzeń z tamtego okresu i świadectwo jego pasterskiego zaangażowania. Dwa dzieła przekazywane pod imieniem Justin zostały prześledzone przez różnych uczonych do antiocheńskiego środowiska i prawdopodobnie do Teodoreta: Expositio rectae fidei i Quaestiones et responsiones ad orthodoxos. Inni uczeni przypisują Teodoretowi dzieło zatytułowane There Is Only One Son, Our Lord Jesus Christ .

TEODOZJUSZ, archidiakon (VI w.): Około 530 r. napisał traktat De situ terrae sanctae (lub Expositio civitatis Ierusalem), który został odkryty w 1864 r. Praca ta zawiera krótki opis Palestyny. Autor pokazuje, że dobrze znał budowle, które zostały zbudowane w Jerozolimie przez cesarza Anastazjusza I, ale nie te, które zbudował Justynian; z tego faktu naukowcy mogą wnioskować o dacie dokumentu. Pochodzenie Teodozjusza z Afryki Północnej zostało domniemane na podstawie faktu, że w fragmencie De situ terrae sanctae (rozdz. 14) opozycja między arianami i katolikami została przedstawiona w kategoriach Wandalów kontra Rzymian.

TEODOZJUSZ, cenobiarcha (423-529): Święty (święto 11 stycznia). Urodzony w 423 r. w Mogariso (Mogariasso, Garisso) w Kapadocji w pobożnej i religijnej rodzinie, Teodozjusz został wyświęcony na lektora, gdy był jeszcze młody. Odwiedził św. Szymona Słupnika w sąsiedztwie Antiochii. W Jerozolimie poddał się duchowemu kierownictwu starego ascety Longinusa w Wieży Dawida (451). Następnie udał się (455) do klasztoru Theotokos w Katismie (pomiędzy Jerozolimą a Betlejem), założonego przez pobożną Ikelię, ale aby nie zostać jej hegumenem, wycofał się do klasztoru w Metopie i w samotności Groty Trzech Króli (pustynia Judy, na północny wschód od Betlejem) żył przez 38 lat w wielkiej surowości i nieustannej modlitwie. Nie chcąc odrzucać licznych wiernych, którzy pragnęli zostać jego uczniami, założył klasztor z przyległymi budynkami dla chorych, starszych, cierpiących na choroby psychiczne (zwanych energumenami, czyli "opętanymi") i pielgrzymów. Psalmodia była w greckim, ormiańskim i paleosłowiańskim, a każda grupa modliła się we własnej kaplicy. Ale wszyscy zbierali się w greckiej kaplicy na liturgię i Komunię, czwarty kościół był dla pokutników. Nawet dzisiaj miejsce to nazywa się Deir Dosi ("klasztor Teodozjusza"), i tam kościół został odbudowany wraz z klasztorem. W 494 roku patriarcha Jerozolimy, Salustiusz, mianował Teodozjusza archimandrytą cenobium (stąd jego imię), a św. Sabasa archimandrytą laurae w swojej jurysdykcji. Teodozjusz wraz ze św. Sabą walczyli z monofizytyzmem, który był promowany przez cesarza Anastazjusza. Anastazjusz go wygnał, ale śmierć cesarza (1 lipca 518) pozwoliła Teodozjuszowi powrócić do klasztoru za przychylnością cesarza Justina I, żarliwie ortodoksyjnego człowieka. Teodozjusz zmarł w 529 roku i został pochowany w Grocie Trzech Króli, gdzie rozpoczął życie pustelnika. Życie (encomium) zostało napisane przez jego ucznia Teodora, który później został biskupem Petry

TEODOSJUSZ, mnich (V w.): Monofizycki zelota, który żył po Soborze Chalcedońskim (451). Według świadectwa Ewagriusza Scholastyka, został najpierw usunięty z klasztoru z powodu swoich grzechów; następnie podżegał do buntu wśród ludu aleksandryjskiego i dlatego, po wychłostaniu jako wywrotowca, został wleczony po ulicach miasta . Podczas soboru chalcedońskiego i bezpośrednio po jego zamknięciu, podżegał do kolejnego buntu w kościele Jerozolimy, fałszując list od papieża Leona Wielkiego. Znalazł wielkiego protektora w osobie Eudoksji, wdowy po Teodozjuszu II, która mieszkała w Jerozolimie daleko od dworu cesarskiego. Po podburzeniu ludności, Teodozjusz próbował zmusić patriarchę Juwenalisa (422-458), gdy tylko powrócił z Chalcedonu, do zaprzeczenia decyzjom soboru; Juwenalis odmówił, ale po przejściu ataku uciekł do Konstantynopola (Nicefor Kalikst). Teodozjusz został zatem wyświęcony w kościele Anastasis, a następnie wyświęcił biskupów w całej Palestynie. W końcu w 453 r. cesarz Marcian mógł pozbawić go urzędu, a Teodozjusz uciekł do nieznanej kryjówki.

TEODOZJUSZ I (Wielki), cesarz (347-395): Pochodzący z Hiszpanii, mianowany Augustem dla Cesarstwa Rzymskiego na Wschodzie w 379 r., zmarł w Mediolanie 17 stycznia 395 r. w wieku 48 lat. Jego działania polityczno-wojskowe były szczególnie czujne na dwóch frontach: mianowicie w Illyricum, gdzie Gracjan powierzył mu obowiązek przywrócenia pokoju, co starał się osiągnąć, ustanawiając foedus z Gotami tam stacjonującymi; oraz na Zachodzie, gdzie ciągle niestabilna sytuacja skłoniła go najpierw do interwencji na rzecz Walentyniana II przeciwko uzurpatorowi Maksymowi, następnie przeciwko Frankijskiemu Arbogastowi, a następnie przeciwko katolickiemu Eugeniuszowi. Nie mniej interesująca była jego polityka religijna, która była zobowiązana do całkowitej zmiany sytuacji religijnej ustanowionej przez cesarza Walensa. Również w świetle jedności politycznej Teodozjusz był zobowiązany do dążenia do jedności religijnej imperium. W tym celu z jednej strony prowadził politykę antypogańską, a z drugiej starał się uleczyć istniejące pęknięcie w sferze chrześcijańskiej między katolikami i arianami. Jako przekonany zwolennik Credo nicejskiego , wydał w 380 r. dekret do Tesaloniki, w którym nakazał swoim poddanym podążać za wiarą katolicką Rzymu i Aleksandrii .Podobnie w 380 r. zmusił ariańskiego Demofila do rezygnacji z patriarchatu Konstantynopola, aby na jego miejsce wprowadzić katolickiego Grzegorza z Nazjanzu, zakazując w mieście zgromadzeń tych, którzy nie wyznawali wiary nicejskiej . Zwołał sobór w Konstantynopolu (381), a ojcowie soborowi przypisali mu ustanowienie pokoju wśród chrześcijan , podczas gdy prosili o ratyfikację sankcji ogłoszonych przeciwko herezjom związanym w różny sposób z kontrowersją ariańską . W latach 381-383 nastąpiły cesarskie depozycje przeciwko poganom i apostatom . Gdy jego próba doktrynalnego zjednoczenia chrześcijan nie powiodła się, poprzez serię edyktów (25 lipca i 23 grudnia 383, 21 stycznia 384), uznał on wyłącznie religię katolicką, konfiskując i pozbawiając miejsc kultu heretykom . Prawo z 14 czerwca 388 r. ponownie uderzyło w heretyków . Do kontrowersji antyariańskiej należą również listy 13 i 14 Ambrożego do Teodozjusza w imieniu biskupów Italii, którzy uczestniczyli w Soborze w Akwilei (381). Inne listy napisane przez Ambrożego do Teodozjusza były również oznaką działań podjętych przez cesarza i interwencji biskupa Mediolanu. W Ep. 40 Ambrożego można znaleźć rozległe echa zarządzeń cesarskich po epizodzie Callinicum i stanowisku zajętym przez biskupa Mediolanu. Ep. 51 oznacza interwencję Ambrożego po masakrze w Tesalonikach w 390 r. (na temat odległej motywacji stojącej za masakrą zobacz różne interpretacje przedstawione przez Palanque, Saint Ambroise,Mazzarino, L′impero romano). W liście Ambroży ubolewa również nad rozkazami cesarskimi skierowanymi przeciwko jego własnej osobie z serii rozkazów, które nie były korzystne dla kościoła , ale nawiązuje zwłaszcza do swoich różnych interwencji w celu uniknięcia masakry przed wyraźnym zaproszeniem Teodozjusza do publicznej pokuty. Pojednanie nastąpiło w Boże Narodzenie 390 roku. Epp. 61 i 62 Ambrożego są również skierowane do Teodozjusza; pierwszy w celu uzasadnienia uznania przez niego Eugeniusza, drugi w celu prośby o łaskę dla pokonanych. Stopień, w jakim Teodozjusz stał się punktem odniesienia dla ortodoksji, pokazuje Libellus precum wysłany do niego w 384 roku przez Faustinusa w celu uzyskania jego interwencji na rzecz Lucyferian. Aby ustanowić porządek wielokrotnie zakłócany przez mnichów, 2 września 390 roku , 9 kwietnia 392 roku i 17 kwietnia 392 roku wydano rozkazy cesarskie. Nie mniej znaczące było działanie Teodozjusza przeciwko pogaństwu. 25 maja 385 był świadkiem odnowienia zakazu krwawych i wróżbiarskich ofiar. 24 lutego 391 był świadkiem zakazu wszelkich pogańskich ceremonii w Rzymie , a następnie rozszerzył zakaz na Egipt . Podczas gdy edykt Concordia z 391 pozbawił apostatów wszelkich praw obywatelskich i politycznych , edykt Konstantynopola z 8 listopada 392 całkowicie zakazał pogaństwa. Mowa pogrzebowa na cześć Teodozjusza wygłoszona przez Ambrożego (De obitu Theod.) jest wskaźnikiem harmonii osiągniętej przez cesarza i biskupa. Panegiryk na cześć Teodozjusza został poproszony przez Paulina z Noli przez niejakiego Endelechiusza (Paulinus z Noli).

TEODOZJUSZ II, cesarz (401-450): Cesarz wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego, urodzony 10 kwietnia 401 r. w Konstantynopolu, zmarł 28 lipca 450 r. Syn Arkadiusza i Eudoksji oraz wnuk Teodozjusza I. W 402 r., będąc jeszcze niemowlęciem, został mianowany Augustem. Zastępując ojca w 408 r. został jedynym władcą wschodniego imperium. Teodozjusz miał słaby charakter i był przywiązany do zaszczytów godności cesarskiej. Przez całe życie był niewolnikiem wysokich dostojników i kobiet ze swojego dworu, a mianowicie swojego nauczyciela, praefectus praetorio Antemius; swojej siostry Pulcherii; swojej żony Ateny; biskupów Atticusa, Nestoriusza i Proclusa; oraz praepositus sacri cubiculi Chysaphiusa. Jego panowanie było świadkiem wojen z Persami i Ormianami oraz wielkim imperium Hunów, którym od 430 r. był zmuszony płacić wysokie daniny. W 424/425 r. Teodozjusz ponownie oficjalnie uznał Walentyniana III, a zatem i jego dynastię, nad zachodnim imperium. Codex Theodosianus, który w latach 429-438 kontynuował zbieranie edyktów cesarskich od 312 r., został ogłoszony w imieniu dwóch cesarzy i wszedł w życie w dwóch częściach imperium. Jeśli chodzi o stolicę (tj. Konstantynopol), Teodozjusz zyskał sobie sławę dzięki budowie murów miejskich, które zachowały się do dziś, oraz dzięki reorganizacji szkolnictwa wyższego.

TEODOSJUSZ z Aleksandrii (VI w.): Monofizycki prezbiter i prawny konsultant kościelny, Teodozjusz żył w drugiej połowie VI w. Wraz z monofizyckim diakonem Teodorem z Copros zaprosił Longinusa do Mareotis, które znajdowało się w pobliżu Aleksandrii, aby konsekrować patriarchę Jakobickiego Kościoła Aleksandryjskiego. W zbiorze kapituły, który został przekazany w syryjskim tłumaczeniu, ułożonym przez archimandrytę Jana Klaudiusza z klasztoru Mar Bassus, znajduje się jeden z listów Teodozjusza, który w tym czasie był prezbiterem w Aleksandrii, a następnie biskupem w Nubii: autor namawia adresata do wejścia w komunię z Teodorem, biskupem Philae.

TEODZJUSZ z Kartaginy, diakon (VI w.): Nic nie wiadomo o życiu tej osoby (nie ma go w PCBE); jego nazwisko widnieje w podpisie rękopisu w Biblioteca Capitolare di Verona (rękopis LX [58]) pod imieniem Theodosius diaconus. Przypisuje mu się Collectio Theodosii, odkryte przez Maffei, kontrowersyjny zbiór kanoniczny sporządzony około 530 r. Zawiera 27 dokumentów, wśród których znajdują się teksty Soboru Nicejskiego (w wersji uważanej za wersję Caeciliana, ale w rzeczywistości pochodzącej z początku V w.), Neocaesarea (Pontus), Gangra, Laodycea, Konstantynopol, Ancyra, Chalcedon, Breviarium Hipponense, Kartagina (z roku 421), Canones Apostolorum (tłumaczenie Dionizego Exiguusa) i inne dokumenty: list Soboru Nicejskiego do biskupów egipskich, list Soboru Rzymskiego z 378 r. skierowany do biskupów wschodnich, dokument dotyczący Soboru Sardyckiego, biografia Atanazego, list Konstantyn do kościoła Aleksandryjskiego, edykt Konstantyna przeciwko arianizmowi, dwa listy o pochodzeniu schizmy meletiańskiej, Credo Soboru Konstantynopolitańskiego (brzmi następująco: symbolus sanctae synodici Sardici) i Definition dogmatum Gennadiusza (niekompletne).

TEODOZJUSZ z Gangry (zm. po 662): Mnich, brat Teodora Spudaeusa. Jego praca wpisuje się w złożoną kontrowersję monotelitową, w czasie której, w ścisłym związku z myślą i działalnością Anastazjusza Apokryzariusza, wraz ze swoim bratem stworzył zbiór dokumentów dotyczących kontrowersji i męczeństwa Maksyma Wyznawcy (13 sierpnia 662), Anastazjusza Ucznia (22 lub 24 lipca 662) i tego samego Anastazjusza Apokryzariusza (11 października 666). W szczególności w liście Anastazjusza wysłanym do Teodozjusza można znaleźć skazanego opisującego los, jaki spotkał go i jego towarzyszy na wygnaniu po procesie, i zapowiadającego bliski koniec Maksyma. Zbiór dokumentów kończy się tekstem znanym pod nazwą Scholium sive Hypomnesticum, którego autorstwo jest niepewne i który oprócz informacji historycznych na temat wydarzeń i prześladowań przeciwników monoteletyzmu, oferuje szereg informacji o Teodozjuszu i jego zaangażowaniu w pomoc wygnańcom i skazanym, a także rozpowszechnianiu informacji o ich tekstach i świadectwie wiary.

TEODOCJON (II w.): Autor greckiej wersji ST. Starożytne informacje biograficzne na jego temat nie są zgodne. Według Ireneusza był prozelitą z Efezu . Jest mało prawdopodobne, aby był ebionitą lub uczniem Marcjona . Tłumaczenie Teodocjona jest w całości zasadniczo rewizją Septuaginty, zharmonizowaną z tekstem hebrajskim. Wydaje się jednak, że w wielu fragmentach Biblii nie zrobił nic więcej niż poprawił żydowsko-palestyńską rewizję Septuaginty, z której prawdopodobnie korzystali autorzy NT. Jego tłumaczenie ma ogromne znaczenie, zwłaszcza dla księgi Daniela, ponieważ zawierała deuterokanoniczne części księgi. Jego wersja stanowiła szóstą kolumnę Heksapli Orygenesa i jest obecna w piątej kolumnie sub asterico. Praca Teodocjona nie była wysoko ceniona przez Żydów i Euzebiusza z Cezarei, ale była wysoko ceniona przez starożytnych chrześcijan, zwłaszcza Orygenesa.

TEODOTUS i SIEDEM DZIEWIC: Wszystkie męczennice w Ancyrze (Teodota nie należy mylić z biskupem Teodotem z Ancyry). Oskarżone o bycie chrześcijankami podczas prześladowań Dioklecjana, siedem dziewic w podeszłym wieku zostało utopionych w stawie: Tekusa, Aleksandra, Fainé, Klaudia, Eufrazja, Matrona i Julitta. Bratanek Tekuzy, karczmarz Teodotus, odzyskał ich ciała i zapewnił im godny pochówek, ale sam poniósł śmierć męczeńską. O męczeństwie Teodotusa opowiedział pewien Nilus, który twierdzi, że był naocznym świadkiem wydarzenia . Delehaye uważał, że opowieść ta była romansem hagiograficznym; P. Franchi de′ Cavalieri ogólnie się z nim zgadza, ale uznaje historyczne podstawy tekstu. Święci są upamiętnieni 18 maja.

TEODOTUS z Ancyry (zm. przed 446): Biskup Ancyry (Galatia), najpierw przyjaciel Nestoriusza, a następnie jego wróg na Soborze Efeskim . Był członkiem delegacji, którą prawosławna strona soboru wysłała do cesarza Teodozjusza II, aby poinformować go o działaniach podjętych przez Jana, patriarchę Antiochii i małym zgromadzeniu przywódców kościelnych, któremu przewodził (w Efezie). Zmarł przed 446 r., w związku z czym jego następca został konsekrowany przez Proklusa z Konstantynopola (434-446). Ikonoklastyczny sobór Konstantynopolitański (754) cytuje jeden z jego domniemanych tekstów przeciwko świętym obrazom, ale na soborze nicejskim II (784) wykazano, że cytat ten nie należał do żadnego z dzieł Teodota, których listę sobór dostarcza nam (Mansi 13, 309-311). Zachowały się następujące dzieła Teodota: Trzy księgi przeciw Nestoriuszowi; Expositio symboli Nicaeni, skierowane przeciwko nestorianom, w którym dowodzi, że jest tylko jeden Syn Boży, który ma dwie natury; fragment Epistula ad Vitalem monachum ; oraz sześć lub siedem Homilii. Dwie homilie In diem nativitatis Domini (I i II), wygłoszone w Ancyrze, odczytano na Soborze w Efezie; tutaj też wygłoszono homilię (III) In Nestorium - wszystkie trzy, które znalazły się w aktach soborowych, skierowane były przeciwko Nestoriuszowi (który nie jest wymieniony z imienia), którego oskarżają między innymi o odnowienie błędu Fotyna; podobnie przeciwko Nestoriuszowi jest homilia IV, In s. Deiparam et in Simeonem (określany przez Sobór Nicejski II jako Eivj?????ta????????fw/ta); homilia V, In Domini nostri Iesu Christi diem natalem, znana pierwotnie tylko po łacinie, została opublikowana w oryginale przez M. Aubineau , podobnie jak VI, In s. Deiparam et in navititatem Domini, M. Jugie , którego autentyczność budzi jednak wśród badaczy kilka wątpliwości; wreszcie zachowała się w języku etiopskim homilia wygłoszona w Efezie podczas soboru Homilia In baptisma Domini jest wątpliwa (red. M. Aubineau, w Diakoni,a pi,stewj,). Teodot został nazwany towarzyszem wojny (sunagwnisth,j) Cyryla Aleksandryjskiego przez Sobór Nicejski II; wyraźnie wyznawał dwie natury jednej osoby Chrystusa, ale nie chciał badać tajemnicy sposobu ich zjednoczenia; wymownie wychwalał Maryję, której wieczne dziewictwo, związane z boskim macierzyństwem, szczególnie wychwalał.

TEODOTUS z Antiochii (zm. 429) : Teodot zastąpił Aleksandra na stanowisku biskupa Antiochii w 420 r. Podobnie jak jego poprzednik, zrehabilitował Jana Chryzostoma. Ponownie przyjął Apolinarystów do Kościoła (Teodoret, HE V,38). Potępił Pelagiusza na synodzie w Antiochii, któremu być może sam przewodniczył, w 422 r. . Zmarł w 429 r. Teodoret z Cyrus miał dla niego wielkie słowa pochwały (HE V,38; Ep. ad Dioscorum). Z jego dzieł zachowały się dwa fragmenty.

TEODOTUS z Bizancjum, bankier: Uczeń Teodota Garbarza, opracował melchizedekiańską odmianę adopcjonizmu między końcem II a początkiem III w.

TEODOTUS z Bizancjum, garbarz: Pod koniec II w. Teodot rozpowszechnił naukę adopcjonizmu (tzw.) w Rzymie. Utrzymywał, że Chrystus był tylko człowiekiem, aby w jakiś sposób złagodzić ciężar odstępstwa, w które popadł podczas prześladowań, ponieważ zaparł się człowieka, a nie Boga.

TEODOTUS z Laodycei (IV w.): Biskup Laodycei (Syrii), dzisiejszej Latakii, miasta portowego przez wiele lat. Teodot był wysoko ceniony przez Euzebiusza z Cezarei, ponieważ "zasłynął w wiedzy o uzdrawianiu ciała, ale także w duchowej terapii" (HE 7,32,23). Był wśród zwolenników Ariusza od samego początku i jako taki został potępiony wraz z Euzebiuszem z Cezarei i Narcyzem z Neronias na soborze odbytym w Antiochii krótko przed Soborem Nicejskim (325). Nie zachował się żaden zapis o jego obecności w Nicei, ale zaraz po Konstantyn zagroził mu karą, jeśli będzie nadal wspierał arian. W 327 r. był wśród biskupów na Soborze Antiocheńskim, któremu przewodniczył Euzebiusz z Cezarei; potępili i zdetronizowali Eustacjusza . Najwyraźniej zmarł w 341 r., ponieważ na soborze antiocheńskim (Encaenis), który odbył się w tym roku, obecny był jego następca Jerzy , ale nie był obecny również na soborze w Tyrze (335). Według Sokratesa (HE II,46) i Sozomena ), Teodot miał pewne nieporozumienia z dwoma Apolinaryzami, ojcem i synem, którzy rezydowali w Antiochii.

TEODOTUS Walentynian (II w.) : Wśród dzieł Klemensa z Aleksandrii, przekazano inne dzieło zatytułowane: Wyciągi z pism Teodota i szkoły wschodniej w czasach Walentyna. Nie mamy żadnych innych informacji o Teodocie poza postacią w dziele jako autora niektórych gnostycznych twierdzeń cytowanych przez Klemensa. Ale inne informacje są przypisywane generycznie zwolennikom Walentyniana. Charakter wyciągów jest silnie zależny od innych źródeł i oprócz fragmentów, które są dziełem samego Klemensa, przedstawiają one wyprowadzenia z bardziej walentynianskich źródeł o innej orientacji. Dlatego, chociaż wyciągi są bardzo ważne dla wiedzy o nauczaniu walentynian w ogóle i w jego różnych rozgałęzieniach, wydaje się, że trudno z nich wyciągnąć coś konkretnego na temat Teodota

THEODULUS (V w.); Prezbiter Celesyrii; zmarł w czasach cesarza Zenona (474-491) i prawdopodobnie był uczniem Teodora z Mopsuestii. Ebedjesu określał go jako "nestorianina" (Katalog 21). Według Gennadiusza , Teodulus napisał wiele ksiąg, z których wszystkie zaginęły, z wyjątkiem pięciu grup fragmentów, które są następujące: (1) De consonantia Veteris et Novi Testamenti, dzieło antyheretyckie prawdopodobnie skierowane albo przeciwko manichejczykom, albo marcjonitom; (2) Fragmenta duo w Iudices; (3) Fragmentum w Isaiasam, pierwotnie zawarte w dwóch tomach; (4) Fragmentum w Ps 73,4 i 5 i najlepszy sposób ich recytowania; i (5) Fragmentum w epist. ad Romanos 9,11. W Doctrina Patrum pojawia się wśród świadków na rzecz monoenergizmu i czci ikon.

THEOGNIOS: Prezbiter kościoła Jerozolimy, którego można utożsamić z mnichem i biskupem o tym samym imieniu z Betalii (425-522), o którym mówi Vitae Pawła z Eluzy i Cyryla ze Scytopolis . Teognis napisał Homilię w ramos palmarum, dzieło, które nie jest szczególnie oryginalne, ale pozwala dojrzeć głębokie reperkusje doktrynalnych kontrowersji z V w.

TEOGNIS z Nicei (IV w.): Uczeń Lucjana z Antiochii i biskup Nicei w Bitynii, od samego początku należał do zwolenników Ariusza. W Nicei uległ poparciu antyariańskiej formuły wiary w wyniku nacisków Konstantyna, ale wkrótce potem został zdetronizowany i wygnany wraz z Euzebiuszem z Nikomedii, przez samego Konstantyna, ponieważ nadal wspierał arian. Wygnany do Galii, powrócił w 328 r. i odzyskał swoją stolicę biskupią. W 335 r. był jednym z protagonistów zarówno na Soborze w Tyrze, jak i późniejszych dyskusjach w Konstantynopolu przed cesarzem, które miały wpływ na potępienie, zdetronizowanie i wygnanie Atanazego. Sozomen mówi, że w 342 r. Teognis wyświęcił Macedoniusza na biskupa Konstantynopola, po śmierci Euzebiusza, ale nie wydaje się, aby w tym momencie ten wybór został uznany za ważny. Musiał umrzeć wkrótce potem, ponieważ nie był wśród uczestników Soboru Sardyjskiego (343).

TEOGNOST (III w.): Informacje pochodzące od Filipa z Side umieszczają Teognosta na czele szkoły Aleksandryjskiej po Pieriusie, tj. ok. 300 r.; ale tak późna data wydaje się nie do przyjęcia; dlatego uczeni zazwyczaj umieszczają scholarchate Teognosta pomiędzy Dionizem a Pieriuszem, między ok. 265 a 280 r. Jego jedynym znanym nam dziełem było Hypotyposeis, dostarczone przez opis Photiusa . Napisana w siedmiu księgach, traktowała o następujących tematach: Bóg Ojciec i stworzenie świata, Syn, Duch Święty, inne stworzenia duchowe i wcielenie Syna. Focjusz chwalił jego talent literacki i pobożnego ducha, ale odrzucał jego błędne opinie na temat Syna, Ducha Świętego i stworzeń rozumnych, idei zaczerpniętych od Orygenesa. W rzeczywistości Hypotyposeis wydaje się być dziełem podobnym pod względem struktury i treści do De principiis Orygenesa, to znaczy dziełem syntezy poświęconym omówieniu kwestii dotyczących Boga i świata. A bardzo nieliczne fragmenty, które przetrwały, a które są cytowane przez Atanazego i innych autorów, potwierdzają ścisłe przywiązanie Teognosta do myśli Orygenesa. W dwóch z tych fragmentów, które są teologicznie bardzo ważne, Teognostus, być może w sporze z Lucjanem z Antiochii, utrzymywał, że ousia ("istota, substancja") Syna nie pochodzi z niczego, ale właśnie z ousia Ojca, tak jak odbicie pochodzi ze światła i pary wodnej: Syn jest emanacją (aporroia) ousia Ojca. Dlatego Syn, o ile jest Logosem i mądrością Ojca, jest do niego podobny pod względem ousia, koncepcji, która w IV w. zostałaby odrzucona przez homoiousian.

TEOGNOST (V w.): Prezbiter kościoła aleksandryjskiego w V w., wraz z prezbiterem Karmozynem i diakonem Leoncjuszem, był apokryzariuszem Cyryla Aleksandryjskiego w Konstantynopolu i w tej roli otrzymał list od patriarchy Aleksandrii .

TEKLA: W starożytności czczono różne święte o tym imieniu. Najbardziej znanym była pochodząca z Ikonium. Egeria, która wyruszyła z Tarsu po 384 r., udała się do Seleucji w Izaurii, aby zobaczyć grób św. Tekli, który znajdował się nad miejscem zwanym dziś Meriamlik; zachowane szczątki pochodzą z V w. Życie Tekli jest opisane w Acta Pauli et Theclae, które zostało napisane około 180 r. w Azji Mniejszej. Egeria udała się do kościoła, w którym znaleziono grób i oddała cześć świętej; spędziła tam dwa dni. Kult Tekli rozprzestrzenił się bardzo na Wschodzie. Inni święci o tym imieniu to: (1) Tekla z Akwilei i Triestu jest zdwojoną formą świętej z Ikonium; (2) w Santa Sophia w Benewencie wierni udawali, że posiadają relikwie 12 dzieci pewnego Bonifacego i Tekli, które z pewnością należy utożsamiać z męczennikami z Hadrumetum w Afryce lub z Abitina; (3) w Chamali?res w Owernii wierni czcili relikwie świętego z Ikonium w klasztorze z VII w.; (4) w Palestynie Euzebiusz z Cezarei (Mart. Palest. 3,1) i Mart. hier. (24-25 marca) wspominają o męczenniku o tym imieniu w Gazie; (5) w Rzymie, przy Via Labicana, imię tego świętego jest bez wątpienia wymienione w Mart.rom. (25-26 marca), co było spowodowane pomyleniem przez autora tego świętego z poprzednim; (6) Podobnie w Rzymie, przy Via Ostiense, w 1963 r. odkryto katakumby z III w., w których znajdował się grób męczennika o tym imieniu.

TEKLA, DZIEJE: W Dziejach Pawła znajdujemy historię Tekli z Ikonium, młodej dziewicy, która odrzuciła narzeczonego z miłości do czystości, cierpiała prześladowania i została rzucona dzikim zwierzętom w teatrze, gdzie została ochrzczona sama i znalazła ochronę u królowej Tryfeny (postaci historycznej); następnie udała się do Seleucji w Izaurii, gdzie zmarła. Seleucja była centrum kultu Tekli, który rozprzestrzenił się na cały Wschód (Egipt, Palestyna i Cypr). Później istnieją legendy o skale, która otworzyła się i przyjęła Teklę. Ta część Dziejów Pawła, która była ad hoc, a nawet niezależna od Dziejów, była bardzo popularna; została przetłumaczona i parafrazowana na różne języki. Postać Tekli, dziewicy-męczennicy, stała się symbolem dziewictwa (pieśń Tekli w Uczcie Metodiusza z Olimpu), którą wychwalali Grzegorz z Nazjanzu, Grzegorz z Nyssy, ps.-Jan Chryzostom, Teodor Mopsuestia (?), Severus z Antiochii i wielu innych. Bardzo interesujące dzieło zatytułowane Życie i cuda św. Tekli, w dwóch księgach, zostało napisane przez prezbitera z Seleucji; w drugiej księdze znajduje się opis sanktuarium w Seleucji, które było jednym z najważniejszych ośrodków kultu w starożytności i cudów Tekli.

THELA (Thelepte), Sobór.: 24 lutego 418 r. około 30 biskupów Byzaceny (Afryki) zebrało się pod przewodnictwem prymasa Donatianusa z Thelepte, w obecności Wincentego i Fortunacjana, legatów do Afryki Prokonsularnej. Jest prawdopodobne, że sobór ten omawiał pewne problemy dotyczące Pelagianizmu, przygotowując w ten sposób plenarny sobór afrykański z 1 maja 418 r., ale to, co pozostało z aktów soborowych, dotyczyło jedynie odczytania okólnika wysłanego przez papieża Syrycjusza do wszystkich biskupów afrykańskich, aby przekazać im decyzje podjęte na soborze rzymskim ze stycznia 386 r. Wraz z tym odczytaniem sobór przyjął rzymskie normy soborowe z 386 r., ale nieco je znowelizował zgodnie z afrykańską tradycją prawną.

THEMISTIUSZ: Diakon Aleksandrii (VI w.). Monofizyta, Sewerianin, który sprzeciwiał się doktrynie przyjętej przez zwolenników Juliana z Halikarnasu. Według Liberatusa z Kartaginy (Breviarium 19), podczas patriarchatu Tymoteusza z Aleksandrii (517-535), Themiscjusz ujawnił swoje przekonanie, że "jeśli przyjmiemy, że ciało Chrystusa jest zniszczalne, musimy również powiedzieć, że był ignorantem w danej kwestii, na przykład gdy mówił o Łazarzu". W odpowiedzi na sprzeciwy Tymoteusza, Themiscjusz rozpoczął schizmę z jego zwolennikami, których nazywano "Agnoetae", czyli "tymi, którzy nie wiedzą". Teodozjusz, ówczesny patriarcha Aleksandrii, udał się do Konstantynopola w 536 r. i napisał swój Tomus ad Theodoram Augustam przeciwko Temistiuszowi, który odpowiedział w pierwszym i drugim antirr?tikos, ale przetrwał tylko jeden. Trzy inne dzieła Temistiusza, poświadczone przez Sobór Laterański z 649 r., odnoszą się bezpośrednio do kontrowersji agnoetycznej. Wśród nich znajduje się dokument napisany "przeciwko temu, co napisał Konstantyn, biskup Laodycei", który próbuje udzielić odpowiedzi na list Konstantyna z Laodycei (zm. 553 r.) do cesarzowej Teodory (zm. 548 r.), tekst, który ujrzał światło dzienne dopiero niedawno. Z Biblioteki Focjusza dowiadujemy się, że przez długi czas uczeni wiedzieli o debacie między Temistiuszem a aleksandryjskim mnichem Teodorem; niemniej jednak dopiero niedawno wiele fragmentów z dzieła Teodora zostało zredagowanych i przetłumaczonych. Wpływ nauk Temistiusza na temat ignorancji Chrystusa nie ograniczał się do kręgów monofizyckich ani do kręgów Aleksandrii czy Konstantynopola. Kiedy Damian objął tron patriarszy w 578 r., uznał za konieczne napisanie do duchowieństwa w klasztorach Wschodu, aby potępić Agnoetae. Stefan, chalcedoński biskup Hierapolis, który zmarł przed 594 r., potępił tych, którzy wyznawali jedną naturę w Chrystusie i którzy używali Pisma Świętego, aby udowodnić ignorancję Chrystusa. Grzegorz Wielki w swoim Liście X,21 napisał listę biblijnych zarzutów przeciwko doktrynie Agnoetae.

TEOKTYST z Cezarei (zm. po 260): Biskup palestyńskiej Cezarei, był przyjacielem i protektorem Orygenesa. Zgodnie z Aleksandrem Jerozolimskim kazał mu głosić kazania, gdy był jeszcze świeckim człowiekiem, i w tym względzie odpowiedział na protesty Demetriusza z Aleksandrii . Później wyświęcił Orygenesa na kapłana, według Focjusza - który pomylił go z jego następcą Teotecnusem - i przyjął go w Cezarei, gdy został wygnany z Egiptu. Po śmierci Orygenesa otrzymał od Dionizego z Aleksandrii list kondolencyjny . Zaprosił tego samego Dionizego na Sobór Antiocheński, który zajął się kwestią schizmy Nowacjańskiej . Przeżył prześladowania Decjana i Waleriana i zmarł po 260 roku za Gallienusa

TEODELINDA (Teodolinda): Królowa Longobardów (Lombardów) (ok. 589-616). Córka Garibalda, króla Bawarów, poślubiła Auturiego, króla Longobardów (prawdopodobnie w 589), a po jego śmierci (590) poślubiła Agilulfa, czyniąc go królem. Uzyskała od niego katolicki chrzest dla ich syna Adaloalda (który urodził się w 603). Otrzymała różne listy od Grzegorza Wielkiego , który również wspominał o niej w innych listach . Pomogła pogodzić Longobardów z rzymską ludnością, ale sprzeciwiła się potępieniu Trzech rozdziałów, w przeciwieństwie do Konstantyna, biskupa Mediolanu. Po śmierci Agilulfa (616), Teodelinda nadal panowała z Adaloaldem: list wizygockiego króla Sisebuta wysłany do tego króla i królowej został zachowany (Ep. Wisig. 9). Niektóre cenne przedmioty zachowane w skarbcu katedry w Monzie zostały powiązane z nią, jak w przypadku słynnej Żelaznej Korony.

TEODERYK (Teodoryk) Wielki. Król Ostrogotów (471-526) i władca Italii (493-526): Urodził się w Pannonii jako syn Teodemira, należącego do rodziny Amaling, i jego katolickiej matki releuvy; był zakładnikiem w Konstantynopolu, gdzie się kształcił (461-471). Po objęciu przez ojca stanowiska przywódcy Ostrogotów stacjonujących wokół Novae w Mezji Dolnej (tj. w północnej Bułgarii/nadmorskiej Rumunii), poparł odzyskanie władzy cesarskiej przez Zenona (476), który w nagrodę mianował go patriciusem i magister militum praesentalis, jednocząc go ściślej ze sobą traktatem adopcyjnym. Po latach wojny w Macedonia, Epir i Tesalia, Teodoryk odnowił sojusz z Zenonem (483), co pozwoliło mu osiedlić się wraz ze swoim ludem w Dacji Ripensis i w Mezji Dolnej, mianując go ponownie magister militum praesentalis i nadając mu konsulat (484). Ale gdy Ostrogoci znów zaczęli cierpieć głód, Teodoryk podjął się splądrowania Tracji, nawet do tego stopnia, że zagroził Konstantynopolowi. W końcu, w 488 roku Zenon zaoferował mu możliwość zorganizowania swojego ludu w Italii, zastępując go Odoakerem: gdy Gepidowie zostali pokonani pod Sirmium, Ostrogoci Teodoryka dotarli do Italii w sierpniu 489 roku i pokonali Odoakera pod Soczą, a następnie pod Weroną; Odoaker uciekł do Rawenny, podczas gdy Teodoryk osiedlił się w Mediolanie. Oblężony przez Odoakera w Pawii, Teodoryk uwolnił się przy pomocy Wizygotów i pokonał go nad rzeką Adda, oblegając go następnie przez trzy lata w Rawennie; po zawarciu z nim pokoju, wkrótce potem go zabił, stając się w ten sposób królem Włoch (493). Już w 490 r. Teodoryk poprosił Zenona o insygnia cesarskie w celu formalnego uznania jego władzy na Zachodzie, ale Anastazjusz, który zastąpił Zenona (491), wielokrotnie unikał jego próśb aż do 497 r., kiedy wysłał Teodorykowi insygnia władzy wysłane mu przez Odoakera do Konstantynopola; jednak nie otrzymał purpurowej szaty i zachował tytuł rex, ale nie Augustus. Postrzegając Zachód jako związek narodów germańskich, którym przewodził król Włoch poprzez sieć sojuszy, Teodoryk oddał swoją córkę Teodegotę za żonę królowi Wizygotów Alarykowi II, a swoją córkę Ostrogotkę Arevagni za żonę dziedzicznemu księciu Burgundii Zygmuntowi, podczas gdy on sam w 493 r. zawarł drugie małżeństwo z Audofledą, siostrą króla Franków Chlodwiga I; w 500 r. oddał ponadto swoją siostrę Amalfridę za żonę królowi Wandalów Trazamundowi, którego córka z jego pierwszego małżeństwa, Amalberga, poślubiła Ermanaryka, króla Turyngii; adoptował on per arma Rudolfa jako króla Erulów. Za pomocą działań dyplomatycznych Teodoryk starał się powstrzymać ekspansjonizm Franków, przyjmując w 506 r. Alemanów, którzy zostali pokonani przez Chlodwiga, a następnie próbując przeszkodzić koalicji francusko-burgundzkiej przeciwko Wizygotom, którzy zostali jednak pokonani pod Vouillé (507). Po śmierci zięcia Alaryka II Teodoryk przejął hegemonię Wizygotów w południowej Galii, broniąc się przed okupacją frankijską (508), jednocześnie pełniąc funkcję regenta dla wnuka Amalaryka. Jako król Włoch rządził Ariańskimi Gotami i Rzymianami, przywiązując szczególną wagę do rzymskiej biegłości w służbie administracji publicznej i zachęcając do zachowania wojowniczych tradycji arystokracji gotyckiej. Promował roboty publiczne, zwłaszcza w Rzymie i Rawennie; zezwolił na wznowienie pokazów, ale wezwał rzymskich urzędników do ochrony porządku publicznego. Wśród jego współpracowników byli Kasjodor i Boecjusz; Ennodiusz upamiętnił go długim panegirykiem, skomponowanym na krótko przed bitwą pod Vouillé (507); Variae Kasjodora zawierają wiele listów zainspirowanych przez Teodoryka i napisanych w jego imieniu. Być może należy przypisać Wizygotowi Teodorykowi II (453-466) również tak zwane Edictum Theodorici, które zostało wydane dla Rzymian i Gotów z królestwa Tuluzy, ale we Włoszech Teodoryk rozpoczął kodyfikację prawa Ostrogotów (patrz Anon. Vales. 60). Być może za jego królestwa w Rawennie powstały Codex Brixianus i Codex Argenteus, które zawierają tłumaczenie Biblii przez Wulfilę. Wspierał uzdrowienie schizmy laurentyńskiej (499-506), która wybuchła w Rzymie po wyborze papieża Symmacha, i wysłał do Senatu praeceptum Contra sacerdotes substantiae ecclesiae alienatores, datowane na 11 marca 507 lub 508 roku. Ale to właśnie w tym czasie cesarz Anastazjusz I preferował króla Franków Chlodwiga, pogromcę Wizygotów, nad Teodorykiem jako swojego zachodniego partnera . Martwiąc się o losy własnego królestwa - po śmierci zięcia Eutaryka (522) - probizantyjską politykę nowego króla Wandalów Hilderyka i uwięzienie króla Burgundii Zygmunta przez Franków (523), Teodoryk podejrzewał kilku rzymskich urzędników o zdradę - wśród których byli Albinus, Boecjusz i jego teść Trazymach - i oskarżając ich o zmowę z cesarzem Justynem I, skazał ich na śmierć (524-525). Chociaż dwór bizantyjski coraz bardziej zaostrzał swoje działania polityczne wobec arian, Teodoryk wysłał papieża Jana I do Konstantynopola i wstawił się u Justyna (525). Podejrzliwy wobec triumfalnego przyjęcia, jakie otrzymał papież, po powrocie papieża do Rawenny, Teodoryk nakazał jego uwięzienie, gdzie Jan wkrótce potem zmarł. Trzy miesiące później (30 sierpnia 526) Teodoryk również zmarł i został pochowany w Rawennie w mauzoleum, które sam dla siebie przygotował. Jego wnuk Athalaric zastąpił go pod regencją matki Amalasunthy, córki Teodoryka i Audofledy. W sagach germańskich Teodoryk jest wspominany pod imieniem Dietrich von Bern.

TEODORA (497-548): Cesarzowa Wschodu (527-548), żona Justyniana I. Córka strażnika hipodromu, urodziła się w Konstantynopolu w 497 r.; aktorka i kurtyzana, następnie podążyła za jednym ze swoich kochanków do libijskiego Pentapolis. Na Wschodzie zetknęła się z hierarchią monofizycką; wyrzekła się swojego poprzedniego sposobu życia i jako odkupiona kobieta powróciła do stolicy, gdzie utrzymywała się z przędzenia wełny. W 520 r. poznała Justyniana, który poślubił ją dopiero po zniesieniu restrykcyjnych norm prawnych i po wyniesieniu Teodory do rangi patrycjusza (524/525). Teodora miała wyjątkową osobowość, bystry umysł, doświadczenie życiowe i energiczny charakter. Jako Augusta od 527 r. i współregentka męża, odgrywała ważną rolę w kierowaniu państwem, większą niż jakakolwiek inna królowa przed nią lub po niej. Jej imię wymieniano w dekretach i traktatach; domagała się proskynēsis; spotykała się z ambasadorami i wywierała wielki wpływ na wszystkich urzędników politycznych. Wspierała monofizytów i była przyjaciółką Sewera z Antiochii, którego odwołała z wygnania, i ułatwiła umieszczenie Anthimusa z Trebizondy na tronie patriarszym Konstantynopola. Popierała detronizację papieża Silveriusza i wybór Wigiliusza w 537 r. Dzięki swojej ogromnej władzy wspierała inicjatywy kościelne i humanitarne. Majestatyczna i autokratyczna, pojawia się u boku męża w mozaice bazyliki S. Vitale w Rawennie. Zmarła 28 czerwca 548 r. i została pochowana w kościele Apostołów w Konstantynopolu. Współczesny historyk Prokopiusz, który wyrażał interesy Senatu i arystokracji ziemskiej, zniekształcił obraz Teodory, podkreślając jej negatywne cechy, a tym samym wpływając na późniejsze biografie.

TEODORA i DIDYMUS, męczennicy: Pamięć o tych dwóch imionach należy łączyć z tekstem z IV w.: Passio ss. Didymi et Theodorae. Posiadamy starożytną grecką i łacińską redakcję tego tekstu, dla której mamy dwie główne wersje, jedną autorstwa Euzebiusza z Emesy i drugą Hieronima. Podsumowując, praca traktuje o epizodzie dziewicy z Aleksandrii, która zostaje skazana przez prawo na miejsce hańby (tj. burdel), ale zostaje uratowana przez heroizm młodego chrześcijanina. Epizod ten miał miejsce w Aleksandrii, gdy Culcianus, człowiek, o którym należy zapomnieć, prześladował chrześcijan (in magna illa aliquando Alexandrinorum civitate). Theodora była dziewicą poświęconą Bogu, jak wiemy od chwili, gdy została przed Niego wezwana (Vocate Theodoram virginem). Ten szczegół pozwala nam zrozumieć, że nie była ona zwykłą puellą, ale virgo perpetua. W rzeczywistości, w odpowiedzi na zwykłe pytanie sędziego o jej stan, odpowiedziała: Christiana sum. Na drugie pytanie sędziego, czy była kobietą wolną czy niewolnicą, młoda kobieta odpowiedziała, że została wyzwolona przez Chrystusa. Franchi de′ Cavalieri, który studiował ten tekst szeroko zarówno po łacinie, jak i po grecku, uważa, że dzieło zostało wstawione przez późniejszą rękę. Oprócz wszystkich dyskusji filologicznych, można zauważyć odwagę młodej kobiety przed sędzią, aby złożyć świadectwo swojej wiary podczas procesu i jej determinację, aby zachować swoją tożsamość jako dziewicy poświęconej Bogu. Tę cechę widać również u niej, gdy wbrew jej ideałowi życia, kilka dni po tym, jak została wrzucona do więzienia, młoda kobieta została zmuszona do posłuszeństwa edyktowi i złożenia ofiary bogom (Imperatores statuerunt vos quae estis vergines aut diis sacrificare aut iniuria meritorii provocari). Nie był w stanie zmienić jej woli, by pozostała zdecydowana w wierze chrześcijańskiej. Jej odpowiedź świadczy o jej wierze i obietnicy Pana (Nam et ego in Deo volo manere; Dei enim est promissio quantum ad meum votum pertinet: ipsi enim adiacet virginitas et confessio). Z właściwym sobie spokojem młoda kobieta odpowiedziała, że pragnie dotrzymać obietnicy czystości złożonej Chrystusowi. Ten rodzaj lojalności wobec Boga, wyraz jej nadziei w Chrystusie, należy uznać za akt obywatelskiego nieposłuszeństwa, a nawet postawę lekceważenia prawa cesarskiego, zwłaszcza kiedy potwierdza, że nie boi się cesarzy, ale Króla Męczenników (Ego confiteor Christum Dominum). Z tego powodu sędzia pozwolił jej na trzy dni namysłu przed wydaniem wyroku. Do więzienia przybył młody chrześcijanin imieniem Didymus ubrany w strój wojskowy, aby ją uwolnić. Postępując zgodnie z instrukcjami Didymosa, zakłada ona strój swojego wyzwoliciela (masculi vestimenta induta, imitabatur et habitum). Didymus pozostał na miejscu młodej kobiety,ubrany w jej strój. Kiedy żołnierz wchodzi i widzi mężczyznę, nie kryje zdziwienia (video enim virginem ad virum translatam et stupeo). W końcu Didymus, atleta Chrystusa, zostaje wzięty na męczeństwo, a młoda kobieta pozostaje dziewicą. Szef trybunału, opanowany gniewem i nie chcąc nic wiedzieć o jego tożsamości, rozkazuje katom torturować go i ściąć głowę. Jeśli chodzi o wartość tekstu, utrzymujemy, że pomimo interpolacji hagiografa, Passio ss. Didymi et Theodorae można uznać za autentyczne. Dialog przesłuchania podąża za procedurą i formą procesu sądowego, który był dobrze znany z trzeźwości i naturalności stylu, bez podkreślania tożsamości Teodory. Nic nie wiadomo o jej rodzinie ani okolicznościach jej aresztowania. Według Franchide′ Cavalieri, takie "postanowienie [skazaniu na burdel] nie mogło istnieć; możemy być moralnie pewni tego. Przede wszystkim najbardziej wiarygodne źródła - zwłaszcza Euzebiusz z Cezarei, który podsumowuje treść różnych edyktów Dioklecjana przeciwko chrześcijanom - całkowicie milczą na ten temat" . Z historycznego punktu widzenia wydaje się dziwne, że ignoruje się imię prefekta. Redaktor tego passio w istocie ignoruje nie tylko nazwisko prefekta, ale także nazwisko sędziego. Biorąc pod uwagę ten tok myślenia, informacja, która umieszcza epizod tego passio w Antiochii, powinna być uznana za lapsus memoriae ze strony św. Ambrożego.

TEODR, męczennik: Teodor, żołnierz, zginął śmiercią męczeńską w Amasea i został pochowany w Euchaita w Pontus (Aukhat, Turcja), gdzie jego grób stał się punktem docelowym pielgrzymek, znanym od IV w. włącznie. Grzegorz z Nyssy wygłosił tam kazanie , które stanowi najstarszą informację o Teodorze. Jego święto obchodzono tam 17 lutego. Innekościoły na jego cześć zbudowano w Konstantynopolu w 452 r. (poświęcenie 5 listopada), w Ancyrze (5 listopada 518 r.), w Azji Mniejszej i na całym Wschodzie. W Rzymie jest przedstawiony na mozaice absydy świętych Kosmy i Damiana i jest czczony w kościele noszącym jego imię, znajdującym się u stóp Palatynu (poświęcenie 9 listopada). Świadectwa kultu przypisywanego mu istnieją w Mesynie, Rawennie, Neapolu, w Lacjum, Wenecji i Vercelli. W IX w. legenda dzieliła świętego na żołnierza i generała, co wiązało się z podziałem świąt liturgicznych.

TEODOR, mnich (VI w.): Focjusz mówił o debacie między Temistiusem, przywódcą Agnoetae, a aleksandryjskim mnichem Teodorem, którego dzieło zatytułowane Confutatio brevis zostało niedawno opublikowane. Obecnie można lepiej udokumentować rozwój dyskusji między dwoma zwolennikami doktryny jedynej natury w Chrystusie. Według Focjusza, Temistiusz przedstawił przede wszystkim argumenty mające na celu udowodnienie ignorancji Chrystusa; Teodor odpowiedział na to wyzwanie. Temistiusz napisał później przeciwko Teodorowi monobiblię zatytułowaną Kalonymus, alias Themistius, Apologia pro Theophobio, którą Teodor obalił w trzech tomach. Focjusz przeczytał jedno z dzieł Teodora zatytułowane Confutatio brevis. Podobnie jak apologia Teofoba jest cytowana w ostatnio edytowanych fragmentach, Confutatio brevis należy utożsamiać z apologią w trzech tomach. Biorąc pod uwagę, że w tekście Teodozjusza z Aleksandrii mowa jest o niej w czasie przeszłym, można przypisać apologii datowanie późniejsze od śmierci Teodozjusza w 566 r. Odrzucenie Temistiusza przez Teodora nie było więc kompendium, jak mógłby sugerować tytuł. Zachowało się siedem fragmentów z dzieła Teodora. W pierwszych dwóch mnich twierdzi, że Chrystus jako istota ludzka był ignorantem; był odpowiedzialny za ten błąd. W trzecim fragmencie Teodor dochodzi do wniosku, że wiedza, którą posiadał Chrystus, nie pochodziła z jego człowieczeństwa, ale że człowieczeństwo staje się doskonałe w wiedzy dzięki unii hipostatycznej. Następnie mnich podsumowujedowód, zaczynając od nauczycieli wiary prawosławnej w kwestii . W dwóch ostatnich fragmentach próbuje obalić twierdzenia Temistiusza, że doktorzy Kościoła, zwłaszcza Cyryl Aleksandryjski, zaprzeczają sobie nawzajem. Confutatio brevis Teodora pomaga rzucić światło na naukę Temistiusza i podobnie demonstruje kluczowe znaczenie dowodu patrystycznego w debacie agnoetycznej.

TEODOR, papież (642-649): Ojciec Teodora był Grekiem z Jerozolimy. Po objęciu tronu jako następca papieża Jana IV, został konsekrowany 24 listopada 642 r. W tym okresie historycznym wielu wygnańców z Bliskiego Wschodu, który został najechany przez Arabów, przybyło do Rzymu. Pierwsze miesiące swojego pontyfikatu spędził w czasie buntu chartulariosa Maurycego w Rzymie przeciwko egzarsze Rawenny Izaakowi Ormianinowi . Wybór Teodora jest znakiem bliskich relacji między Rzymem a Palestyną, która wraz z Afryką była ośrodkiem opozycji wobec monoteletyzmu .Teodor kontynuował te relacje, odsuwając od władzy Sergiusza z Jerozolimy i mianując jego wikariusza Stefana z Dor, głównie w celu ochrony ortodoksji w tym miejscu . Natychmiast po wyborze otrzymał trzy listy z Konstantynopola: od cesarza Konstansa II (641-668); list synodalny Pawła, nowego patriarchy, który nastąpił po Pyrrhusie; oraz list od konsekrowanych biskupów, który został wysłany do Jana IV, który w międzyczasie zmarł. Teodor odpowiedział wszystkim trzem osobom . W liście do Pawła zażądał jako warunku swego uznania regularnej procedury prawnej dla depozycji Pyrrusa i poprosił wszystkich o potępienie nauki monoteleckiej. Pyrrus udał się ponadto do Afryki, gdzie w 645 r. został obalony w publicznej debacie przez Maksyma Wyznawcę ; następnie udał się do Rzymu wraz z Maksymem: tutaj publicznie i uroczyście odwołał swoje wyznanie i został potraktowany z wszelkimi honorami ; ale później, po ucieczce do Rawenny na dwór w pobliżu egzarchy Platona, powrócił do monoteletyzmu, z którego powodu Teodor go ekskomunikował ,a on (tj. Pyrrus) udał się do Konstantynopola. W międzyczasie stosunki z Pawłem również stały się bardziej napięte; pod naciskiem biskupów afrykańskich , Teodor wysłał delegację do Konstantynopola, aby zażądać wyznania wiary od Pawła, który odpowiedział, wyznając swoje otwarte przywiązanie do monoteletyzmu . W rezultacie papież złożył go z urzędu , a patriarcha odpowiedział surowymi replikami . Cesarz Konstans, mając na celu przezwyciężenie debat, opublikował w 648 r. Typos , który został potępiony wraz z Ekthesis Herakliusza na Soborze Laterańskim w 649 r. Teodor miał kilka projektów budowy obiektów sakralnych w Rzymie, w szczególności w kaplicy św. Wenancjusza w S. Giovanni in Fonte, gdzie jest przedstawiony na mozaice. Zmarł 14 maja 649 r. i został pochowany w Bazylice św. Piotra; Marcin I został jego następcą.

TEODOR, prezbiter (zm. po 687 r.) : Prezbiter Teodor, który dwukrotnie kandydował na biskupa Rzymu, prawdopodobnie jest identyfikowany z rzymskim legatem o tym samym imieniu na Szóstym Soborze Konstantynopolitańskim (680). Pierwszy raz, po śmierci Jana V (2 sierpnia 686), poparło go stronnictwo wojskowe przeciwko arcykapłanowi Piotrowi, kandydatowi duchowieństwa. Po dwóch miesiącach niezgody obie strony zgodziły się na imię Konon, który został konsekrowany na papieża 21 października 686. Po śmierci Konona 21 września 687, Teodor, który został arcyprezbiterem w międzyczasie, wspierany przez armię, wszedł do walki raz jeszcze przeciwko arcyprezbiterowi Paschalisowi. Spośród tych dwóch konkurentów ponownie wybrano trzeciego kandydata, księdza Sergiusza, który był pochodzenia wschodniego. Kiedy wszedł do bazyliki laterańskiej, wyważając jej drzwi, Teodor, w przeciwieństwie do Paschalisa, powstrzymał się od jakiejkolwiek formy oporu i złożył mu posłuszeństwo, a także pocałował go w twarz. Wydarzenia wokół Teodora ujawniły podziały istniejące w Rzymie pod koniec VII w.

THEODORE ABU QURRAH (VIII-IX w.)

I. Wstęp - II. Życie - III. Dzieła.

I. Wstęp. "Pierwszy Ojciec Kościoła, który pisał po arabsku", według Beckera (Christliche Polemik, 1912), i z pewnością możemy powiedzieć, że był przedstawicielem Kościoła Melkickiego, który dostarczył najszerszej interpretacji zmian zachodzących w kościołach wschodnich po rządach arabskich, które miały miejsce w pierwszej połowie VII w., zmian, które doprowadziły do postawy absolutnego zamknięcia się na klimat konfrontacji kulturowej.

II. Życie. Jeśli chodzi o odniesienie, które sam poczynił w traktacie o obronie ikon, wiemy, że urodził się w Edessie; jednak w odniesieniu do daty jego urodzenia wysunięto różne hipotezy, wychodząc od pewnych informacji interpretowanych na różne sposoby. Pierwsza informacja jest taka, że sam Abu Qurrah mówi, że był duchowym uczniem Jana Damasceńskiego. Druga informacja dotyczy jego obecności w 824 r. na dworze kalifa al-Ma′mūna, po czym odbył długą dyskusję z kalifem w roku 829 (trzeci znacznik). Rekonstrukcje dat jego narodzin i śmierci zależą od interpretacji tych trzech informacji. Ogólnie rzecz biorąc, wahania sięgają od 720 do 755 r. jako daty jego narodzin, w zależności od tego, czy z jednej strony wzmianka o byciu uczniem pod wodzą Jana Damasceńskiego w klasztorze św. Sabasa jest rozumiana tylko duchowo, bez przyznawania, że obaj mężczyźni kiedykolwiek się spotkali, czy z drugiej strony, czy jest rozumiana jako prawdziwe i bezpośrednie bycie uczniem. Na podstawie tych danych i w odniesieniu do nich, proponuje się, że jego wędrowną posługę (trudniejszą do zaakceptowania w podeszłym wieku) i debaty z kalifem al-Ma′mūnem (zakładając, że faktycznie miały miejsce) są łatwiejsze do zaakceptowania, jeśli miały miejsce w podeszłym wieku, a nie wtedy, gdy miał prawie 100 lat. Po uformowaniu się w Edessie w syryjskim środowisku, wstąpił jako młody człowiek do laury św. Saby, gdzie studiował teologię i pisma ojców kościoła i gdzie zdobył znajomość greki. Został mianowany biskupem ?arr?n w 795 r. W latach 812-815 rozpoczął swoją wędrowną działalność, gdy udał się do Armenii na debatę z przedstawicielem kościoła jakobickiego po wysłaniu listu do króla Armenii na prośbę Tomasza, patriarchy Jerozolimy (811-820). Jego wędrowna działalność trwała w Egipcie w Aleksandrii i w Jerozolimie, gdzie przekonał swego jakobickiego przyjaciela Dawida, by został chrześcijaninem melchickim. Jego podróż do Bagdadu jest kwestionowana, ale z pewnością został ponownie wybrany na biskupa ?arr?n około 820 r. Ci, którzy podtrzymują autentyczność dialogu z kalifem al-Ma′mūn z 829 r., ustalają tę datę jako terminus post quem jego śmierci.

III. Dzieła. Według Bacha jego twórczość literacka rozpoczęła się w klasztorze św. Saby i nie zakończyła się po objęciu urzędu biskupiego. Posługiwał się trzema językami: greckim, syryjskim i arabskim. Nic nie pozostało z 30 traktatów w języku syryjskim, które, jak twierdzi, napisał, chociaż jego twórczość literacka w języku greckim i arabskim przetrwała. Jego twórczość literacka w języku greckim obejmuje 43 dzieła o różnej długości, które zostały opublikowane w PG 97, 1461-1610. Uczeni dyskutowali nad autentycznością tej twórczości literackiej, uznając jednak, że krótki i zwięzły styl dialogów oraz procedura myśli teologicznej, opierająca się głównie na logice, a nie na autorytecie Pism Świętych, odpowiadają stylowi Abu Qurrahy. Dick utrzymywał, że dialogi odbywały się w języku arabskim i zostały przepisane na język grecki w późniejszym czasie. Niemniej jednak brakuje edycji krytycznej. Twórczość literacka w języku arabskim obejmuje 19 dzieł, które zostały już opublikowane i częściowo przetłumaczone na główne języki europejskie oraz dziewięć nieopublikowanych dzieł, wraz z kilkoma dziełami, które zostały mu przypisane. Wśród jego głównych kompozycji w języku arabskim, na uwagę zasługują następujące traktaty: O istnieniu Stwórcy i prawdziwej religii; O czci wizerunków; Wolność; O ścieżce poznania Boga i prawdzie wiecznego Syna, traktat, który obala tych, którzy zaprzeczają wcieleniu i uzasadnieniu Boga Syna; O fakcie, że Chrystus umarł z własnego wyboru; Odparcie Ormian w odniesieniu do kwestii wyznaniowych; Debata z muzułmańskim Mutakallim?nem na dworze al-Ma′mūna.

TEODOR ASKIDAS (zm. 558): Arcybiskup Cezarei w Kapadocji, zmarł w styczniu 558 w Konstantynopolu. Teodor był opatem Nowej Laury w pobliżu Jerozolimy. Był wielkim wielbicielem Orygenesa i potajemnie sprzyjał monofizytyzmowi. Uczestniczył w Soborze Konstantynopolitańskim (536) i pozostał w stolicy, gdzie cieszył się wielkim szacunkiem cesarzowej Teodory i został bliskim przyjacielem cesarza Justiniana . W 537 uzyskał metropolię Kapadocji, ale częściej przebywał na dworze cesarskim niż we własnej diecezji. Teodor jednak nie był w stanie w 543 powstrzymać Justyniana i patriarchy Menasa przed potępieniem orygenistów i podpisał edykt. W latach 544-545, prawdopodobnie w celu oczyszczenia Orygenesa z tego potępienia (Liberatus z Byzaceny), zasugerował cesarzowi, że najlepszym sposobem na przywrócenie monofizytom jedności kościelnej jest potępienie jako zainfekowanych nestorianizmem tak zwanych Trzech Rozdziałów, a Justynian zrobił dokładnie to. Ten akt wywołał szeroki spór, podczas którego papież Wigiliusz, który był już pod nadzorem, zdetronizował Teodora w 551 r. W następnym roku Teodor poddał się; w rezultacie ostatnie lata jego życia spędził w pokoju. Tylko jeden fragment z jego pism istnieje w dziele napisanym przez Ewagriusza Scholastyka , w którym mówi, że po zmartwychwstaniu wszyscy ludzie będą równi Chrystusowi.

TEODOR BAR KONI (VIII w.): Teodor bar Koni był mnichem w Kaskar, w Beth Aramaye (Irak), w pobliżu szkoły, której, prawdopodobnie założonej pod koniec VI w., nauczał biblijnej egzegezy. Dokument, z którego jesteśmy znani i który został prawdopodobnie ukończony około 792 r., nosi tytuł Księga Scholii, tytuł zgodny ze zwyczajem nazywania w ten sposób zbiorów krótkich notatek wyjaśniających dotyczących fragmentów i tematów określonych punktów trudności w Pismach lub w teologicznej debacie. To, co Teodor zaproponował, było zatem skomponowaniem podręcznika, który wprowadzałby studentów do egzegezy praktykowanej w szkołach, a raczej do nauczania interpretatora par excellence Pisma Świętego w środowisku dyofizyckim, mianowicie Teodor z Mopsues dziewięć odpowiada temu projektowi, zawierające notatki w formie pytań i odpowiedzi, odnoszące się do kwestii metodologicznych, które były filozoficzno-teologiczne i egzegetyczne w ścisłym tego słowa znaczeniu. Pod koniec dziewiątego traktatu notatka kopisty może pozwolić na wyciągnięcie wniosku, że był to prawdopodobnie punkt, w którym pierwsza redakcja tekstu dobiegła końca. Istnieją jednak dwie kolejne "księgi" dodane do pierwszej, w której Teodor zredagował apologię chrześcijaństwa przeciwko islamowi (należy przypomnieć, że Kaskar znajdował się w pobliżu arabskiego miasta al-Wasit, założonego w 702 r.; z tego powodu relacje ze światem islamskim były w tym regionie szczególnie intensywne) i dlatego też listę herezji, która zawiera czasami informacje o niezwykłym zainteresowaniu, takie jak te dotyczące Bardesanesa, Maniego i Mandejczyków, które Teodor zaczerpnął bezpośrednio z oryginalnych źródeł w języku aramejskim. Księga Scholii dotarła do nas w dwóch wersjach o różnej wielkości i wewnętrznej organizacji, z nieznacznie różniącymi się materiałami.

TEODOR z Aleksandrii (VI w.): Jakobicki patriarcha Aleksandrii; następca Teodozjusza po pewnym czasie. Okoliczności jego święceń są interesujące dla historii monofizytyzmu. Teodozjusz, arcyprezbiter, wraz ze swoim bratankiem Teodorem, archidiakonem, wysłał Longinusa, biskupa Nobadae w Nubii, aby konsekrował nowego patriarchę. Podczas podróży do Aleksandrii (575), w klasztorze Rhamnis, Longinus, wraz z dwoma syryjskimi biskupami, konsekrował opata Teodora na patriarchę, człowieka, który był syryjskiego pochodzenia, i to wbrew jego woli. Paweł, który był zawieszonym patriarchą Antiochii i którego Longinus znalazł w klasztorze Mareotis, oświadczył, że zgadza się na święcenia. W liście Longinus poinformował chrześcijan aleksandryjskich o tym, co się wydarzyło, ale duchowieństwo oburzyło się, ponieważ mieli już Piotra jako swojego patriarchę. Chociaż Teodor już zmienił synodykę z Pawłem (Jan z Efezu, HE 4,48), pozostał w swoim klasztorze; był pokornym i spokojnym mnichem i nie martwił się o swoje święcenia. Po śmierci Piotra (577) Aleksandryjczycy zostawili go w spokoju i wybrali Damiana. Teodor żył jeszcze w roku śmierci Pawła z Antiochii (582). Jego list do Pawła został zachowany.

TEODOR z Akwilei (zm. 319?): Kiedy Konstantyn ogłosił edykt wolności (tj. Edykt mediolański, 313), Teodora rządziła kościołem Akwilei. Późniejsze listy biskupie (IX w.) sytuują go na czwartym lub piątym miejscu w serii biskupów Akwilei. Uczeni debatowali nad latami jego biskupstwa (308-319?), ale pewna data jego życia i uczestnictwa została poświadczona na antydonatystowskim synodzie w Arles w 314 r., gdzie wraz ze swoim diakonem Agatonem podpisał Akta synodalne jako episcopus de civitate Aquileiensi, provincia Dalmatiae. Ale bardziej niż jego udział w tym soborze, najbardziej wymownym świadectwem jego pracy są dwa słynne napisy na wspaniałej mozaikowej posadzce z pierwszych budynków zbudowanych przez niego w bogatej i zaludnionej metropolii adriatyckiej bezpośrednio po edykcie mediolańskim Konstantyna.

TEODOR z Bostry (zm. po 570): Wraz z Jakubem Baradeusem (542-578), Teodor miał decydujący wpływ na przetrwanie monofizyckiego kościoła (jakobickiego) po śmierci Sewera, patriarchy Antiochii (zm. 538). Gdy emir Ghassanidów Hareth bar Gabala poprosił cesarzową Teodorę o dwóch monofizyckich biskupów dla regionów Mezopotamii, Syrii, Palestyny i Arabii, patriarcha Aleksandrii Teodozjusz, monofizyta, który został wygnany do Konstantynopola, mianowany w 542 r. (1) Jakub Baradeus (stąd nazwa "kościół jakobicki") na biskupstwo Edessy, i (2) Teodor, mnich z Arabii, dla prowincji Arabia Secunda, której metropolią była Bostra. Teodor nigdy nie mieszkał w mieście, ale na Polu (hertha) Saracenów, położonym na Wzgórzach Golan. Działalność biskupia Teodora nie była niezwykła: z pewnością była mniej znana niż działalność Jakuba Baradeusa. Będąc w Konstantynopolu w 564 r., z pewnością zatwierdził Listem do Pawła z Beth Ukkāmē wybór Pawła na patriarchę Antiochii (Documenta ad origines monophysitarum illustrandas). W 567 r. był na Wschodzie; w 569 r. był ponownie w Konstantynopolu, gdzie zaatakował tryteistów i ekskomunikował Konona z Tarsu. W 570 r., będąc na Wschodzie, został wysłany przez Justina II (565-578) w celu omówienia kwestii wiary w Konstantynopolu, gdy tylko udało mu się powrócić na Wschód z bezpiecznym listem, pomimo sprzeciwu patriarchy Jana z Sirmin. Zmarł wkrótce po 570 r. Pozostały również dwa fragmenty z Listów napisanych wraz z Jakubem Baradeusem, jeden skierowany do mnichów, aby napomnieć ich, aby chronili się przed tryteistami, a drugi do Pawła z Antiochii, aby pocieszyć go w prześladowaniach .

TEODOR z Canterbury: Grecki mnich mieszkający w Rzymie, ale pochodzący z Cylicy. Mając już 70 lat, został wyświęcony 26 marca 668 r. na arcybiskupa Canterbury przez papieża Witaliana z nominacji opata Hadriana z Nizydy, który podążył za Teodorem do Anglii. Tutaj stan kościoła od dawna się pogarszał z powodu braku biskupów i nieadekwatności do roli nielicznych, którzy pozostali, co miało katastrofalne skutki dla wszystkich aspektów życia religijnego. Teodor poświęcił się z wielką energią tłumieniu nadużyć i wypełnianiu luk w episkopacie. W 673 r. zwołał sobór w Hertford, aby zapewnić bardziej solidną organizację dyscyplinarną dla kościoła anglikańskiego. Przy współpracy Hadriana promował studia i wprowadził używanie chorału gregoriańskiego w Anglii. Nie wahał się usunąć Wilfrida ze swojej biskupstwa York, ponieważ uważał go za niewystarczająco szanującego jego autorytet. Jego wielkim osiągnięciem była reorganizacja diecezji Anglii: podzielił diecezje Mercji i Nortumbrii, które były zbyt duże; był w stanie powstrzymać osobliwe ruchy i zapewnić jedność całej organizacji kościelnej. Wraz z nim, po kłopotliwych wynikach misji Augustyna, Kościół Anglii przyjął strukturę, która miała pozostać ostateczna. Zmarł w 690 r.

TEODOR z Konstantynopola (VII w.) : Diakon, a także retor i synodykariusz patriarchy Pawła II z Konstantynopola (641-654), Teodor był autorem dwóch aporii ("pytań" lub "trudności") przeciwko ortodoksyjnej nauce o dwóch wolach w Chrystusie. Można je znaleźć wśród pism Maksyma Wyznawcy (580-662; PG 91,216-217), który udzielił odpowiedzi prezbiterowi Marinusowi . Pierwsza aporia, taka jak ignorancja, stawia ignorancję i wolę w Chrystusie na tym samym poziomie i dlatego dochodzi do wniosku, że w Chrystusie wola musi być głoszona katV oivkei,wsin ("zgodnie z przywłaszczeniem"); Maksym wykazał, że aporia jestsprzeczna sama w sobie: w istocie wola oznacza pozycję czegoś, chociaż niewiedza jest jego zniszczeniem; jeśli zatem wola i niewiedza mają tę samą racjonalność (lo,goj), wynika z tego, że w Bogu istnieje niewiedza, a rzeczy nieożywione mają wolę; dlatego też wymienia konsekwencje dla Chrystologii (w Chrystusie byłyby dwie niewiedze i dwie woli; zgodnie ze sposobem rozumienia przyswojenie to wpada w Doketyzm, Apolinaryzm itd.). Druga aporia potwierdza, że stwierdzenie "wola naturalna", którego nie używali ojcowie kościoła, prowadzi do nowej nauki; Maksym zatwierdził patrystyczne użycie tego wyrażenia i potwierdził, że Ojcowie przypisywali wolę naturze.

TEODOR z Copros: Monofizycki diakon z Copros (lub Copris w pobliżu Aleksandrii) w drugiej połowie VI w. Być może jest to ta sama osoba, którą Jan z Efezu nazwał archidiakonem. On, wraz z prezbiterem i prawnikiem kościelnym (evkklhsie,kdikoj) Teodozjuszem (Jan z Efezu mówi o arcyprezbiterze Teodozjuszu), zaprosił Longinusa, biskupa Nobadae (ludu Nubii w pobliżu granicy z Cesarstwem Bizantyjskim) przez sześć lat, aby potajemnie przybył do Mareotis (w pobliżu Aleksandrii) w celu konsekracji patriarchy jakobickiego kościoła w Aleksandrii, którego stolica była pusta przez dziewięć lat: Teodor, syryjski archimandryta, został wyświęcony . Fragment Listu do Longinusa znajduje się w J.B. Chabot, Documenta ad origines monophysitarum illustrandas .

TEODOR z Echinus (V w.): Biskup Echinus w Tesalii w 1. ćwierci V w. Miasto Echinus zostało schrystianizowane po zwycięstwie Konstantyna. O życiu tego kościoła wiemy bardzo niewiele; wiemy tylko, że czterech jego biskupów, z których jednym był Teodor, wzięło udział w Soborze Efeskim (431) i podpisało jego akty soborowe.

TEODER z Heraklei (zm. ok. 355): Wybrany na biskupa Heraklei - starożytnego Perinthus, położonego nad Morzem Marmara i metropolii prowincji Dioklecjana w Europie (współczesne Marmara Ereğlisi) - Teodor był jednym z zwolenników frontu antynicejskiego ustanowionego i kierowanego przez Euzebiusza z Nikomedii. Chociaż Gelasius z Kyzicus wymienił go wśród przedstawicieli tej mniejszości Soboru Nicejskiego, która poparła naukę Ariusza, dokumentacja dotycząca listy uczestników potwierdza, że zamiast niego to jego poprzednik Paideros wziął udział w tym soborze (Turner I,1 n. 203). Jego wybór na biskupa nastąpił w kontekście osobistej polityki prowadzonej przez Euzebiusza z Nikomedii przeciwko frontowi nicejskiemu. Nie mogło to nastąpić przed 328 r., rokiem powrotu tego ostatniego z wygnania, na które został skazany bezpośrednio po Soborze Nicejskim , a na pewno nie po 333/334 r., roku, w którym Teodor pojawia się po raz pierwszy w źródłach, wspomnianym przez Sozomena , ponieważ był przeciwnikiem wyboru Pawła z Samosaty na biskupa Konstantynopola (334). Podczas Soboru Tyrskiego (335) był jednym z głównych przeciwników Atanazego i brał udział w komisji synodalnej, której zadaniem było zbadanie zasadności protestów skierowanych przeciwko niemu przez Melecjuszy . Nie wszystkie źródła są zgodne co do jego obecności na Soborze Konstantynopolitańskim, zwołanym przez Konstantyna w celu ponownego zbadania sprawy Atanazego (336), chociaż jest pewne, że uczestniczył w 342 w delegacji wysłanej w celu dostarczenia wyjaśnień cesarzowi Konstansowi II dotyczących złożenia z urzędu Pawła z Samosaty i Atanazego, w celu zakończenia różnic między mieszkańcami Wschodu i Zachodu (Soz., HE III,10; Socr., II,18). Był wśród sygnatariuszy soboru biskupów wschodnich, który odbył się w Filippopolis w 343 i właśnie z powodu swoich wpływów w ramach frontu antynicejskiego został ekskomunikowany przez równoległy Sobór w Sardyce (343), który odbył się z udziałem mieszkańców Zachodu . Jego nazwisko znajduje się również na liście sygnatariuszy teologicznej formuły Soboru w Sirmium z 351 r. Sprzeciwiał się ponownemu przybyciu Atanazego do Aleksandrii, uczestnicząc w spotkaniu blisko 30 biskupów w Antiochii, które Sozomen datował między śmiercią papieża Juliusza (352) a Soborem w Mediolanie w 355 r. W tym samym roku papież Liberiusz poinformował cesarza Konstancjusza o swojej śmierci . Większość informacji dotyczących jego działalności egzegetycznej zawdzięczamy Hieronimowi (Vir. ill. 90), który stwierdza, że znał jego komentarze do Mateusza, Jana, Psalmów i listów Pawła, doceniając jego styl i egzegetyczną intuicję. W V w. Teodoret odnosił się generycznie do komentarzy Teodora do ewangelii, potwierdzając w ten sposób osąd Hieronima, a podobnie w drugiej połowie VI w. Amoniusz z Aleksandrii korzystał z jego komentarza do ewangelii Jana . Ze wszystkich jego prac zachowały się jedynie fragmenty w catenie, ograniczone do komentarzy do Mateusza, Jana i Izajasza, w których pokazuje, że był bardzo biegły w różnych technikach interpretacji stosowanych przez przedstawicieli dwóch ówczesnych szkół egzegetycznych, nie poddając jednak tekstu biblijnego jednej metodzie nad drugą, ale wybierając zastosowanie procedury egzegetycznej, która była inna w odniesieniu do znaczenia, jakie chciał przypisać każdemu fragmentowi Pisma Świętego. W szczególności, nawet te fragmenty, które, jak się wydaje, komentował zgodnie ze ściśle dosłowną perspektywą egzegetyczną i w których pozwala sobie na rozległą parafrazę, zawsze dają swoim czytelnikom znać, że prawdziwe zrozumienie Pisma Świętego jest znaczeniem duchowym, niezależnie od tego, czy aby do niego dotrzeć, wystarczy zatrzymać się na sensie dosłownym, czy też konieczne jest odwołanie się do procedury alegorycznej. Z doktrynalnego punktu widzenia jego chrystologiczna formuła jest silnie podporządkowana, choć daleka od radykalnych stanowisk artykułowanych przez Ariusza. Niższość Logosu jest ustanowiona przede wszystkim między Ojcem, który jest jedynym niezrodzonym, a Synem, który jest jedynym zrodzonym z Ojca i którzy zostali poczęci jako dwie samoistne hipostazy. Pośrednicząca funkcja Syna jest rozumiana zgodnie z tradycyjnym myśleniem, w którym wcielenie jest wypełnieniem objawieniowej aktywności Logosu, rozpoczętej już przez teofanie ST, do której dodano soteriologiczny charakter śmierci i zmartwychwstania Syna. Teologia trynitarna jest, praktycznie rzecz biorąc, nieobecna, chociaż istnieje wyjątek dla bardzo niewielu odniesień do Ducha Świętego, które ujawniają podporządkowanie Ducha Ojcu i Synowi oraz funkcję pośrednictwa między Bogiem a światem, która jest bardziej ograniczona w stosunku do tego ostatniego. Ta perspektywa doskonale wpisuje się w ramy trynitarnej refleksji pierwszej fazy sporu ariańskiego, w trakcie którego kwestia Ducha Świętego miała niewielkie znaczenie. Wśród fragmentów opublikowanych pod jego nazwiskiem znalazły się takie, które zawierają termin homoousios, ale właśnie z tego powodu nie można ich przypisać jemu . Podobnie z przyczyn doktrynalnych nie można uznać za autentyczne tych fragmentów, których treść odnosi się do późniejszych kontekstów teologicznych, które można prześledzić aż do Apolinarego z Laodycei i Bazylego z Cezarei . W komentarzu do Księgi Izajasza odkryto jednak problemy z atrybucją, wynikające z rozbieżności w rękopisach, które w dużej mierze można przypisać błędom wymazywania i przepisywania lemmatów .

TEODOR z Marsylii (zm. 594) Teodor żył w czasie wojen wewnętrznych, które z przyczyn dynastycznych zdezorganizowały miasto Marsylię po śmierci króla Merowingów Chlotara I (561). Teodor aktywnie uczestniczył w nich, gdy został biskupem (575), tak jak podjął się pod względem religijnym uporządkowania diecezji, która w innym przypadku była zbuntowana i w stanie zamieszania. Dwukrotnie uwięziony (drugi raz za poparcie nominacji Gundovalda, który pochodził z Konstantynopola i został prawdopodobnie wysłany przez cesarza Tyberiusza II: stąd hipoteza wschodniego pochodzenia Teodora - i prześladowany przez długi czas, ale zawsze cudownie ocalony od śmierci . Uczestniczył w synodzie w Macon . Grzegorz Wielki napisał do niego, doradzając mu potrzebę większej łagodności i bardziej aktywnej pracy w głoszeniu oraz jego zaangażowanie w chrystianizację Żydów . Zmarł 2 stycznia 594 r.

TEODOR z Martigny (zm. po 390) : Pierwszy biskup Martigny (Octodurus), uczestniczył wraz z Ambrożym z Mediolanu w Soborze Akwilejskim w 381 r. i w Mediolan około 390 r., podpisując list wysłany przez synod do papieża Syrycjusza . Według listu napisanego przez Eucheriusa do biskupa Salviusa, Teodor jest źródłem informacji dotyczących męczeństwa św. Maurycjusza i jego towarzyszy w Agaunum . Odnalazł ich ciała i zbudował bazylikę na ich cześć. O cudownych wydarzeniach przypisywanych Teodorowi i rozprzestrzenianiu się jego kultu.

TEODOR z Mopsuestii (zm. 428): Uczeń Diodora z Tarsu, który również był Antiocheńczykiem. Narodziny Teodora można datować na około 350 rok. Jeśli miałby być utożsamiany z Teodorem, do którego zwracał się Jan Chryzostom, to był jednym z jego kolegów ze szkoły Libaniusza i mnichem, którego jego przyjaciel odwiódł od porzucenia ascezy na rzecz życia światowego. Około 383 roku był prezbiterem, został wyświęcony na biskupa Mopsuestii (Cylicji) w 392 roku i zmarł w 428 roku. Był sławnym przedstawicielem egzegezy i teologii antiocheńskiej, był wysoko ceniony i podziwiany za życia, ale później zaangażował się w spór nestoriański, ponieważ był uważany, podobnie jak Diodor z Tarsu, za prekursora chrystologii Nestoriusza. Stając się ulubionym celem monofizytów, został potępiony na Soborze Konstantynopolitańskim w 553 r. (kontrowersja wokół Trzech rozdziałów). Potępienie Teodora na Soborze Konstantynopolitańskim spowodowało zniknięcie niemal wszystkich jego licznych pism teologicznych i egzegetycznych. Nieliczne pozostałości są niemal w całości w syryjskim tłumaczeniu, ponieważ jego spuścizna była bardzo szanowana w Kościele nestoriańskim. Nestorianin Ebedjesu (XIV w.) pozostawił nam katalog swoich dzieł. Oprócz trzech traktatów ascetycznych (Kapłaństwo, Do mnichów i Doskonałe kierownictwo) i zbioru listów (Księga Pereł), z których wszystkie zaginęły, z wyjątkiem fragmentów i jednej z jego odpowiedzi na traktat cesarza Juliana Przeciwko Galilejczykom, z którego zachowało się niewiele fragmentów, dzieło Teodora jest podzielone między teologię i egzegezę. W pierwszym obszarze jego zainteresowania dotyczą (1) sporu ariańskiego (Za Bazylim, Przeciwko Eunomiuszowi, w którym obalił odpowiedź Eunomiusza na dzieło Bazylego, którego opis zachował się u Focjusza ; Dysputa z Macedończykami, która przetrwała do naszych czasów w tłumaczeniu syryjskim i która odnosi się do debaty, która faktycznie miała miejsce w 392 r. w Anazarbus); (2) sporu apolinarskiego (Zakładający i Przyjęty, obecnie zaginiony); i (3) kwestii dotyczących wolnej woli i grzechu pierworodnego (Przeciwko magii, o którym mówił Focjusz ; Przeciwko obrońcom grzechu pierworodnego, również opisanym przez Focjusza ). Ta ostatnia praca zajęła stanowisko przeciwko Augustynowi i zwolennikom grzechu pierworodnego jako wrodzonego naszej naturze. W rzeczywistości Teodor przyjaźnie przyjął Juliana z Eclanum, przeciwnika Augustyna, który po potępieniu na Zachodzie szukał pomocy i ochrony na Wschodzie. Najważniejszym i najbardziej kontrowersyjnym dziełem doktrynalnym Teodora było Wcielenie, napisane w 15 księgach i skierowane przeciwko Anomoianom i Apolinaristom, w którym poruszał trudności dotyczące Trójcy, Chrystologii i Antropologii. W 1905 r. na Wschodzie odkryto syryjskie tłumaczenie dzieła, ale rękopis zaginął podczas I wojny światowej (1914-1918). Liczne fragmenty dzieła pozostały jednak po łacinie, grece i syryjsku, ale należy je badać z dużą ostrożnością, ponieważ zostały zebrane albo przez obrońców, albo przeciwników Teodora. Lepszą wiedzę na temat jego chrystologii, wraz z informacjami o charakterze kultowym i liturgicznym, czerpiemy z jego Katechetycznych Homilii, zbioru 16 tekstów odkrytych w 1932 r. w syryjskim tłumaczeniu. Zgodnie z tradycją, pierwsze dziesięć, skierowane do katechumenów, porusza tematy dotyczące Trójcy i chrystologii, komentując Credo nicejskie; pozostałe sześć wyjaśnia Ojcze nasz (patrz Modlitwa Pańska) oraz liturgię chrztu i eucharystii. Oprócz teologii trynitarnej, która w tym momencie stała się tradycyjna w sensie antyariańskim i potwierdzała jedność boskiej substancji w trzech odrębnych hipostazach o równej godności, homilie przedstawiają nam traktowanie kwestii chrystologicznej, które uwzględniało niektóre trudności ujawnione przez kontrowersję apolinarystów. Teodor był typowym przedstawicielem tradycji antiocheńskiej; dlatego przywiązywał największą wagę do człowieczeństwa przyjmowanego przez boskiego Logosa i jego zdolności do działania w sposób autonomiczny: reprezentuje on prawdziwy i właściwy podmiot, który Teodor lubił nazywać "Synem Dawida" w korelacji z Synem Bożym, Logosem. Nie trzeba zauważać, że używał on normalnie frazeologii homo assumptus, aby przedstawić unię (zamieszkanie Logosu w czasie reprezentowane przez ciało itd.). Ale Teodor był również świadomy krytyki, jaką apolinaryści kierowali pod adresem tej tak wyraźnie dywersyjnej chrystologii, i dlatego był pewien, że nakreśli również unię między dwoma składnikami, ludzkim i boskim, Chrystusa, z większą uwagą, niż czyniono to w środowisku antiocheńskim. Zaprzeczał, że można mówić o dwóch Panach i dwóch Synach, ponieważ dwie natury były zjednoczone w niewysłowiony i wiecznie nierozerwalny sposób w jednym jedynym prosōpon. Tak jak unia nie została zniszczona przez rozróżnienie natur, tak też to rozróżnienie nie przeszkodziło im w byciu jednym. Oczywiste jest, że Teodor dołożył wszelkich starań, aby chronić jedność Chrystusa, nie umniejszając integralności i autonomii jego natury ludzkiej: ale nie ulega wątpliwości, że dla Aleksandryjczyka wynik wydawał się niewystarczający, zarówno pod względem użytej terminologii, jak i dlatego, że sposób, w jaki osiągnięto unia, jest niejasny, tym bardziej dlatego, że pros?pon ("postać, aspekt zewnętrzny") wydawał się mniej substancjalny niż hipostaza, aby odnieść się do tej unii. W rzeczywistości Teodor, zwłaszcza w swoim Komentarzu do Jana, traktował Chrystusa, człowieka i Boga, jako dwa odrębne od siebie podmioty. Teodor był przede wszystkim egzegetą biblijnym, najbardziej typowym przykładem egzegezy antiocheńskiej w opozycji do alegoryzmu aleksandryjskiego. Wiemy, że napisał komentarze do Księgi Rodzaju, innych ksiąg Pięcioksięgu, Psalmów, Proroków Większych i Mniejszych, Hioba, Wyjścia i Koheleta. W liście wyraził swoje przemyślenia na temat Pieśni nad Pieśniami. Jeśli chodzi o NT, znamy jego komentarze do Ewangelii Mateusza, Łukasza, Jana, Dziejów Apostolskich i listów Pawła. Oprócz licznych fragmentów do rozdz. 1-3 Księgi Rodzaju, pozostały następujące komentarze: Komentarz do Jana w oryginale greckim, Komentarz do Jana w tłumaczeniu syryjskim, Komentarz do Listów Mniejszych Pawła w tłumaczeniu łacińskim i więcej fragmentów Komentarza do Czterech Głównych Listów Pawła. Ponadto Devreesse, w pełni wykorzystując catenae, łacińskie tłumaczenie Juliana z Eclanum i inne świadectwa, zrekonstruował swój komentarz do Psalmów 1-80. Teodor rozpoczyna swój komentarz do księgi Pisma Świętego wstępem, w którym opisuje cechy charakterystyczne tej konkretnej księgi i oferuje krótkie omówienie autora i chronologii. Jego historyczne obserwacje są tutaj godne uwagi: na przykład zrozumiał, że sytuacje historyczne opisane w Księdze Psalmów były często późniejsze niż Dawid, który był tradycyjnie uważany za autora całej księgi, i aby ocalić autorytet tego biblijnego autora, wyjaśnił, że ponieważ był prorokiem, Dawid opisał czyny i sytuacje, które miały miejsce po nim. Jego interpretacja tekstów przebiega bardzo szybko, zwracając uwagę na dosłowny sens z historycznymi, językowymi, gramatycznymi i, rzadziej, doktrynalnymi obserwacjami. Chociaż uwaga jest poświęcona fragmentom, które są trudne do zinterpretowania, w dużych częściach komentarz jest zredukowany do długiej parafrazy tekstu biblijnego. Teodor był szczególnie zwraca uwagę na podkreślenie, że gdy tekst święty zawiera liczbę, liczba ta nie ma innego celu niż oczywisty cel określenia ilości osób lub rzeczy, w wyraźnej opozycji do Aleksandryjczyków, którzy zawsze szybko przypisywali symboliczne wartości liczbom. A gdy tekst komunikuje się w języku emfatycznym i przenośnym, zawsze wyjaśnia go w sensie dosłownym, korzystając z figur hiperboli, w przypadkach, gdy Aleksandryjczycy, jako normalny tok działania, wykrywali trudności w dosłownej interpretacji i bez wątpienia przeskakiwali do znaczenia alegorycznego. Jednakże Teodor wcale nie zaprzecza, że różne fragmenty ST należy interpretować jako zapowiedź, typoi czynów i figur NT: Jonasz jest figurą Chrystusa; wyzwolenie Izraelitów z Egiptu, przepisy prawne i epizod z wężem z brązu są typoi śmierci Chrystusa i wyzwolenia z grzechu dokonanego przez niego. Określa, że czyn ST, aby mógł być uważany za typoi czynu NT, musi przedstawiać podobieństwo do niego, okazując się użytecznym dla swoich czasów i wyrażając mniejszą rzeczywistość niż ta w czasie przyszłym . Ugruntowując się na tym fragmencie i innych analogicznych, niektórzy współcześni uczeni starali się zminimalizować różnice między dosłownością Teodora a alegoryzmem aleksandryjskim w interpretacji ST, ale jeśli ktoś wyjdzie poza tę teorię do faktycznych faktów, zauważymy, że Teodor ogranicza tak bardzo, jak to możliwe, liczbę fragmentów ST, które uważa za typoi NT: wymieniłby tylko cztery z tych typów tekstów w Psalmach (2, 8, 44, 109) i bardzo niewiele fragmentów prorockich, odrzucając typologie, jakkolwiek tradycyjne mogłyby być uważane, takie jak ta, która odnosiła się do Chrystusa, słońca sprawiedliwości z Mal 4:2 (3:20 LXX). Wolał wierzyć, że prawie wszystkie fragmenty prorockie, które zwykle odnosiły się do Jezusa Chrystusa i kościoła, spełniły się w czasach Zorobabela i Machabeuszów. Był jedynym, lub prawie jedynym, spośród wszystkich egzegetów antiocheńskich, który zaprzeczał, że męża i żonę z Pieśni nad Pieśniami można uznać za typoi Chrystusa i Kościoła, tym samym redukując dzieło do pieśni miłosnej napisanej przez Salomona dla egipskiej księżniczki. W rzeczywistości Teodor miał tendencję do traktowania ST jako wyrazu ekonomii sfinalizowanej w sobie, a mianowicie żydowskiego monoteizmu, w przeciwieństwie do pogańskiego politeizmu i chrześcijańskiego trynitaryzmu, który jest wyrażony w NT. Co więcej, jego nauka o dwóch epokach, przeciwstawiająca obecną epokę, a mianowicie epokę grzechu, przyszłej epoce, epoce wyzwolenia i szczęścia, i rozpoznająca w obliczu obecnej epoki zainaugurowanej przez wcielenie Chrystusa, antycypację przyszłej epoki, skłoniła go do czytania NT bardziej jako projekcji przyszłości niż jako kontynuacji przeszłości. Założenia teologiczne i systematyczne odrzucanie nadmiernego alegoryzmu Aleksandryjczyków skłoniły Teodora do zminimalizowania obecności Chrystusa w ST. NT nie stawia przed Teodorem takich samych problemów, ponieważ tutaj święty tekst przedstawia Chrystusa i Kościół bezpośrednio, a zatem jego interpretacja jest systematycznie i wyłącznie dosłowna. Ale właśnie z tego powodu tekst taki jak Ewangelia Jana, który jest tak bogaty w symboliczne znaczenia, wyłania się skrajnie zubożony z jego płaskiego dosłownego wyjaśnienia, które zawiera tylko kilka doktrynalnych uwertur. Natomiast wspomniana wcześniej tendencja do identyfikowania raczej pęknięcia niż ciągłości między ST a NT umieściła Teodora w doskonałej harmonii z myślą apostoła Pawła, w przeciwieństwie do wcześniejszych komentatorów, którzy z powodu obaw antygnostycznych starali się czytać Pawła w harmonii ze ST. Teodor w rzeczywistości wiedział, jak w pełni przyjąć i zilustrować elokwencją Pawłową opozycję między prawem a łaską, niewolą starego człowieka a wolnością nowego.

TEODOR z Pafos (VII w.): Biskup Pafos (wyspa Cypr) około połowy VII w., 12 grudnia 655 r. wygłosił panegiryk na święto św. Spirydiona, przemówienie, które przetrwało do naszych czasów. Spirydion, pasterz, który był żonaty i miał dzieci, był biskupem Trimethus (Cypr); nie jest pewne, czy brał udział w Soborze Nicejskim (325); podpisał akty Soboru Sardyjskiego (343). Spyridion jest wspomniany przez Rufina , Sokratesa (który zależał od pracy Rufina) i Sozomena . Wokół osoby tego świętego krążyły ustne tradycje i biografie (zaginione), a także poemat w wersach jambicznych przypisywany Trifylliosowi (również zaginiony). Poemat ten był używany przez Teodora; panegiryk Teodora został z kolei przeformułowany przez Szymona Metafrastesa i przez dwa anonimowe Żywoty św. Spyridona.

TEODOR z Petry (VI w.): Teodor był autorem panegiryku dla św. Teodozjusza cenobiarchy. Z tego dzieła można wywnioskować, że był uczniem świętego w klasztorze założonym przez Teodozjusza. Pochwała, która jest bardzo rozwlekła i skomponowana zgodnie z retorycznymi kanonami tego gatunku literackiego, została odprawiona dla mnichów klasztoru w pierwszą rocznicę śmierci Teodozjusza, tj. 11 stycznia 530 r., a po poprawieniu w kilku punktach została opublikowana po 552 r. (data śmierci patriarchy Piotra Jerozolimskiego). Z nagłówka wynika, że Teodor był później biskupem Petry (Arabia).

TEODOR z Faran (570-ok. 638) : Biskup Faran na zachodniej pustyni Synaj, od VI lub VII w. Według dokumentów Soboru Rzymskiego (649), był on pierwszym przedstawicielem monoenergizmu, zgodnie z prośbami patriarchy Konstantynopola, Sergiusa I. Szósty Sobór Powszechny Konstantynopola w 681 r. potępił go wraz z Sergiuszem I. Akty dwóch wyżej wymienionych soborów cytowały kilka fragmentów z jego listu do Sergiusza z Arsinoe, w Egipcie, i jego komentarza do wypowiedzi Ojców. Teodor zainteresował się kwestią dotyczącą zjednoczenia dwóch natur wChrystusie, nie będąc nigdy przestrzegającym monofizytą. Najprawdopodobniej należy go utożsamiać z Teodorem z Raithu.

TEODOR z Philae (zm. 570/584): Monofizycki biskup Philae w Górnej Tebaidzie. Wraz z Longinusem, biskupem Nobadae (ludu w pobliżu granicy z Rzymem), był wybitną postacią w Jakobskim Kościele Egiptu w połowie VI w. Został konsekrowany przez Tymoteusza IV (517-535) w 525/526 i rządził własną diecezją przez prawie 50 lat: zmarł między 577 a 584 rokiem. Przez okres 18 lat Nobadae byli mu powierzeni. W 575 r. Teodor przepisał Longinusowi mandatum (entolikon), w którym upoważnił go do przystąpienia w jego imieniu do konsekracji jakobickiego patriarchy Aleksandrii, który był pusty przez dziewięć lat . Rzeczywiście Longinus, nieznany władzom cywilnym Nubii, udał się z tą misją (został wezwany przez Teodora z Kopros i prezbitera Teodozjusza) do Mareotis (w pobliżu Aleksandrii); gdy przejeżdżał przez Philae, zaprosił starszego Teodora, aby mu towarzyszył, ale Teodor nie chciał dołączyć do niego z powodu podeszłego wieku, a także "z powodu niegodziwości [neklo, dolum: tłumaczenie] tych, którzy w tym czasie rządzili kościołami" (była to prawdopodobnie aluzja do biskupa Jana z Keliya); dał mu jednak mandat do święceń.

TEODOR z Raithu (zm. 649?): Mnich i kapłan w kolonii monastycznej w pobliżu Raithu, miasta portowego w południowo-zachodniej części Półwyspu Synaj; był autorem proparaskeuh, tekstu propedeutycznego, który zawierał część herezjologiczną i dialektyczną (idee filozoficzne); wyróżniał się on tendencjami neochalcedońskimi, które charakteryzowały się naciskiem na zharmonizowanie formuł Soboru Chalcedońskiego z Cyrylem Aleksandryjskim. Według Richarda należy przypisać mu traktat De Sectis , skomponowany po 579 r., rodzaj podsumowania współczesnej teologii, z ostrą krytyką Leontiusa z Bizancjum i polityki religijnej Justiniana I. Inni uczeni uważają jednak, że autorem tego tekstu był Leontius Scholasticus. Jeśli jednak ktoś zgadza się z Elertem w identyfikowaniu Teodora z Teodorem z Faran, miasta w pobliżu Raithu, to następujące konsekwencje byłyby następujące. Teodor byłby jednym z pierwszych wybitnych przedstawicieli monoenergizmu - czego nie należy wykluczać nawet w przypadku teologa, który wcześniej był neochalcedończykiem (Beck). Ponadto byłby powiernikiem Sergiusza, patriarchy Konstantynopola i potępiony wraz z nim przez Sobór Konstantynopolitański w 680/681. Wreszcie, data jego śmierci musiałaby być umieszczona nie później niż w 649, prawdopodobnie jednak w 638. W. Klein, idąc za A.Th. Niklasem (Ateny 1981), odrzuca tę identyfikację.

TEODOR ze Scytopolis: Palestyński Orygenista z VI w., z frakcji izochrystów, których centrum stanowiła Nowa Laura. Teodor był jego hegumenem, zanim został staurofylaksem i metropolitą Scytopolis dzięki wsparciu Teodora Ascidasa . Następnie, przez odwrócenie polityki religijnej Justyniana, która doprowadziłaby do potępienia orygenizmu na Soborze Konstantynopolitańskim (553), Teodor został zmuszony do odwołania swoich przekonań. Libellus de erroribus Origenianis, który został zredagowany w Konstantynopolu prawdopodobnie pod koniec 552 r., zawiera 12 anatem skierowanych szeroko przeciwko następującym naukom: preegzystencji dusz i apokatastasis, a dokładniej przeciwko chrystologicznemu i soteriologicznemu rozwojowi izochrystów.

TEODOR z Tabennesi (zm. 368) : Przełożony zakonny klasztoru Tabennesi, a jako taki, głowa klasztorów Pachomiusza od ok. 350 r. aż do śmierci w 368 r. Urząd ten przydzielił mu Horsiesi, który, jak się wydaje, nie był w stanie położyć kresu nieporozumieniom, które powstały po śmierci Pachomiusza. Teodor przywrócił pokój klasztorom tak bardzo, że po 368 r. Horsiesi mógł bez trudu objąć przywództwo klasztorów. Informacje o jego życiu można znaleźć w kilku bardziej obszernych redakcjach dzieł Pachomiusza. Hieronim przetłumaczył jeden z jego listów na łacinę wraz z innymi dziełami Pachomiusza i Horsiesiego. Inny z jego listów został niedawno odkryty w języku koptyjskim - zatem w oryginalnej redakcji - dokument adresowany do klasztorów podczas dorocznego zgromadzeniamiesiąca Mesor, podczas którego obchodzono święto "odpuszczenia" (grzechów?).

TEODOR z Trimethus: Biskup Trimethus (Trimithousa na wyspie Cypr), uczestniczył w szóstym soborze powszechnym (Konstantynopol III, 680), od 14. sesji, reprezentując Epifaniusza II, arcybiskupa Konstancji, Cypr (Bazyli został zastąpiony przez Teodora). Kiedyś rozmawiał tam z biskupami Cypru na rzecz dwóch woli w Chrystusie (Mansi 11,596e, patrz, Hfl-Lecl 3,1,506: odczytanie mowy Atanazego) i podpisał jego akty . Był autorem żywota św. Jana Chryzostoma, opublikowanego po raz pierwszy przez A. Mai (Nova Patrum Bibliotheca) i reprodukowanego w PG (47,51-88). Ten żywot, który jest lepszy od tego przypisywanego patriarsze Jerzemu z Aleksandrii , dostarcza obszernych dokumentów ilustrujących ostatni, pełen cierpienia okres życia świętego (Listy Arkadiusza, Honoriusza, papieża Innocentego, Teofila, synodu rzymskiego, Eudoksji itd.).

TESTIMONIUM FLAVIANUM: Fraza Testimonium Flavianum powszechnie odnosi się do tekstu, który został odczytany w Flawiusz Józef, Antiquitates Iudaicae 18,63-64. Wspomniany tekst potwierdza, że Jezus jest Chrystusem i że po ukrzyżowaniu pod Poncjuszem Piłatem z powodu wrogich planów Żydów, został wskrzeszony z martwych. W wymownie wątpliwej formie insynuuje ponadto ideę, że Jezus był kimś więcej niż zwykłym człowiekiem. Ten tekst, który wydaje się być raczej dziełem chrześcijanina niż Żyda, spowodował, że niektórzy uczeni, począwszy od 1592 r. (Lucas Osiander, Epitomes Historiae Ecclesiasticae), wątpili, czy cały tekst Testimonium Flavianum był chrześcijańską interpolacją do dzieła Flawiusza Józefa. Kontrowersje ciągnęły się aż do naszych czasów, wraz z pojawieniem się trzech szkół myślenia: jedna, która uważa cały Testimonium Flavianum za tekst interpolowany, druga, która akceptuje go in toto, i trzecia, obecnie większościowa, grupa, która utrzymuje, że znane nam Testimonium Flavianum jest owocem połączenia autentycznego rdzenia informacji Józefa Flawiusza z pewnymi chrześcijańskimi interpolacjami. Nadal jednak niemal niemożliwe jest podjęcie próby rekonstrukcji, poza domysłami, oryginalnego tekstu Józefa Flawiusza, ponieważ cała tradycja rękopisów jest jednomyślna w relacjonowaniu wspólnego tekstu Testimonium Flavianum, z godnym uwagi wyjątkiem arabskiej wersji podanej przez Agapiusa z Historii powszechnej (X w.) Mabbug [Membi?-Hierapolis], która, chociaż prawdopodobnie interpolowana, jest taka tylko w umiarkowanym stopniu. W pismach Orygenesa są trzy odniesienia, które mogłyby sugerować, choć w problematyczny sposób, Testimonium Flavianum. Można je znaleźć w następujących tekstach: Contra Celsum 1,41; 2,13 i w In Matthaeum 10,17. W tych tekstach Orygenes, utrzymując, że przekazuje pomysł Józefa Flawiusza, przedstawia zniszczenie Jerozolimy jako karę boską za zabójstwo Jakuba, brata Pana. W rzeczywistości Józef Flawiusz w The Antiquitates 20,200 pisze o "Jakubie, bracie Pana, zwanym Chrystusem", ale bez żadnego odniesienia do katastrofy w Jerozolimie. Nieprecyzyjność Orygenesa wymaga dużej ostrożności ze strony czytelnika w przyjmowaniu jej jako świadectwa za lub przeciw Testimonium Flavianum. Jednakże jego wkład sprawia, że drugie odniesienie Józefa Flawiusza do Chrystusa jest prawdopodobne (mianowicie to z Antiquitates 20,200) i ponieważ wydaje się, że Józef Flawiusz wspomina o osobie już znanej, mianowicie o Chrystusie, nadaje to również pewną wartość autentyczności Testimonium Flavianum; jednakże Orygenes zganił Józefa za to, że nie twierdził, że Jezus był Chrystusem, nagana, która byłaby niezasłużona, gdyby wspólny tekst Testimonium Flavianum był autentyczny. Euzebiusz z Cezarei jednak dostarczył tekst Testimonium Flavianum trzy razy w formie, która była zasadniczo identyczna z formą wspólnego tekstu: Historia Ecclesiastica 1,11,7-8; Demonstratio Evangelica 3,5,105-106 i Theophania 5,44. Hieronim, tłumacząc tekst Testimonium Flavianum z Historia Ecclesiastica Euzebiusza z Cezarei, próbował złagodzić jego silnie chrześcijański ton . Wydaje się zatem, że można wnioskować, iż chrześcijańskie interpolacje tekstu Józefa Flawiusza musiały mieć miejsce w 2. połowie III w., czyli w łuku czasu pomiędzy dziełami Orygenesa i Euzebiusza.

TETRAMORF: Obraz Tetramorfa jest sam w sobie potwornym apokaliptycznym widzeniem ST przedstawionym w kontekście wizji "rydwanu Pańskiego" w Ez 1, a później przyjętym w obrazie cherubinów w rozdz. 10. Należy jednak od razu stwierdzić, że wersje znane nam we wczesnej ikonografii chrześcijańskiej również otrzymały warianty tego motywu teofanicznego, tak jak jest to interpretowane przez NT Księgę Apokalipsy. W Księdze Ezechiela wizja Tetramorfa jest przedstawiona jako wizja czterech odrębnych "istot żywych, a oto ich wygląd: miały postać ludzką i każda miała cztery twarze i cztery skrzydła"; z czworoboczną głową "każda z czterech miała rysy istoty ludzkiej; następnie rysy lwa po prawej stronie, rysy wołu po lewej stronie i rysy orła z tyłu" . Ezechiel wspomina w swoim tekście o wizerunku asyryjskiego kâribu (którego mityczne imię odpowiada imieniu cherubinów z arki przymierza w Wj 25:18), istot, które posiadają ludzką głowę, ciało lwa, nogi byka i skrzydła orła i były uważane za sługi bogów, a ich bożek był umieszczany jako ochrona dla babilońskich pałaców. Ponieważ były obrazami transcendencji Boga, Ezechiel wykorzystał je w swojej wizji ognistego rydwanu. Apokalipsa Jana przyjmuje tę wizję w kompozycji wielkiego objawienia "wielkiego dnia" Boga, który zaczyna się w rozdz. 4. Zastanawiając się nad współczesną mu żydowską kosmologią, autor księgi rozumie cztery istoty żywe jako aniołów, którzy rządzą światem (liczba stron świata, wiatrów). Zwierzętom Tetramorfa przypisuje on pewne cechy cherubinów w Ez 10, podobnie jak skrzydła wielu oczu (których w Apokalipsie jest jednak sześć, a nie cztery), interpretowane jako symbol boskiej wszechwiedzy i opatrzności. Odniesienie do zachowania stworzenia jest podkreślone słowami, które 25 starszych kieruje do "Tego, który siedzi na tronie" za każdym razem, gdy cztery wiatry śpiewały mu Trisagion: "Godzien jesteś, Panie i Boże nasz, przyjąć chwałę, cześć i moc, ponieważ Ty stworzyłeś wszystko i z Twojej woli zostało stworzone i istnieje" . Ojcowie Kościoła, począwszy od Ireneusza z Lyonu , widzieli w tych czterech "sługach" Pana postaci czterech Ewangelistów, którym starali się wskazać odpowiadające im zwierzę, umieszczone wokół Chrystusa, Króla/Mesjasza, który zasiada na tronie paruzji. Obraz Chrystusa w mandorli, otoczony przez Tetramorfa i aniołów - który van der Meer nazywa "Teofanią Trisagionu" - pojawia się początkowo w Egipcie, najprawdopodobniej w deklaracjach znalezionych w absydach, ale pierwszym znanym przykładem jest ten na drewnianym panelu z drzwi bazyliki Santa Sabina (w Rzymie), z początku V w., na którym Chrystus z paruzji, pojawiający się jako młody mężczyzna i przedstawiony w stanie nienaruszonym, siedzący w pozycji władcy trzymającego zwój z literami alfa i omega, jest wstawiony do okrągłej tarczy/mandorli, na której zewnętrznej stronie umieszczono cztery zwierzęta Tetramorfa. Na dole, pod rozgwieżdżonym firmamentem, jest prawdopodobnie Maryja pośród Piotra i Pawła, którzy trzymają małą tarczę (lub stylizowaną koronę). Całość tej dekoracji przywołuje wschodnią ikonografię (późniejszą!) wniebowstąpienia - obecną również na drzwiach w ikonografii z boską ręką - i świadczy o związkach tej ikonografii z tematem chwalebnego przyjścia Pana na końcu czasów, tak jak wyjaśniają się głosy przy wniebowstąpieniu i paruzji. Na początku VI w. scena "teofanii Trisagionu" pojawia się więcej razy na freskowych absydach Bawît, gdzie Chrystus zasiada na apokaliptycznym tronie, wewnątrz okrągłej mandorli. Na jednej z absyd (kaplica XVII) zwierzęta Tetramorfa są z kolei wstawione na kołach ognia; ta reprezentacja jest zatem wierna rzeczywistemu tekstowi rydwanu ognia znajdującemu się w Ez 1. W kaplicy XXVI mandorla znajduje się na prawdziwym i właściwym ognistym rydwanie, a zwierzęta są przedstawione w całości z sześcioma skrzydłami z sześcioma oczami przeplatanymi (wizja Apokalipsy). Kaplice Bawît, prawdziwe sanktuarium ikonografii Tetramorfa, mają warianty, które następnie oświetlają jego znaczenie: w różnych kaplicach rejestr namalowany pod kopułą zawiera układ Marii z dwunastoma apostołami na wzór wschodniego wniebowstąpienia-paruzji, podczas gdy w jednej z nich Ezechiel stoi na miejscu Marii (prorok jest również obecny na portrecie), a w innej na miejscu apostołów jest 24 starszych, tym razem cytat z Ap 4:11. Wśród syryjskich wniebowstąpień należy przynajmniej wspomnieć o tym z Kodeksu Rabbula (586), z rydwanem ognia połączonym z Tetramorfem i umieszczonym pod podstawą mandorli z Chrystusem. Obraz czterech odrębnych zwierząt jest jednak właściwy, we wczesnej ikonografii chrześcijańskiej, do najdokładniejszego opisu wizji z Obj. 4, wizji tronu Tego, który na nim zasiada, znanej jako przedstawienie hetoimasii (tj. przygotowanego tronu Chrystusa lub tronu drugiego przyjścia). Obok niego - zazwyczaj zajmowanego przez chwalebny krzyż (symboliczne zastąpienie Chrystusa męki i sądu ostatecznego) lub Baranka lub obraz samego Chrystusa - pojawiają się siedmioramienny świecznik i cztery odrębne zwierzęta, oprócz grupy 24 starszych, którzy są czasami pomijani. Pierwsze przedstawienie, nie do końca spójne z opisem, ale niezrównoważone w wyjaśnieniu chrystologicznym (tam apostołowie zajmują miejsce starszych obok Chrystusa), znajduje się w absydzie św. Pudencjany, ze zwierzętami Tetramorfa na górze, w części niebiańskiej. Ale scena zostałaby natychmiast przeniesiona do łuków absydy, pozostawiając Chrystusa paruzji w części kopuły i zachowując tylko tron hetoimatyczny. To jest to, co można znaleźć na przykład w mozaikach św. Kosmy i Damiana (oraz w późniejszej bazylice św. Praksedy, która była z niej inspirowana) i św. Pawła za Murami, w Rzymie, a także w kościołach Rawenny S. Michele in Africisco (dziś w Berlinie), z Chrystusem przedstawionym w całości, do S. Apollinare in Classe i w zaginionej dekoracji św. Jana Ewangelisty. Inne przykłady ukazują zwierzęta z hetoi tronem pojawiającym się na sklepieniu bazyliki S. Matrona w S. Prisco, w bazylice S. Maria Capua Vetere, a raczej na rozgwieżdżonym niebie sklepienia Mauzoleum Galli Placydii, wciąż w Rawennie, gdzie w miejscu tronu znajduje się chwalebny krzyż Zmartwychwstałego. W kolejnych wiekach sceny Trisagionu i hetoimasii będą powoli porzucane, a zwierzęta Tetramorfa będą coraz częściej pojawiać się jako zwykły atrybut postaci czterech Ewangelistów, tracąc wszelkie apokaliptyczne konotacje przyjścia Chrystusa Sędziego na końcu czasów.

THAGASTE W Numidii Prokonsularnej, dziś Souk Ahras (targ lwów) w północno-wschodniej Algierii w sektorze Konstantyna, ok. 80 km na południe od Hippo (dziś Annaba) i 30 km na północ od Madaury, gdzie Augustyn ukończył swoje pierwsze studia. Toponim brzmiał Thagaste lub Tagaste. Miejsce to zostało zidentyfikowane za pomocą dwóch inskrypcji odkrytych na miejscu . Miasto, o którym wspominał już Pliniusz (V,4,4) i Itinerarium Antonini (44), zostało nazwane municipium przez Augustyna : było to municipium od II w. . Patricius, ojciec Augustyna, był kurialisem ; nie należał do wyższej, bogatej klasy, ale posiadał tam pewne posiadłości: gdy Augustyn powrócił do Tagasty, po pobycie w Italii, był w stanie założyć klasztor na terenie posiadłości swojej rodziny . Wśród członków jego rodziny był również Severus, który został biskupem Milevis. Pierwszym znanym biskupem był Firmus pod koniec III w. Chrześcijanie przez kilka dziesięcioleci byli donatystami, ale później stali się katolikami. Między IV a V w. biskupem był Alypius; w 2. połowie V w. urząd ten sprawował pewien Januarius, który został zesłany na wygnanie przez Hunerica w 484 r. Należał do kościelnej prowincji Numidii, a nie do prokonsularnej Africa. Nawet w okresie panowania bizantyjskiego był nadal siedzibą biskupią. Nie ma znaczących pozostałości archeologicznych, jak w przypadku Hippony; wiele pozostałości zostało zniszczonych przez budowę budynków w nowoczesnym mieście. Wiele dokumentacji archeologicznej zostało zniszczonych lub utraconych od 1960 r. Różne inskrypcje, niektóre chrześcijańskie, pozwalają nam częściowo dostrzec życie społeczne i religijne miasta. Augustyn urodził się w Tagaście (13 listopada 354). Wśród innych tubylców z Thagaste można wymienić następujące osoby: Alypiusa, który studiował prawo, i jego krewnego Romanianusa; bogatego dobroczyńcę o imieniu Cornelius i jego syna Licentiusa ; i Evodiusa , biskupa Uzalis. Bogaci Rzymianie Pinianus i Melania posiadali ogromne posiadłości w Thagaste. Inskrypcje świadczą również o ważnych osobach w administracji cesarskiej. W Thagaste istniały różne klasztory, z których niektóre zostały zbudowane na polecenie Pinianusa i Melanii.

THALASSIUS: Opat klasztoru na pustyni libijskiej, prawdopodobnie w pobliżu Kartaginy (ok. 650). Był przyjacielem Maksyma Wyznawcy, który poświęcił Talasjuszowi swoje 65 Quaestiones ad Thalassium i napisał do niego pięć listów, z których dwa przetrwały. Talasjusz napisał traktat Centuriae IV de caritate et continentia, którego gruziński i arabski przekład nadal istnieją; praca dotyczy aforyzmów, w których dostrzega się wpływ Ewagriusza z Pontu i ps.-Dionizego Areopagity na relację między ciałem a duszą. Tak zwany Libellus ad imperatores jest kolejnym dziełem Talasjusza.

TALASIUSZ z Angers: Biskup Angers w połowie IV w. Podczas jego święceń w Angers (Andegavum) odbył się również sobór (Mansi 7941), w którym uczestniczył. Lupus z Troyes wysłał do niego list w odpowiedzi na niektóre z jego pytań dotyczących sposobu obchodzenia wigilii Bożego Narodzenia, Objawienia Pańskiego, Wielkanocy i nowego małżeństwa niższych duchownych.

TEBAIDA: Południowy region Egiptu i jedna z prowincji, na które diecezja Egiptu została podzielona za Dioklecjana. Nazwa pochodzi od starożytnego miasta Teby. W tekstach monastycznych nazwa ta jest jednak rozszerzona, aby odnosić się ogólnie do pustyni po obu stronach doliny Nilu, w której mnisi zamieszkiwali, aby praktykować różne rodzaje ascezy.

TERTULIANIŚCI: Pomysł, że tertulianiści byli po prostu afrykańskimi montanistami, został skrytykowany przez T.D. Barnesa. Informacje, które posiadamy o zwolennikach Tertuliana, ograniczają się do kilku słów w dwóch traktatach: Augustyna De haeresibus (428-429) i Praedestinatus, dzieło, którego datę trudno ustalić, a którego autora trudno zidentyfikować (prawdopodobnie zostało napisane około 435 roku przez Arnobiusza). Augustyn mówi nam, że Tertulian miał doktrynalnych następców, których entuzjazm z czasem powoli osłabł, a kilku pozostało w Kartaginie. Powrócili do głównego nurtu Kościoła, przekazując nawet swoją bazylikę. Główną cechą ich nauczania była cielesność duszy, co odzwierciedlało się również w ich cielesnej koncepcji Boga. Rozumieli cielesność duszy jako jej istnienie. Augustyn twierdzi, że nauczanie to niekoniecznie oznaczało, że w tym punkcie popadli w herezję. Zamiast tego był to krok w stronę sekty katafrygów, zjednoczonych w nastawieniu wrogim wobec drugiego małżeństwa. Następnie odłączyli się również od tej grupy i rozpoczęli własne zgromadzenia (conventicula). Według tego świadectwa Tertulian stwierdził również, że dusze złych ludzi po śmierci zamieniają się w demony, chociaż w zachowanych dziełach Tertuliana nie można znaleźć takiego twierdzenia. Praedestinatus z kolei informuje nas, żeTertulianiści zostali potępieni przez papieża Sotera (166 i 174) i opowiada również historię pewnej Oktawiany, która działała razem z prezbiterem tertullianistycznym, który potwierdził, że święci Processus i Martinianus byli również Frygesem. Za cesarza Teodozjusza (379-395) ten prezbiter uciekł i nikt nigdy o nim nie słyszał. Według tego dokumentu, wejście tertulianistów do Kościoła katolickiego było zasługą Augustyna. Dokładna analiza przeprowadzona przez Powella dopełnia ram tertullianistów. Mieli oni spotkania modlitewne na zewnątrz, dodając takie rzeczy do zwykłych ceremonii kościelnych, ponieważ nie stanowili (przynajmniej za życia Tertuliana) grupy schizmatyckiej, ale ecclesiola w Ecclesia. W rzeczywistości różnice tertullianistów z montanistami są bardzo widoczne: nie odrzucali Eucharystii ani nie pozostawali oddzieleni od katolików w zgromadzeniach. Cyprian nie mógłby uważać Tertuliana za swojego nauczyciela (według świadectwa Jerome′a), gdyby on lub tertullianiści byli notorycznie schizmatyccy. Z tego samego powodu nie mamy dowodów na moment, w którym tertullianiści stali się ruchem schizmatyckim, jak stało się to w czasach Augustyna. Początkowo wiązano je z nowym proroctwem, ponieważ nazwa montanizm pojawiła się dopiero w IV wieku, a wraz z aspektem terminologicznym należy podkreślić, że rozwój nowego proroctwa w montanizmie był jedynie zjawiskiem geograficznym, które spowodowało jego ewolucję w sektę katafrygijską. Jego potępienie nie miało wpływu na tertullianistów, którzy pozostali ograniczeni do Zachodu. Labriolle słusznie stwierdził, że tertullianiści chcieli odróżnić się od sekty katafrygijskiej, a Massingberd-Ford zauważył, że montanizm Tertuliana różnił się od nowego proroctwa. Jeśli tertullianiści początkowo pozostali w Kościele katolickim, z pewnością zrobili to, pozostając umiarkowanymi w swoim usposobieniu, starając się ożywić kościół od wewnątrz.

TESTAMENTY DWUNASTU PATRIARCHÓW. : Żydowsko-chrześcijański tekst apokryficzny. Testamenty stanowią jedno z najciekawszych dzieł żydowskich późnej starożytności. Zostały napisane pod wpływem błogosławieństwa Jakuba (Rdz 49,1-27); przesłanie tekstu jest skierowane do wszystkich ludzi. Składa się z testamentów 12 synów Jakuba: Rubena, Symeona, Lewiego, Judy, Zabulona, Issachara, Dana, Gada, Aszera, Naftalego, Józefa i Beniamina. Dzieło zawiera 12 jednostek skomponowanych według tego samego schematu: autobiografia patriarchy (midrasz hagiograficzny), następnie pareneza oparta na elementach poprzedniej autobiografii z napomnieniem do wierności prawu Pana i przygotowania się na trudne czasy, a na koniec eschatologiczno-mesjański lub historyczny nacisk. Kluczowym Testamentem jest Testament Józefa, chociaż najważniejszy jest Testament Lewiego (podkreślając w ten sposób rolę jego linii); zbiór kończy Testament Benjamina. Tekst zawiera interesujące informacje na temat moralności (miłości do Boga i bliźniego) i żydowskiego mesjanizmu. Trudno jest ustalić miejsce powstania tego dzieła. Tekst prawdopodobnie został napisany w środowisku hebrajskim, ale istnieje również Testament Judy i Naftalego w późnym języku hebrajskim w innej wersji; ponadto istnieją fragmenty Testamentu Lewiego w języku aramejskim, które odkryto w Qumran i Kairskiej Genizie (tj. pomieszczeniu magazynowo-depozytowym w synagodze lub na cmentarzu żydowskim) oraz innych patriarchów odkrytych w Qumran, ale pochodzą one również z innej wersji. Całe dzieło istnieje w dwóch wersjach, greckiej i ormiańskiej; ponadto istnieją również wersje syryjska i paleosłowiańska. Dzieło zostało prawdopodobnie napisane w II w. p.n.e., następnie zredagowany w I w. i ostatecznie schrystianizowany w II w. n.e., być może w Palestynie. Inna hipoteza sugeruje, że miał on aleksandryjskie lub syryjskie pochodzenie. Tekst był znany autorom chrześcijańskim, ale rzadko cytowany (np. Ireneusz, Orygenes i Jerome); jest cytowany na listach ksiąg apokryficznych: Nicefora Stichometria (XIII w.), ps.-Athanasius Synopsis i przez innych autorów; w XIII w. został przetłumaczony na łacinę przez Roberta Grosseteste′a (zm. 1253). Obok Testamentów Dwunastu Patriarchów istnieje wiele innych testamentów przypisywanych pojedynczym osobom (np. Abraham, Izaak, Jakub, Hiob, Mojżesz, Salomon, Adam, Kehat i Amran); Zjawisko to ujawnia istnienie gatunku literackiego "testamenty", który był popularny w świecie żydowskim tej epoki.

TESTAMENTUM DOMINI (Testament naszego Pana Jezusa Chrystusa): Różne prace noszą ten tytuł. Najbardziej znany jest liturgiczno-kanoniczny traktat zachowany w syryjskim. W 1853 r. Lagarde opublikowała fragmenty syryjskiego tłumaczenia Testamentu, a następnie w 1893 r. James opublikował dwa łacińskie fragmenty apokaliptycznej części, ale dopiero w 1899 r. został on opublikowany w całości przez Rahmaniego z rękopisu Metropolitan Library of the Syriac Catholics of Mossul i przetłumaczony na łacinę. Pierwotny tekst, obecnie zaginiony, został napisany po grecku i zredagowany w Syrii. (Uczeni przypuszczają, że został napisany w połowie V w., ponieważ cytował go Sewer z Antiochii). Przedstawia się jako tekst napisany przez apostołów, relacjonujący rozmowę, którą Jezus odbył z nimi po zmartwychwstaniu. W tym tekście można znaleźć następujące elementy: (1) opis poprzedzających znaków nadejścia Antychrysta (musiał krążyć jako niezależny tekst); (2) kilka zasad budowy budynków kościelnych; oraz (3) pewne normy dotyczące święceń i obowiązków duchownych, Eucharystii, chrztu i życia chrześcijańskiego. Ta trzecia sekcja ma za podstawę Tradycję Apostolską (jak można przeczytać w zbiorach łacińskiej, koptyjskiej, arabskiej i etiopskiej), ale modlitwy tam zawarte są znacznie rozwinięte, podczas gdy inne modlitwy i obrzędy są dołączone. Niektóre modlitwy Testamentu są nadal używane w Syryjskim Pontyfikale. Ten sam traktat istnieje w wersji arabskiej i etiopskiej. Inny Testament naszego Pana Jezusa Chrystusa, w języku etiopskim, który został opublikowany przez H. Geurriera i S. Greébauta w PO IX,2, nie ma nic wspólnego z poprzednim tekstem i jest mniej interesujący.Fragmenty Testamentu naszego Pana Jezusa Chrystusa zostały zidentyfikowane w 1992 roku.

TESTIMONIA: J.R. Harris ukuł ten termin, aby odnieść się do systematycznych zbiorów cytatów, zwłaszcza Proroków, Psalmów i ST w ogóle, których istnienie uznał za podstawę wielu stron najstarszej literatury chrześcijańskiej, która charakteryzowała się pewnymi stereotypowymi cytatami z wariantów tekstowych i tendencyjnymi interpretacjami (Testimonies, I-II, Londyn 1916-20). Trudno było uznać, że teksty te pochodziły bezpośrednio z hebrajskiej lub greckiej Biblii; poza ich oryginalnym kontekstem elementy te zdawały się ewoluować, z kolei oświetlając się nawzajem, zmieniając atrybucję autora i zmierzając w kierunku midraszu. Sama praca selekcji, która była podstawą tych zbiorów, uprzywilejowała pewne tematy, nie tylko osobę i dzieło Chrystusa, ale także wszystkie te kwestie, od których zależały teologiczne kontrowersje, refleksja i kult. Mamy tu starożytną fazę wczesnej teologii, nawet wcześniejszą niż redagowanie pierwszej ewangelii pisma Pawła i Jana , Dzieje Apostolskie i oczywiście Barnabasa, Justina Męczennika i innych. Właściwa egzegeza wielu stron starożytnej literatury chrześcijańskiej zakłada rekonstrukcję tych zbiorów w ich historii. Jedyne zachowane zbiory są bardzo rozbudowane i zrewidowane zgodnie z oryginałami .

TAUROBOLIUM: Rytuał ofiarny należący do kultu Wielkiej Matki Kybele, która miała pochodzenie frygijskie i została oficjalnie przyjęta w Rzymie w 204 r. p.n.e. Rytuał, poświadczony po raz pierwszy w 160 r. n.e. na podstawie inskrypcji w Lyonie, polegał na składaniu ofiary z byka, czasami w towarzystwie owcy (criobolium) i mógł mieć dwojakie przeznaczenie, publiczne i prywatne. W pierwszym przypadku taurobolium było obchodzone na rzecz cesarza (pro salute imperatoris), z którym czasami byli związani inni członkowie rodziny cesarskiej, i miało na celu zapewnienie łaski bogini dla najwyższego przedstawiciela państwa, dla fundamentu i gwarancji dobra wspólnego. Taurobolium składane przez poszczególnych wiernych, uważane za korzyść osobistą, rozwijało się od III w. n.e. Żywy opis tej formy prywatnego taurobolium wydaje się być podany w Prudentius′s Peristephanon (X, 1006-1050) i w anonimowym Carmen adversus paganos . Pomimo ciężkiego tonu polemicznego każdego dokumentu, rytuał sugerowany w nich można utożsamić z formą metroacką taurobolium, która zatem składała się z pewnego rodzaju pokropieniem krwią, którą wierni otrzymywali, stojąc w dole przykrytym kratą (tj. krzyżującą się konstrukcją z prętów drewnianych lub metalowych), na której zabijano zwierzę. Ponadto rytuał tauroboliczny, z wewnętrznej dokumentacji, okazuje się mieć przede wszystkim cel oczyszczający, a jego skuteczność ograniczała się do okresu 20 lat, po czym ceremonia mogła zostać powtórzona. Znacząco rozpowszechniony w całym imperium w okresie II-IV w., obrzęd ten spotkał się ze szczególnym uznaniem w arystokratycznych kręgach rzymskich od drugiej połowy IV w., którzy pozostali wierni tradycyjnym kultom i byli ich głośnymi obrońcami przeciwko chrześcijaństwu, które w tym momencie zostało oficjalnie uznane przez władze publiczne. Jakość "tauroboliatu" Wielkiej Matki została umieszczona jako pieczęć dla licznych obowiązków religijnych godnych uwagi zwolenników rzymskiej arystokracji, takich jak Vettius Agorius Praetextatus (CIL VI, 1778), chociaż inna osobistość z tego samego kontekstu ogłosiła się, za jego pośrednictwem, in aeternum renatus ("narodzony na nowo na zawsze").

TAURUS, prefekt pretorianów.: Osobisty korespondent Jana z Antiochii i Izydora z Peluzjum ,przewodniczył Soborowi powszechnemu w Rimini (359) i był w stanie przekonać wszystkich biskupów, którzy brali udział, do podpisania wyznania wiary, które było podatne na teologiczne stanowisko cesarza Konstancjusza II.

TE DECET LAUS: Jest to coś więcej niż hymn, to formuła liturgiczna śpiewana w formie aklamacji chwały Trójcy. Podobnie jak hymn Gloria Patri, składa się on z doksologii molowej, w odróżnieniu od Te Deum, uznawanego za doksologię większą. Bardzo starożytne pochodzenie, pojawiło się już w Konstytucjach Apostolskich (VII, 48) i liturgii bizantyjskiej w godzinach porannych. Św. Benedykt wprowadził je do Oficjum Bożego w tej formie: Te decet laus / Te decet hymnus / Tibi gloria Deo Patri / Et Filio, cum Sancto Spiritu / in saecula saeculorum. Amen. Nie jest już używany w liturgii rzymskiej.

TE DEUM: Łaciński hymn na cześć Trójcy. Hincmar z Reims (Praedestinatione XXIX) w IX w. przypisuje się ją Ambrożemu i Augustynowi, którzy skomponowali ją podczas chrztu tego ostatniego, ale współczesna nauka obaliła taką teorię autorstwa. Niceta z Remezjany została zatem uznana za autora, opierając się na stwierdzeniach Paulina z Noli dotyczących kompozycji hymnów i śpiewów liturgicznych przez Nicetę . Rytmiczna proza, w której skomponowano Te Deum, co było niezwykłe w łacińskiej hymnologii, doprowadziła uczonych do wysunięcia hipotezy, że hymn pochodzi z greckiego źródła. TeDeum było recytowane podczas porannego oficjum zgodnie ze świadectwem Cezarego z Arles

TEBESSA: Theveste, współczesna Tébissa (Algieria), duży rynek rolny i ważny punkt strategiczny, jest jednym z najstarszych miast Afryki Północnej. Stacjonował tam III Legion Augusta, przynajmniej od czasów Wespazjana (69-79 n.e.) do początku II w. Miasto stało się municipium za Flawiuszów i kolonią za Trajana. Nie wiemy, do której prowincji należało w tym czasie, ale od czasów Dioklecjana było częścią Afryki Prokonsularnej. Osiągnęło szczyt w III w., o czym świadczą łuk triumfalny Karakalli (wstawiony jako północne drzwi w murach miasta bizantyjskiego), świątynia Minerwy (muzeum miejskie), amfiteatr i forum. Wandalowie zniszczyli jego mury w 429 r., ale magister militum Salomon odbudował je po ponownym podboju przez Belizariusza . Mury nadal istnieją - powód, dla którego aglomeracja miejska nigdy nie przestała być zamieszkana. W XI w. arabski geograf El Bekri chwalił bogactwo miasta. Chrześcijaństwo pojawiło się w Tebessie w III w. Lucjusz był jednym z biskupów Soboru w Kartaginie (1 września 256 r.), który obradował nad kwestią chrztu heretyków (Sent. epp. 31). Notatka na marginesie Dziejów, która odnosi się do niego później niż w 259 r., nazywa go "wyznawcą i męczennikiem". Jego imię pojawia się w Mart. hier. (18 stycznia). Doprowadziło to uczonych do wniosku, że zmarł w 259 r. W latach 361-363 w Tebessie odbył się sobór donatystów , ale pomimo tego faktu miasto nigdy nie było twierdzą ruchu schizmatyckiego. Wśród biskupów wiemy o pewnym Romulusie (sobór w Kartaginie 345/348), Urbicusie i jego donatystycznym odpowiedniku Persewerantiusie na konferencji w 411 r., Feliksie, który uczestniczył w konferencji w 484 r., biskupie Palladiuszu, który był znany dzięki swojemu epitafium , datowanemu na początek V w., i wreszcie Faustinusie w VI w. Notatka z martyrologii miasta na temat daty 12 marca 295 r. jako męczeństwo poborowego Maksymiliana, który został pochowany w Kartaginie , oraz Kryspiny i jej towarzyszy na 5 grudnia 304 r. . Na ich grobie, pod Teodozjuszem (383-395), zbudowano dużą bazylikę, która była punktem docelowym pielgrzymek. Podobnie w 883 r. Leon VI Mądry wymieniłby Tebessę wśród episkopatów afrykańskich.

TELESFORUS, papież (ok. 125-ok. 136): Grek lub z Wielkiej Grecji; zmarł ok. 136 r. po "chwalebnym męczeństwie" po 11 latach, 3 miesiącach i 25 dniach pontyfikatu . Telesforowi przypisuje się: ustanowienie Pasterki Bożego Narodzenia, postu wielkopostnego, hymnu Gloria in excelsis Deo i niektórych praw liturgicznych, ale omawiany dekret jest falsyfikatem . Martyrologium Rzymskie i mszał wspominają o nim 15 stycznia.

TERASIA (ok. 370-409/415): Urodziła się w Hispania w szlacheckiej i bogatej rodzinie około 370 roku, zmarła między 409 a 415 rokiem w Noli. Około 389 roku Terasia poślubiła młodego wybitnego Meropiusa Pontiusa Paulina i razem nawrócili się na chrześcijaństwo, przyjmując chrzest w tym samym roku w Burdigala (Bordeaux); wkrótce potem para przeniosła się do Hispania. W 392 roku mieli syna o imieniu Celsus, ale zmarł on osiem dni po urodzeniu i został pochowany w Complutum w pobliżu grobu męczenników, jak wspominał sam Paulinus . Po śmierci syna Celsusa wraz z mężem przeprowadziła się do Barcelony; tam Paulinus został wyświęcony na prezbitera przez Lampio (394). Latem 395 roku udali się razem do Noli, w pobliże grobu męczennika Feliksa, gdzie postanowili żyć w formie monastycyzmu, praktykując wstrzemięźliwość małżeńską. W 408 roku uczestniczyła wraz z mężem w ceremonii zaślubin Tycji i Juliana, syna Emiliusza, biskupa Benewentu, który miał zostać sławnym biskupem Eclanum. Rok później, w 409 roku, Paulinus został biskupem Noli, ale od tego momentu nie wiemy nic o życiu Terasii. Paulinus przeżył żonę, sam umierając w 431 r. Wraz z Paulinusem Terasia nawiązała listowne stosunki z biskupami afrykańskimi Augustynem (Hippo Regius) i Alypiusem (Thagaste), pokazując, że są ściśle zjednoczeni w chrześcijańskim małżeństwie i wspólnym poszukiwaniu świętości , i została pochwalona jako sancta conserva przez Jerome′a .

TERRASSA (starożytna Egara): Dane archeologiczne świadczą o obecności chrześcijaństwa począwszy od IV w. Miasto zostało awansowane do statusu diecezji w 450 r.; około 465 r. jego biskup Ireneusz został nieregularnie mianowany następcą biskupa Barcelony, co spowodowało, że papież Hilarius zażądał od niego natychmiastowego powrotu do Terrassy, grożąc usunięciem go z katedry biskupiej. W 614 r. w mieście odbył się sobór prowincji Tarraconensis, któremu przewodniczył metropolita Euzebiusz. Uczestniczyło w nim dwunastu biskupów, a tylko dwóch było reprezentowanych przez wikariuszy. Jego jedyny kanon potwierdza, jak wiele zostało ustanowione na soborze w Huesca (598), i rozszerzył na biskupów dekrety dotyczące niższego duchowieństwa dotyczące czystości.

TERTIUM GENUS: To stwierdzenie zostało użyte do określenia i odróżnienia - na poziomie wiary - chrześcijan od Żydów i pogan. 1 P 2:9 odnosi się do chrześcijan jako do "wybranego plemienia" (por. Iz 43:20), "ludu Bożego", "przedmiotu miłosierdzia" , pozostających na gruncie wierności, z ukrytymi aluzjami do odstępstw Izraela. Ef 2:11-22 rozwija koncepcję, która nie była odmienna, ze szczególną uwagą na dawnych pogan, historycznie zbawionych z Izraelem tworzącym z nimi, w jednym kościele, jednego nowego człowieka (aluzja do Adama). Tekst listu Pawła do Efezjan przygotowuje grunt pod ustanowienie i późniejszą ewolucję koncepcji ertium genus, która prowadzi z powrotem do jednej oczywistej rzeczywistości "Chrystusa, naszego pokoju" , z oczywistą aluzją do wyeliminowania konfliktu religijnego między Żydami i poganami i zjednoczenia dwóch stref operacyjnych, idealnie zajmowanych i bronionych przez dwa przeciwstawne komponenty religijne, mianowicie żydowski i pogański. Pierwsza wyraźna wzmianka została dokonana w Męczeństwie Polikarpa (3,2): tłum, który oczekiwał na stadionie na przybycie biskupa, pozostał oszołomiony "przed odwagą świętego i pobożnego rodu [ge,noj] chrześcijan". Termin "rodu" należy rozumieć w sensie religijnym, podobnie jak w Liście do Diogneta I, gdzie zadano pytanie: "Dlaczego ten nowy ród wyszedł na jaw teraz, a nie wcześniej?" Tytuł tertium genus, jako specyficzny dla chrześcijan, o ile znajdują się w sytuacji innej i odrębnej od sytuacji Żydów i pogan, pojawia się w Kerygmacie Piotra i jest ściśle związany z nowym kultem Boga przez Chrystusa i nowym przymierzem. Klemens Aleksandryjski wyjaśnia, co się dzieje: "Zostali zgromadzeni w jednym jedynym plemieniu ludzi, który jest zbawiony, od hellenistycznej i prawnej [żydowskiej] paideia. Trzy narody nie są podzielone między sobą chronologicznie, ponieważ nikt nie myśli o trzech naturach, ale zostały wychowane z trzema różnymi Testamentami słowa jednego jedynego Pana, ponieważ jest tylko jeden Pan" . Jest to rozróżnienie nie na poziomie etnograficznym, ale na poziomie idei religijnych . Arystydes podaje pojęcie i termin, ale niepewność tradycji tekstowych jego dzieła (tj. greckiej, ormiańskiej i syryjskiej) nie pozwala nam być precyzyjnym. Zgodnie z syryjskim dodatkiem Apologii, istnieją cztery typy ras ludzi, które są rozróżniane według tematów religijnych: barbarzyńcy przez Kronosa i Reę, Grecy przez Helenę, Żydzi przez Abrahama i chrześcijanie przez Jezusa Chrystusa. Chociaż temat religijny jest jasny dla chrześcijan i barbarzyńców, nie jest jasny dla Żydów i Greków. Według Arystydesa chrześcijańska odrębność nie izoluje wiernych, ponieważ chrześcijaństwo jest religią uniwersalną, która jest immanentna dla całego wszechświata , a chrześcijanie uczestniczą w historii życia świata (Do Diogneta VI,2). Ireneusz poruszał się wzdłuż tych samych linii tertium genus z wielką delikatnością i elegancją, przypominając zbawczy projekt, na który Bóg czeka od samego początku . Tertulian był pierwszym, który użył wyrażenia tertium genus jako obelgi dla chrześcijan, obelgi, która wywodzi się z cyrku i jako terminu wykluczającego chrześcijan ze społeczeństwa. Z tego powodu autor Listu do Diogneta i Tertulian trzymali się tego, twierdząc, że chrześcijanie są wszędzie. Ale potem wyrażenie to zostało przyjęte w odniesieniu do chrześcijan i nabrało pozytywnego znaczenia, wskazując na tożsamość chrześcijańską, z nową formą życia, która nastąpiła poprzez nowe narodzenie

TERTULIAN

I. Życie i dzieła - II. Nauczanie i problemy.

I. Życie i dzieła. Mamy niewiele informacji na temat życia Tertuliana. Pochodzą one z kilku uwag w jego pismach i ze słów Hieromeusza w De viris illustribus 53 (ale są tacy, którzy mają wątpliwości co do kilku informacji podanych przez Hieronima; na przykład święceń kapłańskich Tertuliana). Nawet daty jego narodzin i śmierci pozostają nam nieznane. Można z całą pewnością stwierdzić, że jego działalność literacką należy ująć w nawiasach między ostatnimi latami II w. a pierwszymi dekadami III w., a jego wczesne pisma, które można datować z pewnością, mianowicie Ad nationes i Apologeticum (197 r. n.e.), ujawniają dojrzałego ducha, mistrza swoich narzędzi. Tertulian pochodził z Afryki, a dokładniej z Kartaginy i, zgodnie z informacjami podanymi przez Hieronima , był synem centuriona prokonsularnego. Mieszkał zatem na obszarze geograficznym, na którym chrześcijaństwo od samego początku przyjęło szczególną cechę, wyrażaną w duchu autonomii, a czasami partykularyzmu, duchu, który miał głębokie korzenie w wierności, z jaką Afrykanie zawsze patrzyli na swoje pochodzenie i ich niepokoju często okazywanym wobec dominacji Rzymu. Tak więc chrześcijaństwo okazało się katalizatorem długotrwałej niecierpliwości w tym kraju i z biegiem czasu zgromadziło wokół siebie formy ukrytego oporu wobec władzy rzymskiej. Nie było więc chyba przypadkiem, że Tertulian protestował sarkastycznym tonem przeciwko porzucaniu typowo kartagińskich zwyczajów i obyczajów na rzecz rzymskich (uczynił to w traktacie zatytułowanym De pallio , który z jednej strony stanowi prawdziwy punkt zaczepienia dla uczonych, a z drugiej strony, ponieważ jest w pewnym sensie dziełem autobiograficznym, dobrze reprezentuje zagadkową postać tego, kto go napisał). Tertulian pracował pod rządami cesarzy Septymiusza Sewera (193-211) i Antonina Karakalli (211-217), w okresie krytycznym dla Rzymu z powodu wewnętrznych problemów i wojen zewnętrznych. Nie brakowało epizodów przemocy wobec chrześcijan (mamy informacje o wyrokach śmierci wydanych w Palestynie, Egipcie i Afryce, tak jak w przypadku Afryki można znaleźć dowody w Passio Perpetuae et Felicitatis). W 202 cesarz zakazał żydowskiego i chrześcijańskiego prozelityzmu (ale informacje zawarte w Historia Augusta, Aelius Spartianus, Septim. Sev. 17,1, zostały uznane przez niektórych uczonych za nieautentyczne). Były to bardzo ważne lata dla kościoła, który widział wzrost w swojej własnej domenie postaci o dużym znaczeniu: myślimy o papieżu Victorze (189-198), papieżu Zefirynie (199-217) i papieżu Kallikście (217-222) wśród biskupów Rzymu; lub Hipolicie Rzymskim, Klemensie Aleksandryjskim i Orygenesie, wśród pisarzy greckich. W tych współrzędnych Tertulian przeżył swoje życie, jak powiedziano, w taki sposób, że trudno je zrekonstruować. Urodził się w sercu pogańskiej rodziny i był nauczany w szkołach tamtej epoki; czerpał wiele korzyści ze swoich studiów, które następnie również pielęgnował: jego pisma świadczą o jego wyjątkowym przygotowaniu w różnych dziedzinach, od historii po filozofię, retorykę i języki (oprócz łaciny znał grecki w takim stopniu, że mógł pisać traktaty w tym języku). Jeśli chodzi o prawo, identyfikacja proponowana przez niektórych uczonych między naszym autorem a prawnikiem noszącym ten sam cognomen, autorem traktatu zatytułowanego Liber singularis de castrensi peculio, którego fragmenty zachowały się w Digest, została ponownie odrzucona w ostatnich latach . A uczeni nadal debatują, czy argumentacja zawarta w Apologeticum jest argumentacją prawnika , czy raczej adwokata. Jego namiętny i lubieżny temperament zaprowadził go jako młodzieńca do rozwiązłego stylu życia ; miał żonę, do której zwrócił się w traktacie Ad uxorem (1,1); w czasie, którego nie możemy zidentyfikować , nawrócił się na chrześcijaństwo, być może przyciągnięty przykładem męczenników . W ten sposób natrafiamy na pierwszego chrześcijańskiego autora piszącego w języku łacińskim lub - jak twierdzą niektórzy uczeni, którzy chronologicznie umieszczają Minucjusza Feliksa przed nim - na jednego z najwcześniejszych, którego dzieła wiążą się z odrębną osobowością. (Wiadomo, że J. Daniélou esp. [Les origines du christianisme latin] zaproponował identyfikację w serii traktatów ps.-Cypriana jako wyraz wcześniejszej żydowsko-chrześcijańskiej literatury łacińskiej, przeciwko której sam Tertulian zareagował; zatem Minucjuszowi Feliksowi należy przypisać bycie pierwszym, który przyswoił chrześcijańskie przesłanie do struktur i sposobów myślenia właściwych dla łacińskiego Zachodu, a następnie Tertulianowi. Teza ta jest jednak daleka od powszechnej akceptacji.) Dzieła Tertuliana są często dzielone według ich treści na trzy kategorie: (1) apologetyczne, (2) doktrynalno-polemiczne i (3) moralno-ascetyczne. Ten wygodny i pedagogicznie jasny podział nie odpowiada jednak w rzeczywistości złożonym cechom jego twórczości literackiej. Poniższa lista zamiast tego podąża za kryterium chronologicznym: pozwala nam to między innymi dostrzec religijną ewolucję autora, chociaż stwarza trudności tam, gdzie nie znajdujemy wewnętrznych lub zewnętrznych kryteriów, które są w stanie umiejscowić chronologicznie jedno lub drugie dzieło. Tak jest w przypadku traktatu De pallio, polemicznej i gorzkiej odpowiedzi autora na tych współobywateli, którzy szydzili z niego, ponieważ porzucił rzymską togę, aby nosić płaszcz filozofów: w swojej zwięzłości i niejasności był on raz przypisywany jako pierwszy, innym razem jako ostatni z traktatów Tertuliana, a jeszcze innym jako dzieło pośrednie. Dwa najbardziej znane dzieła apologetyczne pochodzą z roku 197, Ad nationes w dwóch księgach i Apologeticum, które były skierowane przeciwko oskarżeniom pogan wobec nowej religii; w nich obrona i ilustracja zwyczajów i nauk chrześcijańskich naprzemiennie atakują postępowanie i wierzenia pogan. Datowanie Ad martyras, krótkiego, ale intensywnego napomnienia do jego towarzyszy, aby odważnie stanęli w obliczu prześladowań, jest niepewne. Umieszczono je na początku 197 r. lub w ciągu tego samego roku lub w 202/203 r.: w tym ostatnim przypadku adresatami mogli być męczennicy znani z innego starożytnego dokumentu, mianowicie Passio Perpetuae et Felicitatis, tekstu przypisywanego czasami przez redaktora samemu Tertulianowi (ostatnie badania przeczą jednak tej hipotezie na podstawie obserwacji językowych i stylistycznych). Nie mniej problematyczne jest datowanie przypisywane Adversus Iudaeos, który przedstawia się jako zakończenie niedokończonej debaty między chrześcijaninem a żydowskim prozelitą i który przedstawia główne punkty sporu żydowsko-chrześcijańskiego. Dzieło, którego autentyczność była długo dyskutowana, datowane jest na 200 lub, według innych uczonych, przed 197. De testimonio animae, dokument apologetyczny, w którym odwołuje się do świadectwa duszy, aby wykazać istnienie Boga i inne prawdy potwierdzone przez doktrynę chrześcijańską, wydaje się być skomponowany krótko przed 200. Pomiędzy ok. 200 a 206 rokiem znajduje się seria ważnych traktatów moralnych, a konkretnie De spectaculis (potępienie gier cyrkowych, stadionu i amfiteatru oraz zakaz uczestniczenia w nich przez chrześcijan); De oratione (o modlitwie, a w szczególności o Pater noster); De patientia (o znaczeniu chrześcijańskiej patientii, której przykładem jest Jezus); De paenitentia (o pierwszej "pokucie", koniecznej do przyjęcia chrztu, i o drugiej pokucie, po sakramencie inicjacji, który poprzedza pojednanie kościelne); De cultu feminarum (o ubiorze i ozdobach kobiet oraz konieczności skromności) oraz Ad uxorem (rodzaj duchowego testamentu, w którym namawia żonę, aby nie wychodziła ponownie za mąż), spisane w dwóch księgach. W tym samym okresie dodano trzy inne ważne dzieła: De baptismo, przeciwko sekcie kainickiej (o chrzcie, jego konieczności, jego skutkach, o nieważności chrztu udzielanego przez heretyków), De praescriptione haereticorum (o prawie posiadania, a zatem interpretowania Pisma Świętego, prawie zastrzeżonym nie dla heretyków, ale tylko dla kościoła, który jest jego spadkobiercą, poprzez prawowity przekaz, o ile otrzymał Pismo od Chrystusa za pośrednictwem apostołów; o powodach, dla których herezje są błędne; termin praescriptio był rozumiany przez naszego autora przynajmniej na dwa sposoby: w znaczeniu ściśle prawnym oraz w znaczeniu retoryczno-dialektycznym), i wreszcie Adversus Hermogenem (obrona chrześcijańskiej doktryny stworzenia przeciwko tym, którzy wśród gnostyków uważali materię za wieczną). W traktatach pisanych od 207 r. znajdujemy coraz wyraźniejszy wpływ montanizmu, frygijskiego ruchu religijnego, który narodził się w drugiej połowie II w., do którego przyłączył się Tertulian. W latach 207-212 powstały liczne teksty o charakterze doktrynalnym i antygnostycznym: pierwsze cztery księgi Przeciwko Marcjonowi (jest to trzecie wydanie dzieła opracowanego już wcześniej przeciwko Marcjonowi i jego wszelkim próbom oddzielenia Boga Starego Testamentu od Boga Nowego Testamentu), Adversus Valentinianos (wykład i odrzucenie nauk walentyniańskich gnostyków), De anima (o naturze, pochodzeniu, rozwoju i przeznaczeniu duszy, będące jednocześnie odrzuceniem heretyckich nauk), De carne Christi (o wcieleniu Pana), De restorationione mortuorum (o drugim przyjściu Chrystusa, zbawieniu ciała, które ma ponownie połączyć się z duszą, żądaniu sądu i konieczności zmartwychwstania) oraz księga V Przeciwko Marcjonowi. W ramach tego wielkiego przedsięwzięcia doktrynalnego Tertulian wydaje się chcieć wyłożyć istotne punkty regula fidei w ramach, które mają na uwadze trudności i sprzeciwy heretyków, a ogólniej rzecz biorąc, mentalność i kulturę jego epoki. Inne dzieła napisane w tym okresie jego działalności literackiej, który był najbardziej intensywny i owocny, mają charakter moralny i praktyczny i wyraźnie ukazują montanistyczne tendencje autora: tak było w przypadku De exhortatione castitatis (również o drugim małżeństwie, ale z bardziej sztywnym stanowiskiem), De virginibus velandis (w odniesieniu do potrzeby, aby dziewice nosiły welon nie tylko w kościele, ale w każdym miejscu publicznym), De corona (które traktuje o niezgodności między chrześcijaństwem a służbą wojskową) i Scorpiace (lub lekarstwo na ukąszenie skorpiona, czyli każdą herezję gnostycką, w której wartość męczeństwa jest wychwalana, ale odmawiana heretykom). Ad Scapulam jest w pewnym sensie otwartym listem, apologetycznym w swej naturze, adresowanym do Scapuli, prokonsula Afryki, który około 211 r. zaczął prześladować chrześcijan. Co do datowania De idolatria (traktatu przeciwko wszelkim praktykom bałwochwalczym i przeciwko wszelkiej działalności lub zawodowi, który się z nimi styka), uczeni są podzieleni: chociaż wielu historyków uważa, że został on napisany krótko przed 212 r., inni proponują 197 r. lub lata bezpośrednio po nim. Trzeci i ostatni okres oznaczał, że Tertulian był w tym momencie przeciwny Wielkiemu Kościołowi po stronie montanistów. Uczeni zbadali charakter afrykańskiego montanizmu w odniesieniu do Frygii; i chociaż niektórzy uczeni podejrzewali pewne różnice, inni zaprzeczali im, utożsamiając pierwszy z tak zwanym ruchem tertulianistycznym . Od 212/213 r. jego korpus obejmuje zatem De fuga in persecutione (o niedopuszczalności ucieczki podczas prześladowań); Adversus Praxean (przeciwko patrypasjańskiemu Praxeasowi, przedstawia naukę dotyczącą Trójcy), De monogamia (również przeciwko drugiemu małżeństwu, z bardziej radykalnymi i surowymi tezami), De ieiunio adversus Psychicos (jest to obrona montanistycznej praktyki postu i atak na psychici, czyli katolików, którzy zostali oskarżeni o pobłażliwość) i De pudicitia, w którym kościołowi odmawia się prawa do odpuszczania grzechów, rezerwując je wyłącznie dla "ludzi duchowych", to znaczy apostołów i proroków; twierdzi, że niektóre bardzo ciężkie grzechy (bałwochwalstwo, nierząd i zabójstwo) nie mogą być odpuszczone przez nikogo, i jest zdumiony biskupem, który w odniesieniu do ostatniego punktu wyraził przeciwną opinię. Religijna parabola Tertuliana dobiegła końca: kontrowersja, którą zapoczątkował, osiągnęła apogeum, tak bardzo, że wiele idei, które można przeczytać w jego ostatnich dziełach, jest sprzecznych z wcześniejszymi. Hieronim sugeruje powód wejścia afrykańskiego pisarza do świata montanizmu, który jest trudny do zweryfikowania: invidia i contumeliae, które rzymski kler skierował do niego w niezgodzie, o szczegółach której nic nie wiemy i która, nawet jeśli miała miejsce, możemy przypuszczać, że dotyczyła kwestii dyscyplinarnych; nie powinniśmy również zapominać w tym względzie o urazie, jaką Hieronim żywił do rzymskiego duchowieństwa. Najprawdopodobniej okoliczności zewnętrzne i wewnętrzne odpowiedniki skłoniły Tertuliana do przyłączenia się do ruchu montanistycznego, pozwalając mu rozwinąć do ich skrajnych konsekwencji ideał sztywnego życia, to znaczy życia bez kompromisów, do którego zawsze miał silną skłonność; aspekt ten z pewnością był faworyzowany przez rozumienie życia moralnego przez Tertuliana: jego ascetyczny i rygorystyczny duch był przeniknięty pojęciami sprawiedliwości, odwetu, strachu, a także nadziei, ale nie zawsze był wystarczająco inspirowany miłością. W tym sensie montanizm tylko przyspieszył proces, który rozpoczął się znacznie wcześniej, proces, który wyłonił się z jego głębokiego osobistego doświadczenia jako istoty ludzkiej. Wraz z De pudicitia, jednym z jego ostatnich dzieł (217-222), wszelki ślad po Tertulianie zaginął. Cyprian, biskup Kartaginy (zm. 258) znał jego dzieła, ale nie wymienia go z imienia. Hieronim, osłaniając się ostrożnym "mówi się", donosi, że Tertulian dożył starości. Wreszcie, Augustyn potwierdza, że Tertulian szybko popadł w konflikt z montanistami i dał początek własnym conventiculae, które istniały w Kartaginie w jego czasach; w istocie praca Augustyna przyczyniła się do ich pojednania z kościołem. Wśród zaginionych dzieł można wymienić De spe fidelium, De paradiso, Adversus Apelleiacos (przeciwko zwolennikom Apellesa, ucznia Marcjona), De censu animae (o pochodzeniu duszy przeciwko Hermogenesowi), De fato, Ad amicum philosophum (o trudnościach życia małżeńskiego) i De ecstasi, w siedmiu księgach (w obronie montanizmu, przeciwko kościołowi i azjatyckiemu biskupowi Apolloniusowi). Do nieautentycznych pism przypisywanych mu przez tradycję należą następujące tytuły: Adversus omnes haereses, De execrandis gentium diis, poemat w pięciu księgach zatytułowany Carmen adversus Marcionem, Carmen ad Flavium Felicem de resurrectione mortuorum et de iudicio Domini i inne mniejsze dzieła. II. Nauczanie i problemy. Zachowane dzieła Tertuliana są tak liczne, że wydawałoby się, że wystarczyłoby dać człowiekowi i samemu pisarzowi jednoznaczną interpretację, ale tak nie jest. Złożoność jego tekstów towarzyszy zagadce jego życia osobistego, kiedy po cierpliwym opisaniu poszczególnych traktatów uczeni próbują zrozumieć je w całości. Nie ma wątpliwości co do historycznego znaczenia Tertuliana dla zrozumienia czasów, w których żył, tak jak nie ma wątpliwości, że wniósł on bardzo znaczący wkład w kształtowanie zachodniego chrześcijańskiego nauczania teologicznego. W odniesieniu do artykułów regula fidei, sformułowanych wielokrotnie, można dostrzec, że jego najbardziej istotne znaczenie doktrynalne zaczyna się od jego teologii trynitarnej. To on jako pierwszy wspomniał o trinitas unius divinitatis, Pater et Filius et Spiritus sanctus (De pud. 21,16); jako pierwszy użył łacińskiego terminu persona w sensie teologicznym: persona. . . quia iam adhaerebat illi Filius secunda persona, sermo ipsius et tertia, Spiritus in kazanie, ideo pluraliter pronuntiavit "faciamus" et "nostram" et "nobis"; alium quomodo accipere debeas iam professus sum, personae, non substantiae nomine, ad distributionem, non ad Divisionem). On jako pierwszy opracował formułę dogmatu: jedna jedyna substancja w trzech osobach, choć niesie ze sobą pewien wpływ podporządkowania. W odniesieniu do chrystologii zawdzięcza mu afirmację dwóch "istot" w jednej osobie: Videmus duplicem statum, non confusum sed coniunctum in una persona, Deum et hominem Iesum - de Christo autem Differento - et adeo salva est utriusque proprietas substantiae . Te i wiele innych wyrażeń są niezwykle interesujące, które jednak, aby je w pełni zrozumieć, należy z jednej strony osadzić w kontekście należących do niego dzieł, a z drugiej inne, rozpatrywane w świetle historycznie rygorystycznych badań terminologicznych (zob. R. Braun, Deus Christianorum, 141 i nast.). W ten sposób można dostrzec narodziny systematycznej refleksji teologicznej w szczególnej pracy na temat wczesnochrześcijańskiej nauki o Trójcy na stronach dotyczących Tertuliana (patrz J. Moingt, Théologie Trinitaire, I, 8 i nast.), bez konieczności wierzenia z tego powodu, że Tertulian był założycielem teologii zachodniej, biorąc pod uwagę fakt, że jego myśl zapożyczyła z więcej niż jednego źródła, które również rozwinął i wyraził w jeszcze większej syntezie. Analogiczną dyskusję można przeprowadzić w odniesieniu do koncepcji, którą dał odnośnie kościoła, który jest nazywany "matką" przez cały czas trwania jego pracy, nawet w okresie montanistycznym . W różnych aspektach tego warto prześledzić sposób, w jaki idea Kościoła, początkowo na wzór poprzedniej tradycji, której Ireneusz był również interpretatorem, odzwierciedla w ostatnim okresie perspektywę montanizmu. Interesujące jest jednak wskazanie charakteru jego nauczania eschatologicznego, które zostało naznaczone, w szczególny sposób w niektórych jego traktatach, wyraźną opozycją do interpretacji gnostyckich (myśli się o obronie materialnego elementu istoty ludzkiej, powodach użytych do udowodnienia zmartwychwstania ciała itp.), co wymagało od niego rozwinięcia antropologii opartej na opisie podanym w Księdze Rodzaju. W innych punktach treść jego dokumentów wydaje się również istotna dla zrozumienia trendów we wspólnotach chrześcijańskich tamtych czasów: na temat Eucharystii, prymatu rzymskiego, traducjanizmu, pokuty, dziewictwa Maryi, które - aby przeciwstawić się doketyzmowi - zaprzeczał in partu i post partum, według H. Kocha, Virgo Eva; ale nowsze badania podkreśliły konieczność zrozumienia, że jego idee na ten temat były bardziej zniuansowane. Tertulian jest zatem twórcą i świadkiem środowiska i epoki; i wiele wiadomo o jego życiu i myśleniu; niemniej jednak nauka, która w ostatnich dekadach poświęciła mu imponującą liczbę studiów, jest daleka od jednomyślności w określaniu jego osobowości. Gdyby można było nałożyć na siebie, jak na negatywy fotograficzne, różne portrety, jakie uczeni wykonali dla afrykańskiego pisarza, można by dostrzec tylko kilka wyraźnych wspólnych cech, w odniesieniu do wielu innych, które się nie pokrywają, tak że ostatecznie trudno byłoby łatwo zidentyfikować temat . Można z pożytkiem wskazać co najmniej trzy obszary, wokół których w ostatnich dekadach toczyły się najżywsze dyskusje. Pierwszy dotyczy stosunku Tertuliana do res publica i społeczeństwa pogańskiego. Często twierdzono, że jest on jednym z najbardziej sztywnych i nieelastycznych przedstawicieli stanowiska, które uważa chrześcijaństwo za nie do pogodzenia z saeculum (do wymienionych tutaj nazwisk można by łatwo dodać inne, które podano wyłącznie jako przykład); powiedziano, że podtrzymywał on oddzielenie chrześcijan od romanitas, ponieważ między wierzącym a tymi, którzy go otaczają, nie może być żadnej więzi solidarności ; w związku z tym niektórzy uczeni dostrzegali w jego charakterze rewolucyjną mentalność opartą na nadziejach apokaliptycznych, w której dominowało wywyższenie męczeństwa, co sprawiło, że pragnął obalenia ówczesnego społeczeństwa . Znacznie bardziej zniuansowane stanowisko zajmują inni uczeni, któremu jednak zaprzeczają inni, opierając się na przeciwstawnej tezie, a mianowicie, że Tertulian jest przedstawicielem linii myślenia mającej na celu przygotowanie harmonijnego porozumienia między chrześcijaństwem a rzymską civitas . Inny obszar, który dostarczył materiału do wielu debat, dotyczy stosunku autora do starożytnej filozofii i samego rozumu. Niektórzy uczeni utrzymywali, że radykalnie sprzeciwiał się filozofii i że jego antyfilozofia była źródłem jego najsłynniejszych formuł, gdy rozwinęła się w antyracjonalizm, który odrzucał filozofię per se, a nie tylko pewne systemy lub pewnych filozofów swoich czasów. Krótko mówiąc, wykazał się znaczną nieufnością, która pojawia się w opozycji między irracjonalną prawdą ewangelii a racjonalnymi "prawdami" odkrytymi przez ludzki umysł . Inni doszli do odmiennych wniosków. Odchodząc od fragmentów przywoływanych na poparcie jego antyracjonalizmu , problem zostaje przeformułowany poprzez odwołanie się do innych informacji, które wydają się niezbędne dla jego zrozumienia, zwłaszcza w perspektywie historyczno-literackiej (Decarié, Siniscalco, Ayers i Sider). W istocie, z jednej strony, pozwala to lepiej zrozumieć konfrontację Tertuliana z heretykami i pogańskimi filozofami, o ile wyznawali oni teorie, które przyczyniły się do opracowania heretyckich spekulacji, a z drugiej strony, unika ignorowania tradycji antyfilozoficznej, która była znacznie wcześniejsza od jego . Umożliwia to wyjaśnienie argumentów Tertuliana przeciwko filozofii , nie będąc jednocześnie zaskoczonym jego wykorzystaniem pojęć filozoficznych do konstruowania swojej teologii . Trzeci obszar, wreszcie, mianowicie sfera językowa i literacka, okazał się najbardziej owocny pod względem wyników i najbardziej odpowiedni do dostarczania użytecznych kluczy interpretacyjnych (w tym stosunku pisarza do filozofii i rozumu). Obok oryginalnych elementów - obecnych w dużej liczbie w jego dziele - siła tradycji literackiej ujawniła nie tylko jego wykorzystanie virtutes dicendi lub smaku narzuconego przez drugi ruch sofistyczny, ale także w opracowaniu struktury jego pism, jego poszukiwanie narzędzi argumentacyjnych, które byłyby właściwe dla logiki filozoficznej, która była droga starożytnym. W szczególności badanie jego dzieła w świetle retoryki (w odniesieniu do elocutio, a zwłaszcza dispositio i inventio w przemówieniu), przyczyniło się do lepszego wyodrębnienia różnych cech retorycznych pism Tertuliana . Osobny rozdział o dużym zainteresowaniu i zastosowaniu stanowi język używany przez Tertuliana, który nie jest już uważany za twórcę chrześcijańskiej łaciny, ale raczej za twórcę łaciny teologicznej, ponieważ był to język ustrukturyzowany . W ciągu ostatnich dwóch dekad badania nad Tertulianem nadal się mnożyły. Aby zająć się nim w sposób ogólny i koniecznie przybliżony, można powiedzieć, że wyżej wymienione tematy pozostały w centrum zainteresowania: jeśli jednak temat relacji między wiarą a rozumem, a szerzej Tertuliana i starożytnej kultury, cieszy się mniejszą uwagą , tego samego nie można powiedzieć o Tertulianie i jego stanowisku wobec cesarstwa. Naukowcy nadal poświęcają uwagę temu tematowi , czasami poszerzając swoje spojrzenie na społeczeństwo tamtych czasów , religię pogańską, kulturę i służbę wojskową . Ponadto znaczna liczba badań uwzględnia sferę językową, retoryczną, egzegetyczną i literacką właściwą twórczości Tertuliana . Oprócz ogólnych prezentacji Tertuliana - wystarczy przypomnieć tom napisany przez T.D. Barnesa, 1985 - musimy podkreślić tylko dwa inne rodzaje wkładu, które okazały się owocne: pierwszy dotyczy doktryn nakreślonych przez bardzo obszerne i złożone dzieło Tertuliana . Drugi rodzaj badań, między innymi, o którym ze względu na brak miejsca nie można tu prawie wspomnieć, dotyczy indywidualnych dzieł Tertuliana: w ciągu ostatnich 20 lat ich liczba stała się naprawdę zniechęcająca: są to wydania jego dzieł, które najczęściej są dostarczane ze wstępem, tekstem krytycznym, komentarzem i tłumaczeniem w językach nowożytnych; lub adnotacjami do tłumaczeń ze wstępem; lub studiami poszczególnych dzieł lub artykułów na temat stypendiów tekstowych; lub notatkami do poszczególnych fragmentów. W poniższej bibliografii wymieniono niektóre z tych publikacji. Z całości niedawnej bibliografii wyłaniają się zatem pewne dane o godnym uwagi znaczeniu dotyczące osobowości Tertuliana, obok innych bardziej niuansowanych i ambiwalentnych punktów. W każdym razie zajmuje on miejsce o godnym uwagi znaczeniu w historii świata, który za jego życia znajdował się na progu późnej starożytności. Jego dług wobec wcześniejszych autorów pogańskich i chrześcijańskich jest wyraźny (a wśród tych ostatnich warto wymienić zwłaszcza Ireneusza); niemniej jednak był oryginalny i bardzo osobisty, o czym świadczy jego próba zharmonizowania nie tylko kultury pogańskiej pod względem pewnych jej elementów (np. filozoficznych, prawnych, retorycznych, językowych itd.) z wiarą chrześcijańską, ale także osiągnięcia nowych rezultatów, nawet jeśli czasami były niedoskonałe i niezadowalające. Od dawna, na podstawie ustalonej analizy tekstów, nie można już zaakceptować obrazu Tertuliana, który często pojawia się w nowoczesnych podręcznikach, a mianowicie, że był człowiekiem i pisarzem nastawionym na wykazanie niemożności pogodzenia chrześcijaństwa ze światem pogańskim. Jego osoba i jego pisma, można by rzec, są bardziej spójne i w każdym razie bardziej złożone niż wcześniej sądzono.Aby uzyskać aktualne informacje na temat Tertuliana, Chronica Tertullianea (et Cyprianea), która jest publikowana co roku przez REAug, okazała się i nadal okazuje się przydatna, nie tylko ze względu na wpisy bibliograficzne, ale także notatki i oceny dla każdego tytułu. W tym względzie należy zauważyć, że w 1999 r. wydano tom liczący ponad 640 stron, który zebrał Chronica Tertullianea et Cyprianea od 1975 r., roku jej powstania, do 1994 r. Podtytuł tomu - wydanego w Paryżu przez Institut d′Études Augustiniennes, przez R. Brauna, F. Chapota, S. Deléaniego, F. Dolbeau i J.-C. Fredouille′a - dobrze odzwierciedla jego zawartość: Bibliographie critique de la première littérature latine chrétienne. Zawiera ona, oprócz suplementów do publikacji, wybór recenzji (ograniczonych do wydań, tłumaczeń i komentarzy do dzieł) oraz "tabele" (indeksy współczesnych autorów, nazwisk, słów, tematów itp.), które okazują się bardzo cenne, jeśli nie niezbędne dla tych, którzy badają życie i dzieła Tertuliana, a szerzej - dla historyków wczesnej literatury łacińskiej i późnego antyku.

TABARKA: Thabraca, współczesna Tabarka (Tunezja), była municipium na początku istnienia imperium, kolonią pod rządami Antoninusa Piusa, ale nie rozwinęła się naprawdę aż do IV w. Była częścią Afryki Prokonsularnej. Obecność chrześcijaństwa w mieście poświadczona jest w III w. przez biskupa Victoricusa, który podpisał listy synodalne z wiosny 253 r., z 254/255 r. i akty Soboru Kartagińskiego z 1 września 256 r. Po nim byli biskup Clarentius, który był obecny na Konferencji Kartagińskiej (411 r.), i jego donatystyczny rywal Rusticianus. Victor z Vita wspomina o klasztorze w Tabarce. Z wczesnochrześcijańskiej i bizantyjskiej epoki zachowały się dwie bazyliki: bazylika miejska z prawie kwadratową nawą główną i baptysterium przytwierdzonym do północnego muru obwodowego; bazylika grobowa, bez wątpienia memoria nieznanego nam męczennika, która wyróżniała się sarkofagami z dekoracją mozaikową: zmarły jest w akcie modlitwy między dwoma zapalonymi świecami; kielich, z którego pawie i gołębie gaszą pragnienie; różne zwierzęta, ptaki, jagnięta, ryby pośrodku kwiatów, czasami razem ze zmarłym, który jest w postawie modlitewnej . Inna mozaika jest znana ze względu na przedstawienie kościoła typu afrykańskiego, symbolu Ecclesia Mater

TABITA (ikonografia): Symbol, podobnie jak inne sceny wczesnochrześcijańskiego repertuaru figuralnego, wiary w zmartwychwstanie , Tabita pojawia się po raz pierwszy w sarkofagu katedry Fermo (Ws 116,3) z końca IV w. Cud dokonany przez Piotra przedstawiony jest w dwóch scenach: przybycie Piotra do domu Tabity i wskrzeszenie Tabity, która nie leży na łóżku, ale stoi, trzymając Piotra za rękę. Inne przykłady można znaleźć na dwóch sarkofagach z Galii. Jeden z nich to fragment z Muzeum w Arles, z końca IV w., w którym wydarzenie jest przedstawione w dwóch momentach: przybycie Piotra do domu Tabity (częściowo zniszczonego) i zmartwychwstanie (z dwiema kobietami stojącymi i dwiema pod łóżkiem Tabity): Piotr bierze za nadgarstek dziewczynkę, która leży na podłodze, i podnosi ją. Podobne sformułowanie pojawia się na dolnej stronie sarkofagu z krypty św. Maksymina (Ws 145,5), z tej samej epoki. Stylistycznie ma on bardziej żywy i szybki rytm w porównaniu z tym z Arles. Istnieje tylko jeden przykład w sztuce sumptuariów na panelu z kości słoniowej z British Museum z pierwszej dekady V w.

TABULA PASCHALIS PETROCORICENSIS: Tablica wielkanocna z Périgueux, na której znajdują się napisy uncjalne na marmurowej płycie, została znaleziona po prawej stronie ołtarza chóru w kościele św. Szczepana, niegdyś katedrze w Périgueux (Dordogna), choć obecnie znajduje się po wschodniej stronie południowej ściany tego samego kościoła. Zaczyna się od słów: "Hoc est Pascha sine termino et numero: cum finierit a capite reincipe", po których następuje 91 dat na Wielkanoc, ze wskazaniem jedynie dni i miesięcy, ale bez odniesienia do lat, z czego można wywnioskować, że autor zaproponował wieczną tablicę wielkanocną. Z porównania z tablicami wielkanocnymi inspirowanymi 19-letnim cyklem aleksandryjskim, spopularyzowanymi na Zachodzie przez Dionizego Exiguusa, można wywnioskować, że tablica z Périgueux wskazuje daty Wielkanocy od 631 do 721 roku.

TABULAE ALBERTINI: Są to inskrypcje 45 aktów prawnych na małych tablicach z cedru z epoki wandalskiej, chrześcijańskiego pochodzenia, które odkryto w Algierii, ok. 90 km od Tebessy na granicy z Tunezją (Djebel Mrata) w 1928 r. i które po raz pierwszy zbadał E. Albertini. Zostały one napisane kursywą łacińską między 17 września 493 r. a 21 kwietnia 496 r., w czasach króla Gunthamunda. Dotyczą one różnych tematów, w tym sprzedaży ziemi, drzew oliwnych, niewolnika, posagu kobiety itp. Większość tekstów została zredagowana przez magistri wioski lub kapłana. Ta dokumentacja jest znakiem ciągłości kulturowej i administracyjnej pod panowaniem Wandalów.

TACITUS o CHRZEŚCIJANACH: Tacyt był znanym rzymskim historykiem, który żył między 55 a 120 rokiem n.e. Jego cursus honorum było wspierane przez małżeństwo z córką Juliusza Agrykoli. Trzymał się na uboczu podczas panowania Domicjana; w roku 97, za Nerwy, został konsulem. Swoje dzieła historyczne napisał w okresie 20 lat, który trwa od Nerwy do początku panowania Hadriana. Przypominając pożar Rzymu z 19 lipca 64 r. n.e., pisze, że Neron obwinił chrześcijan, aby oddalić podejrzenia, które narosły przeciwko niemu. Jego osąd na nich, który różni się od raczej życzliwego osądu wydanego przez Pliniusza Młodszego, jest gorzki, nieuzasadniony i wynikał z pośredniego i zniekształconego rozumienia chrześcijan i chrześcijaństwa. Donosi, że cesarz "przedstawił jako winnych i poddał najwykwintniejszym torturom tych ludzi, których masy, brzydząc się ich zbrodniami, nazywały "chrześcijanami". Twórca tej sekty, "Chrestus", za panowania Tyberiusza został skazany na śmierć przez prokuratora Poncjusza Piłata; chociaż tłumiony przez jakiś czas, śmiercionośny przesąd wybuchł ponownie, nie tylko w Judei, miejscu pochodzenia zła, ale także w mieście Rzymie, gdzie zbiegają się one ze wszystkich obszarów i wszystkie okropne i haniebne rzeczy zostały wywyższone. Przede wszystkim aresztowano tych ludzi, którzy wyznali swoją wiarę, a następnie, na ich oskarżenie, mnóstwo innych, oskarżając ich nie tyle o podpalenie miasta, co bardziej o nienawiść do ludzkości" (Roczniki XV,44). Tacyt kontynuuje, opisując kary, na które skazano chrześcijan. Zaczynając od szybkiego osądu wyrażonego przez historyka, świadectwo potwierdza pewne fundamentalne informacje o życiu Jezusa przekazane przez ewangelie i o rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa w Rzymie. Chociaż uważał chrześcijan za winnych innych przestępstw, których starannie unikał, prawdopodobnie dlatego, że nie miał żadnych dowodów - a wrogość ludu nie mogła być uznana za dowód - przyznał, że zostali poświęceni nie dla dobra ogółu ludu, ale z powodu okrucieństwa Nerona, osoby, która była prawdziwie odpowiedzialna za katastrofę. Opis Tacyta, który ogranicza się do istotnych punktów, potwierdza, że w latach 70. I w. społeczność chrześcijańska Rzymu miała znaczną liczbę członków (ingens multitudo) i że powodem prześladowań nie było to, że władze odkryły w chrześcijaństwie zagrożenie dla państwa, ale to, że Neron wykorzystał wrogość pogańskiej ludności, aby oczyścić się z poważnego zarzutu podpalenia. Religia chrześcijańska nie została zatem ukarana per se. Oskarżenie o odium humani generis opiera się zasadniczo na fakcie, że rzymscy chrześcijanie, żyjący zgodnie ze swoimi zwyczajami, wydawali się podejrzani. Normą zachowania w społeczeństwie grecko-rzymskim była humanistyczna filantropia, która była przeciwstawiona mizantropii (odium generis humani), która w II w. pozwalała władzom oskarżać chrześcijan o kult osła, przestępstwa rytualne i kazirodztwo. Był to pierwszy mały krok pogan w osądzie chrześcijan, który odnotował i opisał Tacyt. Swetoniusz podtrzymał oskarżenie o działalność wywrotową związaną z mesjanizmem.

TAIO z Saragossy (VII w.): Biskup Saragossy po Braulio (651-683) napisał dzieło zatytułowane Sententiae, w pięciu księgach: pierwsze dwie są teologiczno-egzegetyczne (pierwsza dotyczy Boga i ST, druga Chrystusa i Kościoła); pozostałe trzy dotyczą głównie kwestii moralnych: cnót, grzechów i dnia sądu. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem dzieło było kolażem fragmentów innych autorów: obok dzieł Augustyna, korzystano przede wszystkim z pism Grzegorza Wielkiego, o którym Taio napisał wzniosłą elegię w jednym ze swoich zachowanych listów do Eugeniusza z Toledo. Podczas podróży do Rzymu własnoręcznie przepisał różne dzieła z pism Grzegorza, których jeszcze nie posiadał.

TALMUD I MISHNAH: Mishnah, termin pochodzący od hebrajskiego shānāh, co oznacza "powtarzać" (od którego pochodzą czasowniki "studiować", "nauczać"), sugeruje to, co jest przekazywane przez pamięć poprzez powtarzanie i odnosi się do całości prawa ustnego i jego studiowania - w przeciwieństwie do Miqra, które odnosi się do Pism i ich studiowania; a w późniejszym okresie używano również terminu Tanakh (TaNaKh), który jest akronimem opartym na początkowych hebrajskich literach terminów wskazujących każdą z trzech części, na które podzielone było Pismo: Tora (nauka; są to "pięć ksiąg Mojżesza" [Pięcioksiąg]), Nevi′im (Prorocy) i Ketuvim (Pisma); Euzebiusz z Cezarei mówił o deute,rwsij . Miszna może również odnosić się do całości halachy (części ustawodawczej) lub formy nauczania, która nie bierze już swojego punktu wyjścia z tekstu biblijnego, ale zaczyna się od osądów nauczycieli tradycji w odniesieniu do konkretnych problemów. Miszna to przede wszystkim nazwa nadana kompilacji decyzji Tannaim (doktorów sprzed III w.), uporządkowanej i ponownie ocenionej około roku 200 n.e. przez Judę, księcia Galilei. Tradycja wspomina niektóre z poprzednich zbiorów, takie jak ten sporządzony przez rabina Aqibę lub zbiór sporządzony przez jego ucznia, rabina Meira. Decyzja rabina Judy w odniesieniu do opinii, które mają zostać przyjęte, ustanowiła w ten sposób halachę (praktyczną decyzję dotyczącą kwestii prawnych, rytualnych lub religijnych), do tego stopnia, że dzieło to jest nie tylko zbiorem prawa ustnego, ale również zostało natychmiast uznane za oficjalny i kanoniczny kodeks życia żydowskiego. Napisana w późnym języku hebrajskim, została ułożona według tematów, 6 porządków (sedarim) i 63 traktatów. Tradycje tannaickie, które nie zostały włączone do Miszny, nazywano baraitoth ("zewnętrzne"); część z nich zebrano około 250, w zbiorze zwanym Tosefta ("uzupełnienie, dodatek") oraz w Talmudzie, które podążają za tym samym porządkiem co Miszna. Tradycja ustna, raz spisana, nadal była przedmiotem dyskusji i dalszej refleksji w akademiach Palestyny i Babilonii: Gemara ("uzupełnienie") to komentarz sporządzony przez Amoraim (nauczycieli od III do V w.). Miszna + Gemara = Talmud (dosł.: "nauczanie"; skrót od Talmud Tora). Istnieją dwie redakcje, które bardzo różnią się pod względem treści, metody i języka: Talmud Palestyński (lub "Jerozolimski"; Talmud Jeruszalmi), ukończony pod koniec IV w., oraz Talmud Babiloński (Talmud Bawli; TB), ukończony sto lat później. Chociaż oba dzieła zawierają komentarz tylko do połowy traktatów Miszny, Talmud Babiloński robi to o wiele bardziej obszernie. Okoliczności historyczne wyjaśniają, w jaki sposób Talmud Babiloński wkrótce przyćmił swój palestyński odpowiednik i był uważany za jedyny kanoniczny i normatywny Talmud. Tekst Miszny sugeruje liczne warianty w dwóch wersjach Talmudu do tego stopnia, że uważano nawet, że istniały dwie wersje. Talmud babiloński zawiera dwa razy więcej hagad (całości tradycji nie-jurydycznych) w porównaniu z Talmudem redagowanym w Palestynie, gdzie znalazł miejsce w midraszach. Talmud jest przedstawiany jako werbalnie zwięzły i ledwie poprawiony Talmud akademickich sporów (z imionami protagonistów): i to wyjaśnia bujne bogactwo jego treści, a także trudność jego interpretacji. Praca prawych ludzi pochłonięta egzegezą i prawem, którzy czerpią z zasobów dialektyki, aby uzyskać wszystkie możliwe znaczenia z tekstu i uzasadnić swój własny punkt widzenia, Gemara zajmowała się, często bez porządku i kontynuacji, każdym rodzajem tematu (kazuistyką, filozofią, moralnością, geografią, zoologią, botaniką, przesądami i popularnymi wierzeniami itp.). Tutaj można znaleźć wszystkie wyrażone opinie, nawet najbardziej zróżnicowane i sprzeczne, bez próby narzucania ich innym; J. Neusner słusznie podkreślił z tego powodu tę "niedogmatyczną jakość dyskursu talmudycznego" (Invitation to the Talmud, 241). W VIII w. ruch karaimski odrzucił autorytet Talmudu i przyjął Pisma (Miqra′) jako jedyny autorytet religijny. Wszystkie dodatki do Talmudu babilońskiego odtwarzają strukturę paginacji (folio a-b) weneckiego editio princeps (1520-1524). Wiele wydań zawiera również dwanaście traktatów ("małe traktaty"), uważanych za niekanoniczne.

TANACH: Termin ten jest akronimem odnoszącym się do Biblii hebrajskiej (chrześcijańskiego ST), powstałego z trzech początkowych liter hebrajskich nazwy, które wskazują na trzy części, na które została podzielona (TaNaKh): (1) Tora (nauka, zwana także Szumasz, "pięć", czyli pięć ksiąg Mojżesza; odpowiada Pięcioksiągowi); (2) Nevi′im (Prorocy); (3) Ketuvim (Pisma; Hagiografowie). Termin używany w Drugiej Świątyni i w okresie rabinicznym to Miqra′ ("to, co się czyta"), kiedy ten podział był już w użyciu i jest nadal w użyciu wraz ze skrótem. Tanach obejmuje, zgodnie z tradycją żydowską, 24 księgi, tj. pięć ksiąg Tory, osiem ksiąg Nevi′im (wśród Proroków znajdują się Izajasz, Jeremiasz, Ezechiel; Jozue, Sędziowie, Samuel; Księga Królewska; 12 Mniejszych Proroków uważanych jest za jedną księgę) i 11 Ketuvim (Psalmy, Przysłowia, Hiob, Pieśń nad Pieśniami [Pieśń nad Pieśniami], Rut, Lamentacje, Kohelet [Kohelet], Estera, Daniel, Ezdrasz [i Nehemiasz] oraz Kroniki). Kanon ten odpowiada kanonowi używanemu przez protestantów, ale z inną kolejnością i inną liczbą, ponieważ niektóre księgi uzyskały podział wynoszący łącznie 39 oddzielnych ksiąg (na przykład Samuel w dwóch księgach; Księga Królewska w dwóch księgach; Kroniki w dwóch księgach; Ezdrasz w Ezdrasza i Nehemiasza). Ponadto prawosławni i rzymscy katolicy uwzględniają w biblijnym kanonie ST siedem innych ksiąg (Tobiasza, Judyty, 1 i 2 Machabejską, Mądrość, Syracha i Barucha), które protestanci nazywają "Apokryfami", a rzymscy katolicy "Deuterokanonicznymi". Ponadto Księga Daniela i Księga Estery zawierają dodatkowy materiał uważany za deuterokanoniczny w Biblii żydowskiej i wśród wielu grup protestanckich. W starożytności Biblia hebrajska była pisana tylko spółgłoskami; w średniowieczu jednak oznaczenia samogłosek zostały wprowadzone przez masoretów. Podział na rozdziały i wersety został jednak przejęty z tego stosowanego wśród chrześcijan i wprowadzony do Hiszpanii dla łatwości użycia w debatach z nimi; nadal jest zachowany dla ułatwienia cytowania i często jest wskazywany tylko na marginesie strony, aby nie przerywać ciągłości tekstu.

TANNAIM (dosłownie "nauczyciele"): Liczba mnoga słowa tannā pochodzi od rdzenia, który w języku aramejskim oznacza "powtarzać, przekazywać ustnie", a zatem "nauczać". Nazwa nadana sukcesji żydowskich nauczycieli od I i II w., począwszy od Hillela i Szammaja. Zbiór ich opinii stanowi Mishnah (patrz Talmud i Mishnah); te, które nie zostały uwzględnione, baraitoth, znalazły miejsce w Tosefcie i Talmudzie. Byli oni również twórcami starożytnych midraszy (zwanych tannaitic), które zostały opublikowane przez ich następców Amoraim.

TARGUM: Aramejski termin oznaczający "tłumaczenie" lub "interpretację". Targumy były aramejskimi wersjami ksiąg biblijnych ST, pisanymi, gdy tylko aramejski wyparł hebrajski jako język ojczysty. Teksty biblijne (czyli Tory i Proroków) były w tym czasie tłumaczone z pamięci w synagodze, po przeczytaniu tekstu po hebrajsku. Dążąc do tego, aby tekst był natychmiast zrozumiały i dostosowany do odbiorców, tłumacz nie wahał się kończyć, objaśniać, wyjaśniać, a nawet parafrazować, często biorąc za wzór inspiracji wszystkie źródła midraszu. Dlatego targum nie jest tłumaczeniem we współczesnym znaczeniu, ale transpozycją, która odzwierciedla religijne koncepcje pewnej epoki, a w szczególności pokazuje, jak Biblia była rozumiana w czasach starożytnych; stąd jego zainteresowanie badaniem NT i starożytnego judaizmu. Ponadto tradycje targumiczne często były poświadczane w pismach Ojców (Orygenes, Jerome i Efrem). Targumy istnieją dla całej Biblii (z wyjątkiem Ezdrasza-Nehemiasza i Daniela), ale kompozycja tych tekstów obejmuje około dziesięciu stuleci. Odkrycie fragmentów Kpł 16 i Hioba 17-42 w Qumran dowodzi istnienia tekstów napisanych w I w. p.n.e. Oficjalne targumy Pięcioksięgu (Onkelos) i Proroków (Jonathan ben Uziel) w literackim aramejskim sięgają tekstu założycielskiego skompilowanego w Palestynie na początku II w., później opublikowanego w akademiach babilońskich (IV-V w.). Te dwie wersje bardzo ściśle podążają za hebrajskim, ale zawierają również liczne oryginalne interpretacje. Również z Palestyny pochodzą dwie kompletne rewizje targumów Pięcioksięgu: (1) kodeks watykański Neophyti I, w palestyńskim języku aramejskim zbliżonym do Talmudu, który może w zasadzie pochodzić z III w.; (2) późna kompilacja (VII w.?), o której mówi się, że jest dziełem (ps.-) Jonathana, pochodząca z oryginalnego materiału pochodzącego z rewizji palestyńskiej i elementów zaczerpniętych z Onkelosa i midraszy. Inne rewizje palestyńskich tłumaczeń przetrwały w tak zwanym fragmentarycznym targumie (ok. 800 wersetów) i we fragmentach Genizy kairskiej (których pokrewieństwo z Neophyti jest oczywiste), opublikowanych w 1930 r. przez P. Kahle. Targum Hagiographa, palestyńskie z pochodzenia, pochodzi z nowszych dat (od IV do VIII w.), a każdy z nich ma swoje własne szczególne problemy. Niektóre, takie jak ta dotycząca Księgi Estery i Pieśni nad Pieśniami, zostały tak bardzo sparafrazowane, że można je uznać za midrasze. Na koniec zauważmy, że Pięcioksiąg samarytański również miał swój targum, który mógł pochodzić z III-IV w. W odniesieniu do tych tekstów należy zauważyć, że tradycje egzegetyczne, które obejmują, mogą być również starsze niż data ich spisania i dialekty aramejskie, które je przekazały.

TARRA: Podczas wizygockiego panowania Recareda I (586-601), Tarra, mnich z prestiżowego klasztoru Cauliana, w pobliżu Meridy, został oskarżony o cudzołóstwo i wygnany z klasztoru.Po zakwestionowaniu oskarżenia mnich napisał list apelacyjny do króla Recareda, w którym przedstawił się jako prześladowany przez niejasno określonych krytykantów i niewinny oskarżenia o stosunki seksualne z prostytutką. Na koniec przysiągł, że nigdy nie pocałował ani nie dotknął kobiety od śmierci żony i wstąpienia do klasztoru. Oprócz konkretnego pytania o niewinność i winę Tarry, list, który jest jego jedynym zachowanym dokumentem, daje uczonym lepszą możliwość zrozumienia życia kościelnego i monastycznego na Półwyspie Iberyjskim w czasie, gdy Wizygoci nawrócili się na katolicyzm, a Recared, pierwszy wizygocki król katolicki, został uznany za posiadacza władzy kościelnej równej tej, jaką cieszył się chrześcijański cesarz na Wschodzie. Król miał również prerogatywę wyższego osądu w kwestiach między biskupami a wiernymi, chociaż w klasztorach mnisi w epoce wizygockiej, dzięki pactum zawartemu z odpowiednimi opatami, cieszyli się ius appelationis. Od pierwotnego znaczenia "świętego zobowiązania" do absolutnie czystego życia , pactum, szczególnie dzięki Izydorowi (560-636), a następnie Fructuosusowi (zm. 665), stało się prawdziwym dokumentem prawnym, który regulował obowiązki każdej ze stron, opatów i mnichów, i bronił tych ostatnich przed możliwymi nadużyciami władzy opata, z prawem do odwołania się do innych opatów lub władzy kościelnej lub cywilnej . W konkretnym przypadku Tarry, rozwiązanie konkretnego przypadku poprzez odwołanie się do autorytetu króla, wydaje się jednak być przewidziane i przewidywane przez specjalne prawo, które zostało usankcjonowane dopiero w VII wieku przez króla Chindasuintha . Zgodnie z tym prawem, każdy, kto padł ofiarą fałszywych oskarżeń, mógł zwrócić się do króla bezpośrednio lub za pośrednictwem kogoś fidelis regis.

TARRACONENSIS


I. Historia - II. Chrystianizacja - III. Archeologia.

I. Historia. Prowincja hiszpańsko-rzymska, której stolicą było Tarraco (Tarragona); została utworzona przez Augusta ok. 27 r. p.n.e., zaczynając od Hispania Citerior, która obejmowała znaczną część wschodnich i północnych terytoriów Półwyspu Iberyjskiego. Cesarz Dioklecjan (ok. 297 r.) zmniejszył jej rozmiary, przyjmując Dolinę Ebro jako oś centralną terytorium nowej Tarragony, której granica na północy przebiegała z Galią (oddzieloną od niej Pirenejami); na południu z Carthaginensis; na zachodzie z Gallaecia; a na wschodzie z Morzem Śródziemnym. W połowie III w. Tarragona przeszła pierwszą falę germańską (256-262), która zbiegła się z męczeństwem biskupa Fructuosusa w Tarragonie (259). Następnie w 409 r. Alanowie, Swebowie i Wandalowie ponownie wkroczyli przez Pireneje, a Tarragona została zmuszona powstrzymać zarówno postęp tych ludów, jak i bunty obywateli Bagaudi. Wizygoci zmienili Barcino (Barcelonę), małe nadmorskie miasto Tarragony, w potężną siedzibę królewską w czasach Ataulfa i Galli Placydii (415) oraz okazjonalne schronienie dla gockiego dworu za każdym razem, gdy Frankowie zagrażali Narbonie. W 475 r. Euryk włączył Tarragonę do obszaru panowania Wizygotów i zaczął odbierać stabilną osadę gotycką, co nasiliło się po pokonaniu Vouillé (507) i inwazji Franków w 541 r. Arystokracja hiszpańsko-rzymska nie była łatwo podporządkowana, o czym świadczą nieudane próby rebelii Piotra, który był przywódcą wojskowym Dertosy (Tortosa; 506), i księcia Pawła, który, będąc pochodzenia bizantyjskiego, został ogłoszony królem Narbonensis (672-673), przy wsparciu licznych kościelnych i cywilnych przywódców Tarragony. Od roku 712 prowincja niemal całkowicie znalazła się w rękach Arabów, lecz natychmiastowe represje ze strony Wizygotów (którzy zostali zablokowani w Pirenejach) i Franków sprawiły, że północne terytoria starożytnej Tarragony przekształciły się w zalążki średniowiecznych królestw Asturii, Nawarry i Katalonii-Aragonii.

II. Chrystianizacja. Chociaż tradycja zakładała, że zaplanowana przez Pawła podróż do Hispanii została ukończona , obecność chrześcijaństwa jest poświadczona z całą pewnością po raz pierwszy dzięki Liście 67 (połowa III w.) Cypriana z Kartaginy, z którego wyłania się kontrowersja libellatici, która wybuchła podczas prześladowań Walerianów i w której wspomniano o istnieniu biskupa imieniem Feliks w Cezarea Augusta. Metropolia w Tarragonie została udokumentowana w dekrecie rzymskiego biskupa Syrycjusza do biskupa Himeriusza z 385 r., w którym stwierdzono, że metropolita Tarragony był już wówczas papieskim prymasem Hiszpanii. Listy Konsentiusza do Augustyna ujawniają obecność pryscylianizmu w Tarragonie około 419 r. Stolicami biskupimi Tarragony były: Ampuria (Castelló de Empúries; 516), Barcelona (342), Calagurris (Calahorra; ok. 300), Gerunda (Gerona; 400-405), Osca (Huesca; 419), Iler da (Lleida; 419), Auca (Oca; 589), Pompaelo (Pampeluna; 589), Turiasso (Tarazona; 449), Tarragona (259), Egara (Terrassa; 450), Tortosa (516), Urgellum (Seo de Urgell; 527), Ausona (Vic; 516) i Saragossa (254). Istnieją znaczące różnice między tymi miastami w sposobie, w jaki radziły sobie ze zmianami, które zaszły w późnej starożytności: podczas gdy Tarragona, Barcelona i Saragossa cieszyły się pewnym dobrobytem, inne miasta, takie jak Bilbilis (Calatayud), Calahorra czy Lledia, były znacznie mniej znane. W Tarragonie zebrały się sobory: Saragossa I (378/380), Tarragona (419), Tarragona (516), Gerona (517), Barcelona I (ok. 540), Lleida (546), Saragossa II (592), Huesca (598), Barcelona II (599), Terrassa (614) i Saragossa III (691), a także sobór na początku V w ., wezwane przez biskupa rzymskiego Innocentego, których lokalizacja nie jest wzmiankowana, oraz inne z połowy V w., które są dobrze znane dzięki korespondencji biskupów Tarragony z papieżem Hilariusem z Rzymu.

III. Archeologia. W miastach Tarragony archeologia przedstawia bardzo zmienną panoramę odkryć i badań ukończonych w ostatnich latach. Większość jąder pewnych podmiotów - a zwłaszcza biskupich stolic - przedstawia typ profilu, przy czym katedra i jej zależności w obrębie murów zastępują poprzednie centra administracyjne i włączają nekropolie wokół niej. Do tego dodano serię kościołów wewnątrz i na zewnątrz ściśle miejskiego obwodu, często nad starożytnymi posiadłościami grobowymi pogańskimi lub nad strukturami opuszczonych siedzib. Wszystko to przyczyniło się do struktury późniejszego wczesnośredniowiecznego miasta. Odkrycia archeologiczne w Walencji, Tarragonie i Barcelonie są wyraźne. W Walencji archeolodzy ustalili lokalizację ważnej części grupy biskupiej (datowanej na V-VII w.):apsydy katedry, małego dobudowanego kościoła grobowego w kształcie krzyża, a następnie innego kościoła w rejonie Almoina. W Tarragonie pozostałości nowej bazyliki nad rzeką Francoli i identyfikacja fragmentów kościołów w obrębie miejskiego ogrodzenia pomagają naukowcom lepiej określić wygląd pierwszego miasta chrześcijańskiego. W Barcelonie wykluczono możliwość, że budynek (odkryty w 1944 r.) z trzema nawami połączonymi z baptysterium był wczesnochrześcijańską bazyliką - która musi znajdować się pod współczesną katedrą - a nie salą biskupią; przeciwnie, około dziesięć metrów dalej, na Plaza del Rey, zidentyfikowano kościół w kształcie krzyża z końca VI w. wraz z nekropolią; wszystko to w związku z monumentalizacją i poszerzeniem barcelońskiej grupy biskupiej. W Terrassa ostatnie wykopaliska w kompleksie Sant Pere datują jego budowę na koniec IV w. i pokazują zaplanowaną monumentalną trajektorię tego kompleksu. W Ampurii ostatnie wykopaliska archeologiczne zostały przeprowadzone w pobliżu kościołów św. Margaryny i św. Magdaleny, o których początkowo sądzono, że pochodzą z wczesnego średniowiecza, ale które, biorąc pod uwagę chronologię późnoantycznego założenia, należy powiązać z miastem biskupim i ze znanymi już kościołami Neapolis i Sant Marti. Na wsiach starożytne rzymskie wille zostały odnowione i ozdobione, między innymi dzięki osiedleniu się w nich urzędników dworskich - którzy nie akceptowali episkopatu - aby uniknąć nadmiernych podatków, które dotknęły miasta. Duże posiadłości ziemskie były zlokalizowane zwłaszcza na obszarach wewnętrznych i na płaskim terenie Tarragony, z dala od ośrodków miejskich. W wielu przypadkach istnieje dokumentacja dotycząca bogactwa w związku z pojawieniem się kościołów chrześcijańskich w tych wiejskich strukturach, które w wielu przypadkach nie wahały się zmienić w parafie, a zatem w centra fiskalne. Oprócz znanych już kościołów Villa Fortunatus (Huesca), Sant Cugat del Vall?s i Santa Margarita de Martorell (Gav?) czy Marialba (Léon), w ostatnich latach do listy dodano dużą liczbę kościołów i surowych klasztorów z obszaru starożytnej Pastiglii oraz innych tego typu budynków, jak kościół Monto de Tiermes (Soria) czy Bazylika de Gav? (Barcelona) z kształtem podkowy absyda. Uczeni dobrze podkreślili rozprzestrzenianie się mozaikowych kamieni nagrobnych: w Al faro (La Rioja), w Coscojuela de Fantova (Huesca) i na wczesnochrześcijańskiej nekropolii w Tarragonie.

TARRAGONA

I. Miasto - II. Rady - III. Archeologia.

I. Miasto. Starożytne Tarraco było stolicą Hispania Citerior od 197 r. p.n.e., a po podziale na trzy prowincje przez cesarza Dioklecjana, stolicą prowincji Tarraconensis. Przez cały okres rzymski było kwitnącym miastem. W 456 r. zostało zdobyte przez Wizygotów Euryków, a w 714 r. zostało zajęte i zniszczone przez muzułmanów. Uczeni nie wiedzą, kiedy przybyło chrześcijaństwo, ale musiało tam dotrzeć bardzo wcześnie, biorąc pod uwagę położenie portu w związku z Rzymem i znaczenie samego miasta. Pierwszym ważnym dokumentem są akty męczeństwa św. Fructuosusa, biskupa miasta, i jego diakonów Auguriusza i Eulogiusza. Akty te przedstawiają nam kwitnącą wspólnotę chrześcijańską bez konfliktów z poganami. W roku 385 papież Syrycjusz wysłał list do biskupa Himeryusza z Tarragony, w odpowiedzi na jeden z jego listów, który został wysłany przez papieża Damazego. Tarragona, prowincja stolicy, musiała już być metropolią, biorąc pod uwagę, że Himeryusz musiał udostępnić tekst listu biskupom swojej prowincji (Ep. ad Himerium 16: PL 56, 562). Jednak nie minęło dużo czasu, zanim stała się również metropolią religijną. W roku 468 papież Hilariusz odniósł się do biskupa Askaniusza tytułem metropolity (Ep. ad Ascanium: PL 58, 17), godnością, którą uznał biskup Saragossy, który zwrócił się do niego, właśnie dlatego, że był metropolitą, ponieważ biskup Calahorra, jego biskup sufragan, robił, co mu się podobało. Całe zachowanie Askaniusza potwierdza ten tytuł, a na soborze w Toledo (516) stwierdzono expressis verbis, że Tarragona jest stolicą metropolitalną. Biskupi: św. Fructuosus (zm. 259), Himeriusz (przed 385), Hilary (402), Askaniusz (465 n.), Jan (516), Sergiusz (520-555), Tranquillinus (ok. 560), Szczepan (zm. 589), Arthemiusz (zm. 599), Asiaticus (zm. 599), Euzebiusz (610-610-) 632), Audax (ok. 633), Protazy (638-646), Faulax (645-668?), Cyprian (683-688), Wiera (693), św. Prosper (711?).

II. Sobory. 464. To, że w Tarragonie odbył się sobór prowincjonalny, niektórzy autorzy (Hefele-Leclercq) wywnioskowali z listu Askaniusza i innych biskupów z prowincji Tarraconensis do papieża Hilarego, aby dowiedzieć się, jak podejść do Silvana z Calahorry, który nielegalnie udzielał święceń; w tym samym liście szukali rady w sprawie przeniesienia Ireneusza z Terrassa do miasta Barcelony . Nie ma innych informacji odnoszących się do tego soboru. 516. Przewodniczył metropolita Jan. Obecnych było siedmiu innych biskupów z prowincji, a także metropolita Kartaginy i biskup Elwiry. Ma 13 kanonów mających na celu uregulowanie życia duchowieństwa (i mnichów: kan. 11). Na uwagę zasługuje decyzja o ekskomunikowaniu ad tempous biskupa, który mimo wezwania nie stawił się na soborze bez powodu (kan. 6) oraz zaproszenie biskupów, aby zabrali ze sobą także miejscowych księży i kilka osób świeckich (kan. 13).

III. Archeologia. Hispano-rzymskie nadmorskie miasto założone podczas drugiej wojny punickiej przez Scypionów (218 p.n.e.) na szczycie rdzennego jądra Kesse. Było stolicą Hispania Citerior, a następnie Tarraconensis (od 197 r. p.n.e.) i centrum klasztoru Tarraconensis. Tarragona została zniszczona przez najazdy Franków w roku 260 (Eutropiusz, 9,8,2) oraz przez najazdy Alanów, Suevi i Wandali (409). W 475 r. zostało zajęte przez Wizygotów. Było to miasto Wizygotów od Liuvigild (568-586) do Agila II (710-714) i zachowało swoją przewagę gospodarczą w stosunku do innych jąder Tarraconensis. Muzułmanie zajęli Tarragonę w 713 r., po ucieczce biskupa Prospera i urzędników kościelnych. Chociaż tradycja zakładała, że podróż Pawła do Hispanii (Rz 15:24; 15:28) została ukończona , obecność chrześcijaństwa nie jest poświadczona z całą pewnością aż do czasów prześladowań Waleriana (259), poprzez śmierć męczeńską akty biskupa Fructuosusa i jego diakonów Auguriusza i Eulogiusza. List Consentiusa 11 (ok. 419) przedstawia szczegółową panoramę struktury społeczno-religijnej w Tarragonie, która już w pełni pogrążyła się w chrześcijaństwie. Metropolia została udokumentowana po raz pierwszy w 385 r. w dekrecie rzymskiego biskupa Syrycjusza skierowanym do biskupa Himeriusza, w którym powiedziano, że biskup Tarraconensis został zmieniony na papieskiego prymasa Hispanii. Chrześcijańska archeologia miasto dostarcza kilku źródeł pisanych: (1) list Konsencjusza, w którym wspomniano o sekretariacie katedry i klasztorze Frontón; (2) karmenę pogrzebową biskupa Sergiusza - przekazaną za pośrednictwem Anthologia Hispana (wczesnośredniowiecznego dokumentu) - która chwali jego restaurację dach kościoła i założenie cenobium; oraz (3) Liber Orationum de festivitatibus (początek VIII w.), w którym wymienione są kościoły Santa Jerusalén, San Fructuoso, San Pedro i czwarty, którego tytuł brzmi nie wskazano. Pozostałości materialne były liczniejsze niż te pisane. Oprócz bardzo licznych, choć fragmentarycznych i rozproszonych, pozostałości rzeźbiarskich, architektonicznych, ceramicznych i innych tego typu, istnieje również seria lepiej zachowanych zabytków. W obrębie murów - gdzie można prześledzić zanik dużych obszarów miejskich między II połowa III w. i koniec IV w. - udokumentowano: bazylikę martyrialną amfiteatru (epoka wizygocka), zbudowaną na arenie (z pewnością kościół San Fructuoso wymieniony w Liber Orationum de festivitatibus); fragmentaryczny pozostałości kościoła na placu Rovellat; i domniemana identyfikacja miejsca wczesnochrześcijańskiej siedziby biskupiej pod współczesną katedrą, w górnej części rzymskiego miasta. W obrębie murów, na przedmieściach Tarragony, można znaleźć najbardziej spektakularne pozostałości. Z jednej strony rozległe wczesnochrześcijańskie nekropolie Francoli (chronologicznie późnoimperialne i wizygockie) zawierają pozostałości bazyliki i ponad dwa tysiące miejsc pochówku różnego typu i o różnych dekoracjach, wśród których znajdują się sarkofagi i kamienne mozaiki - kamienie Ampeliusza, Optimum itp. - wyróżniają się informacjami epigraficznymi, ikonograficznymi i onomastycznymi, których dostarczają. Są to nekropolie ad sanctos (patrz depositio ad sanctos) w pobliżu relikwii Fruktuozusa i jego diakonów, w bazylice cmentarza. Dzięki badaniom licznych sarkofagów odkrytych w tym miejscu, można stwierdzić, że Tarragona była jednym z najmniejszych miast zachodniej części Morza Śródziemnego, które wytwarzało własną rzeźbę nagrobną w późnej starożytności. Po drugiej stronie znajduje się kompleks centralnego parku, w pobliżu wczesnochrześcijańskich nekropolii, który niedawno odkryto i przebadano, a który wydaje się być ważnym, prawdopodobnie klasztornym kompleksem składającym się z 6 budynków, nad którymi góruje bazylika grobowa z atrium otoczonym zależne struktury; odkrycie inskrypcji nagrobnej poświęconej błogosławionej Tekli wyróżniają się. W obrębie ageru w pobliżu Tarragony wyróżnia się bogata Villa dels Munts (Altafulla), z wyraźnymi oznakami chrystianizacji, podobnie jak wczesnochrześcijańskie mauzoleum w Centcelles (Constanti ), z imponującą kopułą zdobioną mozaikami cynegetycznymi i scenami ze ST i NT, podczas gdy różne osoby na tronie i odziane w szaty wyróżniają się w śmiałej płaskorzeźbie. Jego interpretacja ikonograficzna - a zatem identyfikacja jego właściciela - jest nadal niepewna, chociaż nie można wątpić w znaczenie i wpływ, jaki chciała wywrzeć osoba pochowana w tym miejscu

TARSICIUS (Tarcisius): Pierwsze świadectwo o Tarsicjuszu składa nam papież Damazy . Papież porównał go do Szczepana Imęczennika, prawdopodobnie dlatego, że obaj zostali poddani ukamienowaniu. Jednak z tego porównania nie możemy wyciągnąć żadnych wniosków odnośnie przynależności Tarsicjusza do hierarchii. Pozostaje fakt, że umarł za odmowę przekazania Eucharystii. Damazy nie wspomina nic o dacie swojego męczeństwa. Trasy z VII w. umieszczają jego grób w katakumbach św. Kallista przy Via Appia, w pobliżu grobu papieża Zefiryna. Według Passio S. Stephani był akolitą kościoła rzymskiego. Passio należy do typu epickiego i pochodzi z późniejszej epoki. Pierwszym, który wprowadził wzmiankę o świętym i jego martyrologii, był Ado (15 sierpnia).

TARSUS: Miasto Cilia Campestris, nad rzeką Cydnus (dziś Tarsus Çay), o bardzo starożytnym pochodzeniu (informacje o tym miejscu pochodzą z IX w. p.n.e.), położone w zachodniej części aluwialnego i żyznego obszaru ziemi, który rozwinął się z czasem dzięki pracy trzech rzek: Cydnus (Tarsus Çay), Sarus (Seyhan) i Pyramus (Ceyhan). Około 15 km od oceanu, podróżując lądem, było niemal ograniczone, aby przejść przez nie jako trasę między wschodem a zachodem, między Anatolią a równiną Mezopotamii. Miasto było również połączone z oceanem poprzez żeglugę rzeczną. Było stolicą królów Cylicyjskich i perskich satrapów: ale greckie monety wybite przez lokalne mennice w V i IV w. p.n.e. wskazują, że wkrótce stało się autonomiczne i że hellenizacja głęboko je przeniknęła. Przeszło ono pod panowanie Aleksandra, a następnie Seleucydów z Syrii: przyłączone do państwa rzymskiego przez Pompejusza w 67 r. p.n.e. podczas kampanii przeciwko piratom, otrzymało od Antoniusza status wolnego miasta, oprócz przyznania rozległych korzyści grupom swoich obywateli. Antoniusz i Kleopatra spotkali się w Tarsie. Wraz z utworzeniem prowincji Cylicja, stało się jej stolicą; jego wewnętrzna konstytucja była timokratyczna i obejmowała między innymi nałożenie podatku w wysokości 500 drachm na wykonywanie praw obywatelskich, wykluczając z niego zatem większość ludności. Słynny napis, który wspomina o przejściu Septymiusza Sewera przez przejście Pylae Ciliciae, które nie jest zbyt daleko od miasta, chwalił je jako największą i najpiękniejszą metropolię z trzech prowincji Cylicji, Izaurii i Lykonii; wraz z reformą Dioklecjana, stało się stolicą Cilicia Prima. Być może w czasach cesarza Arkadiusza, w systemie mnożenia prowincji, campestris podzielono na Cilicia Prima (metropolia, Tarsus) i Cilicia Secunda (metropolia, Anazarbus); w ten sposób rozciągnięcie prowincji i znaczenie metropolii zostało zredukowane. W Tarsus pochowano różnych cesarzy: Tacyta, Maksymina Daię (313) i Juliana Apostatę (363), który nakazał ponowne otwarcie tam pogańskiej świątyni. Tarsus, ośrodek ożywionej działalności produkcyjnej (lokalny przemysł lniany był sławny), był również kwitnącym ośrodkiem życia kulturalnego, miejscem zreformowanej szkoły filozoficznej, która nie miała nic do zazdrości tym w Atenach i Aleksandrii . Wielu jej profesorów wyjechało do Rzymu; Strabon wymienia liczne sławne osoby. Nawet Dion Chryzostom (Dion z Prusy), około 110 r. n.e., chwalił jej wysoki poziom intelektualny i kulturalny oraz dobrobyt gospodarczy . Cylicja była krajem różnych wpływów kulturowych ze Wschodu i Zachodu. W IV w., chociaż pozostał najważniejszym miastem Cylicji, Tars stracił swój prestiż (Ammianus nadal opisuje go jako "Tars, znane miasto, czyni Cylicję szlachetną" [Ciliciam... Tarsus nobilitat, urbs perspectabilis: Rerum gest], 14,8,3). Paweł urodził się tam (Dzieje Apostolskie 9:11); spędził tam dzieciństwo i powrócił tam na jakiś czas nawet po nawróceniu (Dzieje Apostolskie 9:30); dołączył do niego tam Barnaba (Dzieje Apostolskie 11:25). Data ta może być początkiem wspólnoty chrześcijańskiej w Tarsie. Było to biskupstwo o wielkim znaczeniu, a biskupi byli już w epoce apostolskiej, począwszy od Jazona, ucznia Pawła (Rz 16,21) i jego następcy Urbana; wśród znanych nazwisk znalazł się Helenus (252-269), który w różnych okresach udawał się do Antiochii w czasie sporu z Pawłem z Samosaty . Cyprian z Kartaginy nie chciał być z nim w komunii. Następnie byli to Atanazy (męczennik w 259 r.), Klino Lupus (314-325), który był obecny na soborze w Ancyrze w 314 r., Teodor (w Nicei), Antoniusz (ariański) i Sylwan (przywódca homoiusjan, ale zdetronizowany po soborze w Konstantynopolu [360], zmarł prawdopodobnie w 371 r.). Bazyli z Cezarei martwił się podziałami we wspólnocie Tarsu . Potem pojawił się wielki egzegeta Diodor (379-392), który był obecny na soborach w Antiochii i Konstantynopolu (381), Falerus (394), Dositheus (415), Marianus, Helladius (431-434), który został zdetronizowany na soborze w Efezie i zwrócił się do papieża w 433 r., Teodor (449-451), Pelagiusz (458), Nestor (489), Synklecjusz (530), Piotr (553) i Teodor (680). W VI w. biskupstwo w Tarsie miało siedmiu biskupów sufraganów i było zależne od patriarchatu Antiochii. Podczas prześladowań miało wielu męczenników, wśród których byli Pelagia, Bonifacy, Marianus, Diomedes i Juliatta oraz jej syn Kurikus, pochodzący z Ikonii. Podczas Wielkiego Prześladowania wielu chrześcijan zostało deportowanych do kopalni Cylicji (Eus., Męczennicy Palestyny 10,1-2). Tars znalazł się pod panowaniem Arabów w VII w., około 660 r. W X w. Ormianie ustanowili tam jedną ze swoich siedzib biskupich.

TACJAN (połowa II w.): Pisarz chrześcijański, katalogowany wśród Apologetów. Pochodzenia wschodniego (mówił o sobie, że "urodził się w kraju Asyryjczyków" [Disc. 42]), to znaczy w prawdziwej i właściwej Mezopotamii lub, ogólnie rzecz biorąc, w Syrii, ale z wykształceniem hellenistycznym. Po różnych podróżach i perypetiach wszelkiego typu natknął się na Pisma Chrześcijan i nawrócił się. Był przyjacielem Justina, którego uważał za swojego ucznia i był uważany (przynajmniej w pierwszych dniach po nawróceniu); wraz z Justynem był zamieszany w spór z cynickim filozofem Krescensem, który odpłacił obu mężczyznom groźbą śmierci . Jego Rozprawa do Greków (Lo,goj pro.j {Ellhnaj) - jedyne jego dzieło, które przetrwało, ponieważ zostało pierwotnie przekazane w kompendium greckich apologetów sporządzonym przez Aretasa z Cezarei (w którym jednak arkusze zawierające dzieła Tacjana zostały później utracone: zachowały się jednak dokładne kopie) - jest gwałtowną polemiką przeciwko całej kulturze Greków, zmieszaną z obroną idei chrześcijańskich, które są w ten sposób przedstawione z apologetycznymi celami. Data powstania jest niepewna: według kilku punktów widzenia należy ją umieścić między 155 (bardzo blisko jego nawrócenia na chrześcijaństwo) a 170 (ostatnie, choć niejasne, informacje o jego działalności). Tacjan oskarżył Greków o uzależnienie od kultur barbarzyńskich, chociaż jedynym wynalazkiem Greków była filozofia, którą Tacjan potępia w osobie jej przedstawicieli, filozofów, którzy popadają w sprzeczności i wygłaszają kazania w najbardziej głupi sposób, nawet jeśli sam wówczas szeroko odwołuje się do instrumentów pojęciowych, które pierwotnie były filozoficzne (głównie stoickie). Nigdy nie wspomina chrześcijaństwa ani chrześcijan z nazwy, ponieważ jego celem nie jest porównanie dwóch religii, ale sposoby widzenia prawdy i życia, a zatem etyki osobistej i społecznej. Jako mówca, dobrze wyposażony w najbardziej wyrafinowane sofistyczne zarzuty do tego stopnia, że drażnił swoich oponentów polemiczną subtelnością i agresywnością, pozornie przedstawiał się jako "barbarzyńca", bogaty w tę mądrość, którą Grecy jednak wyśmiewali, mądrość, którą w rzeczywistości należy utożsamiać z tradycją biblijną. W ten sposób Tacjan zjednoczył wschodni nacjonalizm, chrześcijańską wiarę, niespokojne spekulacje teologiczne, nieprzejednaną polemikę, sarkazm i pogardę dla swoich oponentów. Jak wynika z Rozprawy do Greków, wydaje się, że był człowiekiem gwałtownego charakteru, namiętnym, często mrocznym, aspirującym do formułowania myśli, które mają być oryginalne, nawet poprzez nagromadzenie argumentów, które nie zawsze są spójne. Jego teologia miała, ze względu na pewne cechy, starożytny charakter (żydowsko-chrześcijański); w odniesieniu do innych aspektów antycypowała lub odzwierciedlała radykalne, niemal gnostycystyczne tendencje. Po gwałtownej polemice otwierającej przeciwko kulturze intelektualnej Greków, a zwłaszcza filozofowie (rozdz. 1-3), Tacjan podsumowuje chrześcijańską koncepcję Boga (rozdz. 4), relację Boga-Logosu i stworzenie materii (rozdz. 5), naukę o zmartwychwstaniu, konsekwencję boskiej wszechmocy (rozdz. 6), stworzenie istot anielskich (rozdz. 7) i upadek aniołów i protoplaentów, co doprowadziło do wprowadzenia bałwochwalstwa i astrologii (rozdz. 8). Po polemicznej przerwie przeciwko bałwochwalstwu, Tacjan przechodzi do omówienia tematu demonologii, pneumatologii, psychologii i soteriologii (rozdz. 9-16), zgodnie ze schematem teologicznym, który może wydawać się dziwny, ale który w rzeczywistości jest spójny dla tamtych czasów i którego ślady można nadal znaleźć nawet w De Principiis Orygenesa. Ta ekspozycja jest spowodowana ciągłymi polemicznymi atakami na różne poglądy Greków i kontynuuje oskarżanie, jako o demoniczne pochodzenie, używania narkotyków, leków, widowisk, pogańskich zachowań moralnych i ich reżimów politycznych (rozdz. 17-28). W całej tej sekcji widoczny jest wpływ żydowskiej literatury apokryficznej (zwł. Księgi Henocha). Po kolejnym autobiograficznym interludium (rozdz. 29-30) Tacjan rozwija dwa argumenty. Pierwszy dotyczy moralnej wyższości "chrześcijańskiej (lub "barbarzyńskiej") filozofii", która była sprzeczna z rozwiązłością Greków, co zostało zademonstrowane przez niski poziom moralny ich najsłynniejszych mężów, przez ich dzieła sztuki, które były wulgarnie niemoralne (katalog posągów) i przez ich mitologiczne opowieści, które nauczały niemoralności i psuły młodzież (rozdz. 31-35). Drugi argument, szeroko rozwinięty w drugiej części Rozprawy (rozdz. 36-41), to tak zwany argument chronologiczny, mający na celu udowodnienie, że barbarzyńcy (czyli Żydzi, a po nich chrześcijanie), ponieważ sięgają czasów Mojżesza, są wcześniejsi w czasie, a zatem są starsi i bardziej autorytatywni niż Grecy. Pierwsze sięgają czasów Mojżesza, drugie Homera: na podstawie serii porównawczych obliczeń chronologicznych Tacjan, idąc w dużej mierze już utartą ścieżką żydowsko-aleksandryjskiej apologetyki, kończy wyższością - na podstawie ich większej starożytności - chrześcijan w stosunku do pogan. Rozprawa kończy się (rozdz. 42) wyznaniem wiary ("Znam Tego, który jest Bogiem i Jego stworzeniem") i wyzwaniem Tacjana, że jest gotowy na konfrontację z ideami swoich oponentów. Nowsze i bardziej oryginalne stanowiska teologiczne Tacjana to te, które odnoszą się do procesji Logosu, przedstawienia tematu zmartwychwstania i jego bardzo rozległego rozwoju demonologicznego. Ramy jego pneumatologii i jego kosmicznej koncepcji upadku aniołów są bardziej archaiczne. Ślady rygorystycznego ascetyzmu są zawarte w Rozprawie, chociaż trudno powiedzieć, czy odnoszą się już do właściwych stanowisk heretyckich. Po śmierci Justyna, jak mówi nam tradycja herezjologiczna , Tacjan oddzielił się od głównego nurtu Kościoła i zamiast tego skłaniał się ku enkratyzmowi; podkreślał swój pesymizm w odniesieniu do problemu upadku rodzaju ludzkiego do tego stopnia, że utrzymywał doktrynę potępienia Adama. Idee te zdawały się zbliżać go, przynajmniej w pewnym sensie, do idei, które były nie tylko enkratyczne, ale w rzeczywistości gnostyczne (ekonomia ST poddana Szatanowi lub nawet niższemu bogu). Tacjan napisał różne inne dzieła. Oprócz Diatessaronu - dzieła, które zapewniło mu większą sławę w kolejnych wiekach, zwłaszcza na Wschodzie - jeszcze przed Rozprawą napisał traktat O zwierzętach, który, pomimo nazwy, powinien być najprawdopodobniej rozprawą z antropologii naturalnej o silnie pesymistycznym wydźwięku. Poświęcił również inny dokument demonologii . Wyraźnie enkratycznym dziełem ascetycznym jest natomiast Doskonałość według Zbawiciela (Peri. tou/ kata. to.n Swth/ra katartismou/), którą cytuje i obala Klemens Aleksandryjski , w którym między innymi Tacjan zinterpretował słowa Pawła z 1 Kor 7:5 w tym sensie, że tylko powstrzymanie się od małżeństwa jednoczy z Bogiem, podczas gdy zwyczaj małżeństwa oznaczał komunię niewstrzemięźliwości i nierządu z diabłem. W tym traktacie Tacjan przedstawił Chrystusa jako wzór, który był dziewicą i człowiekiem powściągliwym (i ubogim), radykalnie przeciwstawiając nowego człowieka (Chrystusa, a wraz z nim chrześcijanina powściągliwego) staremu człowiekowi (Adamowi, który został z tego powodu potępiony). Tacjan ułożył również inny traktat zatytułowany Problemy, odnoszący się do trudnych pytań obecnych w świętych tekstach, których wyjaśnienie zaproponował jeden z jego uczniów, Rhodo. Mogło być tak (ale nie jest to pewne), że w tym dziele Tacjana znalazła dom nawet ta osobliwa egzegeza Rdz 1:3 (fiat lux), którą rozumiano jako błagalne żądanie Boga Stwórcy skierowane do najwyższego Boga, aby mogło być światło, interpretacja, która wydaje się mieć wyraźnie gnostycko-walentynianską orientację . Podobnie, opierając się na informacjach z późniejszego okresu (i nie do końca pewnych), Tacjan również zastąpił wino wodą w Eucharystii, co jest zgodne z przekonaniami enkratyckimi, które zabraniały używania wina. Spośród Pism Nowego Testamentu Tacjan odrzucił pewną liczbę listów Pawła; w niektórych pismach Pawła poprawił pewne wyrażenia , chociaż zaakceptował Listy Pasterskie. Według informacji podanych przez Epifaniusza, po powrocie na Wschód, Tacjan rozprzestrzenił swoje idee enkratyckie z Antiochii nad Dafne w kierunku Cylicyi, Pizydii i innych miejsc. Chociaż te ostatnie informacje mogą dotyczyć rozwoju ruchów enkratyckich, które były współczesne Epifaniuszowi (loc. cit.), informacje te mogą mieć pewne podstawy, biorąc pod uwagę fakt, że region ten był miejscem, w którym rozpowszechniło się najbardziej znane dzieło Tacjana, Diatessaron, i przez długi czas pozostawało ono oficjalnym tekstem ewangelii lokalnych kościołów.

TATWINE. Urodzony w Mercji, był księdzem w klasztorze Bredon, a następnie arcybiskupem Canterbury w latach 731-734, otrzymał paliusz od Grzegorza III w 733 i ustanowił prymat Canterbury nad York. Człowiek godny pochwały ze względu na swoje nauczanie i roztropność, dobrze obeznany ze Świętymi Pismami , Tatwine napisał Ars grammatica (Ars Tatuini), zainspirowany Etymologiae Izydora z Sewilli i Institutio de nomine Pryscjana, oraz 40 zagadek (Aenigmata) napisanych heksametrami, analogicznie do tych ułożonych przez Euzebiusza, opata Jarrow. Zmarł w 734

TANIEC: Popularny wśród pogan podczas widowisk i nabożeństw: z wygięciami i ruchami wirowymi w celu wywołania ekstazy (Apulieus, Metam. 7, 27) lub podczas uczt orgiastycznych, takich jak te na cześć bogini Syrii, którym towarzyszą pieśni religijne i muzyka instrumentalna (Lucian, Dea Syria 50). Wśród Żydów: na placach ("… nie ma różnicy między teatrem a synagogą") i w synagogach . Wśród heretyków: Melicianie (IV w.) tańczyli, śpiewając, klaszcząc w dłonie i dzwoniąc dzwonkami , pryscylianiści i manichejczycy robili to rozwiązle . Ojcowie Kościoła nie pochwalali używania w kościele ruchów tanecznych zaczerpniętych z teatru lub z pogańskiego, żydowskiego lub heretyckiego kultu. "Gdzie jest taniec, tam jest diabeł" . Tańce są jednak poświadczone na cześć męczennika Polientusa, pod koniec IV w. , a w Antiochii po śmierci Juliana, w kościołach i okręgach męczenników . Czy taniec kultowy pochodził z greckich misteriów czy z synagogi jest kwestią sporną. Dyrektywy kościelne nie były jednolite: być może na początku było to dozwolone, później zostało zakazane z powodu nieumiarkowania

TRADYCJA APOSTOLSKA: Zachowany częściowo w języku łacińskim, sahidyckim i bohairyckim koptyjskim, etiopskim i arabskim, a także niektóre fragmenty w języku greckim, z których należy zrekonstruować oryginalny tekst, ten "porządek kościelny" był powszechnie uważany, począwszy od początku XX w., za dzieło skomponowane przez Hipolita. Na tej podstawie miał on duży wpływ na reformy liturgiczne XX w. Po krótkim wstępie, w którym autor potwierdza, że celem pracy jest wspieranie tradycji w odpowiedzi na to, co autor postrzegał jako ignorancję tych, którzy przewodzili kościołom, dokument przechodzi do opisów zasad dotyczących wyborów i święceń biskupich (w tym anafory, którą biskup może odmawiać podczas święceń, z modlitwami o ofiarowanie innych pokarmów oprócz chleba i wina), dotyczących wyboru i święceń prezbiterów, diakonów i innych urzędów. Następnie opisano zasady obrzędów inicjacji, od wstępnego wyboru katechumenów do komunii nowo ochrzczonych. Na końcu znajduje się zbiór materiałów regulujących różne aspekty posługi religijnej, rytualne posiłki, prywatną modlitwę i naukę oraz zapewnienie i administrację cmentarza. Przypisanie dzieła Hipolitowi zostało ostatnio rygorystycznie zakwestionowane, a ostatnio Bradshaw i inni, którzy, choć uznali możliwość istnienia jądra w dziele, które sięga II w. n.e. Rzym, zakładają, że dokument był szeroko interpolowany w IV w. Stewart-Sykes, opierając się jednak na pracy Brenta, potwierdził tradycyjne przypisanie w bardziej niuansowy sposób, sugerując, że wysiłek redakcyjny, któremu dokument wydaje się podlegać, miał miejsce w kontekście szkoły Hipolita. Utrzymuje, że starożytny rzymski zakon, który zawierał instrukcje dotyczące chrztu i rytualnych posiłków, został rozszerzony o dodanie na początku wskazówek dotyczących święceń, z innym interpolowanym materiałem na temat modlitwy i instrukcji w sekcji dotyczącej rytualnych posiłków, i że ten tekst został dodatkowo rozszerzony, gdy szkoła Hipolita zjednoczyła się z innymi rzymskimi wspólnotami chrześcijańskimi przed śmiercią papieża Poncjana. W każdym razie praca jest "żywą literaturą" i nie należy jej bezkrytycznie uważać za opis rzymskiej liturgii III w. Jeśli jednak Brent i Stewart-Sykes mają rację, jest to mimo wszystko kluczowy dokument dla zrozumienia powstania biskupstwa rzymskiego pod koniec II i na początku III w., ponieważ między wierszami pracy można rozpoznać ustanowienie monobiskupstwa, z wynikającą z tego redefinicją roli prezbitera z patronatu na nauczanie pod autorytetem biskupa. Jednocześnie, ze względu na wykorzystanie starego Grundschriftu, dzieło to można uważać za zawierające informacje liturgiczne o wiele starsze, niż dotychczas sądzono.

TAJEMNICA SAKRAMENTALNA : Rozwój sakramentu pokuty we wczesnym kościele wkrótce doprowadził do zrozumienia konieczności zachowania tajemnicy w spowiedzi z ukrytych grzechów. Orygenes (początek III w.) mówił o spowiedzi z ukrytych win, która nie wymaga automatycznie późniejszej publicznej spowiedzi . Na początku IV w. Afraates w swoim siódmym traktacie zakazał kapłanom ujawniania grzechów wyjawianych im przez penitentów. Paulinus z Mediolanu w Vita s. Ambrosii 39 ujawnia, że biskup Mediolanu rozmawiał tylko z Bogiem o wyznawanych mu grzechach, pozostawiając w ten sposób swoim następcom dobry przykład. Z tego samego Ambrożego jasno wynika, że nie wszystkie grzechy muszą być publicznie ujawniane, co oznaczało spowiedź, która pozostawała tajna. Augustyn z Hippony dał świadectwo praktyce Kościoła północnoafrykańskiego na początku V w. stwierdzając, że jeśli nie karci publicznie niektórych grzeszników, to czyni to, ponieważ pragnie się nimi zająć, a nie ich oskarżać. W Historia Ecclesiae Sozomen (początek V w.) stwierdził, że urząd księdza penitencjarnego w Konstantynopolu został ustanowiony w taki sposób, aby pozwolić grzesznikowi na tajną spowiedź, a także publiczną, i że penitencjarz został wybrany właśnie ze względu na jego powściągliwość i dyskrecję. Papież Leon Wielki (440-461) wykorzystał okazję, aby upomnieć biskupów Kampanii, ponieważ wbrew regule otrzymanej z czasów apostolskich, upubliczniali grzechy swoich penitentów . Ustawodawstwo Soboru w Tovina (Armenia, ok. 527) przeciwko kapłanom, którzy naruszyli tajemnicę sakramentalną wydaje się być pierwszym ustawodawstwem w tym względzie, co wskazuje, że na początku VI w. fakt, że tajemnica sakramentalna nabrała wówczas mocy prawnej. Późniejszy rozwój praktyki prywatnej spowiedzi w kościele potwierdził to, co już stało się prawem.

TAJEMNICA: Nawet jeśli etymologiczne wyjaśnienia musth,rion pozostają niejasne, podstawowe znaczenie greckiego słowa dotyczy tajemnicy, która ma być ukryta i która ma być pokazana tylko wtajemniczonym. W tym sensie słowo to można znaleźć przede wszystkim w tak zwanych religiach misteryjnych. Platon jednak zastosował język tajemnicy do koncepcji inicjacji w najgłębsze prawdy filozofii. Jednak pierwsze chrześcijańskie użycie musth,rion nie wywodzi się z tego podwójnego znaczenia. Zamiast tego wyrasta z apokaliptycznego judaizmu, w którym musth,rion odnosi się do niebiańskich rzeczywistości, które mają zostać objawione pod koniec wieków, ale przekazane z wyprzedzeniem wizjonerowi. Tak więc w corpus paulinum termin ten odnosi się do zbawczego planu boskiej wiedzy, ukrytej w minionych wiekach, objawionej w Chrystusie, ogłoszonej przez apostołów i w pełni zamanifestowanej w parousia Pana. To "Pawłowe" znaczenie, nawet jeśli sprowadzone do pojedynczego wydarzenia z życia Jezusa, stało się stale obecne w teologii patrystycznej. Istnieje również duży stopień zależności od "sensu egzegetycznego". W tej koncepcji wydarzenia i postacie ST, jako wyprzedzające urzeczywistnienia zbawczego celu Boga, są tajemnicami, typami i figurami leżących u podstaw rzeczywistości Chrystusa i Kościoła. Dzieje się tak po raz pierwszy w Justynie Męczenniku, który wprowadza tę koncepcję do ram swojej teologii, w której historią kieruje Logos Boga. To użycie znajduje najlepszy wyraz u Orygenesa, dla którego wszystko w stworzeniu i historii (przede wszystkim Pisma, a następnie wcielenie i Kościół) jest symbolem i tajemnicą Logosu. Począwszy od Justyna, pogańskie tajemnice pojawiają się w literaturze, początkowo w całkowicie negatywnym sensie jako imitacja chrześcijańskich obrzędów. Dopiero w IV w. to szczególne znaczenie rytuału otrzymało pozytywną ocenę. Atanazy, a przede wszystkim Cyryl Jerozolimski i późniejsi ojcowie Kościoła, zastosowaliby to do obrzędów chrześcijańskich i rzeczy konsekrowanych, zwłaszcza Eucharystii. Jan Chryzostom dostarczyłby dalszych odcieni znaczenia za pomocą "ogromnej" tajemnicy. Ten sam wzór znajdujemy w ps.-Dionizjuszu. Począwszy od Klemensa Aleksandryjskiego, specyficznie filozoficzne znaczenie wkracza do teologii chrześcijańskiej. W miarę upływu czasu język tajemnicy staje się sposobem opisywania duchowego wznoszenia się duszy ku wizji transcendentnego Boga. Chociaż inne warstwy znaczenia mają tendencję do wtrącania się, to rozwijające się poczucie tajemnicy nie wskazuje już tylko na tajne nauczanie, ale także na niewyrażalną prawdę Boga, którą można poznać tylko poprzez łaskawe objawienie Boga. Widać to najwyraźniej u Grzegorza z Nyssy, który wyłożył najbardziej rozbudowaną doktrynę tajemnicy. Na koniec warto zauważyć, że wielopoziomowe znaczenie terminu musth,rion jest zasadniczo pomijane w łacińskich przekładach mysterium i sacramentum.

TRADYCJA MANUSKRYPTU: Żadne dzieło okresu patrystycznego nie dotarło do nas w formie oryginału, tj. dokumentu skopiowanego lub zrewidowanego przez autora. Między oryginałem a nami tekst był przekazywany poprzez kolejne kopie, cytowania innych autorów, adaptacje lub tłumaczenia. Rekonstrukcja różnych faz tego procesu przekazu, umieszczenie ich w najogólniejszym kontekście historycznym, ma na celu spisanie historii tekstu. Głównym kanałem przekazu jest zbiór kopii MS samego tekstu lub bezpośrednia tradycja MS. Badanie tradycji MS ma na celu rekonstrukcję, na podstawie zachowanych kopii, tekstu, który jest jak najbardziej zbliżony do oryginału; wymaga to szeregu technik opracowanych i udoskonalonych w ciągu prawie dwóch wieków teoretycznych dyskusji i praktycznych zastosowań. Recensio, gromadząc wszystkie źródła, rekonstruuje wzajemną relację zależności; w tym celu wykorzystuje się materialne dowody zależności lub niezależności (wiek kopii, uszkodzenia, źle umieszczone strony), a także błędy (modyfikacje oryginalnego tekstu), które stopniowo wprowadzano do tekstu w miarę oddalania się od oryginału. Podejmowana jest również próba stworzenia drzewa genealogicznego kopii (stemma codicum); reguły logiczne pozwalają na eliminację źródeł pozbawionych wartości, stopniowo docierając do tekstu, który jest możliwie najbliższy oryginałowi. W terminologii recensio zazwyczaj nie dochodzi się do idealnej konstrukcji tekstu autora; wprowadza się wówczas ocenę krytyczną (emandatio w szerokim znaczeniu): na podstawie kontekstu, języka i stylu autora dokonuje się wyboru spośród wariantów, których recenzja nie wskazała, że należy wyeliminować, i próbuje się, poprzez domysły, poprawić tekst tam, gdzie zakłada się, że nadal jest wadliwy. Klasyczne reguły stemmatyczne trudno stosować w przypadku dużej liczby kopii, gdy wiele z nich zostało przygotowanych lub poprawionych, często wielokrotnie, na podstawie więcej niż jednego oryginału (contaminatio), tj. gdy autor opublikował kilka wydań swojego dzieła lub gdy kopiści swobodnie przerobili tekst do tego stopnia, że stworzyli kilka jego wersji. W rzeczywistości wszystkie te przypadki są często spotykane w przypadku tekstów z epoki patrystycznej. Ogromna liczba biblijnych rękopisów wymaga odpowiedniej analizy, tym bardziej że zanieczyszczenie poważnie komplikuje sprawę; w takich przypadkach należy oczekiwać prawdziwego postępu przy użyciu komputerowego przetwarzania i powiązanych metod. Wiemy lub mamy powody sądzić, że autorzy tacy jak Augustyn z Hippony, Atanazy z Aleksandrii i Grzegorz z Nyssy wprowadzili do obiegu ulepszone wersje tekstu, który został już opublikowany. Teksty hagiograficzne, zwłaszcza gdy nie są poparte autorytetemwielkiego nazwiska, były dostosowywane do gustu chwili. Traktaty dogmatyczne były często poddawane przez różne strony tendencyjnym modyfikacjom: dzieła niezgodne z oficjalną doktryną były celowo tłumione lub, jeśli zostały wystarczająco skopiowane, zaginęły (tak było w przypadku licznych autorów przednicejskich); inne, w końcu, były zachowywane w mniej lub bardziej zmodyfikowanych formach (np. Ireneusz i duża część prac Orygenesa). Krótko mówiąc, zgodnie z tym przypadkiem, redaktorzy stają przed pytaniami różnego typu: starają się je rozwiązać, rekonstruując w możliwie najbardziej szczegółowy sposób różne fazy historii tekstu, który badają. Rękopisy są grupowane według ich pochodzenia i wstawiane do kontekstu kulturowego, w którym powstały: pozwala to uwzględnić pewne szczegóły tekstowe, wyjaśnić ich genezę i docenić ich wartość. Historia doktryn, języka i stylów literackich ujawnia przeformułowania i istnienie rewizji oraz pozwala na ich kontekstualizację w konkretnych okolicznościach. W przypadku autorów greckich badanie starożytnych wersji, zwłaszcza syryjskich, pozwala dotrzeć do wcześniejszej tradycji niż pozwalają na to bezpośredni świadkowie. Historia tekstu tak rozumiana, jednocześnie szczegółowa i konkretna, może wnieść istotny wkład do historii kultury, o zróżnicowanym środowisku i różnej mentalności.

Trend spadkowy: rynek spada. Nazywany również "niedźwiedzim"

Trend: trend może być niedźwiedzi, byczy lub neutralny.

Trend wzrostowy: rynek rośnie. Nazywany również "byczym".

Testowanie wsteczne: testowanie różnych pomysłów i hipotez z wykorzystaniem historycznych informacji i danych, aby sprawdzić, czy pomysł "zrobił to, czego się spodziewaliśmy".

TRĘDOWATY (ikonografia): Ikonografia dotycząca uzdrowienia trędowatych wydaje się prawie nieistniejąca, lub co najmniej trudna do zidentyfikowania, biorąc pod uwagę, że tak jak w przedstawieniach Hioba, skutek ran wywołanych chorobą nie jest wyrażony w sposób metaforyczny, a także dlatego, że w tych scenach wydarzenie jest pokazane z uzdrowieniem już dokonanym, nawiązując oczywiście do przezwyciężenia nie tylko fizycznej, ale i duchowej niedoskonałości. Jednakże niektóre malowidła w katakumbach Rzymu zostały zinterpretowane w tym sensie: dwa na cmentarzu św. Marcelina i Piotra, jeden w hypogeum Nunziatelli (Wp 74,2), jeden w Domitilli i jeden w anonimowym hypogeum Via Latina. Wszystkie te malowidła można umiejscowić w okresie od końca III w. do połowy IV w. Spośród nich tylko w przypadku Nunziatelli ta lektura wydaje się dopuszczalna, jeśli odniesiemy ją do fragmentu ewangelii, który przypomina incydent, w którym jeden z dziesięciu uzdrowionych trędowatych powraca, aby złożyć dziękczynienie; w tej scenie, w istocie, klęczący mężczyzna z podniesionymi rękami jest widoczny obok Chrystusa. Nie wydaje się natomiast, aby cud ten miał zostać rozpoznany na jednej z polichromowanych płyt zachowanych w Museo Nazionale Romano, jak przypuszcza Wilpert . Epizod ten jest wyrażony w sposób bardziej przejrzysty i zdefiniowany w kości słoniowej i miniaturach z V w.; zobacz przykład wyjaśniający w dyptyku zachowanym w Londynie

TRASY: Chrześcijański zwyczaj pielgrzymowania do Miejsc Świętych kontynuował hebrajski zwyczaj pielgrzymowania do grobów proroków w Palestynie. Ośrodkami chrześcijańskiego pielgrzymowania były sanktuaria terra sancta i groby męczenników w kościołach i katakumbach Rzymu , ale istniały miejsca pielgrzymkowe w całym świecie chrześcijańskim. Tylko pielgrzymi przybywający z daleka potrzebowali pisemnych tras. Począwszy od IV w. podróże mnożyły się, dając początek specyficznemu gatunkowi literackiemu: przewodnikom turystycznym i pamiętnikom, które mają szczególne zainteresowanie paleo-chrześcijańską topografią. W tej literaturze należy odróżnić opisy czysto geograficzne (onomastyk Euzebiusza z Cezarei z lat 290. ; Tabula Peutingeriana, redagowana od II do V w.; mapa mozaikowa Madaby z końca VI w.; Ravennatis Anonymi Cosmographia z VII w.; inne pisma z okresu bizantyjskiego) od dzieł o charakterze bardziej hagiograficznym (Prudentius, Perist. [CPL 1443]; Paulinus z Noli i Venantius Fort., Carmina , w których informacje o charakterze topograficznym są drugorzędne.

1. Łacińskie trasy palestyńskie. Autentyczne trasy: (1) Itinerarium anonymum Burdigalense z 333 r. (2) Itinerarium seu Peregrinatio ad loca sancta Egerii z lat 381-384. (3) List 108, w którym Jerome opisuje w 404 r. podróż, którą odbył razem z Paulą w 385 r. (4) Anonimowy pisarz, w przeszłości zwany Antoninusem z Piacenzy (lub Antoninusem Placencjuszem), odbył podróż z kilkoma towarzyszami około 570 r.; opisał to w swoim Itinerarium. Istnieją dwie jego wersje: w obu podróż zaczyna się w Konstantynopolu i nagle zatrzymuje się nad Eufratem. Opisy terenów wiejskich i tras zostały skompilowane z pism wcześniejszych autorów: (5) De situ Hierosolymae Eucheriusa, które z pewnością zależy od Hieronima i Ps.-Hegesippusa; jeśli autora należy utożsamić z Hegesippusem z Lyonu, dzieło można datować na lata 444-450; w przeciwnym razie można je datować na około połowę VII w. (6) De situ Terrae Sanctae z lat 518-ok. 530, przypisywane rękopisowi pewnego Teodozjusza, o którym uważa się, że był pochodzenia afrykańskiego, ponieważ nazywa arian Wandalami. (7) Breviarius de Hierosolyma z początku VI w. (8) De locis sanctis, irlandzkiego opata Adamnana z Iony (ok. 624-704), napisane ok. 687-688, który opowiada o podróży biskupa Galii o imieniu Arculf przed 680 r., porównując jego relacje z innymi wcześniejszymi pismami na temat Ziemi Świętej. (9) De locis sanctis Czcigodnego Bedy, zredagowane około 702-703 r., wykorzystujące podobne dzieła Hieronima, ps.-Hegesippusa, Adamnana i niewątpliwie również ps.-Eucheriusa, jest opisem całego Bliskiego Wschodu, w tym Konstantynopola.

2. Greckie trasy Palestyny. Greckie trasy Ziemi Świętej zaczynają się od trasy Epifaniusza Hagiopolitesa z VIII-IX w.

3. Trasy rzymskie. (1) Depositiones episcoporum et martyrum z 336 r.; nie są to trasy w ścisłym tego słowa znaczeniu; jednak lokalizacje grobów papieży i męczenników są w nich podane, a z tego powodu były przydatne również dla pielgrzymów. (2) Notatka o olea sanctorum martyrum prezbitera Jana, który na zlecenie bawarskiej królowej Teodeliny, za pontyfikatu Grzegorza Wielkiego, zebrał relikwie w Rzymie. Nie jest to plan podróży, ale lista ampułek zawierających olej pobrany z grobów rzymskich męczenników. (3) Cymiteria totius Romanae urbis z początku VII w., która opisuje tylko 17 katakumb znanych w tamtym czasie. (4) Notitia ecclesiarum urbis Romae, prawdopodobnie napisana między 625 a 649 r. (n. 36-43, środek VIII w.); wspomniane kościoły to podmiejskie kościoły męczenników, klasyfikowane zgodnie z ruchem wskazówek zegara wg. do ulic, które flankują, od Porta Flaminia do Via Cornelia. Na początku dodano pojedynczy kościół miejski, kościół św. Jana i Pawła. (5) De locis sanctis martyrum, zredagowane między ok. 635 a 645 r., wymienia sanktuaria poświęcone męczennikom, zaczynając od Via Cornelia, od grobu Piotra, w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara; dzieło uzupełnia lista 21 kościołów miejskich. (6) Itinerarium Malmesburiense, datowane na ok. 648-682 r., wstawione przez Wilhelma z Malmesbury w jego Deeds of the Kings of England. W tym dziele również lista zaczyna się od Porta Cornelia, ale normalnie postępuje zgodnie z ruchem wskazówek zegara. (7) Itinerarium Einsidlense, napisane po 687 r. (ostatnia część, Descriptio murorum, pod Hadrianem I [772-795]), nazwane tak od rękopisu, w którym się zachowało (Einsiedeln 326, IX-X w.). Zawiera różne dokumenty o charakterze epigraficznym i historycznym, ważne dla historii Rzymu; zbiór datowany jest na VIII w.

Trzymanie rąk: Ślub w stylu wiccańskim, pogańskim lub cygańskim.

Talizman: Przedmiot, taki jak kryształ ametystu, rytualnie naładowany mocą przyciągającą określoną siłę lub energię do jego właściciela. Porównaj z amuletem.

Tradycja, Wiccan: Zorganizowana, ustrukturyzowana, specyficzna podgGrupa, zazwyczaj inicjacyjna, często z unikalnymi praktykami rytualnymi. Wiele tradycji ma własne Księgi Cieni i może, ale nie musi, uznawać członków innych tradycji za wiccańskich. Większość tradycji składa się z wielu kowenów oraz praktykujących samotnie.

Trilithon: Kamienny łuk wykonany z dwóch pionowych płyt, z których jedna leży na nich. Trilithon jest obecny w Stonehenge, a wizualizacja kręgu znajduje się w Księdze Cieni Stojących Kamieni.

Towarzystwo Światowej Międzybankowej Telekomunikacji Finansowej : organizacja międzynarodowa, która umożliwia szybką wymianę płatności między bankami a domami maklerskimi na skalę światową. Skrót SWIFT

tereny wtórne : rzeczownik w liczbie mnogiej mniej cenne tereny komercyjne. Porównaj najlepsze strony

tajny : celowo ukrywany przed ludźmi lub o którym wiele osób nie wie.

tajne głosowanie : wybory, w których wyborcy głosują tajne

tajne rezerwy : liczba mnoga rezerwy, które są nielegalnie przechowywane ukryte w bilansie firmy, w przeciwieństwie do "ukrytych rezerw", których po prostu niełatwo zidentyfikować

trybunał ds. czynszów : sąd, który może orzec, czy czynsz jest zbyt wysoki lub zbyt niski

tempo produkcji : szybkość, z jaką towary są wytwarzane. Nazywana również wskaźnikiem produkcji

tantiemy : pieniądze płacone wynalazcy, pisarzowi lub właścicielowi ziemi za prawo do korzystania z ich własności, zazwyczaj określony procent sprzedaży lub określona kwota od sprzedaży.

telefon publiczny : telefon publiczny, który działa po wrzuceniu monet

terminal punktu sprzedaży : elektroniczna kasa , terminal w kasie, który rejestruje transakcje i ruchy magazynowe automatycznie po zakupie towaru. Skrót Terminal POS

trucizna : działanie podejmowane przez firmę w celu uczynienia się mniej atrakcyjnym dla potencjalnego przejęcia. KOMENTARZ.W niektórych przypadkach kadra zarządzająca firmy uchwala sobie wyjątkowo wysokie odprawy, jeśli przejęcie się powiedzie; lub firma zaciąga duże pożyczki i przekazuje je akcjonariuszom w formie dywidend, przez co poziom zadłużenia firmy jest niedopuszczalnie wysoki.

Taryfa ochronna: taryfa, która ma na celu zakazanie importu, aby uniemożliwić mu konkurowanie z produktami lokalnymi

tymczasowy : tymczasowy, nieostateczny ani stały

tymczasowo: nieostateczny

tempo produkcji : to samo co tempo produkcji

towary pierwotne : liczba mnoga produkty rolne uprawiane w dużych ilościach, np. kukurydza, ryż lub bawełna

teoria portfela : podstawa zarządzania portfelem inwestycji, tj. połączeniem bezpiecznych akcji i bardziej ryzykownych jedynki

teraźniejszość : 1. dzieje się teraz 2. być obecnym, gdy coś się dzieje

transakcja : umowa biznesowa, romans lub kontrakt 2. kupować i sprzedawać

sprzedaż w trudnej sytuacji: sprzedaż towarów po niskich cenach w celu spłaty długów spółki

trudność: czynność odebrania czyjegoś mienia w celu spłaty długów

sprzedaż w trudnej sytuacji: sprzedaż towarów po niskich cenach w celu spłaty długów spółki

trudniony: doświadczający trudności ekonomicznych lub finansowych

towary w trudnej sytuacji: towary amerykańskie sprzedawane tanio w celu spłaty długów spółki

tuzin: dwanaście

towary podlegające ocleniu: towary, od których należy uiścić cło

towary z opłaconym cłem: towary, od których cło zostało opłacone

Trybunały Finansowe i Podatkowe : zbiorcza nazwa czterech trybunałów utworzonych w 2006 r. w celu rozpatrywania odwołań od decyzji HM Customs and Excise oraz Inland Revenue oraz orzekania w sprawach związanych z niektórymi decyzjami Financial Services Authority i Pensions Regulator

twardość : fakt stabilności przy określonej cenie lub prawdopodobnie wzrost twardości dolara na giełdach walutowych

transakcja walutowa : zakup lub sprzedaż waluty obcej

transfer walutowy : wysyłanie pieniędzy z jednego kraju do drugiego

transakcje terminowe : czynność kupna lub sprzedaży towarów terminowo

teoria efektywnego rynku : teoria, że ceny funkcjonujące na danym rynku odzwierciedlają wszystkie znane informacje o rynku i dlatego uniemożliwiają osiągnięcie anormalnych zysków

transakcje walutowe : kupowanie i sprzedaż waluty obcej

Traktat z Maastricht: traktat podpisany w 1992 r., który określa zasady Unii Europejskiej i kryteria konwergencji dla państw pragnących przystąpić do UGW

trendy rynkowe: stopniowe zmiany zachodzące na rynku

termin zapadalności : 1. trzeci etap cyklu życia produktu, kiedy produkt jest już dobrze znany na rynku, choć nie cieszy się już rosnącą sprzedażą, po czym prędzej czy później zaczyna podupadać. 2. moment, w którym coś staje się wymagalne lub kwota spłaty płatna w terminie zapadalności kwota otrzymana przez ubezpieczonego w momencie zapadalności polisy

test środków: badanie zarobków danej osoby w celu sprawdzenia, czy kwalifikuje się ona do świadczeń państwowych

test środków: sprawdzający, ile ktoś ma oszczędności i aktywów.

tryb : rzeczownik sposób robienia czegoś tryb płatności ,sposób dokonywania płatności, np. gotówką lub czekiem

towarzystwo ubezpieczeń wzajemnych : firma należąca do posiadaczy polis ubezpieczeniowych. Nazywana również spółką wzajemną

trybunał arbitrażowy ds. przemysłu : sąd, który rozstrzyga spory pracownicze

towarzystwo ubezpieczeniowe : firma, której działalność polega na ubezpieczeniach

termin pośredni: okres jednego lub dwóch lat

trust inwestycyjny: spółka, której akcje można kupić na giełdzie i której działalność polega na zarabianiu pieniędzy poprzez kupowanie i sprzedawanie akcji i udziałów

tap : to samo co tap stock, czasownik oznaczający uzyskanie finansowania poprzez pożyczkę od inwestorów, pożyczkodawców itp.

taper , tapering relief : nowy system obniżania podatku od zysków kapitałowych płatnego przy sprzedaży akcji, w zależności od czasu ich posiadania

tap stock : akcje rządowe emitowane bezpośrednio do Banku Anglii w celu sprzedaży inwestorom

KOMENTARZ: Akcje rządowe są zazwyczaj emitowane w transzach na sprzedaż w drodze przetargu, ale niewielkie ilości są przechowywane jako "akcje tap stock" do bezpośredniej sprzedaży inwestorom; termin ten stosuje się do wszystkich akcji rządowych sprzedawanych w ten sposób.

TARGET : system utworzony przez Europejski Bank Centralny w celu obsługi płatności transgranicznych między państwami członkowskimi UE. Pełna nazwa: Transeuropejski Zautomatyzowany Ekspresowy Transfer Rozliczeń Brutto w Czasie Rzeczywistym. system rozliczeń brutto w czasie rzeczywistym

taryfa : stawka opłaty za coś, np. prąd, pokoje hotelowe lub bilety kolejowe

tie: wiązać coś z czymś.

tie in: łączyć polisę ubezpieczeniową z kredytem hipotecznym

tie up: 1. wiązać coś lub mocno coś spinać. 2. Inwestować pieniądze w jeden sposób, tak aby nie można ich było przeznaczyć na inne inwestycje.

trzy czwarte: 75%

trzeci kwartał: okres trzech miesięcy od lipca do września

Threadneedle Street: ulica w City of London, gdzie mieści się Bank Anglii. Starsza Pani z Threadneedle Street

trzeci : jedna część czegoś podzielona na trzy części

TESSA : zwolnione z podatku specjalne konto oszczędnościowe

terms of trade : stosunek cen importowych danego kraju do cen eksportowych

termin CD : certyfikat depozytowy, którego termin zapadalności wynosi ponad dwanaście miesięcy

tenge : rzeczownik jednostka walutowa używana w Kazachstanie.

tenor : okres ważności instrumentu finansowego, od momentu jego zaciągnięcia do daty zapadalności.

termin: 1. okres, w którym coś jest prawnie ważne . 2. część roku akademickiego lub uniwersyteckiego

T-bill : w USA to samo co bony skarbowe (nieformalnie)

T-bond /: rzeczownik to samo co obligacje skarbowe

teaser, teaser ad : reklama, która podaje podstawowe informacje o produkcie, aby przyciągnąć klientów, wzbudzając ich ciekawość i chęć dowiedzenia się więcej

teaser rate : szczególnie korzystna stopa procentowa nowego produktu, stosowana w celu zachęcenia oszczędzających do przejścia na ten produkt. Zostaje ona zastąpiona standardową stopą procentową, gdy wystarczająca liczba subskrybentów w niego zainwestuje.

techniczny: 1. odnoszący się do konkretnej maszyny lub procesu. 2. odnoszący się do wpływów wewnątrz rynku

tabela : 1. diagram lub tabela 2. lista liczb lub faktów przedstawiona w kolumnach

Tabela A : wzorcowy statut spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określony w Ustawie o spółkach z 1985 r.

Tabela B : wzorcowy statut spółki z ograniczoną odpowiedzialnością określony w Ustawie o spółkach z 1985 r.
v Tabela C : wzorcowy statut i umowa spółki określone w Ustawie o spółkach z 1985 r. dla spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nieposiadającej kapitału zakładowego

Tabela D : wzorcowy statut i umowa spółki publicznej z kapitałem zakładowym z ograniczoną odpowiedzialnością, określonym w Ustawie o spółkach z 1985 r.

Tabela E : wzorcowy memorandum i statut spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością z kapitałem zakładowym, określone w Ustawie o spółkach z 1985 r.

tabelaryczny : w formie tabelarycznej ułożony w tabeli

tabulować : umieścić coś w tabeli

tabulacja : układ cyfr w tabeli

tabulator : funkcja komputera, która automatycznie ustawia słowa lub cyfry w kolumnach

tael : miara wagi złota, używana na Dalekim Wschodzie (= 1,20 uncji/38 g)

tail : 1. różnica między ceną kupna a najniższą akceptowalną ceną amerykańskich bonów skarbowych 2. liczby po przecinku (w notowanej cenie obligacji)

taka : jednostka monetarna używana w Bangladeszu

take : 1. pieniądze otrzymane w sklepie. 2. zysk z jakiejkolwiek sprzedaży ;czasownik 1. otrzymywać 2. wykonywać czynność 3. potrzebować czasu lub ilości

take away: czasownik frazowy oznaczający usunięcie jednej liczby z sumy.

take off: czasownik frazowy 1. usunąć lub odliczyć coś. 2. zacząć szybko rosnąć.

take out: czasownik frazowy 1. usunąć coś. 2. opatentować wynalazek.

take over: czasownik frazowy 1. zacząć coś robić w zastępstwie kogoś innego. 2. przejąć firmę kupić przedsiębiorstwo, oferując odkupienie większości jego akcji

take up: czasownik frazowy oznaczający przyjęcie opcji, zaakceptowanie opcji, która została zaoferowana i wprowadzona w życie

take down : czasownik w języku amerykańskim oznaczający otrzymanie przydziału akcji

take-out: czynność usuwania kapitału, który pierwotnie zainwestowano w nową firmę poprzez sprzedaż akcji

take-private :umowa, na mocy której spółka notowana na giełdzie opuszcza giełdę i staje się inwestycją prywatną.

taker : osoba, która chce coś kupić. Na specjalną ofertę zgłosiło się bardzo niewielu chętnych.

take up rate : procent akceptacji emisji praw poboru

takings : pieniądze otrzymane w sklepie lub firmie.

tala : jednostka walutowa używana w Samoa

tally : notatka z liczonymi lub rejestrowanymi rzeczami, służąca do prowadzenia rejestru ruchów zapasów lub wydatków ;czasownik zgadzać się, być tym samym

TAO: skrót od Taxpayer Assistance Order

trillion : milion milionów

treble : zwiększyć trzykrotnie lub uczynić coś trzykrotnie większym.

trend : ogólny sposób, w jaki rozwijają się rzeczy

trend spadkowy : w inwestycjach Istnieje trend odchodzący od tradycyjnych

trend line : linia na wykresie lub diagramie, która pokazuje, w którą stronę zmierza trend

trial : 1. sprawa sądowa mająca na celu osądzenie osoby oskarżonej o przestępstwo. 2. test sprawdzający, czy coś jest dobre ; testować produkt, aby sprawdzić, jak dobry jest

tłumaczenie : zmieniać coś w inną formę

transnarodowy : to samo co wielonarodowy

tranzyt: przemieszczanie się pasażerów lub towarów w drodze do miejsca przeznaczenia.

tranche : jedna z serii rat, używane w odniesieniu do pożyczek dla firm, rządowych papierów wartościowych emitowanych przez określony czas lub pieniędzy wycofanych przez kraj z MFW.
tranchette : niewielka ilość rządowych akcji wprowadzona na rynek w celu sprzedaży inwestorom

transact : to transact business przeprowadzać transakcję

transaction : przypadek prowadzenia działalności gospodarczej, np. zakup w sklepie lub wypłata pieniędzy z oszczędności transakcja na giełdzie zakup lub sprzedaż akcji na giełdzie

transfer rzeczownik: czynność przeniesienia pracownika do innej pracy w tej samej organizacji. czasownik , przenieść kogoś lub coś w inne miejsce lub przenieść kogoś do innej pracy w tej samej organizacji.

teren handlowy: obszar ziemi w pobliżu miasta specjalnie przeznaczony pod budowę fabryk i magazynów

targi: duża wystawa i spotkanie reklamowe i sprzedażowe określonego rodzaju produktów.

trade gap: to samo co trade deficit

trade-in: to samo co part exchange

trade in: czasownik frazowy oddać stary przedmiot jako część płatności za nowy

tout : osoba sprzedająca bilety (na mecze lub pokazy) po cenie wyższej niż wydrukowana na nich

toksyczny dług : dług, który jest toksyczny dla osoby lub instytucji, która otrzyma płatności, ponieważ ma mniejsze szanse na spłatę wraz z odsetkami

track : śledzić kogoś lub coś; śledzić, jak coś się rozwija, na przykład jeden z indeksów giełdowych.

tracker PEP : PEP inwestowany w fundusze śledzące indeks giełdowy

tracking: proces ścisłego śledzenia rynku akcji

tracking unit trust: fundusz powierniczy, który śledzi ściśle jeden z indeksów giełdowych

track record : sukces lub porażka firmy lub sprzedawcy w przeszłości.

tombstone: oficjalne ogłoszenie w gazecie informujące o zawarciu dużej pożyczki lub emisji obligacji, z podaniem danych banków, które ją gwarantowały (nieformalnie)

top : najwyższy punkt lub najważniejsze miejsce Wspięła się na szczyt w swoim zawodzie. najwyższy lub najważniejszy nadać czemuś najwyższy priorytet uczynić coś najważniejszym elementem, tak aby zostało wykonane bardzo szybko

tolar: jednostka walutowa używana w Słowenii

tytuł : prawo do posiadania nieruchomości.

token: coś, co działa jak znak lub symbol

tempo pracy: stawka za pracę obliczana jako pieniądz za godzinę lub tydzień, a nie pieniądz za wykonaną pracę

timeshare: system, w którym kilka osób jest właścicielami części nieruchomości (np. mieszkania wakacyjnego), z których każda może korzystać przez określony czas w roku.

timesharing: 1. to samo co timeshare 2. umowa o dzieleniu systemu komputerowego, z różnymi użytkownikami korzystającymi z różnych terminali.

timetable: lista spotkań lub wydarzeń.

tin : cenny metal, dawniej notowany na rynkach towarowych po sztucznie zawyżonej cenie międzynarodowej, zarządzanej przez International Tin Council w celu ochrony producentów cyny przed wahaniami cen.

tip: 1. pieniądze przekazane komuś, kto ci pomógł. 2. rada dotycząca kupna lub zrobienia czegoś, co może być zyskowne. ; czasownik 1. dać pieniądze komuś, kto ci pomógł. 2. powiedzieć, że coś prawdopodobnie się wydarzy lub że coś może przynieść zysk.

tight market : rynek, na którym występuje tylko niewielka różnica między cenami bid i offer.

tight money : to samo co expensive money.

tight money policy : polityka rządu mająca na celu ograniczenie podaży pieniądza.

till : szuflada do przechowywania gotówki w sklepie.

tick: 1. kredyt (nieformalny). 2. znak na papierze, który pokazuje, że coś jest poprawne lub że coś jest zatwierdzone. (UWAGA: w tym znaczeniu amerykańskim terminem jest check). 3. jeden krok (w górę lub w dół) w cenie obligacji rządowych lub kontraktów terminowych na instrumenty finansowe.

ticker : maszyna (obsługiwana za pomocą telegrafu), która szybko drukuje szczegóły cen akcji i transakcji (dawniej drukowane na taśmie papierowej zwanej "ticker tape", ale obecnie jest wyświetlane online na terminalach komputerowych)

terminy handlowe : specjalny rabat dla osób z tej samej branży

turnround : 1. wartość towarów sprzedanych w ciągu roku podzielona przez średnią wartość towarów przechowywanych w magazynie 2. czynność opróżniania statku, samolotu itp. i przygotowywania go do kolejnej podróży handlowej 3. czynność przywracania firmie rentowności .

turn round: czasownik frazowy oznaczający zmianę firmy ze stratnej na zyskowną.

turnkey operation : umowa, w której firma bierze na siebie całą odpowiedzialność za budowę, wyposażenie i obsadę personelu w budynku (takim jak szkoła, szpital lub fabryka), tak aby był on w pełni gotowy do przejęcia przez nabywcę.

turnover : 1. wielkość sprzedaży towarów lub usług przez firmę. 2. liczba użyć lub sprzedać coś w danym okresie, zazwyczaj roku, wyrażona jako procent całkowitej wartości

trustbusting : w USA rozbijanie monopoli w celu zachęcenia do konkurencji

trust company: w USA organizacja nadzorująca sprawy finansowe prywatnych trustów, sporządzająca testamenty i działająca jako bank dla ograniczonej liczby klientów

trust deed: dokument określający szczegóły prywatnego trustu

trustee: osoba zarządzająca pieniędzmi w powiernictwie powiernicy funduszu emerytalnego

trust fund: aktywa, takie jak pieniądze, papiery wartościowe lub majątek powierzony komuś w powiernictwo

Truth in Lending: Act ustawa USA z 1969 r., która wymaga od pożyczkodawców podania pełne warunki ich stóp procentowych pożyczkobiorcom

tugrik : jednostka walutowa używana w Republice Mongolskiej

tune : bank udziela mu wsparcia w wysokości 10 000 funtów, bank pomaga mu pożyczką w wysokości 10 000 funtów

turkey zła inwestycja, inwestycja, która okazała się bezwartościowa (nieformalnie)

turn : 1. ruch w okręgu lub zmiana kierunku 2. zysk lub prowizja

true : przymiotnik poprawny lub dokładny

trough : najniższy punkt cyklu gospodarczego

triplelicate : w trzech egzemplarzach z oryginałem i dwiema kopiami.

trybunał : oficjalny sąd, który bada szczególne problemy i wydaje wyroki

trigger : rzecz, która rozpoczyna proces ;czasownik rozpoczynać proces

trigger point : moment w nabywaniu udziałów w spółce, w którym nabywca musi zadeklarować interes lub podjąć określone działanie KOMENTARZ: Jeśli osoba fizyczna lub spółka kupi pięć procent udziałów w spółce, ten udział musi zostać zadeklarowany spółce. W przypadku nabycia 15% akcji przyjmuje się, że zostanie złożona oferta przejęcia i nie można nabyć więcej akcji przez siedem dni, aby dać spółce przejmowanej czas na odpowiedź. Na tym etapie nie ma obowiązku składania oferty, ale jeśli udziały wzrosną do 30%, należy złożyć ofertę przejęcia pozostałych 70%. Jeśli spółka posiada 90% akcji, może ona wykupić wszystkie akcje w obrocie przymusowo. Te punkty krytyczne często nie są przekraczane i często zdarza się, że spółka nabyła 14,9% lub 29,9% akcji innej spółki.

transakcja repo nocnego: umowa odkupu, w ramach której banki sprzedają papiery wartościowe za gotówkę i odkupują je następnego dnia po wyższej cenie (stosowana przez banki centralne jako środek regulacji rynków pieniężnych)

typ go-ahead: Pracuje dla firmy odzieżowej, która działa zgodnie z planem.

Towary: przedmioty, które można przemieszczać i są przeznaczone do sprzedaży.

Towary i ruchomości: ruchomy majątek osobisty.

Tonaż brutto: całkowita ilość miejsca na statku

Tempo wzrostu: szybkość, z jaką coś rośnie GST (podatek od towarów i usług)

trzymać : czynność przechowywania czegoś te akcje są trzymane te akcje powinny być trzymane, a nie sprzedawane 1. posiadać lub przechowywać coś 2. sprawić, że coś się wydarzy 3. nie sprzedawać

teoria rąbka : teoria, że ruchy na giełdzie odzwierciedlają aktualnie modną długość damskich spódnic (im krótsza spódnica, tym bardziej hossowy rynek)

targować się : oznaczający omawianie cen i warunków oraz próbę ich obniżenia targować się o szczegóły umowy

twardy : 1. silny, nie słaby 2. trudny 3. solidny 4. po tygodniach twardych negocjacji po tygodniach trudnych dyskusji

twardy układ : układ z trudnymi warunkami wynegocjować twarde warunki być trudnym negocjatorem zawrzeć twarde warunki uzgodnić umowę, na której warunki są dla ciebie korzystne

twarda gotówka : pieniądze w banknotach i monetach, w przeciwieństwie do czek lub kart kredytowych


twarda waluta : waluta kraju o silnej gospodarce, którą można łatwo wymienić na inne waluty płacić za import w twardej walucie sprzedawać surowce zarabiać twardą walutę Nazywana również rzadką walutą. Przeciwieństwo miękkiej waluty

twardnieć : stawać się bardziej sztywnym lub nieelastycznym

twardnienie : 1. (o rynku) powoli rosnący 2. (o cenach) stabilizujący się na wyższym poziomie
twarde lądowanie : zmiana strategii gospodarczej mająca na celu przeciwdziałanie inflacji, która ma poważne konsekwencje dla społeczeństwa, takie jak wysokie bezrobocie, rosnące stopy procentowe itp.

twardy rynek : rynek, który jest silny i raczej nie spadnie

twardość : twardość rynku stan rynku, gdy jest silny i mało prawdopodobne jest, aby spadł

testament: dokument prawny, w którym ktoś określa, co powinno stać się z jego/jej majątkiem po jego/jej śmierci.

KOMENTARZ: Testament najlepiej powinien być sporządzony przez radcę prawnego; można go również spisać na formularzu, który można kupić w sklepie papierniczym. Aby był ważny, musi być opatrzony datą i poświadczony przez osobę trzecią (tj. przez kogoś, kto nie jest wymieniony w testamencie).

Tydzień pracy: typowa liczba godzin pracy tygodniowo.

togetherly: wspólnie z jedną lub kilkoma innymi osobami posiadać wspólnie nieruchomość wspólnie zarządzać firmą.

tworzenie : proces tworzenia czegoś

transgraniczny : z jednego kraju do drugiego, obejmujący kilka krajów

taryfa celna : lista podatków do zapłaty za importowane towary

towar : coś sprzedawanego w bardzo dużych ilościach, zwłaszcza surowiec, taki jak metal, lub żywność, taka jak pszenica. KOMENTARZ: Towary są sprzedawane albo z natychmiastową dostawą (jako "rzeczywiste" lub "fizyczne"), albo z dostawą w przyszłości (jako "kontrakty terminowe").

tani : nie kosztujący dużo pieniędzy lub nie drogi

taniość : fakt bycia tanim

tania stawka : stawka, która nie jest droga

tanie pieniądze : pieniądze, które można pożyczyć po niskiej cenie

tania siła robocza : pracownicy, którzy nie zarabiają dużo pieniędzy firmy sprzedają je tanio i ponownie z zyskiem.

terminy gotówkowe : terminy niższe, które mają zastosowanie, gdy klient płaci gotówką

transakcja gotówkowa : transakcja opłacana gotówką, w odróżnieniu od transakcji opłacanej za pomocą przeniesienia instrumentu finansowego

towary pieniężne : towary sprzedawane za gotówkę

transakcja gotówkowa : sprzedaż za gotówkę

transakcja księgowa : transakcja obejmująca zmiany w księgach rachunkowych spółki, ale w żaden sposób nie zmieniająca wartości spółki, np. emisja akcji bonusowych

trust ślepy : trust powołany do zarządzania sprawami danej osoby bez ujawniania szczegółów transakcji danej osobie (UWAGA: Trusty ślepe są tworzone przez polityków w celu uniknięcia potencjalnych konfliktów interesów).

transakcja biznesowa: akt kupna lub sprzedaży

tylne drzwi : tylnymi drzwiami poprzez zakup spółki notowanej na giełdzie w celu uzyskania notowania na giełdzie (co jest tańsze niż ubieganie się o nowe notowanie)

targować się 1. umowa co do ceny czegoś dobić targu lub zrobić interes twardo targować się być trudną osobą do negocjacji 2. coś, co jest tańsze niż zwykle Ten samochód jest (prawdziwą) okazją za 500 dolarów. 3. sprzedaż i zakup jednej partii akcji na giełdzie czasownik : próbować osiągnąć porozumienie w sprawie czegoś, zwłaszcza ceny, zwykle każda osoba lub grupa zaangażowana przedstawia sugestie lub oferty, które są omawiane aż do osiągnięcia kompromisu

targowanie się : próba osiągnięcia porozumienia w jakiejś sprawie, np. co do ceny lub podwyżki płacy dla pracowników

Turning Back of Hades and Hecate: magiczny papirus z kolekcji Harry′ego Elkinsa Widenera, dawniej eksponowany w Allen Library of Harvard University, dopóki nie został skradziony. Manuskrypt demotyczny z II wieku dosłownie opisuje siebie jako "ochronę przed klątwą śmierci", ale papirus ma charakter militarny i twierdzi, że jest bardzo potężnym narzędziem obronnym, mającym moc uczynienia sił zbrojnych niemal niezwyciężonymi. Podobnie jak większość tekstów magicznych, pochodzenie zaklęcia jest owiane historią i mitem. Zaklęcie w koncepcji nazywa się "Sztuką hiszpańską", od pojedynczej kopii, która istniała w Hiszpanii w czasach księcia Medina Sidona i która rzekomo została zdobyta od kabalisty za cenę jego życia. Twierdzi się, że prawdopodobnie pochodzi (jak większość wielkich zaklęć) od króla Salomona. O zaklęciu tym pisał Jamblich, a forma, w jakiej zostało wykonane w Aleksandrii, może zasadnie pochodzić z czasów Aleksandra Wielkiego. Inna kopia znajdowała się w XIX wieku w Bibliotece Arsenale w Paryżu, ale zaginęła na jakiś czas przed Komuną.

Tusz tyfoniański: Często używany w starożytnych greckich papirusach magicznych, ognistoczerwony mak, sok z karczocha, nasiono egipskiej akacji, czerwona ochra tyfona, niegaszone wapno palone, piołun z pojedynczą łodygą, guma, deszczówka.

Towarzystwo Triady: Starożytne ezoteryczne stowarzyszenie w Chinach. Kandydat skąpo ubrany zostaje przyprowadzony do ciemnego pokoju przez dwóch członków, którzy prowadzą go do Prezydenta, przed którym klęka. Dostaje żywego koguta i nóż, a w tej postawie składa skomplikowaną przysięgę, że będzie pomagał swoim braciom w każdej sytuacji awaryjnej, nawet ryzykując życie. Następnie odcina głowę koguta i miesza ją ze swoją własną, a trzy osoby pomagające dodają trochę własnej krwi. Po otrzymaniu ostrzeżenia, że śmierć będzie jego udziałem, jeśli wyjawi sekrety stowarzyszenia, zostaje do nich wtajemniczony i powierzone zostają mu znaki rozpoznawcze, które występują w triadach. Na przykład członek musi podnieść dowolny przedmiot tylko trzema palcami. To stowarzyszenie, pierwotnie altruistyczne, ma teraz charakter polityczny.

True Black Magic: A Grimoire, który jest po prostu zaadaptowaną wersją Key of Salomon (patrz) Tsithsith, The: Artykuł odzieżowy, o którym uważa się, że ma właściwości talizmaniczne. W Talmudzie zapisano zdanie: "Ktokolwiek ma tefilin przywiązany do głowy i ramienia, a Isithsith zarzucony na szaty, jest chroniony przed grzechem". Trithemius: Syn niemieckiego plantatora winorośli, o nazwisku Heidenberg, otrzymał zlatynizowane nazwisko od Trittheim, wioski w okręgu wyborczym Trewiru, gdzie urodził się w 1462 roku. Można by go słusznie zaliczyć do tych gorliwych i entuzjastycznych dusz, które wytrwały w dążeniu do wiedzy w obliczu trudności; jego matka bowiem, wychodząc za mąż po raz drugi, nie kochała potomstwa z pierwszego małżeństwa. Młody Trithemius był niedożywiony, źle ubrany i przepracowany. Cały dzień pracował w winnicach; ale noce mógł poświęcić na zdobywanie wiedzy, a potem wykradał się ze swojego nędznego domu i przeglądał książki, które mógł wyprosić lub pożyczyć, w świetle księżyca. W miarę jak jego umysł się rozwijał, zaczął zdawać sobie sprawę z ogromnych zasobów wiedzy, do których jego okoliczności uniemożliwiły mu dostęp. Nie mógł spocząć na laurach z kilkoma ziarenkami piasku, które zebrał na brzegu morza. Wyłudzając niewielką część majątku przekazanego mu przez ojca, udał się do Trewiru, zapisał się na studia na tamtejszym słynnym uniwersytecie i przyjął imię Trithemius. Jego postępy były teraz tak szybkie, jak można by wnioskować z intensywności jego aspiracji i bystrości jego intelektu. W wieku dwudziestu lat zdobył reputację uczonego, reputację, która była bardziej korzystna w XV wieku niż w XX wieku. Teraz pragnął raz jeszcze zobaczyć matkę, której nie kochał tym mniej, że źle go traktowała, i zimą 1482 roku opuścił klasztorny cień Trewiru, wyruszając w samotną podróż do Trittheim. Był to ponury dzień, kończący się ponurą, szybko padającą śnieżną nocą, a dobry uczeń, po przybyciu w pobliże Spannheim, stwierdził, że drogi są nieprzejezdne. Schronienia szukał w sąsiednim klasztorze. Tam pogoda uwięziła go na kilka dni. Uwięzienie okazało się tak bardzo - bardzo do gustu Trithemiusa, że dobrowolnie złożył śluby zakonne i wycofał się ze świata. W ciągu dwóch lat został wybrany opatem i poświęcając cały swój niewielki majątek na naprawę i ulepszenie klasztoru, zyskał miłość i szacunek bractwa, które zainspirował własną miłością do nauki. Ale po rządach trwających jeden - i - dwadzieścia lat mnisi zapomnieli o wszystkich jego dobrodziejstwach i pamiętali tylko o surowości jego dyscypliny. Wybuchli buntem i wybrali innego opata. Zdetronizowany Tritheinius opuścił Sparmheim i wędrował z miejsca na miejsce, aż w końcu został wybrany opatem St. James of Würzburg, gdzie zmarł w 1516 roku. Jego sława jako magika opiera się na bardzo niewinnych fundamentach. Wymyślił rodzaj krótkiej stenografii zwanej steoganografią, którą ignoranci piętnowali jako pismo kabalistyczne i nekromantyczne, ukrywające najstraszniejsze sekrety. Napisał traktat na ten temat; inny o rzekomym zarządzaniu światem przez jego aniołów stróżów - odrodzenie dobrych i złych geniuszy Starożytnych, który William Lilly przetłumaczył na język angielski w 1647 r.; trzeci o geomancji, czyli wróżeniu za pomocą linii i okręgów na ziemi; czwarty o czarach; i piąty o alchemii. W swojej pracy o czarach najwcześniej wspomina popularną historię doktora Fausta i opisuje męki, których sam czasami doświadczał z powodu złośliwości ducha o imieniu Hudekin. Mówi się, że uszczęśliwił cesarza Maksymiliana wizją swojej zmarłej żony, pięknej Marii Burgundzkiej, i miał pokryć koszty swojego klasztoru w Spannheim ze środków, które oddał mu do dyspozycji Kamień Filozoficzny. Jego pisma pokazują, że był miłym i łatwowiernym entuzjastą, ale jego szczera i żarliwa pasja do wiedzy może skłonić nas do wybaczenia głupot, którymi dzielił się tylko z większością uczonych i mędrców swoich czasów.

Tower of London: Podobno komnata klejnotów w Tower of London jest nawiedzona, a w 1860 roku opublikowano w Notes and Queries przez zmarłego Edmunda Lenthala Swifte′a, Keepera of the Crown Jewels, relację o widmowej iluzji, której sam był świadkiem w Tower. Mówi, że w październiku 1817 r. jadł kolację z żoną, jej siostrą i małym synkiem w salonie domu jubilerskiego. Cytując jego własne słowa: Zaoferowałem żonie kieliszek wina i wody, gdy podniósłszy go do ust, zawołała: "O mój Boże! Co to jest?" Spojrzałem w górę i zobaczyłem cylindryczną postać przypominającą szklaną rurkę, o grubości mojego ramienia, unoszącą się między sufitem a stołem; jej zawartość wydawała się gęstym płynem, białym i bladoniebieskim. Trwało to około dwóch minut, gdy zaczęła się poruszać przed moją bratową; gdy podążając za podłużną stroną stołu, przed moim synem i mną, przechodząc za moją żoną, zatrzymała się na chwilę nad jej prawym ramieniem. Natychmiast przykucnęła i obiema rękami zakryła ramię, krzycząc: "Chryste! To mnie pochwyciło!", "Stwierdzono", dodaje pan Swifte, "że żadne działanie optyczne z zewnątrz nie mogło wywołać żadnego manifestu wewnątrz, stąd tajemnica pozostała nierozwiązana". Pomieszczenie z klejnotami jest uważane za miejsce przechowywania pewnych artefaktów o starożytnej i tajemnej naturze, które są w posiadaniu Korony. Mówiąc o Wieży, dowiadujemy się z tego samego źródła, jak "jeden z nocnych strażników w domu z klejnotami został zaniepokojony postacią przypominającą ogromnego niedźwiedzia wychodzącą spod drzwi pomieszczenia z klejnotami. Pchnął go bagnetem, który utkwił w drzwiach. Upadł w ataku i został zaniesiony nieprzytomny do pomieszczenia straży... Po kolejnym dniu lub dwóch odważny i wytrwały żołnierz zmarł".

Tybet: W tym kraju, bastionie buddyzmu, wszystkie przesądy krążą wokół religii narodowej, która w w tym samym czasie wchłonął w siebie tubylcze wierzenia i demonologię. Nigdzie indziej nie skrystalizowała się tak wielka ilość czystej przesądności wokół jądra buddyzmu - którego czyste doktryny, jak odkryli hinduscy zdobywcy Tybetańczyków, były całkowicie nieodpowiednie dla huńskich tubylców tego kraju, którzy przed pojawieniem się buddyzmu znajdowali się w aministycznym stadium religii. Pozwolono mu się odrodzić, a obrzędy i ceremonie, uroki i zaklęcia, tej samej natury, którą Budda tak stanowczo potępił, szybko skupiły się wokół jego filozofii w Tybecie. Z tego wyrósł system lantya, który jest niemal czysto magiczny. Została założona przez Asangę, mnicha z Peszawaru, który w VI wieku n.e. ułożył jej ewangelię, Yogachchara Bhumi Sastra. Opierając swój panteon na zdegradowanym systemie buddyzmu, który wówczas panował, Asanga pogodził go z rodzimymi wymaganiami, umieszczając szereg demonicznych bogów i bogiń Saivite w niższych niebiosach buddyjskich. Uczynił ich podległymi Buddzie. Jego religia została szybko przyjęta przez barbarzyńskie plemiona Tybetu, które chętnie składały ofiary bóstwom tej nowej religii. Bardzo naturalnie wyolbrzymili jej magiczną stronę, ich głównym celem było uzyskanie nadprzyrodzonej mocy za pomocą mówionych zaklęć i słów mocy. Bardzo obszerna literatura pojawiła się w związku z nową wiarą, która została miażdżąco skomentowana przez uczniów czystszego buddyzmu jako nic więcej i nic mniej niż kolejna barbarzyńska magia. Oczywiście mnisi lamowie nie mogli całkowicie zignorować systemu tantry, ale Tsongkapa w połowie XIV wieku bez wahania potępił cały system. Lamowie mieli i mają ezoteryczną formę buddyzmu, która ma niewiele wspólnego z systemem tantry ludu, ale znajdujemy ich na festiwalach i tak dalej nieugiętych, tak dalece, że reprezentują różnych diabłów i demonów tej wiary. Jako literatura, tantry mogą być uważane za późniejszy rozwój puran, ale nie mają żadnej wartości poetyckiej. Są uważane za ewangelie przez Saktas, czyli czcicieli Kali, Durgi lub Purvati, żony Siwy, lub jakiejś innej twórczej agencji. Obfitują w magiczną formę dialogu między Siwą a jego żoną. Pierwotnie było sześćdziesiąt cztery tantry, ale jak dotąd nie przeprowadzono na nich żadnego zadowalającego naukowego badania.

Teomancja: Część żydowskiej kabały, która bada tajemnice boskiego majestatu i poszukuje świętych imion. Ten, kto posiada tę naukę, zna przyszłość, rozkazuje naturze, ma pełną władzę nad aniołami i demonami oraz może czynić cuda. Rabini twierdzili, że dzięki temu Mojżesz dokonał tylu cudów; że Jozue był w stanie zatrzymać słońce; że Eliasz sprowadził ogień z nieba i wskrzesił zmarłych; że Daniel zamknął paszcze lwom; i że trzej młodzieńcy nie zostali strawieni w piecu. Jednakże, chociaż byli bardzo biegli w boskich imionach, żydowscy rabini nie dokonują już żadnego z cudów dokonanych przez ich ojców.

Towarzystwo Teozoficzne: zostało założone w 1875 roku przez Helenę Pietrowną Bławatską i Henry′ego Steele′a Olcotta. Poznali się w Ameryce w 1874 roku, gdzie pułkownik Olcott zajmował się badaniami spirytystycznymi w domu braci Eddy w Vermont. Madame Blavatsky - była oczywiście głęboko oczytana we wszystkim, co dotyczyło okultyzmu, a podobieństwo gustów bardzo naturalnie ich do siebie zbliżyło. Materializm naukowy przyciągał wówczas powszechną uwagę i czynił niemałe postępy, a ponieważ teozofia jest antytezą materializmu jakiegokolwiek rodzaju, postanowiono, że należy utworzyć jakieś stowarzyszenie, aby zwalczać ten ruch. W maju 1875 r. utworzono Miracle Club, ale zakończył się on porażką. Później w tym samym roku, we wrześniu, uzgodniono jednak nową próbę, którą podjęto w listopadzie z płk. Olcottem jako prezesem, a Madame Blavatsky jako sekretarzem korespondencyjnym i dwudziestoma członkami. Ta próba również wydawała się skazana na niepowodzenie, wielu członków odpadało, ponieważ nie przejawiały się żadne zjawiska i rzeczywiście tylko płk Olcott i Madame Blavatsky pozostali z dwoma założycielami stowarzyszenia i kilkoma innymi członkami. Nie zniechęceni tym postanowili jednak połączyć się z Indian Society, ale nawet to nie odniosło większego sukcesu i dopiero dzięki szczęśliwej inspiracji towarzystwo zostało przeniesione do Indii, gdzie zaczęło przyciągać uwagę i robić postępy. Od tego czasu jego sukces był zapewniony i, niezależnie od opinii, jakie można mieć na temat słuszności nauczania teozoficznego, nie ma wątpliwości co do zakresu i wpływu towarzystwa, które ma licznych członków w krajach tak odległych i tak różnych duchowo jak Ameryka i Indie, oprócz każdego innego cywilizowanego kraju na świecie. Zgodnie z duchem teozofii, od członków nie wymaga się żadnego dogmatu, poza akceptacją wiary w braterstwo człowieka, tak aby chrześcijanie i muzułmanie mogli spotykać się na równych warunkach bez konieczności zmieniania swoich szczególnych przekonań religijnych. Jego działalność obejmuje badanie wszystkiego, co jest istotne dla teozofii, religii, filozofii, praw natury, czy to oczywistych dla całej ludzkości, jak w dziedzinie nauki, czy ukrytych jeszcze przed wszystkimi, z wyjątkiem tych ze szczególną wiedzą, jak w dziedzinie okultyzmu. (Zobacz Teozofia.) Towarzystwo Teozoficzne Agryppy: Agryppa (patrz) założył w Paryżu i innych ośrodkach tajne towarzystwo teozoficzne, którego obrzędy przyjęcia miały szczególny charakter. Bractwo posiadało również oznaki uznania. Agryppa odwiedził Londyn w 1510 r. i podczas pobytu tam założył w tym mieście oddział zakonu. Zachował się list Landulpha, w którym przedstawia Agryppie rodowitego Norymberczyka, zamieszkałego w Lyonie, którego, jak ma nadzieję, "może uznać za godnego zostania członkiem bractwa".

Teozofia: Od greckiego theos, bóg i sophia, mądrość, filozoficzno-religijny system, który rości sobie absolutną wiedzę o istnieniu i naturze bóstwa, i nie należy go mylić z późniejszym systemem opracowanym przez założycieli Towarzystwa Teozoficznego. Twierdzi się, że wiedza ta może być uzyskana poprzez specjalne indywidualne objawienie lub poprzez działanie jakiejś wyższej zdolności. To transcendentny charakter boskości systemów teozoficznych odróżnia je od systemów filozoficznych typu spekulatywnego lub absolutnego, które zwykle wywodzą się dedukcyjnie z idei Boga. Bóg jest postrzegany w systemach teozoficznych jako transcendentne źródło bytu, od którego człowiek w swoim naturalnym stanie jest bardzo oddalony. Teozofia jest praktycznie inną nazwą spekulatywnego mistycyzmu. Tak więc kabalistyczne i neoplatońskie koncepcje boskich emanacji są w rzeczywistości teozoficzne, podobnie jak mistyczne systemy Bochmego i Baadera. Teozofia zaczęła również oznaczać zasady i nauki założycieli Towarzystwa Teozoficznego. Towarzystwo to zostało założone w Stanach Zjednoczonych w 1875 r. przez Madame H. P. Blavatsky , płk H. S. Olcott

Thomas the Rhymer: Szkocki Wróżbita (około 1220 r.) Nie sposób podać dokładnej daty, która była świadkiem pojawienia się szkockiego wróżbity, Thomasa the Rhymera, który jest dobrze znany z powodu swojej roli w pięknej starej balladzie, należycie włączonej do Minstrelsy of the Scottish Border Sir Waltera Scotta. Jednak powszechnie uważa się, że Thomas żył na początku XIII wieku, okres ten jest przypisywany, ponieważ nazwisko "Thomas Rimor do Ercildun" jest dołączone jako świadectwo do aktu, w którym pewien "Petrus de Haga do Bemersyde" zgadza się płacić pół kamienia wosku rocznie opatowi Melrose, a ten "Petrus" został zidentyfikowany z osobą o tym nazwisku, o której wiadomo, że żyła około 1220 r. Ercildun to po prostu stary sposób pisania Earlston, wioski na krańcu zachodniego Berwickshire, tuż przy linii oddzielającej to hrabstwo od Roxburgh; i wydaje się, że Thomas posiadał majątki w tym regionie, ponieważ jest on wymieniany jako właściciel ziemski przez kilku wczesnych pisarzy, z których większość dodaje, że nie posiadał swoich ziem od Korony, ale od hrabiów Dunbar. Jakkolwiek by było, Thomas prawdopodobnie spędził większą część swojego życia w Earlston i jego okolicach, a zrujnowana wieża tam, wyjątkowo bogata w bluszcz, jest nadal wskazywana jako jego dom i nosi jego imię; podczas gdy w ścianie wiejskiego kościoła znajduje się porośnięty porostami kamień z napisem "Stara rasa Rhymoura spoczywa w tym miejscu", a według miejscowej tradycji kamień ten został przeniesiony na obecne miejsce spoczynku z kamienia w znacznie starszym kościele, dawno zburzonym. Nie są to jednak jedyne relikwie wróżbity, piękna dolina kilka mil na zachód od Earlston jest nadal znana jako "Rhymer′s Glen"; i ciekawe jest, że Turner namalował akwarelę przedstawiającą to miejsce. Andro z Winton w Originale Cronykil of Scotland również wspomina o Thomasie jako o nieustraszonym proroku, podczas gdy Walter Bower, kontynuator Scolicromicon Forduna, opowiada, jak kiedyś Rhymer został zapytany przez hrabiego Dunbar, co przyniesie kolejny dzień, po czym przepowiedział śmierć króla, Aleksandra III, a już następnego ranka wieści o zgonie Jego Królewskiej Mości rozeszły się szerokim echem. Wallace Blind Harry′ego, napisany w połowie piętnastego wieku, również zawiera aluzję do zdolności proroczych Thomasa. Wiele przepowiedni przypisywanych Thomasowi Rymerowi jest nadal aktualnych, na przykład dziwny werset, który Sir Walter Scott uczynił mottem The Bride of Lammeymuir; a także powiedzenie dotyczące rodziny z pogranicza, z którą, jak widzieliśmy, wróżbita był kiedyś związany: Podczas gdy niektóre powiedzenia przypisywane Thomasowi, takie jak Betide, betide, whate′er betide, There′ll aye be Haigs at Bemersyde, są sformułowane w metrum, jednak nie ma żadnego pewnego dowodu na to, że wróżbita był poetą. Zwykle przypuszcza się, że uzyskał przydomek Rhymer, ponieważ był popularnym pieśniarzem w swoich czasach, ale faktem pozostaje, że Rymour było przez długi czas stosunkowo powszechnym nazwiskiem w Berwickshire i chociaż mogło pochodzić od Thomasa, założenie to ma jedynie niewielkie podstawy. Ponownie, prorokowi z Earlston przypisuje się poemat o historii Sir Tristrama, należący do arturiańskiego cyklu romansów, a Biblioteka Adwokacka zawiera kopię rękopisu 6f, prawdopodobnie napisaną tak wcześnie, jak w 1300 roku. Jednakże, podczas gdy Sir Walter Scott i inni autorytety wierzyli w to przypisanie, jest całkiem prawdopodobne, że wiersz jest jedynie parafrazą jakiegoś francuskiego trubadura. Jednakże przez pokolenia szkockie chłopstwo pozostawało pod wpływem i powiedzeń przypisywanych "Prawdziwemu Thomasowi", jak go nazywali, o czym świadczy publikacja w stosunkowo współczesnych czasach 1ooks zawierających proroctwa, które miał wygłosić. Uważa się, że Thomas zmarł około 1297 r. i jest jasne, że zyskał szeroką sławę jako prorok, wiele odniesień do jego umiejętności w tej dziedzinie można znaleźć u pisarzy, którzy żyli stosunkowo niedługo po nim. Rękopis Harleian w British Museum, o którym wiadomo, że został napisany przed 1320 r., ujawnia znaczącą frazę: "La Comtesse de Donbar demanda a Thomas de Essedoune quant la guere descoce prendreit fyn"; - ale kobieta, o której mowa, nie była współczesną prorokowi. Thian - ti - hil - lub Liga Nieba i Ziemi; starożytne ezoteryczne stowarzyszenie w Chinach, o którym mówi się, że istniało jeszcze w 1674 r. Kandydat przed przyjęciem musiał odpowiedzieć na 333 pytania. Twierdziło ono, że kontynuuje system braterstwa wywodzący się ze starożytnych zwyczajów.

Tulpa: Słowo "tulpa" pochodzi z buddyzmu tybetańskiego i jest rodzajem formy myślowej, która po stworzeniu przyjmuje istnienie niezależne od swojego twórcy. Tulpy są zazwyczaj tworzone przez doświadczenie skrajnych emocji i po zamanifestowaniu mogą być niezwykle trudne (a czasami "niemożliwe") do zniszczenia. Te, które są tworzone celowo, mają tendencję do podążania za schematem wypełniania swoich obowiązków zgodnie z oczekiwaniami na początku, stopniowo przyjmując metody wykraczające poza zamierzone parametry i ostatecznie albo spełniając swoje cele w sposób całkowicie wykraczający poza życzenia ich twórców, albo całkowicie je ignorując. Tulpy nie zawsze są "złe", ale niemal niezmiennie stają się kłopotliwe.

Thule Society: Germanenorden i Thule Society Germanenorden i Thule Society to niskiego szczebla fronty rekrutacyjne dla bardziej wyrafinowanych i doświadczonych pro-nazistowskich Czarnych Lóż. Pod koniec XIX i na początku XX wieku w Niemczech i Austrii istniało wiele kwitnących ezoterycznych zakonów, które dążyły do ustanowienia odrodzonej germańskiej tożsamości i ponownego połączenia volk z jego stłumionymi archetypami. Jeden z najważniejszych z tych zakonów został założony w Niemczech w 1912 roku - Germanenorden lub German Order. Z tego wyrosło Thule Gesellschaft lub Thule Society, którego siłą napędową był Rudolf von Serbottendorff. Uczył się okultyzmu, mistycyzmu islamskiego, alchemii, różokrzyżowców i wielu innych rzeczy w Turcji, gdzie również został wtajemniczony w masonerię. Thule służyło jako front rekrutacyjny i polityczny Germananorden. Serbottendorff kupił upadającą monachijską gazetę Beobachter, którą przemianował na Volkische Beobachter i stała się ona oficjalną gazetą NSDAP (Partii Nazistowskiej). W 1918 r. powstał ruch mający na celu promowanie idei thulowskich wśród robotników przemysłowych i przeciwstawienie się marksizmowi - Workers′ Political Circle - z thulist Karlem Harrerem jako przewodniczącym. Z tego powstała Niemiecka Partia Robotnicza w 1919 r. Rok później stała się ona NSDAP pod przywództwem Adolfa Hitlera. Towarzystwo Thule działało jako organizacja polityczna i wojskowa podczas krótkiego zamachu stanu w Barvarii w latach 1919-1920. 6 kwietnia 1919 r. w Bawarii lewicowi socjaliści i anarchiści proklamowali Bawarską Republikę Socjalistyczną. Mózgami rewolucji była grupa pisarzy, którzy mieli niewielkie pojęcie o administracji. Życie w Monachium stało się chaotyczne. Kontrrewolucyjne siły, biali, składające się z różnych grup wycofanych żołnierzy znanych jako "Frei Corps", pokonały Bawarską Radę w ciągu kilku tygodni. Towarzystwo Thule odegrało kluczową rolę w tym wysiłku. Ich propagandowe wysiłki były wspomagane przez dziennikarza, poetę i studenta okultyzmu Dietricha Eckarta, który był głównym intelektualnym wpływem na Hitlera we wczesnych latach. Flaga ze swastyką przyjęta przez NSDAP była pomysłem innego thulisty, dr Krohna. Dziennikarz Karl Harrer otrzymał zadanie założenia politycznego "kręgu robotniczego". Zdał sobie sprawę, że robotnicy odrzucą każdy program, który zostanie im przedstawiony przez członka konserwatywnej "uprzywilejowanej" klasy. Harrer wiedział, że mechanik Anton Drexler, który pracował dla kolei, był znanym antysemitą, szowinistą i proletariuszem. Z drexlerem jako nominalnym przewodniczącym, Harrer założył Niemiecką Partię Robotniczą w styczniu 1919 r. Niemiecka Partia Robotnicza była tylko jednym z wielu stowarzyszeń założonych i kontrolowanych przez Towarzystwo Thule. Thule było "matką" Niemieckiej Partii Socjalistycznej, kierowanej przez Juliusa Streichera, i prawicowego radykalnego Oberland Free Corps. Wydawało Munich Observer, który później stał się National Observer. Hitler stał się najbardziej prominentną postacią w partii. Spowodował, że Harrer odszedł, a Drexlera, nominalnego przewodniczącego, zepchnął na margines. Kluczowe stanowiska obsadził własnymi przyjaciółmi z Towarzystwa Thule i armii. Latem 1920 r., na jego wniosek, partia została przemianowana na Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotniczą (NASDAP). Nowa nazwa miała w równym stopniu przyciągnąć nacjonalistów i proletariuszy. Wewnętrzne grono Towarzystwa Thule wyznawało następujące przekonania:

1) Thule było legendarną wyspą na dalekiej północy, podobną do Atlantydy, rzekomo centrum zaginionej, wysoko rozwiniętej cywilizacji. Ale nie wszystkie sekrety tej cywilizacji zostały całkowicie wymazane. Te, które pozostały, były strzeżone przez starożytne, wysoce inteligentne istoty (podobne do "Mistrzów" teozofii lub Białego Bractwa). Rzymski historyk Polibiusz (ok. 150 p.n.e.) po raz pierwszy wspomniał o "wyspie lub punkcie lądu, sześć dni żeglugi na północ od Orkad" [Orkady, Brytania], zaobserwowanym podczas podróży Pyteasza pod koniec IV wieku p.n.e.
2) Prawdziwie wtajemniczeni mogli nawiązać kontakt z tymi istotami za pomocą magiczno-mistycznych rytuałów.
3) "Mistrzowie" lub "Starożytni" rzekomo byli w stanie obdarzyć wtajemniczonych nadprzyrodzoną siłą i energią.
4) Za pomocą tych energii celem wtajemniczonych było stworzenie rasy Nadludzi pochodzenia "aryjskiego", którzy wytępiliby wszystkie "niższe" rasy.
5) Wniebowstąpiony mistrz lub siła boska "Król Strachu" jest patronem Zakonu.

Teraphim: O naturze wyroczni. Teraphim zostały zabrane Jakubowi przez jego córkę Rachelę, a ta wzmianka o nich w Biblii jest najwcześniejszym zapisem o "magicznym" aparacie, jaki mamy. Ich forma nie jest znana, ani dokładne zastosowanie, do którego były używane; ale z aluzji do nich w Ozeaszu wynika, że najwyraźniej nie były bożkami. Spencer utrzymuje, że były takie same jak "Urim" rytuału mojżeszowego; w każdym razie wydaje się prawdopodobne, że były używane jako środek wróżbiarski.

The Temple Church: The Temple Church w Londynie przedstawia wiele mitycznych postaci, które mają różokrzyżowy wyraz twarzy. W spandrelach łuków długiego kościoła, oprócz "Beaus6ant", który powtarza się w wielu miejscach, znajdują się następujące postacie herbowe; "srebrny", na czerwonym krzyżu, Agnus Dei, czyli Baranek Paschalny, lub "czerwony Agnus Dei, pokazujący nad prawym ramieniem sztandar Świątyni; lub sztandar, potrójnie rozdwojony, niosący czerwony krzyż; "Błękitny, wydłużony potężny krzyż wystający z półksiężyca argent, rogi, w górę, po obu stronach krzyża, gwiazda. Ta ostatnia figura oznacza Dziewicę Marię i przedstawia krzyż wznoszący się jak słup lub maszt statku (argha) ze środka półksiężyca lub navis biprora, zakrzywiony na obu końcach; "błękitny, scmee estoiles lub". Laska Wielkiego Mistrza Templariuszy, przedstawiała zakrzywiony krzyż z czterema rozpostartymi ramionami lub ostrzami, czerwony na białym. Ośmioramienny czerwony krzyż buddyjski był również jednym z symboli Templariuszy. Łuki Świątyni obfitują w wymachiwane estoiles, lub gwiazdy, z falistymi lub zakrzywionymi płomieniami. Ołtarz na wschodnim krańcu Kościoła Świątyni ma frędzle krzyża, z przedłużonym dolnym ramieniem lub, na polu estoiles, falistym; po prawej stronie znajduje się Dekalog, zwieńczony inicjałami A.O. (Alfa i Omega), po lewej monogramy Zbawiciela, I. C., X. C.; poniżej Modlitwa Pańska. Cały ołtarz ukazuje żeńskie kolory i emblematy, a Temple Church jest poświęcony Dziewicy Marii. Skrzydlaty koń, lub Pegaz, srebrny, na polu czerwonym, jest odznaką Templariuszy. Grobowce Templariuszy, rozmieszczone wokół okrągłego kościoła w Londynie, mają wczesnonormański kształt zwany dos d′ane; ich szczyty są trójkątne; grzbiet - listwa przechodzi przez skronie i wychodzi z ust maski na górnym końcu i wychodzi z rogatej czaszki, najwyraźniej celowo zdeptanej istoty. Głowa na górze jest pokazana w "punkcie honorowym" pokrywy grobowca. W każdym zakręcie tych grobowców Templariuszy kryje się pewna ilość niespodziewanego znaczenia. Tefilin: W języku hebrajskim oznacza "przywiązania". Pierwotnie były to rzemienie modlitewne noszone przez Żydów podczas porannej modlitwy - jeden na lewym ramieniu, a drugi na głowie. Zaczęto je uważać za talizmany i używano ich podczas wielu tradycyjnych ceremonii. Talmud mówi: "Ktokolwiek ma tefilin przywiązany do głowy i ramienia... jest chroniony przed grzechem".

Teutoni: Narody teutońskie lub "germańskie", obejmujące ludy mówiące językiem wysoko- i dolnoniemieckim, Holendrów, Duńczyków i Skandynawów, zawsze wykazywały i nadal wykazują wyraźne skłonności do studiowania i rozważania okultyzmu. Nas jednak interesuje tutaj ich stosunek do ukrytych nauk w czasach starożytnych i musimy odesłać czytelnika do artykułu o "Niemczech" i innych krajach, do których nawiązano, aby uzyskać informacje na temat średniowiecznego i nowożytnego okultyzmu w nich. Jednak niewiele można wywnioskować z pism klasycznych autorów na ten temat, a dopiero gdy zbliżymy się do średniowiecza, współczesnych rękopisów dotyczących tradycji wcześniejszych dni oraz dzieł takich pisarzy jak Snorre Sturluson i Segmund (Eddy) Saxo-Gramatyk oraz takich eposów lub pseudohistorii jak Pieśń o Nibelungach, znajdziemy jakiekolwiek światło rzucone na ciemne miejsca teutońskiej praktyki magicznej i wiary. Z rozważań takich autorytetów dochodzimy do kilku podstawowych wniosków: (i) Że magia u Teutonów nie była hierofantyczna i nie była w żadnym razie domeną kapłaństwa, jak u celtyckich druidów; (2) Że kobiety były jej głównymi konserwatorkami; (3) Że głównie polegała na badaniu i wyjaśnianiu pisma runicznego, w taki sam sposób, w jaki we wczesnym Egipcie była nieodłączną częścią zdolności do odczytywania znaków hieroglificznych. Przechodząc od pierwszego wniosku, który jest oczywisty, gdy odkrywamy wszelkiego rodzaju i warunki ludzi zajmujących się praktyką magiczną, odkrywamy, że w dużym stopniu czary, których wysiłki wydają się być ograniczone głównie do czarnej magii - były głównie domeną kobiet. Można to wyjaśnić, być może, okolicznością, że tylko ci, którzy potrafili czytać runy - to znaczy ci, którzy potrafili czytać w ogóle - byli w stanie podjąć się studiowania okultyzmu, a zatem niepiśmienny wojownik, zbyt niespokojny, by odpoczywać w nauce, był wykluczony z jakiegokolwiek postępu w tym temacie. Znajdujemy kobiety we wszystkich rangach życia uzależnione od praktykowania czarów, od królowej na tronie do mądrej kobiety lub czarownicy mieszkającej z dala od społeczności. Tak więc teściowa Siegfrieda czaruje go eliksirem i można by przytoczyć dziesiątki podobnych przypadków. Jednocześnie ogólny typ starożytnej magii teutońskiej nie jest zbyt wysoki, jest bardzo utrudniony przez ludzkie względy i jest w dużej mierze zdany na łaskę ludzkiego elementu, na który działa, i samych ludzkich pragnień, które ją wywołują. Rzeczywiście, w wielu przypadkach jest ona pozbawiona znaczenia przez samą przebiegłość obiektu, na który jest rzucana. Krótko mówiąc, nie wznosi się on wiele ponad typ czarów w modzie wśród ludów barbarzyńskich w dzisiejszych czasach. Zaskakujące jest jednak, biorąc pod uwagę wszystkie te słabości, jak potężny wpływ udało mu się zdobyć na wyobraźnię ludu, która była dosłownie "przesiąknięta wiarą w nadprzyrodzoną naukę".

Talizman: Nieożywiony przedmiot, który ma posiadać nadprzyrodzoną zdolność przynoszenia korzyści lub mocy w przeciwieństwie do amuletu (patrz), którego celem jest odpędzanie zła. Zwykle był to dysk z metalu lub kamienia z wygrawerowanymi astrologicznymi lub magicznymi figurami. Talizmany były powszechne w starożytnym Egipcie i Babilonie. Cnoty astrologicznych talizmanów były następujące: Astrologiczna figura Merkurego, wygrawerowana na srebrze, które jest odpowiadającym metalem i zgodnie z przepisanymi rytuałami, dawała sukces w handlu; figura Marsa dawała zwycięstwo żołnierzowi; figura Wenus piękno i tak dalej. Wszystkie takie talizmany są również potężniejsze w godzinie wznoszenia się ich planety. Istnieją trzy ogólne odmiany tych potężnych amuletów: Astronomiczne, mające cechy znaków niebieskich lub konstelacji. 2. Magiczne, z niezwykłymi figurami, przesądnymi słowami lub imionami aniołów. 3. Mieszane ryciny z niebiańskimi znakami i barbarzyńskimi słowami. Fosbrook w swojej Encyclopredia of Antiquities dodaje dwa inne: - 4. Sigilla planelarum, złożone z hebrajskich liter liczbowych, używane przez astrologów i wróżbitów; i 5. Hebrajskie imiona i znaki. Jako przykład najpotężniejszego z tych ostatnich można wymienić święte imię Jehowy. Słynne tefilin lub filakterie, używane w żydowskiej pobożności i które były wiązane na głowie, ramieniu i dłoni, można uważać za talizmany i były przedmiotem wielu tradycyjnych ceremonii. Możemy również wspomnieć o mezuzocie lub harmonogramach dla odrzwi, a także o innym artykule tego typu wymienionym w następującym cytacie z Talmudu: - "Ktokolwiek ma telfillin przywiązany do głowy i ramienia, a tsitsith zarzucony na szaty, a mezuzę przymocowaną do odrzwi, jest chroniony przed grzechem". Pisząc o talizmanach w swojej książce Occult Sciences, pan A. E. Waite mówi: 1. Talizman Słońca musi być wykonany z czystego i szlachetnego złota, uformowany w okrągłą płytkę i dobrze wypolerowany z obu stron. Na awersie musi być wygrawerowany wężowaty okrąg otoczony pentagramem za pomocą diamentowego narzędzia do grawerowania. Rewers musi przedstawiać ludzką głowę w centrum sześcioramiennej gwiazdy Salomona, która sama w sobie ma być otoczona imieniem słonecznej inteligencji Pi-Rho, zapisanym znakami Mędrców. Ten talizman ma zapewnić swemu nosicielowi życzliwość wpływowych osób. Jest to środek konserwujący przed śmiercią z powodu choroby serca, omdlenia, tętniaka i chorób epidemicznych. Musi być złożony w niedzielę podczas przejścia księżyca przez Lwa i gdy ten luminarz znajduje się w korzystnym aspekcie z Saturnem i Słońcem. Konsekracja polega na wystawieniu talizmanu na działanie dymu perfum składającego się z cynamonu, kadzidła, szafranu i czerwonego sandału, spalonego z drewnem laurowym i gałązkami wysuszonego heliotropu, w nowym naczyniu do podgrzewania, które musi zostać zmielone na proszek i zakopane w odosobnionym miejscu, po zakończeniu operacji. Talizman musi być następnie zamknięty w torbie z jasnożółtego jedwabiu, która musi być przymocowana do piersi przeplataną wstążką z tego samego materiału, zawiązaną w formie krzyża. We wszystkich przypadkach ceremonia powinna być poprzedzona zaklęciem Czwórki, do którego czytelnik został już skierowany. Formę poświęcenia, wraz z pokropieniem wodą święconą, można oddać w następujący sposób: "W imię Elohim i przez ducha wód żywych, bądź mi znakiem światła i pieczęcią woli". Przedstawiając go dymowi perfum: - Przez miedzianego węża, przed którym upadły węże ognia, bądź mi znakiem światła i pieczęcią woli. " Oddychając siedem razy na talizman: - Przez firmament i ducha głosu, bądź mi znakiem światła i pieczęcią woli. " Na koniec, umieszczając kilka ziaren oczyszczonej ziemi lub soli na pentagramie: - W imię soli ziemi i przez moc życia wiecznego, bądź mi znakiem światła i pieczęcią woli.

II. Talizman Księżyca powinien być złożony z okrągłej i dobrze wypolerowanej płytki z najczystszego srebra, o wymiarach zwykłego medalu. Obraz półksiężyca, zamkniętego w pentagramie, powinien być wyryty na awersie. Na rewersie kielich musi być otoczony podwójną pieczęcią Salomona, otoczoną literami księżycowego geniusza Pi - Hioba. Ten talizman jest uważany za ochronę dla podróżników i przybyszów w obcych krajach. Chroni przed śmiercią przez utonięcie, epilepsję, puchlinę wodną, apopleksję i szaleństwo. Niebezpieczeństwa gwałtownego końca, które są przepowiadane przez aspekty Saturna w horoskopach urodzeniowych, mogą zostać usunięte za jego pomocą. Powinien być skomponowany w poniedziałek, gdy Księżyc przechodzi przez pierwsze stopnie teri Koziorożca lub Panny i jest również dobrze aspektowany z Saturnem. Jego poświęcenie polega na wystawieniu na działanie perfum składających się z białego sandału, kamfory, aloesu, anibera i sproszkowanych nasion ogórka, spalonych z wysuszonymi łodygami bylicy pospolitej, bylicy księżycowej i raminculusa, w nowym glinianym naczyniu do podgrzewania, które po zabiegu należy rozdrobnić na proszek i zakopać w opuszczonym miejscu. Talizman musi być zaszyty w torbie z białego jedwabiu i przymocowany do piersi wstążką tego samego koloru, przeplataną i zawiązaną w formie krzyża. III. Talizman Afarsa musi być złożony z dobrze wypolerowanej okrągłej płytki z najdrobniejszego żelaza i mieć wymiary zwykłego medalu. Symbol miecza w centrum pentagramu musi być wygrawerowany na awersie. Na rewersie musi znajdować się głowa lwa otoczona sześcioramienną gwiazdą, z literami imienia Erotosi, planetarnego geniusza Marsa, nad zewnętrznymi kątami. Talizman ten działa jako środek konserwujący przeciwko wszelkim kombinacjom wrogów. Odwraca możliwość śmierci w bójkach i bitwach, w epidemiach i febrach oraz przez żrące wrzody. Neutralizuje również niebezpieczeństwo gwałtownego końca jako kary za przestępstwo, gdy jest przepowiedziane w horoskopie narodzenia. "Ten talizman musi być złożony we wtorek, podczas przejścia księżyca przez dziesięć pierwszych stopni Barana lub Strzelca, a ponadto, gdy jest korzystnie aspektowany z Saturnem i Marsem. Poświęcenie polega na wystawieniu go na dym perfum składających się z suszonego absyntu i ruty, spalonych w glinianym naczyniu, którego nigdy wcześniej nie używano, i które musi zostać rozbite na proszek i zakopane w odosobnionym miejscu, gdy operacja zostanie ukończona. Na koniec talizman musi zostać zaszyty w torbie z czerwonego jedwabiu i przymocowany na piersi wstążkami z tego samego materiału, złożonymi i zawiązanymi w formie krzyża. "IV. Talizman Merkurego musi być wykonany z okrągłej płytki z nieruchomej rtęci, lub według innego opisu z amalgamatu srebra, rtęci i cyny, o wymiarach zwykłego medalionu, dobrze wypolerowanego z obu stron. Skrzydlaty kaduceusz, otoczony dwoma wężami, musi być wygrawerowany w środku pentagramu na awersie. Drugi musi mieć głowę psa w środku gwiazdy Salomona, ta ostatnia otoczona jest imieniem geniusza planetarnego, Pi - Hermes, zapisanym w alfabecie Mędrców. Ten talizman musi być ułożony w środę, kiedy księżyc przechodzi przez dziesięć pierwszych stopni Bliźniąt lub Skorpiona i jest dobrze aspektowany z Saturnem i Merkurym. Konsekracja polega na wystawieniu go na działanie dymu perfum składającego się z benzoesu, macisu i styraksu, spalonego z wysuszonymi łodygami lilii, narcyza, furnitory i marjolanu, umieszczonego w glinianym naczyniu do podgrzewania, które nigdy nie było przeznaczone do żadnego innego celu, a które po zakończeniu zadania musi zostać sproszkowane i zakopane w nienaruszonym miejscu. Talizman Merkurego jest uważany za obronę we wszystkich rodzajach handlu i przemysłu biznesowego. Zakopany pod ziemią w domu handlowym, przyciągnie klientów i dobrobyt. Chroni wszystkich, którzy go noszą, przed epilepsją i szaleństwem, zapobiega śmierci przez morderstwo i truciznę; jest zabezpieczeniem przed planami zdrady i zapewnia prorocze sny, gdy jest noszony na głowie podczas snu. Jest on zapięty na piersi wstążką z fioletowego jedwabiu złożoną i zawiązaną w formie krzyża, a sam talizman jest zamknięty w torbie z tego samego materiału. "V. Talizman Jowisza musi być - uformowany z okrągłej płytki z najczystszej angielskiej cyny, mającej wymiary zwykłego medalionu i wysoce wypolerowanej z obu stron. Obraz czteroramiennej korony w centrum pentagramu musi być wygrawerowany na awersie. Na drugiej stronie musi być głowa orła w centrum sześcioramiennej gwiazdy Salomona, która musi być otoczona imieniem planetarnego geniusza Pi - Zeusa, zapisanym w tajemnym alfabecie. "Ten talizman musi zostać złożony w czwartek, podczas przejścia księżyca przez pierwsze dziesięć stopni Wagi, a także gdy jest on w korzystnym aspekcie z Saturnem i Jowiszem. Poświęcenie polega na - wystawieniu go na działanie dymu perfum składającego się z kadzidła, ambry; balsamu, ziaren raju, szafranu i macis, które są drugą warstwą gałki muszkatołowej. Muszą one zostać spalone z drewnem dębowym, topolowym, figowym i granatem, a następnie umieszczone w nowym glinianym naczyniu, które musi zostać zmielone na proszek i zakopane w cichym miejscu, na koniec ceremonii. Talizman musi zostać owinięty w torbę z błękitnego jedwabiu, zawieszony na piersi za pomocą wstążki z tego samego materiału, złożonej i zapiętej w formie krzyża. "Talizman Jowisza jest trzymany, aby przyciągnąć do noszącego go życzliwość i współczucie wszystkich. Odpędza niepokoje, sprzyja honorowym przedsięwzięciom i zwiększa dobrobyt w stosunku do warunków społecznych. Jest ochroną przed nieprzewidzianymi wypadkami i niebezpieczeństwami gwałtownej śmierci, gdy grozi mu Saturn w horoskopie narodzin. Chroni również przed śmiercią z powodu chorób wątroby, zapalenia płuc i okrutnego schorzenia szpiku kostnego, które w medycynie nazywane jest tabes dorsalis. VI. Talizman Wenus musi być wykonany z okrągłej płytki z oczyszczonej i dobrze wypolerowanej miedzi. Musi mieć zwykłe wymiary medalu, idealnie wypolerowane z obu stron. Musi mieć na awersie literę G wpisaną w alfabet Trzech Króli i zamkniętą w pentagramie. Na rewersie musi być wygrawerowany gołąb, w środku sześcioramiennej gwiazdy, która musi być otoczona literami tworzącymi imię planetarnego Geniusza Suroth. Ten talizman musi być wykonany w piątek, podczas przejścia księżyca przez pierwsze dziesięć stopni Byka lub Panny, a gdy to światło jest dobrze w aspekcie z Saturnem i Wenus. Jego poświęcenie polega na wystawieniu go na działanie dymu perfum składającego się z fiołków i róż, spalonego drewnem oliwnym w nowym glinianym naczyniu do podgrzewania, które musi zostać zmielone na proszek pod koniec operacji i zakopane w odosobnionym miejscu. Talizman musi być ostatecznie zaszyty w torba z zielonego lub różowego jedwabiu, którą należy zapiąć na piersi paskiem z tego samego materiału, złożonym i zawiązanym w formie krzyża. Talizman Wenus jest uznawany za posiadający niezwykłą moc w cementowaniu więzów miłości i harmonii między mężami i żonami. Odwraca od tych, którzy go noszą, złośliwość i machinacje nienawiści. Chroni kobiety przed strasznymi i śmiertelnymi chorobami znanymi jako rak. Odwraca zarówno mężczyzn, jak i kobiety od wszelkiego niebezpieczeństwa śmierci, na które mogą zostać przypadkowo lub celowo wystawieni. Równoważy niefortunne przepowiednie, które mogą pojawić się w horoskopie urodzeniowym. Jego ostatnią i najbardziej niezwykłą cechą jest jego moc zmiany wrogości wroga w miłość i oddanie, które będą odporne na wszelkie pokusy, i opiera się na jedynym warunku, że taka osoba zostanie przekonana do spożycia płynu, w którym zanurzono talizman. " VII. Talizman Saturna musi być złożony z okrągłej płytki z rafinowanego i oczyszczonego ołowiu, o wymiarach zwykłego medalionu, starannie wypolerowanego. Na awersie musi być wygrawerowany diamentowym narzędziem, które jest niezbędne we wszystkich tych operacjach talizmanicznych, wizerunek sierpa zamknięty w pentagramie. Rewers musi zawierać głowę byka, zamkniętą w gwieździe Salomona i otoczoną tajemniczymi literami, które tworzą w alfabecie Mędrców imię planetarnego Geniusza Temphy. Osoba, która ma nosić ten talizman, musi go sama wygrawerować, bez świadków - i nie powierzając nikomu swojego zaufania. " Ten talizman musi być złożony w sobotę, kiedy księżyc przechodzi przez pierwsze dziesięć stopni Byka lub Koziorożca i jest korzystnie aspektowany z Saturnem. Musi zostać poświęcony przez wystawienie na działanie dymu perfum składającego się z ałunu, asafetydy, kammonu i siarki, które muszą zostać spalone z cyprysem, drewnem jesionu i gałązkami czarnego ciemiernika, w nowym glinianym naczyniu do podgrzewania, które musi zostać zredukowane do proszku pod koniec przedstawienia i zakopane w opuszczonym miejscu. Talizman musi zostać na koniec zaszyty w torbie z czarnego jedwabiu i przymocowany do piersi wstążką z tego samego materiału, złożoną i zawiązaną w formie krzyża. Talizman Saturna został potwierdzony jako zabezpieczenie przed śmiercią z powodu apopleksji i raka, rozkładu kości, gruźlicy, puchliny wodnej, paraliżu i spadku; był również środkiem konserwującym przed możliwością pochowania w transie, przed niebezpieczeństwem gwałtownej śmierci z powodu tajnej zbrodni, trucizny lub zasadzki. Gdyby dowódca armii w czasie wojny zakopał Talizman Saturna w miejscu, co do którego istniała obawa, że może wpaść w ręce wroga, granica wyznaczona przez obecność talizmanu nie mogłaby zostać przekroczona przez wrogie wojska, które szybko wycofałyby się zniechęcone lub w obliczu zdecydowanego ataku.

Talmud: Od hebrajskiego lamad, uczyć się; nazwa wielkiego kodeksu żydowskiego prawa cywilnego i kanonicznego. Jest podzielony na dwie części - Miszna i Gemaya; pierwsza stanowiła tekst, a druga była komentarzem i suplementem. Ale oprócz tego, że jest podstawą kodeksu prawnego, jest również zbiorem żydowskiej poezji i legendy. Miszna jest rozwinięciem praw zawartych w Pięcioksięgu. Jest podzielona na sześć sedayim lub porządków, z których każdy zawiera szereg traktatów, które z kolei są podzielone na peraqim lub rozdziały. Sedarim to: (1) Zeraim, który zajmuje się rolnictwem; (2) Moed, ze świętami i ofiarami; (3) Nashim, z prawem dotyczącym kobiet; (4) Nezaqin, z prawem cywilnym; (5) Qodashim, z prawem ofiarnym; i (6) Tohoyoth lub Tah, z oczyszczeniami. Miszna miała być przekazana przez Ezdrasza i być częściowo dziełem Jozuego, Dawida lub Salomona, a pierwotnie przekazana ustnie przez Bóstwo w czasach Mojżesza. Istnieją dwie wersje - Talmud Jerozolimski i - Talmud Babiloński; ta ostatnia oprócz wspomnianych sedarim zawiera siedem dodatkowych traktatów, które są uważane za pozakanoniczne. Pierwsza miała zostać ostatecznie zredagowana pod koniec IV wieku n.e., a druga przez rabina Ashi, prezesa Akademii Syro w Babilonie, gdzieś w IV wieku. Chociaż były od czasu do czasu rewidowane przedtem, obie wersje zostały znacznie zniekształcone przez interpolację grubych tradycji. Rabiniczne decyzje w Misznie noszą tytuł helakoth, a tradycyjne narracje hagadah. Kosmogonia Talmudu zakłada, że wszechświat został rozwinięty za pomocą serii kataklizmów: świat po świecie był niszczony, aż Stwórca stworzył obecny glob i uznał, że jest dobry. W cudownym traktacie na ten temat autorstwa Deutscha, który po raz pierwszy ukazał się w Quarterly Review w 1867 roku i został przedrukowany w jego Lite7ary Remains, pojawia się następujący fragment: "Sposób stworzenia nie był jedynie przedmiotem spekulacji. Współpraca aniołów, których istnienie było uzasadnione przez Pismo Święte, a cała hierarchia została zbudowana pod wpływami perskimi, została wyraźnie zaprzeczona. W dyskusji na temat dnia ich stworzenia wszyscy zgadzają się, że na początku nie było żadnych aniołów, aby ludzie nie mogli powiedzieć: "Michał rozpostarł firmament na południu, a Gabriel na północy". Istnieje wyraźna zapowiedź gnostycznego Demiurga, starożytnego związku między Duchem Boskim a światem materii - można znaleźć w Talmudzie. Co dla Platona było Ideami, u Filona Logosem, u kabalistów "Światem Azilutha", co gnostycy nazywali bardziej dobitnie mądrością (sophit) lub mocą (dunamis), a Plotyn nousem, co autorzy talmudyczni nazywają Metatronem. W post-niewoli Talmudzie jest sporo o Aniołach, zapożyczonych z perskiego. Archaniołów lub książąt anielskich jest siedmiu: w liczbie, a ich hebrajskie imiona i funkcje odpowiadają niemal dokładnie tym ich perskich pierwowzorów. Istnieją również zastępy służebnych aniołów, perskich Jazatów, których funkcje, oprócz bycia posłańcami, były dwojakie - Niemożliwe byłoby w tym miejscu przedstawienie streszczenia tradycyjnej materii zawartej w Talmudzie. Wystarczy powiedzieć, że jest w dużym stopniu. Niektórzy autorytety uważają, że wiele tradycyjnych opowieści ma magiczne podstawy i że zawierają magiczne sekrety; ale zależy to całkowicie od interpretacji, a temat wymaga możliwie najdokładniejszego zbadania.

Tappan-Richmond : być może najbardziej znany ze wszystkich inspirujących mówców, którzy pojawili się od początku ruchu spirytualistycznego. Jako dziecko, pani Tappan-Richmond - wówczas panna Scott - spędziła trochę czasu w Hopedale Community (patrz), dzięki czemu wcześnie została wtajemniczona w tajemnice spirytualizmu. W wieku szesnastu lat wyjechała do Nowego Jorku, gdzie przez jakiś czas mieszkała w pobliżu Carthage i została "natchnionym" wykładowcą spirytualizmu, dzięki czemu wkrótce stała się sławna w całej Ameryce. Przybywszy do Wielkiej Brytanii w 1873 r., została ciepło przyjęta przez tamtejszych spirytualistów i przez wiele lat wygłaszała częste transowe przemówienia, charakteryzujące się rytmem i płynnością, a także względną jasnością przekazywanych idei.

Tarot: Tarot, lub Tarots, to francuska nazwa gatunku kart do gry, pierwotnie używanych do wróżenia, a nadal używanych przez wróżbitów. Stanowią część zwykłej talii w niektórych krajach południowej Europy, skąd pochodzi nazwa tarocchi nadana włoskiej grze. Pochodzenie słowa jest niepewne. Jedna z sugestii jest taka, że karty te zostały tak nazwane, ponieważ były tarotami na odwrocie; to znaczy oznaczone prostymi lub przerywanymi liniami przecinającymi się po przekątnej. Potwierdzenie tej teorii można znaleźć w niemieckiej formie słowa; tarock-karte to karta w kratkę na odwrocie. Nie jest jednak nieprawdopodobne, że występuje tutaj pomylenie przyczyny i skutku. De L′Hoste Ranking, który odrzuca jako "oczywiście bezwartościowe" wyjaśnienia hrabiego de Gebelina, Vaillanta i Mathersa, odnosi nazwę do węgierskiej talii kart Gipsy tar, a stamtąd do Hindustani. Postacie na tych kartach są symboliczne i wielu uważa, że uosabiają ezoteryczną religię starożytnego Egiptu i Indii, ale w tej kwestii istnieją duże różnice zdań. "Najczęściej używany zestaw tarota", zauważa Ranking, "składa się z siedemdziesięciu ośmiu kart, z których dwadzieścia dwie są bardziej właściwie znane jako tarota i są uważane za "klucze" tarota; odpowiadają one dwudziestu dwóm literom alfabetu hebrajskiego lub, według Falconniera i Margiotty, "alfabetowi magów". Kolory są cztery: różdżki, berła lub trefle, odpowiadające karo; puchary, kielichy lub czary, odpowiadające kierom; miecze, odpowiadające pikom; pieniądze, koła lub pentagramy, odpowiadające treflom. Każdy kolor składa się z czternastu kart, asa i dziewięciu innych, oraz czterech kart dworskich: króla, królowej, rycerza i waleta. Cztery asy tworzą klucze do odpowiednich kolorów". Jak już wskazano, dwadzieścia dwa "klucze tarota", które składają się z różnych symbolicznych figur, są uważane za hieroglificzne symbole okultystycznych znaczeń liter alfabetu hebrajskiego; lub, alternatywnie, "alfabetu Trzech Króli". Twierdzi się, że symbole te mają ogromną starożytność, "zauważa Ranking". Alliette lub (przez transpozycję) Etteilla, francuska mistyczka z początku XIX wieku, przypisała ich pochodzenie Hermesowi Trismegistusowi pod nazwą Księga Thota lub Złota Booh Hermesa. Inni próbowali utożsamiać tarota z liśćmi sybillińskimi. Raymond Lully (1235 - 1315) miał oprzeć swoje wielkie dzieło, Ars Generalis sive Magna, na zastosowaniu filozofii okultystycznej zawartej w tarocie. Pomysł, że tarot został wprowadzony do Europy przez Cyganów, wydaje się być po raz pierwszy poruszony przez Vaillanta, który przez wiele lat żył wśród Cyganów, od których został przeszkolony w ich tradycyjnej wiedzy. Wiele z uzyskanych w ten sposób informacji zostało włączonych do Les Romes, histoire vraie des vrais Bohemiens (ok. 1853), La Bible des Bohemiens (1860) i La Clef Magique de la Fiction et du Fait (1863). Teoria Vaillanta została w pełni zaakceptowana przez pisarza Eench, Papusa, "który opublikował w 1889 roku Le Tarot des Bohemiens Le Plus Ancien Livre du Monde; opisując ją jako "la clef absolue de la science occulte". "Cyganie posiadają Biblię", twierdzi; "tak, ta gra karciana zwana Tarotem, którą posiadają Cyganie, jest Biblią Biblii. Jest to cudowna księga, jak zdali sobie sprawę hrabia de Gebelin, a zwłaszcza Vaillant. Pod nazwami Tarot, Thora, Rota gra ta stanowiła kolejno podstawę syntetycznej nauki wszystkich starożytnych ludów". Chociaż nie można zaakceptować tego dictum w całości, warto zauważyć, że Ranking dochodzi do wniosku, że te i wszystkie inne karty do gry zostały wprowadzone do Europy przez Cyganów. "Chciałbym przedstawić", mówi, pisząc w 1908 r., "że z wewnętrznych dowodów możemy wywnioskować, że taroty zostały wprowadzone przez rasę mówiącą dialektem indyjskim; że forma papieża (przedstawiona na tarotach) pokazuje, że od dawna znajdowały się w kraju, w którym dominował prawosławny Kościół Wschodni; a forma nakrycia głowy króla, wraz z kształtem orła na tarczy, pokazuje, że rządzili tym rosyjscy wielcy książęta, którzy jeszcze nie przyjęli insygniów cesarskich. Wydaje mi się, że potwierdza to powszechne przekonanie, że to Cyganom zawdzięczamy naszą wiedzę o kartach do gry." Zobaczymy, że wniosek ten opiera się na niezależnej ocenie. Jednak już w 1865 r. - dwa lata po ukazaniu się ostatniej książki Vaillanta - E. S. Taylor poparł tę samą hipotezę w swojej Historii kart do gry. Willshire (Descriptive Catalogues of Cards in the British Museum, 1877) podważa wniosek Taylora, powołując się na to, że niezależnie od tego, czy Zingari mieli pochodzenie egipskie czy indyjskie, nie pojawili się w Europie przed 1417 r., kiedy karty były znane od jakiegoś czasu." Ale ten sprzeciw jest unieważniony przez fakt, że obecność Cyganów w Europie jest obecnie datowana znacznie wcześniej niż 1417 r. Na przykład, istniała dobrze ugruntowana Jeudum cinganorum, czyli baronia cygańska, na wyspie Korfu w XIV wieku. Aby szczegółowo zbadać różne symboliczne postacie tarota, potrzeba by nieproporcjonalnie dużo miejsca. Odniesienie Rankinga do Papieża i Króla wskazuje na dwie z tych dwudziestu dwóch postaci. Pozostałe to: Papież Kobieta, Królowa, Ozyrys Triumfujący, Koło Fortuny, Sprawiedliwość, Roztropność, Umiarkowanie, Siła, Małżeństwo, Filozof, Kuglarz, Śmierć, Diabeł, Głupiec, Wieża uderzona piorunem, Słońce, Księżyc, Gwiazda, Wszechświat, Sąd Ostateczny. Istnieje wielka różnorodność opinii, nawet wśród "wtajemniczonych", co do znaczenia tych symboli. Są one bardzo szczegółowo omówione w cytowanej już pracy "Papusa", do której czytelnik jest szczególnie odsyłany. Ogólnie rzecz biorąc, wiele można powiedzieć na korzyść teorii, że pochodzenie tarota można prześledzić do ezoterycznej filozofii szkół starożytnego Egiptu i Chaldei, niezależnie od tego, w jaki sposób znalazła się ona w Europie. Oprócz prac już cytowanych, zobacz Le Monde Primitif, hrabiego de Gebelina, tom VIII, Paryż, 1781 Les Origines des Cartes a Jouer, Merlina, Paryż, 1869 The Tarot, Mathersa, Londyn, 1888; L′Art de Tirer les Cartes, Magusa, Paryż, 1895; Le Walladisme, Margistta, Grenoble, 1895; Magie, Bourgeat, Paryż, 1895; Les XXIII. Lames Hermetiques du Tarot, Falconniera, Paryż, 1896; A. E. Waite, Klucz do Tarota, 1900; i J. W. Brodie - Innes, Karty Tarota, w "Occult Review" Tannhauser: średniowieczna niemiecka legenda opowiadająca o tym, jak pieśniarz i rycerz o tym imieniu, przechodząc obok Herselber, czyli Wzgórza Wenus, wszedł tam w odpowiedzi na wezwanie i pozostał tam z czarodziejką, prowadząc nieświęte życie. Po pewnym czasie znudził się grzechem i pragnąc powrócić do czystego życia, wyrzekł się czci Wenus i ją opuścił. Następnie odbył pielgrzymkę do Rzymu, aby prosić papieża o przebaczenie, ale gdy sam Urban IV powiedział mu, że papieska laska zakwitnie, gdy tylko taki grzesznik jak Tannhauser zostanie przebaczony, powrócił do Wenus. Trzy dni później laska papieża faktycznie zakwitła i wysłał posłańców do każdego kraju, aby odnaleźli zrozpaczonego pieśniarza, ale bezskutecznie, Tannhauser zniknął. Historia ma mitologiczne podstawy, które zostały nałożone przez średniowieczną myśl chrześcijańską, a pierwotny bohater który został zastąpiony przez bardziej współczesną postać, tak jak Wenus z istniejącej legendy jest mitologiczną Wenus tylko z nazwy. Jest ona w rzeczywistości Lady Holda, niemiecką boginią ziemi. Tannhauser był "minnesingerem" lub pieśniarzem miłosnym w połowie XIII wieku. Był bardzo popularny wśród śpiewaków deszczu w tamtym czasie, a niespokojne i nieumiarkowane życie, jakie wiódł, prawdopodobnie wyróżniało go jako bohatera takiej legendy, jaka została opowiedziana. Był autorem wielu ballad o znacznej doskonałości, które są publikowane w drugiej części "Minnesinger" (Von der Hagen, Lipsk, 1838) i w szóstym tomie Zeitschrift fur deutsches Altheytum Haupta. Najbardziej autentyczna wersja tej legendy jest podana w Alte hoch weid niedeydeutsche Volkslieder Uhlanda (Stuttgart 1845)

Tatwic Yoga: oznacza "Nauka o oddechu". Tytuł małej książeczki przetłumaczonej z sanskrytu kilka lat temu przez Pandita Ramę Prasada. "Oddech", o którym mowa, to życiodajny oddech Brahmana, a w nim zawarte są pięć elementarnych zasad natury, odpowiadających pięciu zmysłom człowieka. Zasady te znane są jako Tatwas, a z nich składa się ciało. Uważa się, że wiedza o Tatwas daje cudowną moc; w tym celu wszystkie przedsięwzięcia muszą być rozpoczynane w czasach, o których wiadomo, że są sprzyjające dzięki ruchom Tatwas w ciele. W książce podano ważną metodę praktyki jogi, która z pewnością zapewni cudowne rezultaty.

Temeraire, Karol Książę Burgundii: Zniknął po bitwie pod Morat; a jego kronikarze powiedzieli, że został porwany przez diabła, podobnie jak Roderick. Niektórzy jednak twierdzili, że wycofał się w odległe miejsce i został pustelnikiem.

Templariusze: Oficjalnie Biedni Rycerze Chrystusa i Świątyni Salomona byli religijnym zakonem rycerskim ustanowionym w czasach wypraw krzyżowych. Został założony w początkowych latach istnienia królestwa Jerozolimy, gdy krzyżowcy kontrolowali tylko kilka twierdz w Ziemi Świętej, a pielgrzymi do miejsc świętych byli często narażeni na niebezpieczeństwo ze strony grasujących band muzułmańskich. Współczując losowi takich pielgrzymów, ośmiu lub dziewięciu francuskich rycerzy pod wodzą Hugona de Payensa ślubowało pod koniec 1119 lub na początku 1120 roku poświęcić się ich ochronie i utworzyć w tym celu wspólnotę religijną. Baldwin II, król Jerozolimy, dał im kwaterę w skrzydle pałacu królewskiego na terenie dawnej Świątyni Żydowskiej, od czego wzięła się ich nazwa. Templariusze byli podzieleni na cztery klasy: rycerzy, sierżantów, kapelanów i służących. Tylko rycerze nosili charakterystyczne insygnia templariuszy, białą surkotę oznaczoną czerwonym krzyżem. Zakon templariuszy był kierowany przez wielkiego mistrza, a każda świątynia lub filia (lokalna) zakonu była rządzona przez dowódcę, który był zobowiązany do posłuszeństwa wielkiemu mistrzowi. Każdy indywidualny templariusz składał śluby ubóstwa i czystości. Templariusze pełnili odważną służbę w Ziemi Świętej, a ich liczba szybko rosła, częściowo z powodu propagandy św. Bernarda z Clairvaux, który napisał ich regułę życia. Templariusze pierwotnie ślubowali posłuszeństwo patriarsze Jerozolimy, ale papież Innocenty II w 1139 r. umieścił templariuszy bezpośrednio pod władzą papieża: templariusze zostali w ten sposób zwolnieni spod jurysdykcji każdego biskupa, w którego diecezji mogliby posiadać majątek. Od tego czasu templariusze szybko zróżnicowali swoją działalność. Wkrótce stali się istotnym elementem obrony chrześcijańskich państw krzyżowców w Ziemi Świętej i obsadzili garnizonem każde miasto, niezależnie od jego wielkości. W szczytowym okresie templariusze liczyli około 20 000 rycerzy. Templariusze również zgromadzili znaczne bogactwo. Królowie i wielcy arystokraci Hiszpanii, Francji i Anglii dawali zakonowi lordostwa, zamki, senioria i posiadłości, tak że w połowie XII wieku templariusze posiadali posiadłości rozsiane po całej zachodniej Europie, na Morzu Śródziemnym i w Ziemi Świętej. Siła militarna templariuszy umożliwiała im bezpieczne gromadzenie, przechowywanie i transportowanie sztabek do i z Europy i Ziemi Świętej, a ich sieć magazynów skarbów i sprawna organizacja transportu sprawiły, że templariusze byli wykorzystywani jako bankierzy zarówno przez królów, jak i pielgrzymów do Ziemi Świętej. W ten sposób zakon, z jego ogromnymi zasobami rozsianymi po każdym kraju chrześcijańskim, stał się posiadaczem wielkiej potęgi finansowej. Templariusze nie byli jednak bez wrogów. Od dawna toczyli zaciętą rywalizację z innym wielkim zakonem wojskowym Europy, Szpitalnikami, a pod koniec XIII wieku pojawiły się propozycje połączenia dwóch spornych zakonów w jeden. Upadek Akki, ostatniej pozostałej twierdzy krzyżowców w Ziemi Świętej, w 1291 roku, z rąk muzułmanów, pozbawił templariuszy sensu istnienia. Ponadto, do 1304 roku po Europie zaczęły krążyć pogłoski o praktykach niereligijnych i bluźnierstwach popełnianych przez templariuszy podczas ich tajnych obrzędów inicjacji. W tym momencie król Francji Filip IV Piękny kazał aresztować wszystkich templariuszy we Francji 13 października 1307 roku i skonfiskować cały majątek templariuszy we Francji. Powody, dla których Filip chciał zniszczyć templariuszy, są niejasne; mógł szczerze obawiać się ich władzy lub mógł po prostu dostrzec okazję do przejęcia ich ogromnego bogactwa, ponieważ sam chronicznie cierpiał na niedobór pieniędzy. W każdym razie Filip oskarżył templariuszy o herezję i niemoralność i wielu z nich torturował, aby uzyskać fałszywe zeznania w tych sprawach. Papież Klemens V, sam Francuz, znalazł się w tym czasie pod silną presją Filipa, a w odpowiedzi papież nakazał aresztowanie templariuszy w każdym kraju w listopadzie 1307 r. Filipowi ostatecznie udało się zmusić papieża do zniesienia zakonu (22 marca 1312 r.), a majątek templariuszy w całej Europie został przekazany szpitalnikom lub skonfiskowany przez państwo. Wielu templariuszy zostało straconych lub uwięzionych, a w 1314 r. ostatni wielki mistrz zakonu, Jacques de Molay, został spalony na stosie. Kwestia winy templariuszy była przedmiotem zaciekłych kontrowersji przez stulecia, ale współczesna opinia skłania się ku idei, że templariusze byli ofiarami wysoce niesprawiedliwych i oportunistycznych prześladowań. Przetrwanie do dziś - powiązania masońskie Szeroko rozpowszechnione są pogłoski lub przekonanie, że Zakon Templariuszy przetrwał do dziś. Jedna z teorii wskazuje na silny związek między masonerią a templariuszami, sugerując, że centralne tajemnice masonerii, krążące wokół Hirama, architekta Świątyni Salomona, mają silny związek z masonerią. Fakt, że niektórzy templariusze szukali i otrzymali schronienie na dworze Roberta Bruce′a ze Szkocji, daje początek potencjalnemu powiązaniu z masonerią obrządku szkockiego. Nie można również pominąć oczywistych konotacji templariuszy z Rycerzami chrześcijańskiego mitu Rosenkruetza o różokrzyżowstwie. Przetrwanie templariuszy i Kościoła rzymskokatolickiego Część współczesnej literatury przedstawia templariuszy jako zaciekłych przeciwników Kościoła katolickiego - mistrzów, którzy wynaleźli masonerię i którzy bezwzględnie sprzeciwiają się kościołowi, który ich zdradził, podążając świecką lub demoniczną ścieżką. Inne źródła przedstawiają templariuszy jako watykańską "tajną policję" - ściśle tajny zakon bojowników mający na celu obronę papiestwa i Kościoła. To oczywiście dość głupie - papież w czasach templariuszy miał stałą armię (lojalną i opłacaną przez niego jako świeckiego księcia Państwa Watykańskiego, wcale nie lojalną wobec Kościoła) i nie potrzebował "tajnej policji" - dopiero w czasach stosunkowo współczesnych papiestwo miało potrzebę ukrywania aktów siły i broni w tajemnicy. W rzeczywistości sytuacja jest o wiele bardziej zagmatwana. Bez wątpienia templariusze istnieli poza kościołem przez kilka lat po ich represjach. Cokolwiek innego można o tym powiedzieć, represje były prawdziwe - co dowodzi nawet najbardziej pobożnemu katolickiemu uczonemu niczego więcej niż tego, że niektórych papieży można było kupić lub przekupić, aby postępowali źle. Templariusze nigdy "oficjalnie" nie pojawili się ponownie. Istnieje kilka powodów tego. Pierwszym jest prawdopodobnie tradycja tajemnicy, która rozwijała się przez około sto lat aktywnego tłumienia. W tym okresie większość rycerzy, którzy byli mocno zaangażowani w Templariuszy, straciła kontakt - można zasadnie założyć, że to Templariusze niższej rangi, szczególnie Kapelani, z których prawie wszyscy mogli dołączyć do innych zakonów, podtrzymywali tradycję. Z biegiem lat Templariusze stali się swego rodzaju "masonerią" w katolicyzmie rzymskim. "Bracia" Templariusze robili przysługi innym "Bracia". Prawdopodobnie kilku Papieży było powiązanych z Templariuszami, ale od XV wieku organizacja czerpała znaczną część swojej mocy ze swojej tajemniczej tajemnicy. Ujawnienie jej oznaczałoby dostosowanie jej do ustalonych zasad i zmuszenie jej członków - z których prawie wszyscy należeli do innego zakonu w kościele, a spora liczba z nich była świeckimi posiadaczami jakiejś doczesnej władzy - do opuszczenia lub oficjalnego "przyłączenia się" do pół-mniszego zakonu. Nie można sugerować, że po późnym XV wieku Templariusze kiedykolwiek pragnęli być "zalegalizowani". Można by rzec, że Kościół byłby lepszy bez Templariuszy. Tak jak pojawiają się oskarżenia, że masoni są niczym więcej niż "siecią starych chłopców", która żeruje na wszystkich innych, można zasugerować, że Templariusze nie są niczym więcej niż politycznym systemem "sojuszu dla wygody" w Kościele rzymskokatolickim, rodzajem nielegalnego związku zawodowego mającego na celu konsolidację władzy politycznej. Ale gdyby tak było, Templariusze zostaliby wytępieni lub udałoby im się w dużej mierze przejąć kontrolę nad Kościołem. Żadne z tych twierdzeń nie jest prawdą. Grupa pozostaje tajemnicza, dobrze powiązana i (od XIX wieku) coraz bardziej świecka, i najwyraźniej realizuje cele, do których Kościół jest jedynie dodatkiem. Jednak jej siła i powiązania sprawiają, że jest kusząca i pozwala jej łatwo rekrutować członków. Sugerowano, całkiem rozsądnie, że Templariusze umożliwiają "ujście" potężnym pozostałościom kartaryzmu, arianizmu i innych gnostyckich herezji w Kościele. Pozwalając na istnienie nieoficjalnego stowarzyszenia, w którym można dyskutować i wyznawać te kwestie, podczas gdy to stowarzyszenie z definicji zachowuje swoją "tajemnicę" przed światem, Kościół zapewnia, że doktryny te nie będą szeroko rozpowszechnione, jednocześnie opierając się potrzebie usunięcia niektórych najbardziej mistycznych i dynamicznych myślicieli w Kościele, którzy mają tendencję do skłaniania się ku nieortodoksyjnym ideom.

Organizacja Templariuszy

Współczesny zakon ma cztery stopnie - rycerzy, sierżantów, kapelanów i służących, jednak pierwszy stopień funkcjonuje jako nominalny stopień "próbnika" lub "gościa" i może być swobodnie nadawany bez żadnych zobowiązań poza tajemnicą. Tylko trzy wyższe stopnie mają współczesne znaczenie, a stopnie sierżanta i kapelana - dwie pierwsze tajemnice - są często nadawane w tym samym czasie.

Sługa - praktykant i mistrz pierwszej tajemnicy Wschodu Kapelan - czeladnik i mistrz drugiej tajemnicy
Południe Sierżant - rycerz i mistrz trzeciej tajemnicy Zachodu
Rycerz - wielki mistrz i mistrz ostatniej tajemnicy
Północ Ustawienie świątyni Wschód - pieczęć masońska - symbol świątyni i tajemnica Hirama Azifa Południe - bożek Baphometa - symbol tajemnicy Sofii Zachód - krzyż - symbol tajemnicy krwi Północ - czaszka - symbol tajemnicy życia i śmierci Legendy o templariuszach

Towarzystwo Badań Psychicznych Historia krytyki zjawisk okultystycznych w Wielkiej Brytanii od 1882 r. do chwili obecnej jest ściśle związana z Towarzystwem Badań Psychicznych i nie ma żadnego rozwoju godnego odnotowania, którego nie zbadaliby jego członkowie. Było to pierwsze ciało, które podjęło zjednoczoną i zorganizowaną próbę zajęcia się tym, co z braku lepszej nazwy nazywano zjawiskami psychicznymi, w czysto naukowym i bezstronnym duchu, wolnym od uprzedzeń wynikających z uprzednio przyjętych idei na ten temat. W ich prospekcie wyraźnie stwierdzono, że członkowie w żaden sposób nie zobowiązują się do przyjęcia jakiegokolwiek wyjaśnienia ani do uznania w zjawiskach działania jakiejkolwiek niefizycznej agencji. Pierwszym prezesem Towarzystwa był profesor Henry Sidgwick, a w skład Rady wchodzili Edmund Gurney, Frank Podmore, Frederic W. H. Myers i profesor Barrett; a także pastor W. Stainton Moses, Morell Theobald, dr George Wild i Dawson Rogers, przy czym ci ostatni czterej byli spirytualistami. Należy jednak wspomnieć, że członkowie Towarzystwa, którzy otwarcie mówili o duchowości, stopniowo odchodzili. Inni prezydenci Towarzystwa to profesor Balfour Stewart, Rt. Hon. A. J. Balfour, profesor William James, sir William Crookes, sir Oliver Lodge i profesor Barrett, z których kilku było wśród pierwotnych członków. Zakres Psychical Research Society został określony przez powołanie sześciu komitetów, w następujący sposób: - (Y) Komitet ds. Przenoszenia Myśli; (2) Komitet ds. Hipnotyzmu; (3) Komitet ds. Eksperymentów Reichenbacha; (4) Komitet ds. Objawień, (5) Komitet ds. Zjawisk Fizycznych (spirytualistycznych); i (6) Komitet ds. Rozważania Historii i istniejącej literatury na ten temat. Obszar działania Towarzystwa był zatem szeroki i został jeszcze bardziej rozszerzony w późniejszych latach, kiedy komitet, na czele którego stał dr Richard Hodgson, przeprowadził dochodzenie w sprawie Teozofii (q.v.). A metody badań psychicznych były stosowane również do innych spraw, które wykraczały poza pierwotny zakres Towarzystwa. Aby znaleźć wyjaśnienie tego, zajmowaliśmy się zjawiskami spirytualistycznymi, jego domeną psychologii, i badaliśmy automatyzm, halucynacje i przenoszenie myśli, z których jedno lub drugie okazało się mieć istotne znaczenie dla większości zjawisk spirytualistycznych, jeśli nie dla wszystkich. Były one również instrumentalne w wykrywaniu wielu oszustw w związku z występami mediumistycznymi, szczególnie w takich zjawiskach jak pisanie na tablicach (patrz) i inne "fizyczne" manifestacje. Wyjaśnienie ich stanowiło w rzeczywistości jeden z głównych celów Towarzystwa. Chociaż w czasie jego założenia publiczne mediumizm wydawał się zanikać, istniało nadal więcej niż wystarczająco zjawisk, które Towarzystwo mogło zbadać, a zeznania Sir Williama Crookesa i innych osób o ugruntowanej pozycji i sile intelektualnej wskazywały, że sprawa była przynajmniej odpowiednim tematem do zbadania. W związku z pisaniem na łupkach, które wiele osób uważało za autentyczne i tak proste, że oszustwo było niemożliwe, pan S. J. Davey, członek Towarzystwa, zorganizował szereg pseudoseansów. Będąc przez pewien czas oszukanym przez występy w tej linii znanego medium, Williama Eglintona, i w końcu odkrywając modus jego wyczynów pisania na tablicy, pan Davey postanowił naśladować manifestacje medium." W interesie badań psychicznych podjął się przeprowadzenia sesji, które zostały starannie zarejestrowane przez dr Hodgsona. Tak dobrze odtworzono środki profesjonalnych mediów, że żaden z uczestników nie był w stanie wykryć modus operandi występów Daveya, nawet jeśli wcześniej zapewniono ich, że to tylko sztuczka magiczna. Taka demonstracja nie mogła nie zrobić nic więcej niż jakakolwiek ilość argumentów, aby obnażyć "zjawisko" pisania na tablicy. (Zobacz artykuł na temat pisania na tablicy). Towarzystwo wykonało doskonałą pracę w zbieraniu dowodów dotyczących zjaw zmarłych i żywych, z których wiele jest ucieleśnionych w Phantasms of the living, autorstwa panów Myersa, Podmore′a i Gurney. W 1889 r. Komitet Towarzystwa przeprowadził badanie statystyczne na szeroką skalę. Komitet i jego asystenci zebrali około 17 000 przypadków objawień. Głównym celem przeprowadzenia takiego spisu było uzyskanie dowodów na działanie telepatii w prawdziwych lub przypadkowych objawieniach, a aby takie dowody miały wartość naukową, dołożono wszelkich starań, aby zapewnić bezstronność i odpowiedzialny charakter wszystkich, którzy brali udział w dochodzeniu. W rezultacie, po podjęciu wszelkich środków ostrożności, stwierdzono, że objawienia zbiegające się ze śmiercią lub innym kryzysem znacznie przekraczały liczbę, którą można przypisać wyłącznie przypadkowi. Ale najbardziej owocne z badań Towarzystwa dotyczyły telepatii (patrz), czyli przenoszenia myśli, i to dzięki wpływowi jego członków doktryna przenoszenia myśli, tak długo znana niejasnym spekulacjom starych magnetystów i mesmeryków, została po raz pierwszy umieszczona na określonej podstawie jako problem godny naukowego badania. Badania w tej sprawie wciąż trwają, a wiarygodny dowód takiego sposobu komunikacji wpłynąłby na naukowy pogląd na spirytualizm w niezwykłym stopniu. Spośród indywidualnych wysiłków członków Towarzystwa Badań Psychicznych najbardziej kompletne i najbardziej udane były te przeprowadzone przez Profesora i Panią Sidgwick w latach 1889-91. Jednocześnie było wiele, co zachęcało do wiary w jakąś "nadprzyrodzoną" agencję, zwłaszcza w ostatniej dekadzie XIX wieku. Dwoma mediami, których manifestacje doprowadziły wielu zdolnych ludzi w tym kraju, w Ameryce i na kontynencie do wniosku, że duchy zmarłych były zaangażowane w ich zjawiska, były włoskie medium Eusapia Palladino (patrz) i Amerykanka Mrs. Piper. W 1885 roku profesor James z Harvardu badał przypadek Mrs. Piper (patrz), a kilka lat później dr Richard Hodgson z American Society for Psychical Research również zbadał jej przypadek, ten ostatni rozpoczynając swoje dochodzenia w całkowicie sceptycznym duchu. Ze wszystkich mediów transowych ona oferuje najlepszy dowód na nadprzyrodzoną agencję. Sam dr Hodgson oświadczył, że wierzy, że duchy zmarłych przemawiały ustami medium, a wśród innych, którzy twierdzili, że samo oszustwo nie wyjaśnia objawień przekazywanych przez Mrs. Piper w stanie transu, byli profesor James, sir Oliver Lodge, pan Myers i profesor J. H. Hyslop. Z drugiej strony, pan Podmore, nie przyznając się do żadnej nadprzyrodzonej siły, sugeruje, że telepatia może pomóc wyjaśnić sprawę, prawdopodobnie wspomagana przez umiejętną obserwację i starannie przeprowadzone dochodzenia dotyczące spraw potencjalnych modelek. Pani Sidgwick ponownie zasugerowała, że prawdopodobnie pani Piper otrzymywała telepatyczne komunikaty od duchów zmarłych, które odtwarzała w swojej automatycznej mowie i piśmie. Drugim medium była Eusapia Palladino, która po przyciągnięciu znacznej uwagi profesorów Lombroso, Richeta, Flammariona i innych na kontynencie, przybyła do Wielkiej Brytanii w 1895 roku. Kilku angielskich naukowców było już świadkami jej telergicznych mocy na kontynencie, na zaproszenie profesora Charlesa Richeta - sir Olivera Lodge′a, pana Myersa i innych - i z nich przynajmniej sir Oliver Lodge wyraził przekonanie, że żadna znana siła nie była odpowiedzialna za jej niezwykłe manifestacje. Angielskie sesje odbyły się w Cambridge i ponieważ ostatecznie udowodniono, że medium posługiwało się oszustwem, większość badaczy przypisała jej "objawy" wyłącznie temu. Później jednak, w 1898 r., w Paryżu odbyła się kolejna seria seansów, tak udana, że Richet, Myers i Sir O. Lodge ponownie oświadczyli, że są przekonani o autentyczności zjawisk. Dalszy opis tego medium można znaleźć w osobnym nagłówku. Być może najbardziej przekonujący dowód na działanie jakiejś nadprzyrodzonej agencji można znaleźć w słynnych eksperymentach z korespondencją krzyżową przeprowadzonych w ostatnich latach. Pan Myers zasugerował przed śmiercią, że gdyby kontrola przekazała tę samą wiadomość dwóm lub więcej mediom, w dużym stopniu przyczyniłoby się to do ustalenia niezależnego istnienia takiej kontroli. Po śmierci profesora Sidgwicka (w sierpniu 1800 r.) i pana Myersa (w styczniu 1801 r.) uważano, że jeśli media są przez nie kontrolowane, można by szukać pewnej zgody w skryptach. Pierwsze odpowiedniki znaleziono w piśmie pani Thomson i panny Rawson, pierwsza w Londynie, druga na południu Francji. Kontrola Sidgwicka pojawiła się po raz pierwszy tym paniom tego samego dnia, 11 stycznia 1801 r. 8 maja 1801 r. kontrola Alyersa pojawiła się w piśmie pani Thompson i pani Verrall, a później w piśmie pani Piper i innych. Tak niezwykłe były uzyskane odpowiedniki w niektórych przypadkach, w których nie mogło być zmowy między mediami, że trudno uwierzyć, że jakaś bezcielesna inteligencja nie była odpowiedzialna za niektóre, przynajmniej niektóre pisma. Zobacz także biografie różnych wybitnych spirytualistów, mediów i badaczy, o których mowa w tej pracy, oraz artykuły na temat telepatii, halucynacji, obracania stołu itp. Zdecydowanie najbardziej niezwykłe eksperymenty związane ze zjawiskami psychicznymi przeprowadził Sir William Crookes. Pracując w najbardziej rygorystycznych warunkach, on i jego koledzy eksperymentatorzy upewnili się, że wejście lub wyjście z pokoju, w którym odbywały się ich seanse, było niemożliwe. Mimo to udało mu się uzyskać z pomocą medium jak najlepsze dowody obecności duchów lub innych bytów w mieszkaniu. Były one namacalne i zostały faktycznie zważone przez Sir Williama, któremu przy jednej okazji udało się nawet uzyskać część materii protoplazmatycznej, z której zbudowane były te byty, którą trzymał w pudełku przez kilka dni. Byty te wyłaniały się z ciała medium lub jednego z uczestników, chodziły, mówiły, a nawet głośno i hałaśliwie dyskutowały z Sir Williamem i innymi uczestnikami na wiele różnych tematów przez dłuższy czas. Często znikały przez podłogę. Sir William stwierdził, że ich średnia waga wynosiła około jednej trzeciej wagi człowieka. Zjawiska te były obserwowane przez liczne osoby o najwyższej inteligencji i uczciwości, wśród nich, jak wiadomo, niektóre o wysokiej randze. Pełne oświadczenie dotyczące zjawisk ze wszystkimi szczegółami można znaleźć w ciekawym małym tomie pana Gambiera Boltona Ghosts in Solid Form. Żadne dzieło z ostatnich czasów nie dostarcza studentowi badań psychicznych tak mistrzowskiego konspektu tematu, jak Sir William F. Barrett On the Threshold of the Unseen (1917). Rozszerzone o przemówienie na temat zjawisk spirytualistycznych wygłoszone około dwadzieścia lat temu, obejmuje całą historię badań psychicznych w tym okresie, a wzmianka o nim może dobrze posłużyć do uzupełnienia tego artykułu i dostarczenia czytelnikowi danych dotyczących badań psychicznych w obecnym stuleciu. Rozdział wprowadzający krótko omawia prace wybitnych naukowców i przedstawia szczere oświadczenie na temat obecnego stanu badań psychicznych. Opinia publiczna dotycząca poszukiwań oraz sprzeczne zarzuty nauki i religii są krótko omawiane w rozdziałach II i III, po których następuje esej na temat zjawisk fizycznych spirytualizmu, który zawiera niewiele, czego nie zauważono w niniejszym artykule. Rozdział VII, "O pewnych bardziej spornych zjawiskach spirytualizmu", zajmuje się przykładami bezpośredniego głosu i bezpośredniego pisma, materializacji i fotografii duchowej, z których wszystkie zjawiska zostały nazwane ektoplazmami przez profesora Ochorowicza z Warszawy. "Przez ektoplazję", mówi Sir William, "rozumie się zdolność tworzenia poza ciałem medium koncentracji energii życiowej lub ożywionej materii, która działa tymczasowo w taki sam sposób jak ciało, z którego jest czerpana, tak że powstają widoczne, słyszalne lub namacalne zjawiska przypominające ludzkie". Jest to bardzo podobne do hipotezy "siły psychicznej" pod nową nazwą. Rozdział "O kanonach dowodów w badaniach psychicznych" zawiera zdanie, które może zostać wzięte do serca przez zbyt sceptycznych: "To zupełnie niefilozoficzne wyśmiewać lub zaprzeczać dobrze potwierdzonym zjawiskom, ponieważ są niewytłumaczalne". Sir William pokazuje, jak krytyczna analiza zjawisk psychicznych zanikła z powodu braku wyszkolonych naukowych obserwatorów, ci, którzy poświęcają się temu tematowi, są w większości osobami o większym entuzjazmie niż osądzie. Rozdział o teoriach jest niezwykle przydatny. "Nigdy jeszcze", mówi autor, "nie spotkałem nikogo, kto poważnie studiował dowody lub angażował się w przedłużone badania tego tematu, kto utrzymywałby, że wszystkie media są oszustami". Teorie badane w celu wyjaśnienia zjawisk nadprzyrodzonych obejmują te dotyczące halucynacji, które są tylko częściowo uznawane za przyczynę. Działanie pozaneuralne mózgu, które jest jednak działaniem podświadomym, efektem podświadomego ja, ale być może najbardziej interesująca z hipotez, które wyjaśniają te cudowne zdarzenia, jest opisana następująco: "Może być tak, że inteligencja działająca na seansie jest projekcją myśli nas samych - że każdy z nas ma swoje odbicie w niewidzialnym; że wraz z rozwojem naszego życia i charakteru tutaj, w niewidzialnym świecie, wyrasta nam duchowy obraz samego siebie". Problem mediumizmu jest tematem dziesiątego rozdziału. Sprzeciwiamy się słowu "medium", nie tylko ze względu na jego skojarzenia, ale z bardziej naukowych powodów. Osobny dział książki zajmuje się fenomenalnym dowodem dostarczonym przez zjawy, pismo automatyczne, nadprzyrodzone wiadomości oraz dowodem tożsamości w stanie bezcielesnym i przetrwania po śmierci. Ostatnia część tomu aktualizuje kwestię ludzkiej osobowości, zwłaszcza w odniesieniu do jej wyższych aspektów, a konkluzją jest, że tylko bariera naszych percepcji zmysłowych, "próg wrażliwości", dzieli nas od świata poza naszą normalną świadomością, tak jak "organizm ostrygi stanowi próg, który odcina ją od większej części naszego zmysłowego świata". Jeśli chodzi o kwestię nieśmiertelności, stwierdza się, że "życie może istnieć w niewidzialnym", ale nie wynika z tego, że komunikacja duchowa uczy nas koniecznej i inherentnej nieśmiertelności duszy. "Jeśli zaakceptujemy dowody na "tożsamość", że niektórzy, których znaliśmy na ziemi, nadal żyją i są blisko nas, "musimy nadal pamiętać, że "wejście w życie po śmierci niekoniecznie oznacza nieśmiertelność, czyli wieczne trwanie naszej osobowości, ani nie dowodzi, że przetrwanie po śmierci rozciąga się na wszystkich. Oczywiste jest, że żadne dowody eksperymentalne nie mogą nigdy wykazać żadnego z tych przekonań, chociaż mogą i usuwają sprzeciwy podniesione co do możliwości przetrwania". Pod koniec 1916 roku wielką sensację wywołała nie tylko w okultyzmie, ale i w kręgach ogólnych publikacja Sir Olivera Lodge′a wspomnień o jego synu, zmarłym poruczniku Raymondzie Lodge′u, który zginął w pobliżu Ypres we wrześniu 1915 roku. Książka składa się z trzech części, z których pierwsza zawiera historię krótkiego życia bohatera wspomnień. Druga część szczegółowo opisuje liczne zapisy posiedzeń zarówno w towarzystwie mediów, jak i przy stole, w których uczestniczył Sir Oliver Lodge i członkowie jego rodziny. Twierdzi się, że w tych licznych dowodach osobistego przetrwania jego syna uzyskano, że cały kierunek przekazów był wymowny w odniesieniu do jego osobowości i że chociaż gdyby rozłożyć materiał dowodowy na części w celu zbadania, pojedyncze, odizolowane dowody nie zostałyby uznane za rozstrzygające, to jednak gdy rozpatruje się je w całości, dostarczają one materiału dowodowego o istotnej naturze. Istnieją z pewnością podstawy do tego twierdzenia i należy przyznać, że dowody tożsamości są cenniejsze, gdy doświadczają ich ci, którzy znali temat podczas jego ziemskiej kariery. Ale dla tych, którzy nie mieli takiej okazji, bilans dowodów wydaje się nikły i godne uwagi jest to, że w tym szczególnym przypadku większość testów o rzeczywistej wartości załamała się, gdy wprowadzono je w życie. Trzecia część książki zajmuje się materiałem naukowym dotyczącym życia po śmierci, który jest omawiany i podsumowywany w duchu wielkiej uczciwości, chociaż naturalne uprzedzenie do wiary w nieśmiertelność nie jest trochę oczywiste. Pod tym względem praca różni się od pracy Sir Williama Barretta, z jej całkowicie naukowym nastawieniem i większą naturalną zdolnością do dostrzegania słabości dialektycznych, ale jest daleka od bycia nienaukową w charakterze. Z drugiej strony praca Sir Olivera-Lodge′a jest inspirowana przez cały czas entuzjazmem, który jeśli nie jest całkowicie nieobecny u Sir Williama Barretta, to z pewnością nie jest widoczny w traktacie tego pisarza. Entuzjazm Sir Olivera jest rzeczywiście entuzjazmem Kolumba lub Galileusza. Przez wieki pionier i odkrywca byli podnoszeni i wspomagani bardziej przez wiarę niż przez rozum, i prawdopodobnie z powodu jego obfitej wiary w ludzką nieśmiertelność Sir Oliver Lodge będzie w przyszłości uważany za być może największego pioniera nauk psychicznych, nie tylko swojego pokolenia, ale wielu pokoleń. Spirytualizm jako religia - Spirytualizm był i jest uważany przez swoich wyznawców za religię lub dodatek do istniejącej religii, narzucający pewne zobowiązania moralne i oferujący nowe i dalekosiężne objawienia na temat warunków istnienia poza grobem. Ciągłość życia po śmierci jest oczywiście jedną z jego najważniejszych zasad, choć nie jest ona odrębna; ponieważ od niej zależy większość światowych wyznań i religii. Ale idee spirytualisty dotyczące natury życia uwolnionej duszy są charakterystyczne dla jego wyznania. Dusza, lub duch, składa się z pewnego rodzaju rozrzedzonej materii, zamieszkującej ciało i przypominającej je pod względem formy. Po śmierci ciała dusza wycofuje się, nie przechodząc jednak żadnej bezpośredniej zmiany i przez dłuższy lub krótszy okres pozostaje na "planie ziemskim". Ale myślą przewodnią świata duchowego jest postęp; więc po pewnym czasie duch przechodzi na najniższy "plan bezcielesny", a z niego na coraz wyższy, stopniowo ewoluując w czystszy i szlachetniejszy typ, aż w końcu osiąga sferę czystego ducha. Innym centralnym przekonaniem spirytualizmu jest to, że tak zwani umarli "mogą i komunikują się z żywymi za pośrednictwem mediów i mogą wywoływać w świecie fizycznym pewne zjawiska, których działanie zależy od nieznanych praw fizycznych. Dla szczerego spirytualisty, nie wymagającego dalszych dowodów na prawdziwość modnego credo, subiektywne zjawiska, jak się je nazywa, obejmujące transowe mówienie, pisanie itd., mają o wiele większe znaczenie niż fizyczne manifestacje, tak jak te ostatnie są bardziej preferowane przez badaczy psychicznych, ze względu na lepsze możliwości, jakie oferują do badań. Z transowego mówienia medium zbierane są te szczegóły świata duchowego, które dla osoby z zewnątrz przedstawiają jeden z najbardziej nieatrakcyjnych obrazów istniejących w tej domenie. Życie duchowe jest w rzeczywistości przedstawiane jako blada i rozrzedzona reprodukcja życia ziemskiego, prowadzona w wysoce rozrzedzonej atmosferze. Rysunki transowe, rzekomo przedstawiające sceny duchowe, dostarczają opisu nie mniej pochlebnego niż obraz pisany. Ze swoich wzniosłych sfer duchy są świadome czynów swoich bliźnich - ludzi wciąż na ziemi i są w każdej chwili gotowe pomóc i doradzić tym ostatnim. Mogą to zrobić tylko za pośrednictwem medium, które jest łącznikiem między widzialnym i niewidzialnym, być może poprzez jakąś cechę nadprzyrodzonej wrażliwości. Są tacy, którzy twierdzą, że media, które prowadzą seanse spirytystyczne i stają się bezpośrednimi rzecznikami duchów, są jedynie nadzwyczajnie obdarzone zdolnością wspólną dla całej ludzkości - że wszyscy ludzie są mediami w większym lub mniejszym stopniu i że wszelka inspiracja, dobra czy zła, pochodzi od duchów. W związku z tą ideą powszechności mediumizmu najwyraźniej widać wpływ spirytualizmu na moralność i codzienne życie jego wyznawców. Duchy są bowiem naturalnie przyciągane do tych mediów, których cechy przypominają ich własne. Oświecone duchy z najwyższych sfer szukają wzniosłych i szczerych mediów, poprzez które mogą się wyrazić, podczas gdy media, które wykorzystują swoje boskie dary do niskiego celu, są poszukiwane przez najniższe i najgorsze ludzkie duchy lub przez istoty zwane "elementalami", które nawet nie osiągają ludzkiego standardu dobroci. Rzeczywiście, stwierdza się, że niższe duchy komunikują się z żywymi o wiele łatwiej niż wyższe, z powodu pewnej grubej lub materialnej jakości, która wiąże je z ziemią. Ścieżka medium jest zatem najeżona wieloma trudnościami i jest istotne, aby był on zasadowy i szczery, istotą czystego życia i wysokich ideałów, tak aby krąg jego "kontroli" był wybrany. Ponieważ nie tylko przebiegłe "elementale" oszukują siedzących i badaczy swoimi kłamliwymi sposobami, ale często doprowadzają samo medium do oszustwa, tak że pod ich kontrolą ukrywa on "aporty" na temat swojej osoby i materializuje fałszywe brody i brudny muślin. I tak jak jest z pełnoprawnym medium, tak jest ze zwykłym człowiekiem. Jeśli ma zapewnić, że źródło jego inspiracji będzie wysokie, musi żyć w taki sposób, aby kontrolowały go tylko najlepsze duchy, a więc jego impulsy będą dla jego własnego dobra i poprawy rasy. W ten sposób widać, że spirytualizm jest sam w sobie kompletną religią; ale dobrze łączy się również z innymi religiami i wyznaniami. W Ameryce elementy spirytualistyczne i socjalistyczne mieszały się harmonijnie, a wiele społeczności socjalistycznych zostało założonych przez spirytualistów. Inne sekty, które wiązały się ze spirytualizmem w początkowej historii ruchu w Ameryce, a plotki - trzeba przyznać, że nieco niesprawiedliwe - wiązałyby z nim niektóre mniej wiarygodne, takie jak ta, która propagowała wolną miłość. Ale wiele form, jakie przybrał spirytualizm w Ameryce, było, jak powiedziano, produktem kraju i czasu. W innych krajach formy były inne. Na przykład w Anglii, gdzie zwyczaj i tradycja były bardziej szczęśliwie ustalone, spirytualizm nie był uważany za w żaden sposób niezgodny z chrześcijaństwem, ale raczej za dający pełniejsze objawienie religii chrześcijańskiej, pogląd, który potwierdzały transowe wypowiedzi medium. We Francji ponownie doktryna reinkarnacji Allana Kardeca szczęśliwie połączyła się z doktrynami spirytualizmu, aby wytworzyć spirytyzm. Następnie mamy bardziej współczesny przykład teozofii (patrz), połączenie spirytualizmu z religiami orientalnymi. Ale wszystkie te zróżnicowane formy zawierają centralne wyznanie spirytualizmu; wiarę w kontynuację życia po "wielkim rozkładzie" lub śmierci ciała i w ciągły postęp; i w fakt komunikacji między uwolnionym duchem a żyjącymi ludźmi. Ogólnie rzecz biorąc, spirytualiści okazali się raczej tolerancyjni niż w inny sposób wobec tych, którzy nie należeli do ich grupy. Z jednej strony ich media nie wahały się twierdzić, że są spokrewnieni z czarodziejami, szamanami i czarownikami z dzikich krajów, których czcili jako naturalne media; a z drugiej strony było wielu zdolnych i szczerych spirytualistów, którzy połączyli siły z Psychicznym Badaczem, w niezachwianym wysiłku ujawnienia oszustwa i dotarcia do prawdy.

Tajemna tradycja: Od dawna jest artykułem wiary wśród studentów okultyzmu, że tajemne zasady różnych nauk w nim zawartych zostały zachowane do czasów współczesnych przez szereg adeptów, którzy przekazywali je z pokolenia na pokolenie w całości. Nie ma powodu wątpić w to przekonanie, ale to, że adepci, o których mowa, istnieli w jednej nieprzerwanej linii i że wszyscy wyznawali podobne zasady, jest nieco mało prawdopodobne. Ale jedna rzecz jest dość pewna, a mianowicie, że biegłość w którejkolwiek z nauk okultystycznych wymaga nauki u mistrza tej dziedziny. Wszyscy poważni autorzy na ten temat są zgodni co do tego. Jest prawdopodobne, że w czasach neolitu istniały społeczeństwa wśród naszych barbarzyńskich przodków, podobne w charakterze do Midiwiwin Indian Ameryki Północnej, tancerzy węży Hopi z Nowego Meksyku lub licznych tajnych stowarzyszeń rdzennych Australijczyków. Wynika to z pewności, że totemizm istniał wśród ludów neolitycznych. Kasty hikrofantyczne naturalnie przekazywały tradycję tajnych rzeczy Towarzystwa z pokolenia na pokolenie. Wczesne misteria Egiptu, Eleuzys, Samotraki, Kabiri itd. były jedynie rozwinięciem takich dzikich misteria. Wydaje się, że przez wieki istniało to, co można by nazwać fuzją okultystycznych wierzeń: że gdy hierofanci jednego systemu znaleźli się w zestawieniu, a nawet w konflikcie, z profesorami innego, systemy w kwestii, jak się wydaje, wiele od siebie otrzymały. Powiedziano, że gdy mówi się o starożytnych misteriach, należy rozumieć, że zamierzona jest jedna i ta sama seria świętych ceremonii, jeden i ten sam proces inicjacyjny i objawienia, i że to, co jest prawdą w odniesieniu do jednego, odnosi się z równą pewnością do wszystkich innych. Tak więc Strabon zapisuje, że dziwne orgie na cześć mistycznych narodzin Jowisza przypominały te Bachusa, Ceres i Kybele; a poematy orfickie utożsamiały orgie Bachusa z orgiami Cerery, Rei, Wenus i Izydy. Eurypides wspomina również, że obrzędy Kybeleary są obchodzone w Azji Mniejszej w identyczny sposób z greckimi misteriami Dionizjusza i kreteńskimi obrzędami Kabirów. Czcigodny Geo Oliver w swojej Historii wtajemniczenia potwierdza, że obrzędy nauki, która jest obecnie przyjmowana pod nazwą wolnomularstwa, były praktykowane w świecie przedpotopowym, przyjęte przez Noego po potopie, praktykowane przez człowieka przy budowie Babel, udogodnienia dla których były niewątpliwie zawarte w tej budowli, a przy rozproszeniu rozprzestrzeniały się z każdą osadą już zdegradowaną przez stopniowe innowacje kapłanów Kabirów i uformowaną w formę, której wielkie zarysy można wyraźnie prześledzić w misteriach każdego narodu pogańskiego i wykazują rozbite pozostałości jedynego prawdziwego systemu, z którego się wywodzą. Ta teoria jest oczywiście całkowicie złośliwa i chociaż mogły istnieć podobieństwa między obrzędami społeczeństw pewności, pomysł, że wszystkie wywodzą się z jednego wspólnego źródła, jest absurdalny. Jedno jest jednak dość pewne: antropologia pozwala nam wierzyć, że koncepcje człowieka, religijne i mistyczne, są praktycznie identyczne w dowolnej części świata, w której może on istnieć, i istnieje wszelkie prawdopodobieństwo, że podobieństwo między wczesnymi misteriami skutkuje w ten sposób i że spowodowało to silne podobieństwo między mistycznymi systemami starszego świata. Mamy zadowalające dowody na to, że starożytne misteria były pojemnikami dużej ilości okultystycznej mądrości, symboliki, magicznych lub półmagicznych rytuałów i mistycznych praktyk w ogóle; i jesteśmy dość pewni, że gdy popadły w zapomnienie wśród bardziej intelektualnych klas różnych krajów, w których się pojawiły, zostały przejęte i praktykowane w tajemnicy przez niższe warstwy społeczeństwa, nawet te najniższe, które są we wszystkich obszarach najbardziej konserwatywne i które wiernie trzymały się starożytnych systemów, odmawiając udziału w obrzędach religii, które je wyparły. To samo można założyć w odniesieniu do praktyki magicznej. Zasady magii są uniwersalne i nie ma powodu wątpić, że były przekazywane przez długie wieki przez dziedziczne kasty kapłanów, szamanów, szamanów, magów, czarowników i czarownic. Ale te same dowody nie istnieją w odniesieniu do wyższej magii, co do której pojawiają się znacznie trudniejsze pytania. Czy była ona przekazywana za pośrednictwem tajnych stowarzyszeń, okultystyczn ych szkół lub uniwersytetów, czy też od adepta do adepta? Nie mówimy o czarach empiryków i dzikusów, ale o tej duchowej magii, która, pojmowana w najlepszym tego słowa znaczeniu, przechodzi w mistycyzm. Szkoły w Salamance, mistyczne kolegia Aleksandrii, nie mogły przekazać wielkich prawd tej nauki swoim uczniom: jej natura jest taka, że komunikacja za pomocą wykładu byłaby gorsza niż bezużyteczna. Należy zatem założyć, że została przekazana przez jednego adepta drugiemu. Ale jest mało prawdopodobne, aby powstała w bardzo wczesnym okresie w historii człowieka. W swoim wczesnym stanie psychicznym nie potrzebowałby jej; i nie widzimy powodu, aby sądzić, że jej profesorowie pojawili się wcześniej niż około trzy lub cztery tysiące lat p.n.e. Niezakłócona natura egipskiej i babilońskiej cywilizacji prowadzi do przekonania, że kraje te wydały na świat długą serię adeptów wyższej magii. Wiemy, że Aleksandria odziedziczyła dzieła tych ludzi, ale mało prawdopodobne jest, aby ich nauki były publicznie rozpowszechniane w jej szkołach publicznych. Osoby o wysokiej pozycji magicznej byłyby jednak w posiadaniu tajemnej wiedzy starożytnego Egiptu i to, że przekazali ją Grekom z Aleksandrii, jest pewne. Późniejsza helleńska i bizantyjska teoria magiczna ma wyraźnie egipski charakter i wiemy, że jej ezoteryczne formy były rozpowszechniane w Europie stosunkowo wcześnie i że umieściły wszystkie inne rodzime systemy w tle, gdzie były ścigane w cieniu przez tubylcze czarownice i czarowników. W ten sposób zarysowaliśmy genealogię wyższej magii od wczesnych czasów egipskich do europejskiego okresu średniowiecza. Jeśli chodzi o alchemię, dowody z analogii są o wiele bardziej pewne, a to samo można powiedzieć o astrologii. Są to nauki, w których szczególnie konieczne jest uzyskanie pomocy adepta, jeśli ma zostać osiągnięta jakakolwiek doskonałość w ich praktyce; i wiemy, że pierwsza powstała w Egipcie, a druga w starożytnym Babilonie. Nie znamy imion tych wczesnych adeptów, którzy rozwijali nauki aż do czasów Aleksandrii, ale po tym okresie tożsamość praktycznie każdego praktyka alchemii i astrologii jest w pełni znana. W historii żadnej nauki kolejność jej profesorów nie jest tak jasna, jak w przypadku alchemii, i to samo można by niemal powiedzieć o astrologii, której bohaterowie, jeśli nie byli tak sławni, byli przynajmniej równie sumienni. Musimy pominąć w naszych rozważaniach, w jaki sposób przetrwała nauka okultystyczna, absurdalne legendy, które mają twierdzić, że takie stowarzyszenia jak masoni, istniały od czasów przedpotopowych; i zadowolimy się stwierdzeniem, że "prawdopodobnie w przypadku mistycznych bractw istniała długa linia takich bractw od zamierzchłych czasów, których tradycje były praktycznie podobne. Wiele osób byłoby członkami kilku z nich i importowałoby koncepcje jednego społeczeństwa do serca innego, tak jak wiemy, że idee różokrzyżowców zostały zaimportowane do masonerii. (Zobacz wolnomularstwo). Wydaje się, że widzimy w mistycznych stowarzyszeniach średniowiecza odbicia starszych egipskich i klasycznych tajemnic i nie ma nic absurdalnego w teorii, że duch, a w niektórych przypadkach nawet litera tych zstąpiła do czasów średniowiecznych, a może i do czasów współczesnych. Takie organizacje umierają znacznie ciężej, niż się im za to przyznaje. Wiemy na przykład, że masoneria w pewnym momencie swojej kariery, mniej więcej w połowie XVII wieku, została zrewolucjonizowana przez napływ alchemików i astrologów, którzy wyparli czynnych członków i wzmocnili mistyczną pozycję bractwa. Można z pewnością założyć, że wraz z upadkiem lub wymarciem starożytnych tajemnic ich uczniowie, gorączkowo poszukujący sposobu na uratowanie swych kultów przed całkowitym wyginięciem, dołączyliby do szeregów podobnego stowarzyszenia lub podtrzymywali płomień w tajemnicy. Faktem jest jednak, że okultystyczna idea niewątpliwie przetrwała przez wieki, że była w swej istocie taka sama wśród wierzących we wszystkich religiach i misteriach oraz że w dużym stopniu jej tendencja była jednokierunkowa, tak że połączenie starszych mistycznych stowarzyszeń i ich odrodzenie się jako nowego bractwa nie jest bynajmniej mało prawdopodobną hipotezą. W artykule poświęconym templariuszom staraliśmy się na przykład wykazać, że bractwo to mogło przejąć swoje zasady ze Wschodu, gdzie przebywało przez tak długi okres. Wydaje się bardzo prawdopodobne, z tego, czego dowiadujemy się o ich obrzędach, że były orientalne w pochodzeniu i wiemy, że okultystyczne systemy Europy wiele zawdzięczały templariuszom, którzy prawdopodobnie po upadku własnego Zakonu potajemnie tworzyli inne lub dołączali do istniejących stowarzyszeń. Masoni mają hipotezę, że poprzez starsze pochodzenie odziedziczyli po dionizyjskich rzemieślnikach, rzemieślnikach z Bizancjum i budujących bractwach Europy Zachodniej. Stwierdzenie tego dogmatycznie jako faktu nie przyniosłoby im tyle wiarygodności, ile ta dotycząca rozpowszechniania wiedzy okultystycznej przez templariuszy; ale jest to o wiele bardziej wykonalne pod każdym względem niż absurdalna legenda dotycząca powstania masonerii w czasie budowy Świątyni. Tajne stowarzyszenia dowolnego rodzaju posiadają silne przyciąganie dla pewnej klasy umysłowej, w przeciwnym razie jedynie działające stowarzyszenie rzemieślnicze, takie jak średniowieczna masoneria, nie byłoby w tak dużym stopniu wykorzystywane przez mistyków tamtych czasów. Jednym z głównych powodów, dla których tak mało wiemy o tych bractwach w czasach średniowiecza, jest to, że zarzut parania się sztukami okultystycznymi był poważny w oczach prawa i kościoła, dlatego też uznali za konieczne kontynuowanie swoich praktyk w tajemnicy. Ale po reformacji, nowoczesny duch opanował Europę, a główni bohaterowie nauk okultystycznych wyszli ze swoich jaskiń i praktykowali w świetle dziennym. W Anglii na przykład, wiele osób deklarowało się jako alchemicy; w Niemczech Różokrzyżowcy "wysłali manifest; w Szkocji pojawił się Seton, wielki mistrz sztuki hermetycznej: nigdy okultyzm nie miał tak rozkwitu. Ale minęło prawie sto lat, zanim powstały kolejne tajne stowarzyszenia, takie jak Akademia Starożytnych i Tajemnic w 1767 r.; Rycerze Prawdziwego Światła założeni w Austrii około 1780 r.; Rycerze i Bracia Azji, którzy pojawili się w Niemczech w tym samym roku; Zakon Jerozolimski, który powstał w Ameryce w 1791 r.; Towarzystwo Uniwersyteckie - l′Aurora założone w Paryżu w 1783 r. Oprócz tego, że były masońskie, stowarzyszenia te praktykowały magnetyzm zwierzęcy, astrologię, kabalizm, a nawet magię ceremonialną. Inne były polityczne, takie jak Iluminaci, którzy spotkali tak niechlubny koniec. Ale indywidualną tradycję podtrzymywała znakomita linia adeptów, którzy odegrali o wiele większą rolę w podtrzymywaniu płomienia mistycyzmu niż nawet takie społeczeństwa, jak te, które wymieniliśmy. Mesmer, Swedenborg, St. Martin, Pasqually, Willermoz, wszyscy pracowali w tym celu. Możemy uważać ich wszystkich za należących do szkoły chrześcijańskich magów, jako odrębnych od tych, którzy praktykowali rytuały grimuarów lub żydowski kabalizm. Linię tę można przeciągnąć wstecz przez Lavatera, Eckartshausena i tak dalej do XVII wieku. Ci ludzie byli mistykami, oprócz tego, że byli praktykami magii teurgicznej, i łączyli w sobie wiedzę praktycznie wszystkich nauk okultystycznych. Wraz z Mesmerem rozpoczęło się odrodzenie nauki, której nie można całkowicie uznać za okultystyczną, gdy weźmie się pod uwagę jej współczesne osiągnięcia, ale która wywarła potężny wpływ na mistyczne życie jego i wielu późniejszych dni. Hipnotyzerowie pierwszej ery są w bezpośredniej linii z martimstami i mistycznymi magami Francji z końca XVIII wieku. Rzeczywiście, w osobach niektórych angielskich mistyków, takich jak Greatrakes, mistycyzm i magnetyzm są jedną i tą samą rzeczą. Ale gdy "hipnotyzm", by nadać mu współczesną nazwę, stał się zaliczany do bardziej praktycznych nauk, osoby o mistycznym nastawieniu umysłu, w dużym stopniu go porzuciły. Hipnotyzm nie ma takiego samego związku z mesmeryzmem i magnetyzmem, jak współczesna chemia z alchemią; ale osoby, które praktykują go obecnie, są tak różne od starszych profesorów tej nauki, jak współczesny praktyk chemii od średniowiecznego alchemika. Jest to symptomatyczne dla nauk okultystycznych, że gardzą wiedzą, która jest "dokładna" w powszechnym znaczeniu tego terminu. Ich praktykujący nie lubią trudzić się nad nauką, której prawa są już znane, wycięte i wysuszone. Student okultyzmu, z reguły, posiada wszystkie atrybuty odkrywcy. Nauki tajemne od czasu do czasu głęboko wzbogacały nauki ścisłe, ale te wzbogacenia były aktami intelektualnej hojności. W efekcie okultysta podarował je naukowcowi, ale nie chciał być w żaden sposób niepokojony ich przyszłym rozwojem. Okultyzm wyższego rzędu

tablice aktuarialne : listy pokazujące, jak długo ludzie prawdopodobnie będą żyć, używane do obliczania składek na ubezpieczenie na życie i rent

TYDZIEŃ. Tydzień chrześcijański to zbiór elementów żydowskich, strologicznych i chrześcijańskich.

1. Tydzień izraelicko-żydowski, który składał się z siedmiu dni, a ostatnim dniem był szabat, pozostał fundamentem tygodnia chrześcijańskiego. Wczesne chrześcijaństwo po prostu go przyjęło: chrześcijaństwo nazywało ostatni dzień "szabatem", a przedostatni dzień paraskeu? (tj. dzień przygotowania do świętowania żydowskiego szabatu, czyli wigilię szabatu lub piątek) lub dzień przed szabatem, chociaż pozostałe dni tygodnia nazywano po prostu dniem pierwszym, drugim, trzecim, czwartym i piątym. Niedziela była zatem nazywana "pierwszym dniem tygodnia", zanim otrzymała nowy tytuł "dnia Pańskiego".
2. Szabat w starożytności grecko-rzymskiej był stawiany równolegle do dnia boga Kronosa/Saturna . Kronos/Saturn stał się następnie pierwszym dniem "planetarnego tygodnia", który został tak nazwany, ponieważ każdy dzień tygodnia znajdował się pod panowaniem jednej z siedmiu planet, które, zgodnie ze starożytną perspektywą, krążyły wokół Ziemi i wpływały pozytywnie lub negatywnie na bieg świata. Co dziwne, zachodni kościół chrześcijański przyjął te nazwy, które miały pogańsko-astrologiczne pochodzenie: dies Solis ("dzień słońca") stało się po niemiecku Sonntag (ang. "niedziela"); dies Lunae ("dzień księżyca") stało się po włosku luned? (fr. lundi; niem. Mon[d] tag; ang. "poniedziałek"); dies Martis ("dzień Marsa") stało się po włosku marted? (fr. mardi; w niem., od boga Thingus, odpowiednio Tyr/Ziu, stało się Dienstag; ang. "wtorek"); dies Mercurii ("dzień Merkurego") stało się po włosku mercoled? (fr. mercredi; w krajach północnych nadano mu nazwę Wotan - por. ang. "środa"; niem. termin Mittwoch jest nowszym stworzeniem); w ten sam sposób dies Jovis ("dzień Jowisza") stało się po włosku gioved? (fr. jeudi; w krajach północnych nazwa Donnerstag [niem.], "czwartek" [ang.] pochodzi od boga Donara, odpowiednio Thora); na koniec, dies Veneris ("dzień Wenus") stało się po włosku venerd? (fr. vendredi; w krajach północnych Freitag [niem.], "piątek" [ang.], jest dniem bogini Fr(e)ia, północnej Wenus). W angielskim obszarze językowym dies Saturni ("dzień Saturna") stało się sobotą. Porządek tygodnia pozostał jednak porządkiem żydowskim (niedziela jest pierwszym dniem, a nie drugim dniem tygodnia).
3. W przypadku elementów chrześcijańskich związanych z tygodniem, Niedziela; Post i abstynencja (na środę i piątek).

Triada: Grupa trzech bóstw - boga, bogini-małżonki i syna - z których jedno było często królem.

Teksty piramid: Zbiór zaklęć i recytacji, niektóre w formie antyfonalnej i dramatycznej, umieszczone na wewnętrznych ścianach piramid z późnego Starego Państwa, ale prawdopodobnie pochodzące z czasów predynastycznych. Są to najstarsze zachowane teksty rytualne, które stały się inspiracją dla TEKSTÓW TRUMNNYCH w Średnim Państwie i różnych KSIĄG związanych z Nowym Państwem i późniejszymi czasami z podróżą duchów do zaświatów.

Teksty trumien: Teksty pogrzebowe, pochodzące z TEKSTÓW PIRAMID, wyryte we wnętrzach trumien i sarkofagów zamożnych Egipcjan z okresu Średniego Państwa.

TRIUMWIR : Członek rzymskiego triumwiratu (rada trzech mężczyzn), który został utworzony w celu wykonywania określonego obowiązku.

testowanie: Proces przeprowadzany na zmiennej, która zwraca wartość true lub false.

trzyetapowe uzgadnianie: Wymiana pakietów używana w sieci TCP/IP w celu nawiązania połączenia między dwoma urządzeniami. Trzyetapowe uzgadnianie używa pakietów SYN, SYN-ACK i ACK, w tej kolejności.

tryb użytkownika: Domyślna metoda na routerze Cisco, używana do wykonywania podstawowych testów rozwiązywania problemów i wyświetlania informacji przechowywanych na routerze. W tym trybie nie można wprowadzać żadnych zmian w konfiguracji routera.

test bezpieczeństwa: Analiza polityki i procedur organizacji; luki w zabezpieczeniach są zgłaszane kierownictwu. Często odbywa się to w ramach testów penetracyjnych.

test penetracyjny : działanie wykonywane przez testera penetracyjnego/etycznego hakera w celu znalezienia luk w zabezpieczeniach systemów komputerowych lub sieci.

tryb uprzywilejowany: tryb w routerach Cisco, który umożliwia administratorom wykonywanie pełnych zadań konfiguracji routera; nazywany również trybem włączania.

tryb infrastruktury: Tryb, w którym działa sieć bezprzewodowa, w którym scentralizowane połączenie jest nawiązywane z jednym lub większą liczbą punktów dostępowych. Jest to najpopularniejszy typ sieci WLAN i różni się od sieci ad-hoc, która nie wymaga punktu dostępowego.

Tail: W aukcji obligacji różnica między najwyższą ofertą rentowności obligacji a średnią rentownością wszystkich otrzymanych ofert.

Term: Czas między początkiem a końcem transakcji lub inwestycji.
TIPS: Nazwa papierów wartościowych powiązanych z indeksem skarbowym USA.

Tom/next: Transakcja od następnego dnia roboczego ("jutro") do dnia następnego (następnego dnia - czyli spot na rynku walutowym).

Tranche: Jedna z serii dwóch lub więcej emisji o tej samej stopie kuponu i dacie zapadalności. Transze stają się zamienne w przyszłej dacie, zwykle tuż po pierwszej dacie kuponu.

Transaction Risk: Stopień, w jakim wartość transakcji, które zostały już uzgodnione, jest dotknięta ryzykiem rynkowym.

Transparentny: Termin używany do określenia, jak przejrzyste są ceny aktywów na rynku. Przejrzysty rynek to taki, na którym większość uczestników rynku wie, na jakim poziomie obraca się dana obligacja lub instrument.

Teoria preferencji płynności: Teoria krzywej dochodowości, mówiąca, że dłuższe stopy procentowe powinny być wyższe niż krótsze, ponieważ są mniej płynne.

Teoria odsetek Fishera: Teoria pieniądza i inflacji opracowana przez Irvinga Fishera w 1930 r., która wykazała związek między zwrotem pieniądza a inflacją.

Trzeci Świat: Kraje rozwijające się są czasami określane mianem Trzeciego Świata, ponieważ świat był kiedyś podzielony na trzy odrębne obszary gospodarcze: Pierwszy Świat rozwiniętych krajów kapitalistycznych, Drugi Świat krajów komunistycznych lub radzieckich oraz gospodarki wschodzące trzeciej części świata. Jednak na początku XXI wieku termin ten stracił wiele ze swojego pierwotnego znaczenia. Radziecki "drugi" świat upadł, a wiele gospodarek wschodzących, takich jak Chile, Singapur i Korea, osiągnęło poziom rozwoju przewyższający niektóre z bardziej rozwiniętych krajów Pierwszego Świata.

Transparency International (TI): Międzynarodowa organizacja z siedzibą w Berlinie, Transparency International ma na celu walkę z korupcją i przekupstwem w światowej gospodarce poprzez współpracę z innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak OECD, w celu ujawniania, badania i demaskowania korupcji na całym świecie. Jednym z jej najskuteczniejszych narzędzi jest publikowanie list krajów i firm, które zachęcają i tolerują korupcyjne praktyki biznesowe.

Trucizna: Kiedy firma chce się bronić przed wrogim przejęciem, może próbować uczynić się nieatrakcyjną poprzez pewne "niezdrowe" manewry finansowe. Obrona w postaci pigułki trucizny może obejmować drastyczny wzrost zadłużenia lub wyprzedaż wartościowych części firmy w celu odparcia złych przejęć. Niestety, nawet jeśli obrona oparta na "trującej pigułce" okaże się skuteczna i pozwoli utrzymać firmę w rękach pierwotnych właścicieli, często kończy się nieodwracalną szkodą dla firmy - i jej menedżerów - którą miała chronić.

Tarcie : Tarcie odnosi się do przeszkód, które mogą powstrzymać konsumentów lub firmy przed zakupem określonego dobra lub usługi. Zasadniczo mniejsze tarcie prowadzi do większego popytu. Na przykład sprzedaż muzyki online przez wiele lat kulała, ponieważ kupowane utwory podlegały ograniczeniom, takim jak DRM, zarządzanie prawami cyfrowymi, które ograniczały liczbę razy, w których konsumenci mogli je kopiować lub udostępniać znajomym. Kiedy te ograniczenia zostały zniesione, sprzedaż gwałtownie wzrosła.

Transparency International (TI). Międzynarodowa organizacja z siedzibą w Berlinie, Transparency International ma na celu walkę z korupcją i przekupstwem w światowej gospodarce poprzez współpracę z innymi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak OECD, w celu ujawniania, badania i demaskowania korupcji na całym świecie. Jednym z jej najskuteczniejszych narzędzi jest publikowanie list krajów i firm, które zachęcają i tolerują korupcyjne praktyki biznesowe.

Taryfa. Taryfa to podatek od importu. W większości przypadków taryfy są procentową "karą" dla importera i mogą wynosić od kilku procent do ponad 100 procent zadeklarowanej wartości. Pieniądze trafiają do kieszeni rządu - w celu zniechęcenia do importu towarów, które mogłyby konkurować z tymi na rynku lokalnym. Jeśli chodzi o bariery handlowe (patrz dotacje i kwoty), taryfy są w rzeczywistości najłatwiejsze do obejścia - o ile masz wystarczająco dużo pieniędzy, aby zapłacić dodatkowe koszty importu produktu. Celem większości umów o wolnym handlu jest wyeliminowanie kwot i zmniejszenie taryf i dotacji.

Trzeci Świat. Kraje rozwijające się są czasami nazywane Trzecim Światem, ponieważ świat był kiedyś podzielony na trzy odrębne obszary gospodarcze: Pierwszy Świat rozwiniętych krajów kapitalistycznych, Drugi Świat narodów komunistycznych lub radzieckich oraz gospodarki wschodzące trzeciej części świata. Jednak na początku XXI wieku termin ten stracił wiele ze swojego pierwotnego znaczenia. Radziecki "drugi" świat upadł, a wiele gospodarek wschodzących, takich jak Chile, Singapur i Korea, osiągnęło poziom rozwoju przewyższający niektóre z bardziej rozwiniętych krajów Pierwszego Świata.

Trucizna. Kiedy firma chce się bronić przed wrogim przejęciem, może próbować uczynić się nieatrakcyjną poprzez pewne "niezdrowe" manewry finansowe. Obrona za pomocą trucizny może obejmować drastyczny wzrost zadłużenia lub sprzedaż cennych części firmy, aby odeprzeć złych przejęć. Niestety, nawet jeśli obrona za pomocą trucizny odniesie sukces w utrzymaniu firmy w rękach pierwotnych właścicieli, często kończy się nieodwracalną szkodą dla firmy - i menedżerów - których miała chronić.

Tarcie. Tarcie odnosi się do przeszkód, które mogą powstrzymać konsumentów lub przedsiębiorstwa przed zakupem określonego dobra lub usługi. Zasadniczo mniejsze tarcie prowadzi do większego popytu. Na przykład sprzedaż muzyki online przez wiele lat kulała, ponieważ kupowane utwory podlegały ograniczeniom, takim jak DRM, zarządzanie prawami cyfrowymi, które ograniczały liczbę razy, kiedy konsumenci mogli je kopiować lub udostępniać znajomym. Kiedy te ograniczenia zostały zniesione, sprzedaż gwałtownie wzrosła.

Towar. Surowce, takie jak ropa naftowa, gaz czy sok pomarańczowy, są określane jako towary. Większością towarów można łatwo handlować na rynkach światowych, ponieważ są one stosunkowo jednorodne: złoto z Syberii jest zasadniczo takie samo jak złoto z Nevady. Towarami można handlować na wiele sposobów: w transakcjach spot, z natychmiastową dostawą; lub na rynku kontraktów terminowych, gdzie są one handlowane po ustalonej cenie, która będzie obowiązywać w późniejszym terminie. Inne towary obejmują kukurydzę, srebro, cynę, wołowinę, pszenicę - i przysłowiowe boczki wieprzowe.

Trzysta sześćdziesiąt pięć: Liczba dni w roku słonecznym i wartość liczbowa imienia Abrasax. W Tajemnej Księdze Jana trzysta sześćdziesiąt pięć aniołów składa ciało Adama.
Tibil: Ziemia, świat fizyczny w myśli Mandajczyków.
Tora: po hebrajsku "nauczanie", prawo żydowskie.
Trismegistos: po grecku "trzykrotnie największy". Najwyższy epitet Hermesa w tekstach hermetycznych.
Tartaros: Hades, podziemie, królestwo umarłych. Często Tartaros jest niższym królestwem Hadesu, stąd piekło, miejsce kary.
Tartarouchos: "Władca Hadesu", władca Tartaros. Wspomniane w Księdze Tomasza.
Tat: Od Thota, egipskiego boga mądrości i boskiego pisarza. W tekstach hermetycznych Tat jest opisywany jako wtajemniczony i uczeń.
Telmachael Telmachael Eli Eli Machar Machar Seth: Imię lub epitet niebiańskiego Seta w Ewangelii Egipcjan.
Teogonia: relacja o stworzeniu bogów i bogiń.
Theona: Męczenniczka, o której mowa, wraz z Marią i innymi osobami, w Śpiewniku koptyjskim manichejskim. Imię Theona może pochodzić od formy greckiego słowa theos, "bóg" lub słowa pokrewnego.
Thomas: po aramejsku lub syryjsku "bliźniak"; porównaj Didymos, po grecku "bliźniak". Przydomek Judasza, brata Jezusa, uważanego przez Syryjczyków za brata bliźniaka Jezusa, autora Ewangelii Tomasza i współpracownika Księgi Tomasza.

taryfa: podatek nakładany na import. kontyngent importowy Ograniczenie liczby produktów w określonych kategoriach, które naród może importować.

teoria przewagi komparatywnej: Teoria, która głosi, że kraj powinien sprzedawać innym krajom te produkty, które produkuje najskuteczniej i wydajniej oraz kupować od innych krajów te produkty, których nie jest w stanie wyprodukować równie skutecznie lub wydajnie.

Tałes: Szal modlitewny.

Talmud: Zbiór komentarzy do Miszny, opracowany w okresie od III do VI wieku n.e. Istnieją dwie wersje: Talmud babiloński (Bavli) i Talmud palestyński (Jerozolima) (Yerushalmi).

Tanach: Akronim żydowskiej Biblii zaczerpnięty z trzech głównych części: Tory, Neviim (Prorocy) i Ketuvim (Pisma).

tannin: Hebrajskie określenie potwora morskiego lub smoka.

Tarhun: hetyckie imię huryckiego boga burzy Teszuba.

Tashmetu: Boska żona mezopotamskiego boga Nabu.

tefilin: Małe skórzane woreczki lub pudełka zawierające fragmenty Tory, noszone na głowie i ramieniu podczas modlitwy. Znane również jako filakterie.

Tefnut: egipska bogini słodkiej wilgoci. Jest siostrą i partnerką boga powietrza Shu.

Tehom: Hebrajska nazwa pierwotnej "Głębi", czyli kosmicznego morza.

Telipinu: anatolijskie bóstwo związane z rolnictwem i płodnością, najlepiej potwierdzone w tradycjach hetyckich.

Teshub: Hurryjski bóg burzy, który uzurpuje sobie prawa do swojego ojca, Kumarbi.

Thanatos: Grecka nazwa przypominająca bóstwo lub uosobienie Śmierci.

Thot: egipski bóg pisma, mądrości i wiedzy tajemnej.

Tiamat: Bogini lub boska personifikacja pierwotnego słonego morza, przedstawiona w babilońskim eposie Enuma Elish jako niebezpieczny przeciwnik Marduka.

Tishpak: Mezopotamski bóg-wojownik i boski patron miasta Esznunna.

Tora: Pierwsze pięć ksiąg Biblii hebrajskiej, tradycyjnie rozumianej jako zawierająca boską "naukę" (torę).

technologia: wszystko, od telefonów i kopiarek po komputery, urządzenia do obrazowania medycznego, osobiste asystenty cyfrowe i różne programy, które zwiększają efektywność, wydajność i produktywność procesów biznesowych.

towary : Produkty materialne, takie jak komputery, żywność, odzież, samochody i urządzenia.

Typhon: Archon z twarzą osła w Księgach Jeu.
typologia: sposób interpretacji, w którym historia lub postać jest postrzegana jako uniwersalny symbol zasady religijnej. Typologia chrześcijańska postrzega postacie i wydarzenia w Biblii hebrajskiej jako zapowiedź przybycia Chrystusa. Typologia gnostycka często odczytuje gnostycki mit i podział ludzi na ciało, duszę i ducha w Biblii. Walentynianie szeroko posługiwali się typologią, a Ewangelia Filipa stwierdza, że "prawda nie przyszła na świat naga, ale przyszła w typach i obrazach".
Tupelon: W Sekretnej Księdze Jana anioł, który stworzył lewą goleń.
Treneu: W Sekretnej Księdze Jana anioł, który stworzył palce prawej ręki.
triacontad: Grupa trzydziestu eonów podzielona przez Markusa na ogdoad (osiem), duodecad (dwanaście) i decad (dziesięć).
Tribe of Souls: nazwa Mandejczyków.
trychotomia: podział na trzy części. W wielu systemach gnostyckich człowiek składa się z trzech części, trychotomii ciała, duszy i ducha, w których duch jest pokrewny boskości, a dusza jest pośrednikiem między ciałem a duchem. W wielu antropologiach chrześcijańskich nie ma rozróżnienia między duszą a duchem, a zamiast tego istnieje dychotomia która proponuje ciało i duszę/ducha.
Trimorphic Protennoia: inna nazwa trzech form pierwszej myśli.
Traktat trójdzielny: (NHC I,5; koniec III wieku) Długi walentynianski tekst w trzech częściach, w którym Logos spełnia funkcję często przypisywaną Zofii i jest odpowiedzialny za upadek i stworzenie tego świata. Część pierwsza zawiera dokładną kosmogonię Walentyniana, śledzącą hierarchię wszechświata od jedynego Ojca poprzez eony i inne istoty. Stworzenie wszechświata materialnego i istnienie demiurga wynikają z upadku Logosu, a sfery duchowe, psychiczne i materialne są rozróżniane. Druga część szczegółowo opisuje stworzenie i upadek ludzkości. W ostatniej części utrzymuje się, że religia Hebrajczyków była wyższa od filozofii Greków i barbarzyńców i rozróżnia ludzi pneumatycznych, psychicznych i hylicznych. Tekst kończy się szczegółami ostatecznego zbawienia i końca czasów.
Triptolemos: mityczny oracz w misteriach eleuzyjskich.
Tora: Pięć pierwszych ksiąg Biblii hebrajskiej: Rodzaju, Wyjścia, Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa.
Trachoun: W Sekretnej Księdze Jana, anioł, który stworzył lewą stopę.
traktat: Traktat lub esej, używany zwłaszcza do oznaczania tekstów z biblioteki Nag Hammadi.
Traditions of Matthias: (110-160) Zaginiony tekst z II wieku cytowany przez Klemensa Aleksandryjskiego w Stromacie. Główną postacią w tym dziele jest Maciej, znany też jako Zacheusz, zwierzchnik poborców podatkowych. Według Klemensa nauki Macieja były używane przez Bazylidesów, a jedna z tradycji głosiła, że Bazylides był nauczany przez Macieja.
transcendencja: pogląd, że natura Boga jest poza światem fizycznym i że wiedza o Bogu wymaga wyjścia poza świat materialny.
Traktat o zmartwychwstaniu: (NHC I,4) Walentyński tekst skierowany do Rheginosa, który interpretuje zmartwychwstanie jako duchowe wydarzenie, które ma miejsce w indywidualnym gnostyku, a nie jest dosłownym fizycznym powrotem Jezusa z martwych. W przeciwieństwie do ciała i świata iluzji, zmartwychwstanie jest rzeczywiste i niezmienne. Dla gnostyków, takich jak Rheginos, zmartwychwstanie już nastąpiło.
Toechtha: W Sekretnej Księdze Jana anioł, który ożywiał lewą goleń.
Toledot Yeshu: (hebr. "zwój Jezusa") Wczesnośredniowieczna żydowska relacja z życia Jezusa. Jest satyryczny, ale wciąż nieco w tradycyjnym stylu opowieści rabinicznych. Jezus jest przedstawiany jako magik nieślubnego urodzenia, który nielegalnie odzyskał imię Boga ze Świątyni Jerozolimskiej. Jego magiczne moce pozwalają mu latać i toczy powietrzną bitwę z Judaszem Iskariotą. Kiedy zostaje ukrzyżowany, jego uczniowie zdejmują ciało, aby udawać, że zmartwychwstał.
Tibil: (Mandaic, "ziemia") Fizyczny lub materialny świat w mandeanizmie.
Tiferet: Piękno, szósta sefira Drzewa Życia w Kabale, znana również jako Rahamim, Współczucie.
Tymoteusz, Pierwszy List do: (koniec pierwszego wieku - początek drugiego wieku) Jeden z trzech listów znanych jako listy pasterskie lub listy pasterskie (1 Tymoteusza, 2 Tymoteusza i Tytusa). 1 List do Tymoteusza nie jest uważany za autentyczny list Pawła, ale za pismo pseudoepigraficzne lub fałszerstwo późniejszych chrześcijan próbujących naśladować styl Pawła w celu promowania powstającej ortodoksji. Nie znalazł się w kanonie dziesięciu listów Pawłowych Marcjona.
Tymoteusz, Drugi List do: (koniec I wieku) Jeden z trzech listów znanych jako listy pasterskie lub pasterskie (1 Tymoteusza, 2 Tymoteusza i Tytusa). Podobnie jak 1 List do Tymoteusza, 2 List do Tymoteusza nie został włączony do kanonu dziesięciu listów Pawła przez Marcjona i nie jest uważany za autentyczny list Pawła, ale za pseudoepigraficzne pismo późniejszych chrześcijan próbujących naśladować styl Pawła w celu promowania powstającej ortodoksji. 2. Tymoteusz wzywa adresata do odrzucenia fałszywych nauk.
Thouro: W Zostrianos, anioł, który prowadzi chmury.
Tracja: starożytne królestwo bałkańskie, które obejmowało południową Bułgarię, część północno-wschodniej Grecji i graniczący z Turcją obszar. Była to pogańska twierdza aż do drugiego tysiąclecia i schroniła się, oprócz pogan, paulicjan i bogomilów.
Trazyllus: (ok. 60) filozof średnioplatoński z Aleksandrii, który był oficjalnym filozofem dworu Tyberiusza.
Trzy formy pierwszej myśli: (NHC XIII,1) Traktat z Nag Hammadi znany również jako Trimorphic Protennoia. Protennoia, pierwsza myśl, opowiada o swoich trzech zejściach na świat jako postać zbawiciela. Najpierw zstępuje jako Głos Pierwszej Myśli, potem jako Mowa, a na koniec jako Słowo (Logos). Każde z tych zejść jest opisane w formie hymnu z użyciem stwierdzeń "jestem". Ona jest pierwszą myślą Ojca, obrazem Ducha Niewidzialnego, Barbelo, Światła itd. Wreszcie jest Jezusem, którego "zrodziła z przeklętego drzewa", czyli z krzyża. trzysta sześćdziesiąt: W przybliżeniu liczba dni w roku, a zatem numerologicznie istotna liczba. W Błogosławionym Eugnostosie dwanaście mocy i niebios podzieliło się na * sześć, tworząc siedemdziesiąt dwie moce i niebiosa, które podzieliły się na dalsze pięć, co równa się trzystu sześćdziesięciu. W Ekspozycji Walentynian różne grupy eonów łączą się w liczbę trzysta sześćdziesiąt, "pleroma roku".
Three Steles of Set: (NHC VII,5) Ważny setyjski tekst rzekomo nagrany przez Dositheosa, który nie ma zauważalnego wpływu chrześcijańskiego. Pierwsza stela zawiera hymny Seta do Pigeradamasa, niebiańskiego Adama, do Autogenesa i do Barbelo. Drugi zawiera hymny do eonu Barbelo, a trzeci zawiera doksologie Najwyższego. Trzy stele są przeznaczone do mistycznego wchodzenia i schodzenia.
Thopithro: W Tajemnej Księdze Jana, anioł, który stworzył jelita.
Tot: egipski bóg liter i skryba bogów. Grecy utożsamiali go z Hermesem i był wzorem dla Hermesa Trismegistusa.
Thalanatheus: W Trzech Stelach Seta, imię związane z najwyższym Przedegzystującym.
Thartharaoth: Na diagramie Ophite opisanym przez Orygenesa, siódmy anioł w kształcie osła, znany również jako Onoel.
Thaspomocha: W Sekretnej Księdze Jana, anioł, który stworzył lewe oko.
Thauthabaoth: Na diagramie Ophite opisanym przez Orygenesa, piąty anioł w kształcie niedźwiedzia.
Theletus: ("Doskonały") Zgodnie z systemem Walentyniana w "Przeciwko Walentynianom" Tertuliana, eon emanował z Anthropos i Ecclesia, połączonych w syzygię z Sophią.
Theoderet of Cyrrhus: herezjolog z V wieku, który napisał Podsumowanie bajek heretyckich (453).
teodycea: teologiczne studium problemu dobra i zła oraz kwestii, gdzie przypisać winę za cierpienie, śmierć i zło. Teologia gnostycka z łatwością rozwiązała ten problem, czyniąc demiurga i archontów odpowiedzialnymi za ciągłe cierpienia ludzkości i za uczynienie upadku Sofii przyczyną zła świata materialnego.
Theodore bar Konai: biskup nestoriański z VIII/IX wieku, którego adnotacje do wcześniejszych dzieł herezjologicznych dostarczają cennego świadectwa późnym sektom gnostyckim.
Teodor z Asine: żyjący w IV wieku uczeń neoplatonika Jamblichusa.
Teodot: Wiodący Walentynian ze szkoły wschodniej od połowy do końca II wieku. Wyciągi z jego pism zachował Klemens Aleksandryjski.
teogonia: mityczny lub kosmologiczny opis stworzenia bogów.
Theona: męczennica manichejska z koptyjskiego psalmu manichejskiego.
Theopemptos: Wielki dowódca eonu w Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha i strażnik chwały w Zostrianos.
teofania: Manifestacja lub pojawienie się boga dla osoby.
Teofil z Antiochii: (zm. ok. 185) patriarcha Antiochii, mniej znany herezjolog, który napisał dzieła przeciwne Marcjonowi i Hermogenesowi; pierwszy znany pisarz, który użył terminu Trójca Bóstwa.
Theophylact Lecapenus : X-wieczny ortodoksyjny chrześcijański patriarcha Konstantynopola, który ogłosił, że Bogomilowie byli odmianą manichejczyków.
theosis: (gr. "przebóstwienie") W tradycji prawosławnej doświadczenie istoty Boga, danej przez łaskę; zbawienie poprzez udział w życiu Boga.
Towarzystwo Teozoficzne: Towarzystwo założone przez Mme Helenę P. Blavatsky w Nowym Jorku w 1875 roku jako powszechne bractwo w celu studiowania pism głównych religii w poszukiwaniu duchowej prawdy. Wkrótce założyła swoją siedzibę główną w Adyar w Indiach i stała się organizacją o zasięgu światowym.
teozofia: (z greckiego "mądrość Boża") termin używany w neoplatonizmie, prawosławiu i renesansowym okultyzmie w odniesieniu do mądrości rzeczy boskich, zanim stał się synonimem nauczania pani Bławatskiej i Towarzystwa Teozoficznego.
Theotimus: (ok. 200) mało znana postać, która według Tertuliana specjalizowała się w alegorycznej interpretacji Tory.
Theotokos: (z greckiego "niosący Boga") Tytuł nadawany katarowi Doskonałemu, który właśnie otrzymał consolamentum; także epitet Marii Dziewicy we wschodnim prawosławiu.
Therapeutae: (z greckiego therapeuō, "leczyć, czcić") Żydowska sekta w pobliżu Aleksandrii na początku naszej ery, prawdopodobnie powiązana z esseńczykami. Filon odnosi się do nich w De vita contemplative, w którym opisuje ich jako zaangażowanych w praktyki kontemplacyjne i mieszkających nad jeziorem Mareotis w pobliżu Aleksandrii.
Tesaloniczan, Pierwszy List do: (ok. 51) adresowany do chrześcijan w Tesalonice w Macedonii, najstarszy tekst w Nowym Testamencie, najwcześniejszy list Pawła i jeden z jego siedmiu autentycznych listów. Słynny końcowy fragment opisuje eschatologię, którą można interpretować jako "zachwyt".
Tesaloniczan, Drugi List do: (75-90) W przeciwieństwie do 1 Listu do Tesaloniczan, większość współczesnych uczonych nie uważa tego za autentyczny list Pawła, ale został zaakceptowany przez Marcjona w jego kanonie. Theudas: (1) (Aleksandria, koniec I do początku II wieku) Zgodnie z tradycją Walentyniana, uczeń św. Pawła, który przekazał Walentynowi tajemną tradycję paulińską. Nic więcej o nim nie wiadomo. (2) W Drugim Objawieniu Jakuba Theudas jest nazwany mężem Marii (matki Jezusa) i ojcem Jakuba, co może oznaczać, że Theudas ma być drugim mężem Marii po śmierci Józefa. To uczyniłoby Jakuba albo przyrodnim bratem, albo przyrodnim bratem Jezusa.
teurgia: Magiczne praktyki, które odwołują się do działania wyższych bogów poprzez ludzi, co może prowadzić do cudów. Neoplatonicy, zwłaszcza Jamblich, promowali teurgię jako formę wyższej lub świętej magii.
trzydziesty dziewiąty list świąteczny: List arcybiskupa Atanazego z Aleksandrii z 367 r., potępiający dzieła apokryficzne. Być może tak był wpływowy ,że zdeponowano go w bibliotece Nag Hammadi, aby usunąć teksty z pobliskiego klasztoru bez ich niszczenia. Zawiera również pierwszą kompletną listę kanonu Nowego Testamentu, jaki mamy dzisiaj.
Tomasz: (po aramejsku "bliźniak") Jeden z dwunastu apostołów i ważna postać w tradycji chrześcijańskiej i gnostyckiej. Ewangelia Tomasza jest przedstawiona jako tajne wypowiedzi Jezusa spisane przez Tomasza, a mówiąc 13, Tomasz jest uczniem, który odpowiednio odpowiada na żądanie Jezusa: "Powiedz mi, kim jestem", i w ten sposób upił się z bulgoczącego źródła, które Jezus odmierzył. W Dialogu Zbawiciela Tomasz wraz z Marią i Mateuszem jest jednym z trzech uczniów rozmawiających z Jezusem, a w Księdze Tomasza prowadzi długą rozmowę z Jezusem i jest opisany jako bliźniak Jezusa i prawdziwy przyjaciel. Tradycyjnie, Tomasz udał się do Indii i został pochowany w Edessie w Syrii.
tetrad: W kosmologii Walentyniana Ptolemeusza pierwsze cztery eony: Bythos, Sige, Caen i Akhana.
tetragrammaton: cztery litery imienia Bożego w języku hebrajskim, Yod-He-Vau-He, przepisywane jako YHVH w języku angielskim.
Texerant: ("Tkacze") Nazwa używana przez Eckberta ze Schönau dla francuskich dualistów, wywodząca się z francuskiego terminu oznaczającego tkactwo, zawód często kojarzony z alternatywnymi sektami chrześcijańskimi.
Tertulian: (150-223/225) herezjolog i pierwszy ojciec kościoła, który obszernie pisał po łacinie. Był synem rzymskiego żołnierza, dorastał w rzymskiej Afryce, a po nawróceniu był kapłanem w Kartaginie. Napisał wiele prac, z których wiele, takich jak Przeciw Walentynianom lub Przeciw Hermogenesowi, atakuje określone grupy lub jednostki gnostyckie. Około 207 roku Tertulian przyłączył się do heretyckiej sekty montanistów, ale ostatecznie odłączył się i założył własną sektę ascetyczną, Tertulianistów. Tertulianiści nadal istnieli w Kartaginie po jego śmierci, ale Augustyn z Hippony poinformował, że sekta została prawie wygaszona za jego czasów w IV wieku, kiedy przekazali swój kościół i zostali przyjęci do Kościoła katolickiego.
Tesphoiode: Pomocnik siedmiu dziewic światła w Księgach Jeu.
Tebar: W Sekretnej Księdze Jana, anioł, który stworzył prawe ramię.
Tebessa Codex: kodeks manichejski w języku łacińskim z około IV wieku, który koncentruje się na rolach wybranych i słuchaczy w manicheizmie.
Telmachael Telmachael Eli Eli Machar Machar Seth: Barbarzyńskie imię używane jako epitet Seta lub potrójnego Dziecka w Świętej Księdze Wielkiego Niewidzialnego Ducha.
Templariusze: Zakon mnichów wojskowych założony w 1119 r., aby pomagać w wyprawach krzyżowych; znani również jako Templariusze lub Ubodzy Rycerze Chrystusa. Zostali rozwiązani przez papieża Klemensa V w 1312 roku po aresztowaniu i egzekucji wielu francuskich templariuszy w 1307 roku.
Talmud: Podstawowy tekst judaizmu rabinicznego, obszerna kompilacja tradycyjnych materiałów i uczonych komentarzy. W centrum Talmudu znajduje się Miszna, rdzeń nauczania rabinicznego. Każda część Miszny jest komentowana przez późniejszych rabinów, a komentarze te tworzą drugą część Talmudu, znaną jako Gemara. Istnieją dwie wersje Talmudu, Talmud Babiloński (V w. n.e.) i Talmud Palestyński (IV w. n.e.).
Talmud Jmmanuela: Współczesna sfałszowana ewangelia rzekomo odkryta przez Billy′ego Meiera i księdza w 1963 roku w rzeczywistej jaskini, w której pochowano Jezusa. Niestety, po przetłumaczeniu na język niemiecki i angielski, oryginalny zwój aramejski zaginął. W historię zaangażowane są UFO, podobnie jak proroctwa dotyczące współczesnego Izraela. Mówiono, że Jezus przebywał jakiś czas w Indiach i nie został zdradzony przez Judasza Iskariotę, który był lojalnym uczniem i autorem Talmudu Jmmanuela, ale przez podobnie zwanego Judę Ihariotę. Juda Ihariot połączył siły z Saulem/Pawłem, który spotkał Jezusa, ale został przepędzony przez dzierżącego kij Mesjasza.
Taphreo: W Sekretnej Księdze Jana, anioł, który stworzył kręgosłup.
Taricheas: Trzecia moc wielkich archontów, syn Adamasa Sabaotha.
Tarmida: (Mandaic) Pierwszy stopień kapłaństwa Mandejczyków.
Tartarouchos: Kontroler Hadesu w Księdze Tomasza.
Tartar: W mitologii greckiej część podziemi, Hades, najbardziej przypominająca chrześcijańskie piekło. Na diagramie Ophite opisanym przez Celsusa Tartarus (lub Gehenna) jest grubą czarną linią, która dzieli diagram na dwie części. W naturze władców Yaldabaoth jest związany przez anioła utworzonego z ognistego oddechu Zoe i wrzuconego do Tartaru.
Tat: Uczeń Hermesa w Hermetica. Imię Tat powstało jako greckie zniekształcenie egipskiego boga Thota, ale Tat stał się postacią samą w sobie jako syn Thota-Hermesa.
Tacjan: (zm. ok. 185) Ojciec kościoła z II wieku, o którym mówi się, że pochodził z "ziemi Asyryjczyków", który studiował u Justyna Męczennika. Skompilował Diatessaron, pierwszą harmonię czterech Ewangelii, wybierając i porządkując materiał z Ewangelii Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. Ale później został enkratytą, a może i walentynianinem, i wprowadził gnostycki system eonów do nauczania Encratite. Jego przemówienie do Greków broniło chrześcijaństwa przed pogańską nauką.
Tau: litera alfabetu greckiego używana jako tytuł dla współczesnego duchowieństwa gnostyckiego ze względu na podobieństwo do ankh. Np. Stephan Hoeller to Tau Stephanus.
Tauri′il: mandejski duch lub uthra, często przywoływany w egzorcyzmach i magii. Czasami jest utożsamiany z Yawarem i jest wymieniany w Ginza Rabba, Niania i innych świętych tekstach.
Tavernier, Prades: (? -1310) doskonały katar, który z zawodu był tkaczem i częścią Odrodzenia Autier. Był znany z tego, że dawał consolamentum każdemu, kto tego chciał, podczas gdy inni doskonali katarzy chcieli ocenić, czy odbiorca jest godny bycia doskonałym. Został aresztowany w 1309 i spalony żywcem przez Inkwizycję w 1310.
Tekst bez tytułu: Krótki gnostycki traktat kosmologiczny w Kodeksie Bruce′a.
tradycja ustna: Metoda przekazywania wiedzy za pomocą pamięci i nauczania ustnego, a nie pisemnego. Przykłady tradycji ustnej obejmują wypowiedzi Jezusa, szczególnie te, które znajdują się w Ewangelii Tomasza, lub wiedzę rabiniczną zawartą w Misznie.
Ten, który jest: Identyfikator Boga w kilku tekstach gnostyckich, w tym w Pierwszym Objawieniu Jakuba, Eugnostosie Błogosławionym i Mądrości Jezusa Chrystusa.
teologia negatywna: koncepcja Boga jako przekraczającego ludzką myśl do tego stopnia, że można go opisać tylko negatywnie.
Traktat "manichejski": Tekst, który przetrwał dzięki cytatowi z wrogiej relacji Liber contra Manicheos autorstwa Duranda z Huesca. Tytuł jest mylący, ponieważ jest to tekst katarów z początku XIII wieku, a nie manichejski. Traktat jest przykładem absolutnego dualistycznego kataryzmu i prawdopodobnie pochodzi z Włoch. Kontrastuje Boga, twórcę świata duchowego, z *Szatanem, stwórcą i władcą świata materialnego.
Ten, który jest / Istniejący: imię ostatecznego i prawdziwego Boga w wielu traktatach gnostyckich.
Towarzystwo Gnostyckie: Założone w Los Angeles w 1928 roku przez autora Jamesa Morgana Pryse′a i jego brata Johna Pryse′a w celu studiowania gnostycyzmu i zachodniej tradycji ezoterycznej; ostatecznie połączył się z Ecclesia Gnostica.
Tajemnice andańskie: Odbywające się w mieście Andania w południowo-zachodnim Peloponezie tajemnice andańskie były uważane za drugie miejsce do tych z Eleusis. W świętym gaju czczono kilku bogów, w tym Apolla, Hermesa, Kore i Wielką Boginię.

Trójkąt Letni

Wyraźny asteryzm, który dominuje latem na północnym niebie, składający się z jasnych gwiazd Wega (α Lyrae, pozorna jasność 0,03 magnitudo), Deneb (α Cygni, pozorna jasność 1,25 magnitudo) i Altair (α Aquilae, pozorna jasność 0,76 magnitudo). Vega, zdecydowanie najjaśniejsza gwiazda na północnym letnim niebie, jest również najjaśniejszą gwiazdą, która przelatuje nad naszymi głowami (w odległości 13° od zenitu), z wyjątkiem Capelli (α Aurigae), która jest obiektem zimowym. Trójkąt Letni przecina podwójne pasmo Drogi Mlecznej (równik galaktyczny przechodzi prawie osiowo przez trójkąt). W jej granicach znajduje się wiele bogatych pól gwiazdowych i interesujących obiektów, ale mało jasnych gwiazd. Wewnątrz trójkąta znajdują się tylko dwie gwiazdy trzeciej wielkości lub jaśniejsze (β i γ Cygni), a trzy kolejne wzdłuż jego boków. Dlatego gołym okiem wydaje się nieco pusty, ale jest satysfakcjonującym obszarem do badania przez lornetkę lub mały teleskop.

Teleskop Subaru, Hawaje

Teleskop Subaru na Hawajach to optyczny teleskop na podczerwień o aperturze 8,2 m, obsługiwany przez NATIONAL ASTRONOMICAL OBSERVATORY, JAPONIA (NAOJ) na szczycie Mauna Kea na Hawajach. Jest to jeden z teleskopów nowej generacji z aktywnie sterowanym dużym monolitycznym zwierciadłem i od tego czasu dostarcza wyników obserwacji w fazie testów dotyczących Układu Słonecznego, formowania się gwiazd, aktywnych jąder galaktycznych i kwazarów, grup galaktyk, soczewkowania grawitacyjnego i kosmologii itp. swoje pierwsze światło w styczniu 1999 r. Teleskop Subaru ma na celu głębszą i szerszą eksplorację wszechświata dzięki bardzo wysokim możliwościom obrazowania i bogatym instrumentom obserwacyjnym zamontowanym w czterech ogniskach. Po dziewięciu latach budowy od 1991 roku Teleskop Subaru rozpocznie swoją otwartą działalność w roku 2000. Baza Teleskopu Subaru w Hilo na Hawajach zatrudnia 50 pracowników, 20 gości, duży system komputerowy i laboratoria do prac rozwojowych.

Teoria strun/teoria superstrun

Teoria cząstek elementarnych i sił, w której podstawową jednostką jest wyjątkowo krótka jednowymiarowa struktura ("struna"), a nie cząstka punktowa. Przewiduje się, że struny te mają długość około 10^-36 m, a różne tryby drgań strun odpowiadają różnym typom cząstek o różnych energiach i masach. Kiedy idee supersymetrii stosuje się do teorii strun, wynikiem jest teoria superstrun. Teoria superstrun wymaga dziesięciowymiarowej czasoprzestrzeni, z wyjątkiem czterech wymiarów (długości, szerokości, wysokości i czasu), które są ukryte we współczesnym wszechświecie. Teoria superstrun jest jednym z głównych kandydatów na "teorię wszystkiego", która obejmuje wszystkie siły i cząstki przyrody.

Teoria stanu stacjonarnego

Teoria, która postuluje, że wielkoskalowy wygląd Wszechświata nie zmienia się w czasie. Teoria, opracowana w 1948 roku przez Hermanna Bondiego, Thomasa Golda i Freda Hoyle′a, spełnia tak zwaną "doskonałą zasadę kosmologiczną", zgodnie z którą wszechświat jest wszędzie taki sam przez cały czas. Teoria ta uniknęła konieczności powstania Wszechświata "Wielkiego Wybuchu", ale wymagała ciągłego tworzenia materii w celu utrzymania stałej, jednolitej gęstości we Wszechświecie przez cały czas (nowe galaktyki powstawały, gdy starsze się oddalały, utrzymując w ten sposób taka sama średnia liczba galaktyk w każdej dużej objętości przestrzeni). Odkrycie w 1965 roku kosmicznego mikrofalowego promieniowania tła, którego w naturalny sposób nie można było wyjaśnić teorią stanu stacjonarnego, doprowadziło do odrzucenia tej teorii

Tarcza

(Tarcza; skrót Sct, gen. Scuti; powierzchnia 109 st. kw.). Konstelacja południowa, która leży na południowy zachód od Orła i kończy się o północy na początku lipca. Został wprowadzony jako Scutum Sobiescianum (Tarcza Sobieskiego) przez astronoma Jana Heweliusza (1611-1687) z Gdańska w 1684 roku na cześć króla Polski Jana Sobieskiego III. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejszą gwiazdą Tarczy jest α Scuti o jasności 3,9mag. Nie ma innych gwiazd jaśniejszych niż 4,0 magnitudo. Do interesujących obiektów należą gwiazdy zmienne R Scuti (zakres 4,2-8,6, okres około 147 dni), gwiazda RV Tauri oraz δ Scuti (zakres 4,6-4,8, okres 0,19 dnia), prototyp klasy gwiazd pulsujących, oraz M11 (NGC 6705, Gromada Dzikiej Kaczki), gromada otwarta w kształcie wachlarza, która zawiera ponad 400 gwiazd między ósmą a czternastą wielkością. Droga Mleczna przechodzi przez Tarczę i jest szczególnie jasna w północno-wschodniej części gwiazdozbioru, gdzie jest znana jako Gwiezdny Obłok Tarczy.

Teleskop Schmidta-Cassegraina

Forma teleskopu, która łączy w sobie niektóre cechy systemów Schmidta i Cassegraina. Główne elementy optyczne Schmidta-Cassegraina to wklęsłe zwierciadło główne, cienka soczewka korektora umieszczona blisko ogniska soczewki podstawowej oraz wypukła wtórna (często przymocowana bezpośrednio do wnętrza soczewki korektora), która odbija światło przez centralny otwór w pierwotnym ognisku. Zakrzywiona soczewka wtórna zmienia kąt, pod jakim zbiegają się promienie światła ze zwierciadła głównego i, podobnie jak w przypadku konwencjonalnego obiektywu Cassegraina, zwiększa efektywną ogniskową instrumentu, jednocześnie zmniejszając jego całkowitą długość. Soczewka korektora zapewnia szersze pole ostrości niż konwencjonalna soczewka Cassegraina. Schmidt-Cassegrain jest przykładem systemu katadioptrycznego, który wykorzystuje zarówno soczewki, jak i lustra do zbierania światła.

Teleskop Schmidta

Rodzaj teleskopu, wynaleziony przez estońskiego optyka Bernharda Schmidta (1879-1935), który służy do fotografowania dużych obszarów nieba. Ponieważ w swoim pierwotnym projekcie nadawał się tylko do fotografowania, instrument ten jest również znany jako aparat Schmidta. Schmidt wykorzystuje wklęsłe zwierciadło sferyczne jako kolektor światła i koryguje wadę optyczną, znaną jako aberracja sferyczna, która jest wprowadzana przez zwierciadło o tym kształcie, za pomocą specjalnie ukształtowanej cienkiej soczewki lub płytki korekcyjnej, która znajduje się w przedni koniec tubusu teleskopu. Przyrząd taki jak ten, który wykorzystuje zarówno soczewki, jak i zwierciadła do zbierania światła, nazywany jest instrumentem katadioptrycznym. minut kątowych pole widzenia teleskopu Schmidta może mieć szerokość od sześciu do dziesięciu stopni. Jego szerokie pole widzenia sprawia, że doskonale nadaje się do badania dużych obszarów nieba. Wadą tego systemu jest to, że powierzchnia ostrego ogniska (płaszczyzna ogniskowa) jest raczej zakrzywiona niż płaska. Problem ten można rozwiązać, wyginając kliszę fotograficzną, kliszę lub detektor, aby dopasować ją do kształtu powierzchni ostrości. Ponieważ płytka korekcyjna musi znajdować się w środku krzywizny zwierciadła głównego, jej odległość od zwierciadła jest dwa razy większa niż ogniskowa tego zwierciadła. W konsekwencji tubus teleskopu Schmidta jest co najmniej dwa razy dłuższy niż ogniskowa jego zwierciadła głównego. Ponieważ soczewka korekcyjna powoduje pewien stopień rozbieżności w padających promieniach świetlnych, średnica zwierciadła głównego musi być większa niż średnica płytki korekcyjnej. Maksymalny rozmiar aparatu Schmidta jest ograniczony praktycznymi problemami związanymi z podtrzymywaniem cienkiej soczewki (którą można podeprzeć tylko wokół jej krawędzi). Największe teleskopy Schmidta na świecie, jeden znajdujący się w Mount Palomar w Kalifornii, a drugi w Siding Spring w Australii, mają soczewki korekcyjne o średnicy 1,2 m.

Teleskop Syntetyczny Obserwatorium Molonglo

Australijski radioteleskop, znajdujący się w pobliżu Canberry i obsługiwany przez Uniwersytet w Sydney. W 1966 roku zbudowano tam duży interferometr radiowy Mills Cross. Jedno ramię krzyża zostało przekształcone w Teleskop Syntezacyjny Obserwatorium Molonglo (MOST). MOST składa się z dwóch cylindrycznych paraboloid o wymiarach 778 m × 12 m, oddalonych od siebie o 15 m i ustawionych w kierunku wschód-zachód. Sterowanie teleskopem polega na mechanicznym obracaniu cylindrycznych paraboloidów wokół ich długiej osi oraz na fazowaniu elementów zasilających wzdłuż ramion. Powstały układ może podążać za polem nieba przez ą6 godzin, jeśli leży na południe od deklinacji -30°.

Teleskop Maksutowa

Modyfikacja teleskopu Schmidta, opracowanego na początku lat czterdziestych przez DD Maksutowa w Moskwie i niezależnie przez AA Bouwersa w Holandii. Maksutow wykorzystuje cienką wklęsłą soczewkę menisku, umieszczoną z przodu tubusu teleskopu, aby skompensować aberrację sferyczną (wadę optyczną), która w przeciwnym razie zostałaby wprowadzona przez wklęsłe sferyczne zwierciadło główne. Ponieważ soczewka jest cienka, ma znikomą aberrację chromatyczną. Wypukła strona soczewki menisku, która sama ma kulistą krzywiznę, jest skierowana w stronę zwierciadła głównego. Ponieważ jego soczewka korektora może być umieszczona bliżej ostrości niż konwencjonalny Schmidt, Maksutov jest niższy i bardziej zwarty niż Schmidt. Podobnie jak Schmidt, Maksutov ma niską ogniskową i szerokie pole widzenia, co czyni go szczególnie przydatnym jako fotograficzny instrument pomiarowy. Podobnie jak Schmidt, Maksutow ma zakrzywioną płaszczyznę ogniskową, która leży wewnątrz instrumentu. W związku z tym w swojej pierwotnej postaci może być używany tylko do fotografii i nie może być używany do obserwacji wizualnych. Można go przystosować do obserwacji wizualnej, wprowadzając małe zwierciadło wtórne, które odbija światło do ogniska z boku tuby (Matsutov-Newton) lub przez otwór w zwierciadle głównym do ogniska z tyłu tuby ( Maksutowa-Cassegraina). W projekcie Maksutowa - Cassegraina zwierciadło wtórne można przedstawić jako małą środkową odbijającą powierzchnię z tyłu soczewki menisku.

Teleskop Dobsona

Prosta, tania i przenośna forma teleskopu zwierciadlanego Newtona zamocowana na montażu azymutalnym. Przymocowany do prostego mocowania widełkowego, które obraca się na wysokości (w elewacji) i azymucie (równolegle do horyzontu), z paskami teflonu jako powierzchniami nośnymi, teleskop Dobsona, pod warunkiem, że jest dobrze wyważony, może być szybko i płynnie przesuwany ręcznie do punktu w kierunku dowolnej części nieba. Ze względu na prosty sposób budowy, apertura za aperturą, Dobson jest znacznie tańszy w budowie niż inne konstrukcje. W rezultacie konstrukcja ta umożliwia astronomom-amatorom nabywanie instrumentów o stosunkowo dużej aperturze i mocy zbierania światła przy stosunkowo niskich kosztach.

Teleskop Cassegraina

Typ lunety zwierciadlanej oparty na projekcie, który został wyprodukowany w 1672 roku przez Francuza Guillaume′a Cassegraina. Wykorzystuje wklęsłe paraboloidalne zwierciadło główne i wypukłe elipsoidalne zwierciadło wtórne, które znajduje się w niewielkiej odległości wewnątrz ogniska głównego. Zbiegający się stożek światła z pierwotnego jest odbijany przez wtórny, w dół tubusu teleskopu i przez otwór w środku pierwotnego do okularu. Ponieważ zakrzywiona powierzchnia soczewki wtórnej powoduje, że promienie światła zbiegają się pod mniejszym kątem niż promienie odbite bezpośrednio od soczewki pierwotnej, zwiększa to efektywną ogniskową instrumentu, umożliwiając w ten sposób umieszczenie instrumentu o długiej efektywnej ogniskowej w stosunkowo krótka rurka. Chociaż ogniskowa zwierciadła głównego Cassegraina mieści się zazwyczaj w zakresie od f:3 do f:4, efekt zwierciadła wtórnego umożliwia tym instrumentom działanie przy ogniskowych w zakresie od f:10 do f:30. Standardowa konstrukcja Cassegraina zapewnia ostre obrazy tylko w centralnej części pola widzenia, obrazy oddalone od środka ("obrazy poza osią") podlegają różnym zniekształceniom lub aberracjom, takim jak koma. Dobrej jakości obrazy, w polach widzenia o średnicy kilkudziesięciu minut łuku, można uzyskać za pomocą teleskopów projektu Ritchey-Chrétien, w których główny jest wklęsłą hiperboloidą (a nie paraboloidą), a drugorzędny ma bardziej stromy krzywą hiperboliczną niż konwencjonalna krzywa wtórna Cassegraina. Innym wariantem projektu Cassegraina jest Dall-Kirkham, który wykorzystuje wklęsłą elipsoidalną pierwotną i sferyczną wypukłą drugorzędną, krzywe, które są łatwiejsze do wykonania niż paraboloidy i hiperboloidy konwencjonalnych Cassegraina. Jednak pole widzenia Dall-Kirkham wynosi zwykle tylko około jednej trzeciej pola widzenia normalnego Cassegraina. Większość dużych współczesnych teleskopów bazuje na konstrukcji Cassegraina lub jednym z jej wariantów.

Teleskop Carlsberg Meridian

Refraktor o średnicy 7 cali (17,8 cm), wcześniej znany jako Carlsberg Automatic Meridian Circle. Jest częścią OBSERVATORIO DEL ROQUE DE LOS MUCHACHOS na La Palmie i jest przeznaczony do przeprowadzania bardzo precyzyjnej astrometrii optycznej. Jest obsługiwany wspólnie przez Obserwatorium Uniwersytetu Kopenhaskiego, Instytut Astronomii w Cambridge oraz Real Instituto y Observatorio de la Armada en San Fernando. Kiedy po raz pierwszy przeniesiono go na La Palmę w 1984 roku, był to jeden z pierwszych w pełni automatycznych teleskopów na świecie. Od 1997 roku teleskop jest obsługiwany zdalnie przez Internet z Wielkiej Brytanii, Danii czy Hiszpanii. Ostatnie ulepszenia obejmują instalację przetwornika CCD, który może obserwować około 70 000 gwiazd w ciągu nocy do jasności wizualnej 17 magnitudo. Jest on używany do mapowania północnego nieba między -3° a +30° w deklinacji.

Teleskop Kanada - Francja - Hawaje

Kanadyjsko-Francusko-Hawajski Teleskop (CFHT) to 3,6-metrowy teleskop optyczny na podczerwień, znajdujący się na szczycie Mauna Kea na Hawajach. W dniu 20 czerwca 1974 r. przedstawiciele National Research Council of Canada (NRC), Centre National de la Reserche Scientifique of France (CNRS) i University of Hawaii (UH) podpisali Porozumienie Trójstronne, którego kulminacją było poświęcenie obiektu na 28 września 1979 r. Czas jest przydzielany partnerom proporcjonalnie do ich wsparcia finansowego, przy czym Kanada i Francja otrzymują po 42,5% czasu. Siedziba Obserwatorium znajduje się w mieście Waimea i mieści około 50 osób. Teleskop ma wymienne końcówki górne obsługujące ogniskowanie stałoogniskowe (f/4), ogniska Cassegraina (f/8 i f/35 IR) oraz ogniska Coud´e z dużym zestawem przyrządów do obrazowania i spektroskopii. CFHT jest pionierem wielu metod stosowanych do poprawy jakości obrazu w teleskopach naziemnych. Zaczęło się to od kontroli środowiska kopuły, poprzez pierwszy operacyjny system korekcji czoła fali typu tip-tilt (1988) oraz wdrożenie systemu optyki adaptacyjnej w obiekcie w 1996 roku. Niedawno CFHT wdrożył plan obrazowania szerokiego pola. Obsługuje CFH12K, największą na świecie kamerę CCD typu mosiac, aw połowie 2001 roku wdroży kamerę CCD o pełnym kącie kwadratowym

Tycho (krater)

Wybitny młody krater księżycowy na południowych wyżynach Księżyca i centrum najbardziej uderzającego systemu promieni Księżyca. Jego średnica wynosi 102 km, a jego środek znajduje się na 43,4°S, 11,1°W; nosi imię astronoma Tycho Brahe. Krater jest jednym z najmłodszych obiektów na Księżycu, ma prawdopodobnie zaledwie 100 milionów lat. Jego system promieni rozciąga się do 1500 km we wszystkich kierunkach i jest najbardziej widoczny podczas pełni księżyca, kiedy świeże wyrzuty, z których się składa, odbijają światło słoneczne z powrotem w kierunku Ziemi, a promienie rozciągają się na większą część bliższej strony Księżyca . Sam krater ma tarasowe ściany, spowodowane częściowym zapadnięciem się odcinków wewnętrznej krawędzi, które wznoszą się do 4,5 km, oraz wyraźny centralny szczyt. Przez ponad 80 km poza krawędzią we wszystkich kierunkach występuje ciągłe osadzanie się ejekta (koc wyrzutowy). Skała stopiona przez uderzenie spłynęła na zewnątrz, aby zakrzepnąć w kałużach, a następnie po wewnętrznej stronie krawędzi strumykami w kierunku dna krateru. Materiał wyrzucony na wyższych trajektoriach wytworzył promienie, a także wiele kraterów wtórnych.

Turner, Herbert Hall (1861-1930)

Urodzony w Anglii, został Savilian profesorem astronomii na Uniwersytecie Oksfordzkim. Idąc za sugestią E Moucheza (Paryż) zorganizował międzynarodowy projekt naukowy Carte du Ciel, mający na celu tworzenie map astrograficznych za pomocą fotografii.

Tucana

(Tukan; w skrócie Tuc, gen. Tucanae; powierzchnia 295 st. kw.) południowa konstelacja, która leży między Indusem a Hydrusem, a kulminuje o północy w połowie września. Po raz pierwszy został pokazany na globusie niebieskim przez holenderskiego teologa i geografa Petrusa Planciusa około 1598 r., chociaż zwykle przypisuje się go holenderskim nawigatorom Pieterowi Dirkszoon Keyserowi (znanemu również jako Petrus Theodorus) i Frederickowi de Houtmanowi, którzy sporządzili mapy tej części południowej niebo w latach 1595-7. Mała, raczej niepozorna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy w Tucana to α Tucanae o jasności 2,9mag, β? Tucanae, układ wielokrotny składający się z szerokiej pary niebiesko-białych (B9 i A2) składników o jasności 4,4 i 4,5mag (łączna wielkość 3,7) , separacja 27&Pirme;, z których obie mają słabszego towarzysza, pierwsza o jasności 13,6mag, separacja 2,4″, druga biała (A7), magnitudo 6,0, separacja 0,1-0,6″, okres 44,4 lat i inna niebieskawo-biała (A2) składnik 10′ na południowym zachodzie, który również jest podwójny, ze składnikami o jasnościach 5,8 i 6,0 (łączna wielkość 5,2), separacja 0,1″, wszystkie sześć gwiazd ma podobny ruch własny, oraz γ Tucanae o jasności 4,0. Inną interesującą gwiazdą jest ? Tucanae, układ poczwórny składający się z bladożółtych (F6) i pomarańczowych (K1) składników, jasności 5,0 i 7,7, separacja 5,0″ oraz żółtego (G5) składnika, 7,9mag, 320″ odległy, który ma towarzysza o jasności 8,4 magnitudo, separacja 0,9-1,1″, okres 86,2 lat. Inne interesujące obiekty w Tucana to Mały Obłok Magellana, 47 Tucanae (NGC 104), druga co do wielkości imponująca gromada kulista na niebie (po ? Centauri), widoczna gołym okiem jako rozmyta gwiazda czwartej wielkości, oraz NGC 362, inna gromada kulista siódmej wielkości.

Troughton Edward (1753-1836)

Twórca instrumentów, urodzony w Corney, Cumberland, Anglia, projektuje instrumenty wspomagające nawigację, geodezję i astronomię. Wraz ze swoim bratem Johnem, w ich rodzinnym biznesie w Londynie, robił kręgi tranzytowe dla Greenwich i innych obserwatoriów, kupując optykę, na przykład od Dollondów, ponieważ rodzinna cecha daltonizmu oznaczała, że nie byli w stanie przetestować soczewek . Troughton wynalazł metodę tworzenia dokładnych łusek przez podzielenie koła.

Trumpler, Robert Julius (1886-1956)

Astronom, urodzony w Z¨ urich, Szwajcaria. Pracował w Lick Observatory w Kalifornii, gdzie wykazał, że odległe gromady gwiazd są systematycznie zbyt słabe w stosunku do swoich rozmiarów, jakby były przyćmione przez zaciemniający ośrodek, którego efekty kumulują się wraz z odległością. Był to pierwszy przekonujący dowód na obecność ośrodka międzygwiezdnego w naszej Galaktyce, zgodny ze wskazaniami HEBER CURTIS rozpoznania, że galaktyki spiralne widziane z boku mają zaciemnienia wzdłuż swojej płaszczyzny centralnej.

Trapez

Gwiazda wielokrotna θ¹ Orionis, w sercu Mgławicy Oriona, widoczna, gdy patrzy się bezpośrednio przez teleskopy o średniej mocy oraz na zdjęciach mgławicy o krótkim czasie naświetlania; można to zobaczyć na zdjęciach z długim czasem naświetlania tylko tam, gdzie techniki poprawiające obraz zwiększyły kontrast z otaczającą mgławicą. Składa się z czterech gwiazd ułożonych we wzór przypominający nieregularny trapez o bokach od 8,6″ do 18,4″ i przekątnych 16,9″ i 20,6″. Identyfikacja poszczególnych gwiazd może być dość myląca; były one wcześniej oznaczane jako θ¹ Ori A, B, C i D w kolejności rosnącego rektascensji; jednak w katalogu Hipparcos są one oznaczone literami w kolejności malejącej jasności. Zgodnie z ruchem wskazówek zegara od najbardziej wysuniętego na południe komponentu są one teraz oznaczone jako A (dawniej C), C (dawniej D), D (dawniej B) i B (dawniej A). Ich pozorne wielkości to A, 4,96; B, 6,35; C, 7,20; D, 7,49. Najsłabszy składnik, θ¹ Ori D, jest układem podwójnym zaćmieniowym z okresem 6,5 dnia i jest również znany jako BM Orionis; Niedawno odkryto, że θ¹ Ori B jest również układem podwójnym zaćmieniowym, z okresem 65,4 dni. Wszystkie cztery składniki to gorące, niebiesko-białe gwiazdy typu pektralnego O i B, które razem z kilkoma innymi słabszymi gwiazdami w regionie tworzą embrionalną gromadę gwiazd, nowo utworzoną z materiału mgławicy.

Trójkąt

(trójkąt; w skrócie Tri, gen. Trianguli; powierzchnia 132 st. kw.). Północna konstelacja, która leży między Andromedą a Baranem i kończy się o północy pod koniec października. Jego pochodzenie jest niepewne, chociaż starożytni Grecy porównywali go do delty stolicy (Δ), a także był związany z deltą Nilu i wyspą Sycylią. Jego najjaśniejsze gwiazdy zostały skatalogowane przez Ptolemeusza (ok. 100-175 n.e.) w Almagest . Mała, ale charakterystyczna konstelacja, najjaśniejsze gwiazdy Trójkąta, β Trianguli o jasności 3,0, α Trianguli (Mothallah) o jasności 3,4 wielkości i γ Trianguli o jasności 4,0, tworzą wąski trójkąt równoramienny z α na wierzchołku. Do interesujących obiektów należy 6 Trianguli, układ gwiazd wielokrotnych z żółtymi (G5) i bladożółtymi (F5) składnikami, jasności 5,3 i 6,8 magnitudo, separacja 3,9″, z których każdy ma niewidzialnego towarzysza, który obraca się wokół swojego głównego w 14,73 dni i 2,24 odpowiednio dni, oraz Galaktyka Trójkąta (M33, NGC 598, czasami nazywana Galaktyką Wiatraczek), galaktyka spiralna szóstej wielkości i członek Grupy Lokalnej, oddalona o około 2,6 miliona lat świetlnych.

Trójkąt Australe

(Trójkąt Południowy; w skrócie TrA, gen. Trianguli australijski; obszar 110 stopni kw.) południowa konstelacja, która leży między Normą a Apusem i kończy się o północy pod koniec maja. Po raz pierwszy została pokazana w atlasie Uranometria Johanna Bayera z 1603 r., chociaż zwykle przypisywana jest holenderskim nawigatorom Pieterowi Dirkszoon Keyserowi (znanemu również jako Petrus Theodorus) i Frederickowi de Houtmanowi, którzy w latach 1595-157 sporządzili mapy tej części nieba południowego. Inny południowy trójkąt, Triangulus Antarcticus, został pokazany na południe od Argo Navis na globusie niebieskim przez holenderskiego teologa i geografa Petrusa Planciusa w 1589 roku, ale nigdy nie został zaakceptowany. Mały, ale rzucający się w oczy konstelacja, Triangulum Australe, jest łatwo rozpoznawalny dzięki trzem najjaśniejszym gwiazdom, α Trianguli Australis (Atria) o jasności 1,9mag, β Trianguli Australis o jasności 2,8mag i γ Trianguli Australis o jasności 2,9mag, które tworzą prawie równoboczny trójkąt. Inne jasne gwiazdy to &deta; Trianguli Australis o jasności 3,9 magnitudo i ε Trianguli Australis o jasności 4,1 magnitudo. Do ciekawych obiektów należy NGC 6025, otwarta gromada około 60 gwiazd, z których najjaśniejsza ma jasność 7,3mag.

Tompion, Tomasz (ok. 1639-1713)

Clockmaker, urodzony w Northill, Bedfordshire, Anglia, wykonał zegary dla Królewskiego Obserwatorium w Greenwich, pierwsze zegary, które utrzymywały czas Greenwich i demonstrowały jednolitość obrotu Ziemi. Zegary miały 4-metrowe wahadła z 2-sekundowym wychyleniem i były powodem, dla którego sala obserwacyjna (Octagon Room w Flamsteed House) została zaprojektowana przez CHRISTOPHERA WRENA z tak wysokimi sufitami. Tompion trzymał skrzynie zamknięte i nie pozwolił JOHNowi FLAMSTEEDowi zdobyć klucza. Po śmierci Flamsteeda zegary zostały ponownie wykonane z konwencjonalnymi wahadłami o długości metra i sprzedane do celów domowych, ale jeden z nich został niedawno przywrócony do pierwotnej lokalizacji.


Torricelli, Evangelista (1608-47)

Urodzony w Faenza, Romania, Włochy. W młodości żywo interesował się astronomią i kopernikaninem, ale po potępieniu Galileusza w 1633 roku milczał na temat astronomii, prawdopodobnie uważając ją za zbyt kontrowersyjną. Pracował jako sekretarz Galileusza przez rok przed śmiercią i zastąpił go na stanowisku matematyka Wielkiego Księcia Toskanii Ferdynanda II. Był pierwszym człowiekiem, który wytworzył trwałą próżnię i odkryć zasadę działania barometru. Był wykwalifikowanym optykiem, konstruował teleskopy i mikroskopy.

Toruńskie Obserwatorium Radioastronomiczne

Toruńskie Centrum Astronomii znajduje się w Piwnicach, 15 km na północ od Torunia. Wchodzące w skład Wydziału Fizyki i Astronomii UMK zostało utworzone przez związek Toruńskiego Obserwatorium Radioastronomicznego (TRAO) i Instytutu Astronomii 1 stycznia 1997 roku. Od 1981 roku obserwatorium jest częścią światowej sieci obserwatoriów radiowych uczestniczących w VLBI (interferometria bardzo długiej linii bazowej). Dzięki nowemu 32-metrowemu teleskopowi i nowoczesnemu, wyrafinowanemu oprzyrządowaniu, stacja w Toruniu jest jedyną lokalizacją VLBI w Europie Wschodniej. Niedawno został członkiem Europejskiej Sieci Pulsar (EuroToP). Badania koncentrują się na obserwacjach i teoretycznej interpretacji procesów fizycznych zachodzących w radiogalaktykach i kwazarach, synchronizacji pulsarów, poszukiwaniu nowych układów planetarnych oraz badaniach Układu Słonecznego. Ważny jest również rozwój oprzyrządowania dla radioastronomii (odbiorniki ultraniskoszumowe, spektrometry, przetwornice częstotliwości, elektronika cyfrowa, systemy sterowania).

Towneley, Ryszard (1629-1707)

Zamożny naukowiec urodzony w Towneley Hall, niedaleko Burnley, Lancashire, dokonał pomiarów meteorologicznych i udoskonalił mikrometr (do użytku w obserwacjach astronomicznych), wprowadzając do niego FLAMSTEED. THOMAS TOMPION obwiniał jego wymyki za początkowe problemy z zegarami, które wykonał dla Johna Flamsteeda.

Townes, Charles Hard (1915-2015)

Fizyk urodzony w Greenville, Karolina Południowa, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1964 r. "za fundamentalne prace w dziedzinie elektroniki kwantowej, które doprowadziły do konstrukcji oscylatorów i wzmacniaczy opartych na zasadzie maser-laser". Pracował w Bell Telephone Laboratories i Columbia University nad spektroskopią mikrofalową w celu badania struktury cząsteczek, atomów i jąder. Wpadł na pomysł urządzenia do wzmacniania mikrofal poprzez wymuszoną emisję promieniowania, ukuł słowo "maser" od akronimu. Został profesorem fizyki w Massachusetts Institute of Technology, a następnie na Uniwersytecie Kalifornijskim. Użył masera do stworzenia czułych wzmacniaczy dla radioastronomii i przewidział istnienie linii OH w cząsteczkach przestrzeni międzygwiezdnej

Tranzyt

Przejście ciała niebieskiego przez dysk znacznie większego. Termin ten jest najczęściej stosowany do przejść Merkurego i Wenus na tle Słońca. Takie tranzyty po raz pierwszy wiarygodnie przewidział Johannes Kepler w swoich Rudolfińskich tablicach planetarnych. Na podstawie tych przewidywań Pierre Gassendi jako pierwszy zaobserwował tranzyt Merkurego w 1631 roku; osiem lat później Jeremiah Horrocks, również korzystając z tablic Keplera, dokonał pierwszej obserwacji tranzytu Wenus. Te dwie planety są widoczne w tranzycie, gdy znajdują się w pobliżu jednego z ich węzłów w gorszej koniunkcji. Merkury znajduje się w węźle wstępującym w listopadzie, a węźle zstępującym w maju; te okazje zbiegają się z gorszym połączeniem w odstępach 7, 13 i 46 lat (węzeł wstępujący) oraz 13 i 46 lat (węzeł zstępujący). Tranzyty Wenus są znacznie rzadsze. Mogą się zdarzyć około 7 czerwca (węzeł wstępujący) lub 8 grudnia (węzeł wstępujący) i powtarzać się parami, w odstępie 8 lat, w odstępach 10512 lat i 12112 lat. Następna para będzie 8 czerwca 2004 i 5/6 czerwca 2012; będą to dopiero piąte i szóste tranzyty od czasu zaobserwowanego przez Horrocksa w 1639 roku. Od XVIII wieku tranzyty stanowiły ważny sposób określania skali Układu Słonecznego. Jego względne proporcje były znane z praw Keplera. Dokładne czasy tranzytów z bardzo odległych miejsc na powierzchni Ziemi zapewniły poprawkę trygonometryczną. Wczesne próby zrobienia tego dla Wenus zakończyły się niepowodzeniem z powodu załamania światła słonecznego w atmosferze planety, co sprawia, że planeta wydaje się mniejsza niż zwykle, oraz efektu czarnej kropli. Można zobaczyć, jak główne satelity planet przechodzą przez powierzchnię swojej planety macierzystej. Cztery największe satelity Jowisza, znane jako satelity Galileusza, często przechodzą przez dysk planety; większe wewnętrzne satelity Saturna można również obserwować w tranzycie. Czasami cień satelity przecina dysk planetarny w tranzycie cienia. Termin "tranzyt" jest również używany przez obserwatorów planetarnych do wskazania przejścia elementu atmosferycznego lub powierzchniowego przez centralny południk planety - wyimaginowaną linię przecinającą jej widoczny dysk na pół, od bieguna północnego do bieguna południowego. Pomiar czasu takich tranzytów umożliwia określenie okresu rotacji planety.

Thuban

Gwiazda α Draconis, biały olbrzym typu widmowego A0III i pozornej jasności 3,67mag. W odległości 297 lat świetlnych (paralaksa 0,011″) ma wielkość bezwzględną -1,1. To była gwiazda polarna c. 2800 p.n.e. Nazwa wywodzi się od arabskiej nazwy całej konstelacji, oznaczającej "Smok".

Tibbon, Jakub ben Machir ibn [znany jako Profacjusz] (1236-1312)

Lekarz, urodzony w Marsylii w Hiszpanii (obecnie Francja), tłumacz, matematyk i astronom. Wynalazł tak zwany kwadrant Jakuba, a książka, w której go opisuje, zawiera tabelę 11 gwiazd użytych do budowy instrumentu. Napisał Luhot (Tabele) książkę z tablicami astronomicznymi podającymi pozycje gwiazd w Paryżu. Praca Tibbona została wspomniana w Boskiej Komedii DANTEGO i wykorzystana przez Kopernika przy formułowaniu jego teorii.

Timocharis (ok. 280 p.n.e)

Grecki filozof, który wraz z Aristillusem sporządził katalog pozycji gwiazd. Pomiar pozycji Spiki pomógł HIPPARCHUSOWI w zademonstrowaniu precesji.

Tisserand, Françcois F´elix (1845-96)

Mechanik nieba, urodzony w Nuits-St-Georges, Côted′Or we Francji, został dyrektorem Obserwatorium w Tuluzie i Obserwatorium Paryskim i pracował na orbicie Księżyca.

Tytania

Średniej wielkości satelita Urana, odkryty przez Williama Herschela w 1787 roku. Jego średnica wynosi 1580 km, a jego orbita znajduje się w odległości 191 000 km. Część Tytanii sfotografowana przez sondę Voyager 2 składa się z dużej równiny pokrytej małymi kraterami, poprzecinanej dużymi kanionami w miejscach uskoków skorupy ziemskiej. Najbardziej rozległym z nich jest system Messina Chasmata, o całkowitej długości prawie 1500 km i 100 km szerokości w najszerszym miejscu. Gertrude o średnicy 326 km jest jedynym dużym kraterem; ogólny brak dużych kraterów może wskazywać, że Tytania pojawiła się w przeszłości. Powierzchnia przypomina Ariela, innego satelitę Urana, a procesy, które tam zachodziły, są prawdopodobnie tymi, które ukształtowały powierzchnię Tytanii.

Tycjusz, Jan Daniel (1729-96)

Niemiecki astronom, urodzony w Konitz, Niemcy (obecnie Polska), profesor fizyki w Wittenberdze, zbudował pierwszy piorunochron. Włączył do przygotowanego przez siebie tłumaczenia książki przyrodnika Charlesa Bonneta związek między odległościami odkrytych przez siebie planet. Planety, jak zauważył Titius, były w odległościach od Słońca, które były proporcjonalne do sekwencji 4, 4 + 3, 4 + 6, 4 + 12, 4 + 48, 4 + 96. Bonnet skomentował brakującą liczbę w sekwencji 4 + 24 "Ale czy Lord Architekt powinien pozostawić tę przestrzeń pustą?", a asteroidy, jak się później okazało, odpowiadały temu miejscu. Odkrycie Titiusa zostało spopularyzowane przez BODE i jest znane jako prawo Bodego lub, tylko czasami, jako prawo Titiusa-Bodego.

Tombaugh, Clyde William (1906-97)

Urodzony w pobliżu Streator w stanie Illinois, jako chłopiec zainteresował się astronomią i na podstawie kilku obserwacji przesłanych do Obserwatorium Lowella został tam zatrudniony jako astronom do poszukiwania "Planety X" za Neptunem. Fotografując 65% nieba, odkrył kilka gromad gwiazd, dwie komety, ponad sto asteroid, dziesiątki gromad galaktyk oraz planetę Pluton. Pracował nad przechwyconymi rakietami V-2 w White Sands i został profesorem na New Mexico State University, gdzie potwierdził okres rotacji Merkurego wokół własnej osi, określił wirową naturę wielkiej czerwonej plamy Jowisza i szukał małej, naturalnej Ziemi satelity.

Tetyda

Lodowy satelita Saturna średniej wielkości, odkryty przez Giovanniego Cassini w 1684 roku. Jego średnica wynosi 1060 km, a odległość orbitalna od Saturna wynosi 295 000 km. Części Tethys sfotografowane w misjach Voyager pokazują różnorodne tereny o różnej gęstości kraterów. Mocno pokryta kraterami strona zawiera duży obiekt uderzeniowy, basen Odyseusza o średnicy 440 km, "zrelaksowaną" strukturę ze śladami wewnętrznego pierścienia górskiego. Na półkuli przeciwnej do Odyseusza znajduje się lekko pokryta kraterami równina przecięta przez Itakę Chasmę, ogromny system dolin składający się z wielu uskoków o średnicy ponad 100 km w najszerszym miejscu i długości około 1000 km, których powstanie można powiązać z uderzeniem, które spowodowało powstanie Odyseusza. Równiny są konsekwencją wynurzania się w odległej przeszłości. Całkowita gęstość satelity wynosi 1000 kg m-3, co wskazuje na skład składający się głównie z lodu wodnego. Orbita jest dzielona z dwoma satelitami koorbitalnymi, Calypso i Telesto.

Temida

Thémis Telescope Heliographique pour l′&Eeacute;tude des Instabilites Magnetiques sur le Soleil, teleskop został zbudowany i jest obsługiwany w ramach współpracy między CNRS-INSU (Conseil National de la Récherche Scientifique-Institut National des Sciences de l′Univers, Francja) i CNR (Consiglio Nazionale delle Ricerche, Włochy). Teleskop znajduje się w "OBSERVATORIO DEL TEIDE" na Teneryfie (Wyspy Kanaryjskie, Hiszpania), które jest obsługiwane przez IAC (INSTITUTO DE ASTROF´I SICA DE CANARIAS) na mocy umów międzynarodowych w sprawie astrofizyki między Hiszpanią a wieloma innymi krajami. Współrzędne terenu to: długość geograficzna 16 30 31,6, szerokość geograficzna 28 18 13,8, wysokość nad poziomem morza 2456 m n.p.m. W Thémis pracuje łącznie około 15 stałych pracowników we współpracy z kilkoma francuskimi i włoskimi grupami badawczymi (DASOP-Meudon i DT-INSU w Paryżu, Midi-Pyrenees w Tuluzie, Obserwatorium Arcetri i Uniwersytet we Florencji, Uniwersytet Tor Vergata w Rzymie). Thémis to teleskop azymutalny Ritchey-Chrétien o średnicy 90 cm, przeznaczony do obserwacji struktur magnetycznych Słońca w zakresie widzialnym z wysoką rozdzielczością (przestrzenną, spektralną i polarymetryczną). Konstrukcja teleskopu została zrealizowana tak, aby zminimalizować polaryzację instrumentalną. Główne tryby obserwacji oferowane przez Thémis to MTR (Multi Lines Spectroscopy), MSDP (Multi Channel Subtractive Double Pass Spectroscopy), zarówno z analizą polaryzacji jak i bez niej oraz IPM (włoski monochromator panoramiczny) bez analizy polaryzacji. MTR daje widma o wysokiej rozdzielczości jednocześnie w kilku liniach widmowych i sekwencyjnie w czterech parametrach Stokesa. MSDP zapewnia obrazowanie o wysokiej rozdzielczości spektralnej jednocześnie w kilku przedziałach spektralnych. IPM umożliwia bardzo wąskopasmowe skanowanie profilu linii.

Thabit Ibn Qurra, Abu′l-Hasan (836-901)

Astronom, urodzony w Harran w Mezopotamii (obecnie Turcja), został nadwornym astronomem w Bagdadzie, przetłumaczył greckie prace matematyczne i pisał o astronomii, w tym o ruchu ósmej sfery, o pozornych ruchach gwiazd, analizował ruchy Słońca i Księżyca i pisał traktaty o zegarach słonecznych. Niektóre z jego książek zostały przetłumaczone na łacinę przez Gherarda z Cremony i rozpowszechnione w Europie.

Tales z Miletu (624-546 p.n.e.)

Pierwszy znany grecki filozof; także naukowiec, matematyk i inżynier, urodzony w Milecie w Azji Mniejszej (obecnie Turcja), uważany za nauczyciela ANAKSYMANDERA. Najwyraźniej napisał książkę o nawigacji, definiując gwiazdozbiór Małej Niedźwiedzicy i używając go jako pomocy nawigacyjnej. Przypisuje się przewidywanie zaćmienia Słońca w 585 rpne, chociaż nie wiadomo w jaki sposób, ponieważ cykl metoniczny był znany tylko z zaćmień Księżyca w tym czasie (zaćmienia Słońca są trudniejsze do zauważenia, ponieważ zaćmienia Słońca są widoczne w różnych miejscach na Ziemi, podczas gdy zaćmienia Księżyca można zobaczyć z połowy Ziemi). Niemniej jednak zaćmienie zatrzymało wojnę między Medami a Lidyjczykami, według Herodota. Tales określał wysokość piramid, mierząc długość ich cienia w chwili, gdy cień człowieka jest równy jego wzrostowi. Nauczał, że "wszystko jest wodą", co może wydawać się mało obiecującą hipotezą, ale było pierwszym wyrazem idei wyjaśniania różnych zjawisk na podstawie wspólnej przyczyny i zapowiedzią teorii naukowej. Podobnie jak Egipcjanie, Tales wierzył, że Ziemia jest płaskim dyskiem unoszącym się na nieskończonym oceanie, tłumacząc trzęsienia ziemi drganiami pływającej "łodzi". Pewnej nocy Tales wpatrywał się w niebo i wpadł do rowu, co spowodowało, że służąca zapytała: "Jak chcesz zrozumieć, co się dzieje na niebie, jeśli nawet nie widzisz tego, co masz pod stopami" (pierwsza roztargniony żart profesorski).

Tharsis Montes

Oficjalna nazwa regionu na Marsie, znanego jako Tharsis Ridge lub Tharsis Bulge, dużego wzniesienia na północnej półkuli Marsa, którego środek znajduje się na 2,8 ?N, 113,3 ?W. To bierze swoją nazwę od starożytnego hiszpańskiego miasta znanego wcześniej jako Tartessus. Tharsis to duży wyniesiony obszar o średnicy 2105 km w największym wymiarze, na którym znajdują się najbardziej znane wulkany planety. W 1000-kilometrowym łańcuchu z północnego wschodu na południowy zachód leżą Ascraeus Mons (wznoszące się do 26 km powyżej średniego poziomu powierzchni Marsa), PavonisMons (18 km) i ArsiaMons (20 km), z których wszystkie mają mniej więcej 150 km średnicy, a 1000 km do na północny zachód znajduje się największy wulkan Układu Słonecznego, Olympus Mons. Oprócz tych szczytów, najwyższym punktem Tharsis Bulge jest złożony spękany teren o nazwie Noctis Labyrinthus, o wysokości 11 km. Jest to część rozległego systemu pęknięć, rozmieszczonego mniej więcej w centrum Tharsis; inne widoczne pęknięcia to Ceraunius Fossae na północy i Claritas Fossae na południu. Ze wschodu regionu Tharsis rozciąga się na wschód gigantyczny system kanionów Valles Marineris. Możliwe, że cały region został wypiętrzony przez upwelling w leżącym poniżej płaszczu, prawdopodobnie w wyniku zdarzenia, które stworzyło basen uderzeniowy Hellas po przeciwnej stronie planety.

Teleskop Hobby-Eberly′ego

Teleskop Hobby-Eberly (HET) ma sferyczne zwierciadło główne o średnicy 11 m. Jest to jeden z największych teleskopów optycznych na świecie. Znajduje się w McDonald Observatory w zachodnim Teksasie, a jego partnerami są University of Texas w Austin, Pennsylvania State University, Stanford University, Ludwig Maximillians University w Monachium i Georg-August University w Getyndze. Czas obserwacji jest dzielony między partnerów proporcjonalnie do wkładu finansowego każdego z partnerów. Ze względu na sferyczne zwierciadło główne teleskop jest wyposażony w sferyczny korektor aberracji, który widzi fragment zwierciadła głównego o średnicy 9,2 m. Podczas obserwacji, aby zrekompensować obrót Ziemi, zwierciadło główne jest nieruchome, podczas gdy korektor aberracji sferycznej przesuwa się po powierzchni ogniskowej kuli, aby podążać za odbitym obrazem gwiazdy. Zwierciadło główne odchylane jest swoją osią optyczną o 35° od zenitu i jest zamontowane na stole obrotowym umożliwiającym obrót o 360° w azymucie. Ta nowatorska konstrukcja powoduje, że zwis grawitacyjny zwierciadła głównego jest stały, ale ogranicza teleskop do obserwacji obiektów przecinających okrąg, którego środek znajduje się w zenicie, którego promień wynosi 35°. HET jest przeznaczony głównie do wykonywania spektroskopii astronomicznej. Początkowy zestaw instrumentów obejmuje spektrograf o niskiej rozdzielczości na szczycie teleskopu, do którego światło jest kierowane bezpośrednio, oraz spektrograf o średniej i wysokiej rozdzielczości w piwnicy, pod teleskopem, które są zasilane światłowodami przenoszącymi światło od góry teleskopu do instrumentów. Teleskop jest ustawiony w kolejce, co pozwala mu obserwować okazjonalne cele, takich jak supernowe, oraz do regularnych obserwacji obiektów zmiennych. Harmonogram kolejkowy pozwala również na efektywniejsze wykorzystanie teleskopu i pozwala na dostosowanie harmonogramu do warunków na niebie. Odwiedzających Obserwatorium McDonalda zapraszamy do Galerii dla zwiedzających George′a T. Abell′a dołączonej do HET. Goście są mile widziani siedem dni w tygodniu, a nowe centrum dla zwiedzających zostanie otwarte pod koniec 2001 roku.

Teodozjusz z Bitynii (ok. 160 - ok. 100 p.n.e.)

Urodzony w Bitynii w Anatolii (obecnie Turcja), autor Sphaerics, książki o geometrii sfery, napisanej w celu dostarczenia matematyki dla astronomii i prawdopodobnie opartej na podręczniku przedeuklidesowym autorstwa EUDOXUSA. Mówi się, że wynalazł zegar słoneczny odpowiedni dla każdego miejsca na Ziemi.

Teon z Aleksandrii (ok. 335 - ok. 395)

Urodzony (prawdopodobnie) w Aleksandrii w Egipcie, napisał komentarze do Almagestu PTOLEMEUSZA i Elementów Euklidesa (jego wersja Euklidesa była najwcześniejszą znaną aż do dziewiętnastowiecznego odkrycia

Thom, Aleksander (1894-1945)

Urodzony w Szkocji brytyjski inżynier i archeoastronom został profesorem nauk inżynieryjnych na Uniwersytecie Oksfordzkim. Dokładnie zbadał megalityczne miejsca w Wielkiej Brytanii i megalityczne obserwatoria księżycowe, identyfikując ich kształty i astronomiczne wyrównanie. Twierdził, że odkrył w wymiarach okręgów, najwyraźniej używanych przez budowniczych megalitycznych, kwanty długości, które nazwał jardem megalitycznym i calem megalitycznym. Być może nadinterpretował dane

Thomson, William [Baron Kelvin z Largs] (1824-1907)

Urodzony w Belfaście w Irlandii, został profesorem fizyki w Glasgow, studiował termodynamikę, zaproponował bezwzględną kalkulację temperatury mierzoną w skali Kelvina. Równolegle z HERMANNEM VON HELMHOLTZem sformułował teorię ewolucji gwiazd, w której gwiazda promieniuje energią, którą uwalnia w wyniku postępującego kurczenia się grawitacyjnego. Czas życia gwiazdy z tej teorii (czas, w którym jej energia potencjalna grawitacji jest wypromieniowywana z jej powierzchni) to skala czasu Kelvina-Helmholtza i okazał się zbyt krótki, aby był zgodny z wiekiem geologicznym Ziemi.

Tenma (Astro-B)

Drugi japoński satelita rentgenowski, wystrzelony w lutym 1983 r. Wykrył promieniowanie rentgenowskie w zakresie 2-60 keV. Nosił również monitor źródła przejściowego. Zaprzestał działalności w 1984 roku. Tenma znaczy "Pegaz".

Tenskwatawa (1768-1837)

Indianin, przywódca Shawnee, członek klanu Shooting Star, urodzony w Piqua nad rzeką Mad River w pobliżu Springfield w stanie Ohio. Przepowiedział zaćmienie Słońca w 1806 roku i stał się znany jako "Prorok".

Terminator

Linia wyznaczająca granicę między dzienną i nocną stroną obiektu Układu Słonecznego widziana z Ziemi lub ze statku kosmicznego. W miarę przesuwania się względnych pozycji Ziemi, Słońca i obiektu zmienia się proporcja oświetlonej słońcem strony obiektu widocznej z Ziemi, a terminator przesuwa się po dysku obiektu. W ten sposób terminator określa fazę obiektu. Z Ziemi, Księżyc, Merkury, Wenus i Mars pokazują terminatory. Nierówny teren Księżyca nadaje jego terminatorowi postrzępiony wygląd, a czasami widoczne są wzniesienia tuż po nocnej stronie terminatora, ukośnie oświetlone przez Słońce.

Taylor, Józef H. (1941-)

Radioastronom, urodzony w Filadelfii, PA, zdobywca nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1993 roku wraz z RUSSELLEM HULSE'em "za odkrycie nowego typu pulsara, odkrycie, które otworzyło nowe możliwości badania grawitacji". Jako chłopiec interesował się radiem, został profesorem na Uniwersytecie Massachusetts w Amherst i wraz ze swoim studentem Hulsem poszukiwał pulsarów za pomocą radioteleskopu Arecibo. Odkryli pulsar Hulse-Taylor, PSR 1913 + 16, podwójny pulsar, który wykazywał ogólne efekty relatywistyczne, w tym utratę energii przez promieniowanie grawitacyjne. Taylor pomógł założyć Obserwatorium Radiowe Five College, w którym faktycznie przeprowadzono obserwacje pulsara Hulse-Taylor, potwierdzając ogólną teorię względności EINSTEINA.

Tebbutt, Jan (1834-1916)

Australijski astronom i meteorolog, urodzony w Windsor, NSW, odkrył Wielką Kometę z 1861 roku, przez której ogon przeszła Ziemia, ku alarmistycznym przewidywaniom zatrucia cyjankiem, gdy spektroskopowo odkryto w niej cyjanek.

Tektonika

Teoria tektonizmu - ogólny termin określający procesy, które kształtują cechy powierzchni ciała planetarnego poprzez siły generowane w jego skorupie przez ogrzewanie lub chłodzenie w jej wnętrzu. Siły tektoniczne mogą być generowane w ciałach, które przeszły różnicowanie i rozwinęły stopiony płaszcz pod skorupą. Globalne ogrzewanie spowoduje rozszerzenie całej skorupy, tworząc w niej siły rozciągające; globalne ochłodzenie spowoduje jego kurczenie się, tworząc siły ściskające. Rzeki księżycowe są przykładami cech spowodowanych rozszerzaniem się skorupy w miarę jej rozszerzania się. Na Merkurym rozległe skarpy płatkowe - długie, przypominające klify - zostały zinterpretowane jako wynikające z naprężeń ściskających spowodowanych globalnym skurczem. Grzbiety zmarszczek, występujące na większości planet skalistych, są również cechami kompresyjnymi. Zlokalizowane ogrzewanie w płaszczu, powodujące wypiętrzenie materiału, może spowodować lokalne wypiętrzenie skorupy powyżej, jak to miało miejsce na Wenus, tworząc górzysty region Maxwell Montes. Skorupa ziemska składa się z segmentów zwanych płytami, które poruszają się powoli względem siebie, napędzane prądami konwekcyjnymi w płaszczu; Uważano, że tektonika płyt, jak nazywa się ten proces, jest wyjątkowa dla Ziemi, ale mogła również działać na Wenus. Procesy tektoniczne ukształtowały także powierzchnię Europy i Ganimedesa oraz niektórych satelitów Saturna i Urana, w tym Enceladusa i Ariela.

Tektyt

Mały zaokrąglony kawałek naturalnego szkła, zielonego, czarnego lub brązowego, zwykle wielkości centymetra. Kiedyś uważano, że mają pochodzenie wulkaniczne lub są osobliwymi meteorytami, teraz uważa się, że powstały w wyniku uderzenia asteroid wielkości kilometra. Ich skład, głównie krzemionka z pewną zawartością tlenków metali, jest zgodny z szybkim topnieniem skał ziemskich pod dużym uderzeniem i następującym po nim gwałtownym ochłodzeniem, z temperatury 1500-2000 K, stopionych kropel rozpryskiwanych do atmosfery. Ich różne kształty potwierdzają ten pogląd: wiele z nich ma kształt dysku lub ma kołnierze, co sugeruje ponowne nagrzewanie powierzchni podczas lotu. Wiek i rozmieszczenie geograficzne również potwierdzają teorię pochodzenia uderzenia. Można je znaleźć w czterech głównych lokacjach, zwanych porozrzucanymi polami. Tektyty znalezione na rozsianym polu nie mają nic wspólnego pod względem geologicznym z otoczeniem, aw trzech z czterech przypadków istnieje możliwa do zidentyfikowania struktura uderzeniowa. Problematyczny jest brak potwierdzonego krateru uderzeniowego dla australijskiego rozrzuconego pola. Istnieją również mikrotektyty, mikroskopijne szklane kuleczki związane na przykład z basenem Chicxulub i inne rodzaje szkła uderzeniowego znalezione w pobliżu innych kraterów.

Teleskop

Instrument służący do badania odległych obiektów. Teleskop optyczny wykorzystuje soczewkę wypukłą (obiektyw lub szkło przedmiotowe) lub wklęsłe zwierciadło (zwierciadło główne), aw niektórych przypadkach połączenie obu, aby zbierać światło z odległego obiektu i tworzyć jego obraz. Wytworzony przez kolekcjonera obraz może być utrwalony fotograficznie lub elektronicznie. Teleskop używany do bezpośredniej obserwacji wizualnej zawiera również okular, soczewkę o krótkim ognisku, która umożliwia oku oglądanie powiększonej (powiększonej) wersji obrazu wytwarzanego przez kolektor. Okularu można również użyć do rzutowania powiększonego obrazu na emulsję fotograficzną lub detektor elektroniczny. Jeśli kolektorem jest soczewka, teleskop nazywamy refraktorem, natomiast jeśli kolektorem jest lustro, teleskop jest zwierciadłem. Teleskop katadioptryczny wykorzystuje kombinację soczewek i zwierciadeł do zbierania światła i tworzenia obrazu. Teleskop jest podzielony na kategorie według jego apertury (średnicy w świetle kolektora) i ogniskowej lub współczynnika ogniskowej, przy czym ta pierwsza to odległość między kolektorem a wytwarzanym przez niego obrazem, a druga to stosunek ogniskowej do apertury . Ponieważ teleskop zbiera więcej światła niż ludzkie oko nieuzbrojone, może ujawnić słabsze (i bardziej odległe) obiekty niż samo oko; im większa apertura, tym większa siła zbierania światła. Zdolność teleskopu do ujawniania drobnych szczegółów (zdolność rozdzielcza) zależy również od apertury. Rozmiar obrazu wytwarzanego przez teleskop jest wprost proporcjonalny do ogniskowej kolektora. Można zastosować dodatkowe soczewki lub lustra, aby zwiększyć efektywną ogniskową teleskopu, a tym samym uzyskać większe obrazy. Soczewka obiektywu refraktora zwykle składa się z co najmniej dwóch elementów, z których każdy ma przednią i tylną powierzchnię. W związku z tym istnieją co najmniej cztery powierzchnie, które należy wymodelować (wyszlifować do dokładnego kształtu). Z drugiej strony, ponieważ światło odbija się od przedniej powierzchni zwierciadła astronomicznego, wystarczy narysować tylko jedną powierzchnię. Ponadto soczewki można podpierać tylko na obwodzie, podczas gdy lustra można podpierać z tyłu, a także wokół krawędzi. Z tych i innych powodów duże odbłyśniki są łatwiejsze i tańsze w budowie oraz pod wieloma względami bardziej wydajne. Wszystkie duże nowoczesne teleskopy optyczne są typu zwierciadlanego, z których największym są dwa teleskopy Kecka, każdy o aperturze 10 m, które znajdują się na Mauna Kea na Hawajach. Wynalazek teleskopu przypisuje się zwykle holenderskiemu twórcy okularów Hansowi Lippersheyowi (ok. 1570-1619), który w 1608 r. skonstruował prosty refraktor. Jednak niektórzy historycy twierdzą, że pewna forma teleskopu mogła zostać skonstruowana i używana Anglik Leonard Digges około 1550 r. Chociaż Szkot James Gregory (1638-1675) opracował projekt teleskopu zwierciadlanego w 1663 r., powszechnie uważa się, że pierwszy działający reflektor został zaprojektowany i zbudowany w 1668 r. przez Angielski filozof przyrody Izaak Newton (1642-1727). Termin "teleskop" odnosi się również do instrumentów, które zbierają promieniowanie i umożliwiają wytwarzanie obrazów w zakresie długości fal, od promieni rentgenowskich po fale radiowe. Zobacz też: soczewka Barlowa, teleskop Cassegraina, teleskop Dobsona , okular, teleskop Galileusza, teleskop gregoriański, zdolność zbierania światła, powiększenie, teleskop Maksutowa, lustro, teleskop Newtona, obiektyw, radioteleskop, reflektor, refraktor, zdolność rozdzielcza, teleskop Schmidta, teleskop Schmidta-Cassegraina.

Teleskopium

(Teleskop; w skrócie Tel, gen. Telescopii; powierzchnia 252 stopnie kwadratowe) Południowy konstelacja, która leży między Arą a Indusem, a jej kulminacja przypada na północ na początku lipca. Został wprowadzony dla upamiętnienia jednego z długich "teleskopów powietrznych" używanych przez Cassini w Obserwatorium Paryskim przez francuskiego astronoma Nicolasa L de Lacaille (1713-1762), który sporządzał mapy południowego nieba w latach 1751-172 i pierwotnie zawierał gwiazdy z sąsiednich konstelacji Ophiuchus (który był wtedy większy niż obecnie), Scorpius , Corona Australis i Sagittarius , ale teraz ogranicza się do gwiazd na południe od dwóch ostatnich konstelacji. Mała, niepozorna konstelacja, najjaśniejszą gwiazdą w Telescopium jest α Telescopii o jasności 3,5mag. Nie ma innych gwiazd jaśniejszych niż 4,0 magnitudo. Do interesujących obiektów należą RR Telescopii, gwiazda podobna do nowej (zakres 6,5-16,5) i jedyna rozpoznana jako zmienna okresowa przed jej powolnym (1600 dni) wzrostem do siódmej wielkości w 1944 r. oraz NGC 6584, gromada kulista dziewiątej wielkości .

Teller, Edward (1908-2003)

Fizyk amerykański, urodzony w Budapeszcie na Węgrzech; na George Washington University współpracował z George'em Gamowem przy badaniu jądrowego rozpadu beta i astrofizyki. Pracował nad bombami atomowymi i wodorowymi.

Tempel, Ernst Wilhelm Leberecht (1821-89)

niemiecki astronom, urodzony w Nieder-Kunersdorf koło Löobau w Saksonii; z wykształcenia litograf, osiadł we Włoszech i zajął się astronomią amatorską, początkowo korzystając z balkonu weneckiego pałacu i odkrywając kometę w 1859 r. Odkrył mgławicę refleksyjną wokół Merope w Plejadach. Został astronomem w Obserwatorium Marsylii, odkrył osiem komet (w tym kometę związaną z Leonidami) i pięć mniejszych planet. Wydalony w 1871 z Francji, wrócił do Włoch, pracując w Obserwatorium Brera w Mediolanie, dodając do swojego łącznego wyniku 13 odkryć komet i 6 mniejszych planet, i został dyrektorem Obserwatorium Arcetri, gdzie pracował z rozpadającym się sprzętem na mgławicach.

Tata Institute of Fundamental Research

Tata Institute of Fundamental Research, Department of Astronomy and Astrophysics zatrudnia ponad 20 naukowców prowadzących badania z zakresu astrofizyki teoretycznej, astronomii optycznej i bliskiej podczerwieni oraz astronomii kosmicznej (farinfrared, rentgen i gamma) przy użyciu balonów i satelitów. Obecnie działa teleskop rentgenowski 2-20 keV na pokładzie indyjskiego satelity. Instytut prowadzi w Hyderabad pełnoprawny obiekt balonowy, który może wystrzelić ładunki o masie 500-1000 kg na wysokość 42-35 km.

Taurydy

Deszcz meteorytów występujący w październiku i listopadzie. W konstelacji Byka są dwa radianty, w grudniu. +14° i +22°. Strumień meteorytów składa się ze szczątków wyrzuconych z obecnie słabo aktywnej komety 2P/Encke w ciągu kilku tysięcy lat i jest jednym z najbardziej rozwiniętych strumieni, jakie napotyka Ziemia. Strumień rozprzestrzenił się na szeroki pas wewnętrznego Układu Słonecznego, a aktywność roju Taurydów trwa przez sześć tygodni, z niskim, ale stałym tempem powolnych, jasnych meteorów. Ziemia przepływa również przez strumień między 5 czerwca a 18 lipca, powodując dzienny deszcz Beta Taurydów. Chociaż nie można ich zaobserwować wizualnie, ponieważ radiant znajduje się blisko Słońca, obserwacje radiowe wskazują, że Beta Taurydy są bardzo aktywne.

Tarde, Jean (1561/2-1636)

Francuski proboszcz, geograf i astronom, urodzony w La Roque-Gajac, niedaleko Sarlat we Francji, przyjął kopernikanizm i założył obserwatorium do obserwacji plam słonecznych, które uważał za satelity Słońca. Nazwał je "gwiazdami Burbona", w ten sam sposób, w jaki GALILEO nazwał satelity Jowisza Medycyjskiego.

Talbot, William Henry Fox (1800-77)

Matematyk, parlamentarzysta i pionier fotografii, urodzony w Melbury Abbas, Dorset, Anglia, bliski przyjaciel Sir Johna Herschela i pracował z nim nad problemami światła i fotochemii. Wynalazł nowoczesne metody reprodukcji fotografii w procesie negatywu i wykonywania odbitek.

Teleskop prowadzący

Drugi teleskop, przymocowany do głównego teleskopu i ustawiony równolegle do niego, który służy do monitorowania pozycji interesującego obiektu w polu widzenia, podczas gdy główny teleskop jest używany do uzyskania obrazu obiektu przy długim czasie naświetlania . Z powodu niedoskonałości mocowania teleskopu, wygięcia teleskopu lub jego mocowania oraz niedoskonałości mechanizmu napędowego, obserwowany obiekt będzie miał tendencję do pewnego stopnia błądzenia po polu widzenia podczas długiego naświetlania. Aby to zrekompensować, teleskop musi być prowadzony (tj. musi być regulowany w sposób ciągły lub w regularnych odstępach czasu, aby obiekt pozostawał w centrum pola widzenia). Tradycyjnie jest to wykonywane przez obserwatora, który reguluje elementy sterujące teleskopu, aby utrzymać obiekt w centrum pola widzenia teleskopu prowadzącego - jest to żmudny i czasochłonny proces. Powszechnie stosowaną alternatywą jest autoguider, urządzenie elektroniczne, które wykrywa, kiedy obiekt dryfuje z właściwej pozycji i generuje sygnał, który powoduje, że napędy powolnego ruchu przywracają główny teleskop do właściwej pozycji. Autoguider może być zamocowany bezpośrednio do lunety prowadzącej lub służyć do monitorowania obszaru pola widzenia lunety głównej w pobliżu interesującego nas obiektu. Jeśli obiekt zainteresowania jest zbyt słaby, aby można go było zobaczyć w teleskopie prowadzącym, teleskop prowadzący można wyregulować tak, aby skupiał się na pobliskim jaśniejszym obiekcie (gwiazda przewodnia), podczas gdy główny teleskop pozostaje skierowany na obrazowany obiekt. Ten proces nazywa się prowadzeniem poza osią. W mniejszych teleskopach rolę lunety prowadzącej może spełniać szukacz.

Teleskop Gregoriański

Typ teleskopu zwierciadlanego pierwotnie zaprojektowany w 1663 roku przez szkockiego matematyka Jamesa Gregory′ego. Wykorzystuje wklęsłe paraboloidalne zwierciadło główne i wklęsłe elipsoidalne zwierciadło wtórne, które znajduje się poza ogniskiem głównego. Światło odbite od części wtórnej wraca w dół tubusu teleskopu, przez centralny otwór w części pierwotnej, do okularu. Ponieważ zwierciadło wtórne powoduje zbieganie się promieni świetlnych pod mniejszym kątem niż promienie odbite bezpośrednio od głównego, zwiększa efektywną ogniskową instrumentu, umożliwiając w ten sposób umieszczenie teleskopu o długiej efektywnej ogniskowej w stosunkowo krótkiej tubusie. System optyczny gregoriański wytwarza pionowy obraz, ale ma bardzo małe pole widzenia. Instrumenty gregoriańskie, skonstruowane przez twórców instrumentów, takich jak James Short (1710-1768), stały się popularne w XVIII wieku, głównie dlatego, że ich wklęsłe części wtórne były łatwiejsze do wykonania niż wypukłe części wtórne zasadniczo podobnych instrumentów Cassegraina. Kilka nowoczesnych teleskopów słonecznych jest opartych na projekcie gregoriańskim, ponieważ tworzy on rzeczywisty obraz Słońca, który może być zasłonięty przez dysk (w celu zmniejszenia rozproszonego światła lub usunięcia ciepła).

Teoria wielkiej unifikacji

Teoria, która próbuje wykazać, że silne oddziaływanie jądrowe, słabe oddziaływanie jądrowe i oddziaływanie elektromagnetyczne są różnymi przejawami pojedynczej, zunifikowanej, fundamentalnej siły. Każdą z tych sił można opisać za pomocą kwantowych teorii pola, które zakładają, że siły są przekazywane ("zapośredniczone") między rzeczywistymi cząstkami za pomocą cząstek wirtualnych (cząstek, których nie można bezpośrednio obserwować, ale którym pozwala na krótkie istnienie zasada nieoznaczoności Heisenberga) . Oddziaływanie elektromagnetyczne jest przenoszone przez wirtualne fotony, słabe oddziaływanie jądrowe przez masywne cząstki "W" i "Z" (bozony wektorów pośrednich), a silne oddziaływanie jądrowe między nukleonami przez wirtualne mezony i między kwarkami przez "gluony". Cząstki, na które działa silne oddziaływanie jądrowe, nazywane są hadronami (hadrony, do których należą protony i neutrony, składają się z kwarków), te, na które nie działa silne oddziaływanie, nazywane są leptonami. W obecnej, niskoenergetycznej ("chłodnej") fazie wszechświata cztery podstawowe siły (grawitacja jest czwartą siłą) są oddzielne i odrębne oraz mają wyraźnie różne siły. Teorie wielkiej unifikacji (lub "GUT") próbują ujednolicić oddziaływania słabe, silne i elektromagnetyczne. Wielu fizyków wierzy, że w końcu zostanie znaleziona bardziej wszechstronna teoria ("teoria wszystkiego"), która połączy wszystkie cztery siły. Pierwszym krokiem w kierunku unifikacji była opublikowana w 1967 r. teoria oddziaływania elektrosłabego Weinberga-Salama-Glashowa, która przewidywała, że przy energiach cząstek większych niż 100 GeV (10¹¹ eV) słabe oddziaływania jądrowe stają się nie do odróżnienia od siebie (przenoszące siły cząstki W i Z zachowywałyby się tak samo jak wirtualne fotony) i działały jako zunifikowana siła. Teoria została mocno potwierdzona przez odkrycie w 1983 roku przewidywanych bozonów Wand Z. Teorie wielkiej unifikacji przewidują, że przy znacznie wyższych energiach, około 10¹⁵ GeV (10²⁴ eV), oddziaływania elektrosłabe i silne tracą swoją odrębną tożsamość i zachowują się jak pojedyncze, zunifikowane " nadsiła". Takie energie znacznie przekraczają możliwości ziemskich akceleratorów cząstek, ale zgodnie z modelem Wielkiego Wybuchu istniałyby w całym wszechświecie podczas pierwszych 10^-3528K. Następnie, gdy wszechświat rozszerzał się i ochładzał, zjednoczona siła podzieliłaby się na siły silne i elektrosłabe ("symetria" między siłami została złamana). Około 10^?11 s później, gdy temperatura spadła do około 10¹⁵ K, oddziaływanie elektrosłabe rozdzieliłoby się na oddziaływanie elektromagnetyczne i oddziaływanie jądrowe. Najprostsza teoria wielkiej unifikacji, zaproponowana w 1974 roku przez Sheldona Glashow i Howarda Georgi, wymaga istnienia zestawu supermasywnych cząstek ("cząstek X"), które mogą przekształcać kwarki w leptony i leptony w kwarki (jednolita siła działa wtedy jednakowo na oba rodzaje cząstek). Ponieważ kwarki są podstawowymi składnikami protonów (i wszystkich hadronów), teoria przewiduje, że same protony muszą ostatecznie rozpaść się na leptony i fotony (rozpad protonu miałby miejsce, gdyby dwa kwarki składowe wewnątrz protonu zbliżyły się wystarczająco blisko, aby umożliwić wirtualną cząstka X do wymiany między nimi). Oczekuje się, że średni czas życia protonu wyniesie co najmniej 10³² lat, ale biorąc pod uwagę wystarczająco dużą próbkę protonów, sporadyczne rozpady powinny być obecnie wykrywalne. Próbuje tego dokonać detektor Kamio Kande. Eksperymenty nie wykryły jeszcze takiego zdarzenia, ale jeśli teoria zostanie potwierdzona, oznacza to ostateczny upadek materii, jaką znamy.

Teoria gigantycznego impaktora

Teoria, znana również jako teoria wielkiego rozbryzgu, według której planetoida wielkości Marsa zderzyła się z nowo utworzoną Ziemią, a ejekta z tego zderzenia nagromadziła się na orbicie wokół Ziemi, tworząc Księżyc. Poparcie dla tej teorii pochodzi z bardzo ścisłej zgodności stosunków izotopów tlenu w materiale księżycowym i ziemskim oraz z podobnych mineralogii obu ciał. Ponadto teoria wyjaśnia dużą ilość momentu pędu w układzie Ziemia-Księżyc.

Teleskop Galileusza

Teleskop refrakcyjny, który wykorzystuje soczewkę skupiającą o dużej ogniskowej i soczewkę rozpraszającą o krótkiej ogniskowej, aby uzyskać powiększony obraz odległego obiektu. Nazwany na cześć włoskiego naukowca Galileo Galilei (1564-1642), który zaprojektował i zbudował teleskop tego typu w 1609 r., refraktor galileuszowy wytwarza pionowy obraz, ale ma bardzo małe pole widzenia. Ten szczególny system optyczny jest nadal używany w lornetkach operowych, ponieważ konstrukcja jest zwarta.

Towarzystwo Planetarne

Carl Sagan, Bruce Murray i Louis Friedman założyli Towarzystwo Planetarne non-profit w 1979 roku, aby przyspieszyć eksplorację Układu Słonecznego i kontynuować poszukiwania życia pozaziemskiego. Towarzystwo ma swoją siedzibę w Pasadenie w Kalifornii, ale ma zasięg międzynarodowy, zrzesza 100 000 członków na całym świecie, co czyni go największą grupą zajmującą się kosmosem na świecie. Towarzystwo finansuje różne projekty i programy, w tym Red Rover Goes to Mars (dla studentów), Mars Microphone on the Mars Polar Lander, SETI@home, Gene Shoemaker Near Earth Object Grants itp.

Teleskop Newton

Teleskop arefleksyjny, w którym zbiegający się stożek światła z wklęsłego parabolicznego zwierciadła głównego jest odbijany na bok tubusu teleskopu przez małe płaskie zwierciadło ustawione pod kątem 45? do osi optycznej. Światło skupia się z boku tubusu, na przeciwległym końcu tubusu w stosunku do zwierciadła głównego i tam właśnie znajduje się okular. Pierwotnie opracowany przez Izaaka Newtona (1642-1727), który w 1668 roku zbudował pierwszy działający teleskop zwierciadlany według tego projektu, ten system optyczny jest nadal szeroko stosowany w małych teleskopach zwierciadlanych, ponieważ głowa obserwatora nie blokuje wpadającego światła. Konstrukcja jest mniej praktyczna, gdy ogniskowa teleskopu jest duża, powiedzmy większa niż wzrost osoby. Pierwszy reflektor Newtona miał aperturę 2,5 cm (1 cal), a jego zwierciadła były wykonane z metalu wziernikowego (stopu różnych metali, głównie miedzi i cyny), który nawet świeżo wypolerowany odbijał nie więcej niż 60% padającego światła . Dzięki dwóm takim zwierciadłom, niewielkiej aperturze i około 25-krotnemu powiększeniu generował bardzo słabe obrazy. Ponadto, ponieważ krzywizna jego zwierciadła głównego była raczej sferyczna niż paraboliczna, cierpiała na wadę optyczną zwaną aberracją sferyczną.

Teleskop Nasmytha

Teleskop zwierciadlany azymutalny ze stosunkowo stabilnymi platformami do montażu ciężkiego, dużego, delikatnego lub rozwojowego sprzętu, który nie może być lub nie został zaprojektowany w taki sposób, aby radził sobie ze zmianami położenia podczas śledzenia gwiazdy. Konfiguracja optyczna jest typu Cassegraina, ze zwierciadłem głównym i wtórnym oraz dodatkowym trzecim płaskim zwierciadłem zamontowanym na przecięciu osi wysokości i azymutu. Trzecie zwierciadło płaskie, znane jako "płaskie Nasmytha", odbija wiązkę światła ze zwierciadła wtórnego pod kątem prostym wzdłuż osi wysokości i przez namiar wysokości do ogniska z boku teleskopu. Sprzęt analityczny jest obsługiwany w centrum Nasmyth na platformie zamontowanej na filarze, który podtrzymuje namiar wysokości. Platforma Nasmyth obraca się na namiarze azymutalnym, zwykle stosunkowo wolno z prędkością jednego obrotu dziennie (więcej podczas tranzytu gwiazdy docelowej przez południk), ale pozostaje pozioma. Płaskie Nasmyth można obrócić wokół osi optycznej, aby przełączyć wiązkę światła teleskopu z jednego łożyska na drugie, więc teleskop Nasmyth ma zwykle dwie platformy Nasmyth. Teleskop Williama Herschela na La Palmie to projekt Nasmytha. Projekt teleskopu Gemini rozważał i odrzucił projekt Nasmyth, aby uniknąć efektów termicznych trzeciego lustra i jego mechanizmu podtrzymującego w wiązce światła. James Nasmyth był angielskim inżynierem mechanikiem i dżentelmenem astronomem, który wynalazł tę konfigurację teleskopu w późniejszych, mniej zwinnych latach, aby zapewnić wygodny układ obserwacyjny, w którym siedział na jednej z platform i wygodnie oglądał niebo przez okular na namiar wysokości.

Tunel czasoprzestrzenny

Hipotetyczny skrót lub "tunel", który w zasadzie może połączyć wnętrze czarnej dziury z innym wszechświatem lub innym miejscem w naszym wszechświecie. W latach trzydziestych XX wieku Albert Einstein (1879-1955) i Nathan Rosen (1909-1995) wykazali, że ostro zakrzywiona czasoprzestrzeń wnętrza czarnej dziury może ponownie otworzyć się w inną czasoprzestrzeń (inny wszechświat). Hipotetyczny związek między tymi dwoma regionami czasoprzestrzeni stał się znany jako most Einsteina-Rosena. Alternatywną interpretacją jest to, że most lub tunel łączy dwa różne regiony w czasoprzestrzeni naszego własnego wszechświata. Niedawno termin "tunel czasoprzestrzenny" został użyty do opisania tego rodzaju tunelu czasoprzestrzennego. Chociaż spekulowano, że tunele czasoprzestrzenne można wykorzystać do ułatwienia praktycznie natychmiastowych podróży międzygwiezdnych, w praktyce wydaje się prawdopodobne, że nawet jeśli tunele czasoprzestrzenne istnieją, będą one zbyt małe i zbyt krótkotrwałe (i zbyt fizycznie niebezpieczne), aby można je było wykorzystać w tą drogą

Teleskop całej Ziemi (WET)

Ogólnoświatowa sieć współpracujących obserwatoriów astronomicznych, która została założona przez astronomów z University of Texas w 1986 roku. Siedziba WET została przeniesiona do Iowa State University w 1997 roku. Ma na celu uzyskiwanie nieprzerwanych pomiarów szeregów czasowych gwiazd zmiennych (białych karłów i gwiazd Delta Scuti) ) i zmienne kataklizmiczne. Odbywa się to poprzez rozłożenie wielookresowych oscylacji obserwowanych w tych obiektach na ich poszczególne składowe. Widmo czasowe pozwala astronomom badać wnętrza obiektów docelowych przy użyciu techniki asterosejsmologii. Od pierwszej kampanii w marcu 1988 roku zespół WET koordynował globalne kampanie fotometryczne, tak aby obiekty docelowe były widoczne z nocnej strony planety przez 24 godziny na dobę. Kampanie te odbywają się zazwyczaj dwa razy w roku.

Teleskop radiowy z syntezą Westerbork

WSRT (Westerbork Synthesis Radio Telescope) w Hooghalen w Holandii to interferometr do syntezy apertury, który składa się z liniowego układu 14 anten rozmieszczonych na 3-kilometrowym pasie ze wschodu na zachód. Układ działa poprzez połączenie sygnału ze wszystkich anten i symuluje teleskop o aperturze 3 km. Anteny są zamontowane równikowo na 25-metrowych czaszach o współczynniku f/D równym 0,35. Ten rodzaj montażu zapewnia stałą orientację systemów odbiorczych względem nieba. Dziesięć teleskopów jest nieruchomych, oddalonych od siebie o 144 m, dwie pobliskie anteny są ruchome po torze o długości 300 m, a dwie inne są po torze o długości 180 m w odległości 1,5 km. W tablicy linie bazowe rozciągają się od 36 m do 3 km. Dokładność wskazywania naczyń wynosi od 15 do 20 sekund kątowych, dokładność powierzchniowa jest rzędu 1,7 mm. Teleskop WSRT z pierwszymi 12 antenami na linii podstawowej 1,5 km został zainaugurowany w 1970 r. Druga faza z dwiema antenami na 3-kilometrowym przedłużeniu została zakończona w 1980 r. Główna modernizacja, która miała zostać sfinalizowana w 2000 r., Dodano wieloczęstotliwościowe przednie końce możliwości i najnowocześniejsze backendy. Matryca może rutynowo działać na długości fali 92, 49, 21, 18, 13, 6 i 3 cm i zmieniać częstotliwość w mniej niż minutę. Dodawana jest zdolność obserwacyjna z chwilową szerokością pasma do 160 MHz. WSRT jest używany przez astronomów z Holandii, ale także z wielu innych krajów do szerokiego zakresu badań naukowych, począwszy od naszej Galaktyki, a skończywszy na obiektach w najdalszych zakątkach wszechświata. Każdego roku obowiązują dwa terminy składania wniosków. WSRT uczestniczy również w europejskich (EVN) i globalnych sieciach interferometrii o bardzo długiej linii bazowej. TheWSRT jest obsługiwany przez Holenderską Fundację Badań Astronomicznych (NFRA), która jest finansowana przez Holenderską Organizację Badań Naukowych (NWO).

Teoria wielkiego wybuchu

Teoria, która twierdzi, że wszechświat powstał skończony czas temu, rozszerzając się ze stanu nieskończenie ściśniętego. Zgodnie z tym modelem przestrzeń, czas i materia powstały razem i od tego czasu wszechświat się rozszerza. Kluczowe etapy w historii wszechświata Wielkiego Wybuchu podsumowano poniżej. Zgodnie ze standardowym modelem Wielkiego Wybuchu, bardzo wczesny Wszechświat składał się z niezwykle wysokotemperaturowej mieszaniny promieniowania (fotonów) i cząstek. Zgodnie z równoważnością masy i energii nieodłączną częścią szczególnej teorii względności Einsteina, zderzenia między wysokoenergetycznymi fotonami przekształciłyby energię promieniowania w cząstki materii. Aby zachować zgodność z prawami zachowania fizyki cząstek elementarnych, zderzenie fotonów o wystarczającej energii tworzy parę cząstka-antycząstka (np. elektron i pozyton lub kwark i antykwark). I odwrotnie, zderzenie cząstki z jej antycząstką skutkuje anihilacją pary cząstka-antycząstka i ich przekształceniem w fotony. Gdy wszechświat rozszerzał się i ochładzał, energie fotonów szybko spadały poniżej progów, przy których mogły nadal tworzyć pary cząstka-antycząstka. Następnie cząstki i antycząstki szybko zderzyły się i anihilowały. Bariony i antybariony (cząstki takie jak protony, neutrony i kwarki, z których składają się) uległy wzajemnej anihilacji około jednej milionowej sekundy po zdarzeniu początkowym, gdy temperatura spadła poniżej 10¹³ K. Mniej masywne elektrony i pozytony doświadczyły podobnego zdarzenia kilka sekund później, gdy temperatura spadła do około 5×109 K. dokładnej równości między liczbą cząstek i antycząstek, praktycznie żadna materia nie pozostała, aby utworzyć gwiazdy i galaktyki. Ponieważ zniszczenie każdej pary cząstka-antycząstka wytworzyło parę fotonów, a stosunek fotonów do barionów we współczesnym wszechświecie wynosi prawie miliard do jednego, wynika z tego, że nadmiar cząstek nad antycząstkami we wczesnym wszechświecie musi również zdarzały się mniej więcej raz na miliard. Około 100 sekund po początku czasu, kiedy temperatura spadła poniżej 109 K, reakcje jądrowe połączyły część protonów i praktycznie wszystkie neutrony w jądra helu wraz z niewielkimi ilościami innych lekkich pierwiastków i izotopów, takich jak deuter, hel-3 i lit. Pod koniec tej fazy na każde jądro helu przypadało około 11 jąder wodoru (protonów). Ponieważ jądra helu są cztery razy cięższe niż jądra wodoru, odpowiada to stosunkowi masowemu wodoru do helu około 73:27. Zaobserwowane względne obfitości najlżejszych pierwiastków bardzo ściśle odpowiadają przewidywaniom teorii Wielkiego Wybuchu. Następnie rozszerzający się wszechświat składał się z mieszaniny jąder atomowych, elektronów i fotonów w równowadze termicznej (częste zderzenia fotonów i cząstek zapewniały wspólną temperaturę materii i promieniowania). Kilkaset tysięcy lat po początkowym zdarzeniu, kiedy temperatura wszędzie spadła do kilku tysięcy kelwinów, jądra były w stanie wychwycić elektrony, tworząc całkowicie neutralne atomy. Proces ten zmiótł wolne elektrony, które były odpowiedzialne za rozpraszanie fotonów, a tym samym uczynienie przestrzeni nieprzejrzystą dla promieniowania elektromagnetycznego. Zerwany został ścisły związek między materią a promieniowaniem (to zdarzenie nazywane jest "rozdzieleniem" materii i promieniowania), przestrzeń stała się zasadniczo przezroczysta, a pierwotna zawartość promieniowania we wszechświecie mogła później rozprzestrzeniać się coraz ciaśniej w rozszerzającej się objętości przestrzeni. Rozrzedzona, przesunięta ku czerwieni pozostałość pierwotnego promieniowania jest dziś wykrywalna jako kosmiczne mikrofalowe promieniowanie tła. Jakiś czas później, prawdopodobnie w ciągu pierwszego miliarda lat po oddzieleniu, skupiska materii połączyły się, tworząc galaktyki, gromady, supergromady i inne wielkoskalowe cechy wszechświata. Jak, kiedy iw jakiej kolejności pojawiły się te różne struktury, jest przedmiotem dyskusji. Teoria Wielkiego Wybuchu jest zgodna z obserwowaną ekspansją Wszechświata (pod warunkiem, że wiek Wszechświata przekracza wiek najstarszych gwiazd), względną obfitością lżejszych pierwiastków chemicznych oraz istnieniem i właściwościami kosmicznego mikrofalowego promieniowania tła. Niemniej jednak, chociaż hipoteza "inflacji" rozwiązała pewne inne kwestie, wiele kwestii pozostaje nierozwiązanych.

Tlen (O)

Gaz, który stanowi 20,95% objętości atmosfery ziemskiej na poziomie gruntu, 89% masy w wodzie morskiej i 46,6% w skorupie ziemskiej. Wydaje się, że jest trzecim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem we wszechświecie (po wodorze i helu), ale jego obfitość - pod względem liczby atomów - wynosi tylko około 1/1500 wodoru. Symbol chemiczny to O i zwykle występuje w atmosferze w postaci cząsteczkowej (połączone dwa atomy), O2. Trójatomowy tlen, O3, zwany ozonem, i jednoatomowy tlen, O, przeważają w górnych warstwach atmosfery, gdzie ozon chroni Ziemię przed promieniowaniem ultrafioletowym Słońca. Czysty tlen jest 1,1 razy cięższy od powietrza. Jego masa atomowa wynosi 15,99, a liczba atomowa 8. Cząsteczki tlenu są niezbędne do utrzymania życia ludzi i zwierząt na Ziemi. Tlen łączy się z większością innych pierwiastków, a kiedy ta reakcja zachodzi szybko z uwolnieniem ciepła i światła, opisujemy ją jako spalanie lub spalanie. Tlen skrapla się pod normalnym ciśnieniem w temperaturze około -183°C i przechodzi w stan stały w temperaturze około -218°C. Ciekły tlen (LOX) jest powszechnie stosowany jako utleniacz w paliwie rakiet chemicznych. Wolny tlen cząsteczkowy jest prawie całkowicie nieobecny w atmosferach Wenus i Marsa.

Teleskop dalekiej podczerwieni i submilimetrowy (FIRST)

Misja "Cornerstone" Europejskiej Agencji Kosmicznej ma się rozpocząć w 2007 r. Zawiera zwierciadło o średnicy 3,5 metra, największe, jakie kiedykolwiek zastosowano w kosmicznym teleskopie na podczerwień. Jego trzy instrumenty - dwie kamery i spektrometr o wysokiej rozdzielczości - będą obserwować emisje w dalekiej podczerwieni i submilimetrowe z gazu i pyłu ogrzewanych przez młode gwiazdy i powinny wykrywać galaktyki formujące się w bardzo wczesnym Wszechświecie. Instrumenty zostaną schłodzone do temperatury zbliżonej do zera bezwzględnego (-273° C) przy użyciu technologii kriostatu z ciekłym helem opracowanej na potrzeby misji ISO.

Teleskop Jamesa Clerka Maxwella

Teleskop Jamesa Clarka Maxwella (JCMT) o średnicy 15 m, największy obiekt na świecie zaprojektowany specjalnie do pracy w submilimetrowym obszarze widma, został uruchomiony w 1987 r. Znajduje się blisko szczytu Mauna Kea na Hawajach, na wysokość 4092 m n.p.m. JCMT jest obsługiwany przez Joint Astronomy Center w Hilo na Hawajach w imieniu PPARC w Wielkiej Brytanii, National Research Council of Canada i The Netherlands Organization for Scientific Research. Służy do badania szerokiej gamy obiektów astronomicznych, w tym Słońca, komet, obłoków molekularnych, galaktyk, kwazarów i kosmicznego promieniowania tła. 11 lipca 1991 JCMT stał się największym teleskopem, który kiedykolwiek obserwował całkowite zaćmienie Słońca. Jego wydajność została zwiększona przez dodanie SCUBA - submilimetrowej matrycy bolometrycznej powszechnego użytku - kamery i fotometru, które działają na falach milimetrowych i submilimetrowych. SCUBA jest schładzany do 0,1 K i jest najbardziej czułym i wszechstronnym urządzeniem nowej generacji do obrazowania w obszarze submilimetrowym. Posiada dwie tablice detektorów bolometrycznych. Matryca długofalowa działa w oknach transmisji atmosferycznej 750 i 850 μm, podczas gdy macierz krótkofalowa służy do obserwacji przy 350 i 450 μm. SCUBA, który został zaprojektowany i skonstruowany przez ROYALOBSERVATORY W EDYNBURGU we współpracy z Queen Mary i Westfield College w Londynie, rozpoczął obserwacje w maju 1997 roku. Od tego czasu odkrycia obejmują wykrycie pierścienia cząstek pyłu wokół Epsilon Eridani; odległa galaktyka ukryta w pyle; i możliwe nowe układy słoneczne w formacji wokół Vega i Fomalhaut.

Teoria kwantowa

Teoria oparta na założeniu, że w skali mikroskopowej wielkości fizyczne mają dyskretny, a nie ciągły zakres wartości. Teoria ta została opracowana na początku XX wieku w celu wyjaśnienia pewnych zjawisk, których nie mogła wyjaśnić fizyka klasyczna. W 1900 roku niemiecki fizyk Max Planck (1858-1947) był w stanie precyzyjnie opisać wcześniej niewyjaśniony rozkład energii emitowanej przez ciało doskonale czarne, proponując, że światło i inne formy promieniowania elektromagnetycznego istnieją w postaci dyskretnych pakietów energii zwane kwantami (liczba pojedyncza: "kwant"). Energia (E) kwantu promieniowania elektromagnetycznego jest wprost proporcjonalna do częstotliwości (f) promieniowania i odwrotnie proporcjonalna do długości fali (λ); stąd E = hf = hc/λ, gdzie h jest stałą proporcjonalności, zwaną stałą Plancka (lub stałą Plancka), a c oznacza prędkość światła. Wartość stałej Plancka wynosi 6,63 × 10^?34 Js. W 1905 roku Albert Einstein (1879-1955) wykorzystał pojęcie kwantów do wyjaśnienia efektu fotoelektrycznego, zjawiska polegającego na tym, że pewne substancje emitują elektrony, gdy są oświetlone światłem o wystarczająco krótkiej długości fali. Einstein wykazał, że ponieważ elektron musi otrzymać pewną minimalną ilość energii, aby mógł zostać wyrzucony, emisja elektronów miałaby miejsce tylko wtedy, gdyby padające światło składało się z kwantów (lub "fotonów") o energiach powyżej to minimum, a zatem długości fal krótsze niż określona wartość. W 1913 roku duński fizyk Neils Bohr (1885-1962) rozszerzył hipotezę kwantową na materię i promieniowanie, proponując, że elektrony w atomach mogą mieć tylko określone wartości energii, wartości będące prostymi wielokrotnościami stałej Plancka. Gdy elektron znajdował się w jednym z dozwolonych stanów energetycznych, mógł pozostawać na orbicie wokół jądra atomowego bez wypromieniowywania energii (było to w wyraźnej sprzeczności z klasyczną teorią, zgodnie z którą orbitujący elektron promieniowałby w sposób ciągły, tracił energię i poruszał się po spirali w kierunku jądro). Gdyby elektron spadł na niższy poziom, wypromieniowałby foton o określonej energii (a zatem o określonej długości fali) równej różnicy energii między dwoma dozwolonymi poziomami. Teoria Bohra bardzo dobrze zgadzała się z obserwowanymi długościami fal różnych linii w widmie pierwiastka wodoru. Dalszy rozwój teorii doprowadził do sugestii, że momenty pędu orbitujących elektronów były ograniczone do całkowitych wielokrotności h/2? oraz do pomysłu, że sam elektron ma wewnętrzny spin (jakby to była mała kula obracająca się wokół własnej osi) wielkości h/4?. Dokładny stan kwantowy elektronu (lub innej cząstki subatomowej) jest zdefiniowany przez zestaw liczb (liczb kwantowych), które określają takie wielkości, jak energia, moment pędu i spin. Bardziej wszechstronna i głębsza wersja teori, zwana mechaniką kwantową, została opracowana w latach dwudziestych XX wieku. Obecnie teoria kwantowa obejmuje praktycznie wszystkie aspekty fizyki mikroskopowej.

Towarzystwo Astronomiczne Australii

Australijskie Towarzystwo Astronomiczne (ASA) powstało w 1966 roku. Zrzesza zawodowych astronomów, a jego celem jest "promowanie i poszerzanie wiedzy z zakresu astronomii i pokrewnych dziedzin nauki". Działalność ASA jest prowadzona przez wybraną Radę. Jest reprezentowana w wielu organach astronomicznych, takich jak National Committee for Astronomy. Towarzystwo wydaje międzynarodowe czasopismo "Publications of the Astronomical Society of Australia" i organizuje coroczne czterodniowe spotkania naukowe.

Towarzystwo Astronomiczne Pacyfiku

Towarzystwo Astronomiczne Pacyfiku (ASP) działa od 1890 roku na rzecz rozwoju astronomii i wyjaśniania wszechświata uczniom, nauczycielom i ogółowi społeczeństwa. Jest to największa na świecie organizacja zajmująca się astronomią ogólną. Jej coroczne spotkania gromadzą astronomów zawodowych i amatorów, historyków, Towarzystwo Astronomiczne Pacyfiku Towarzystwo Astronomiczne Pacyfiku (ASP) działa od 1890 r. na rzecz rozwoju astronomii i wyjaśniania wszechświata uczniom, nauczycielom i ogółowi społeczeństwa. Jest to największa na świecie organizacja zajmująca się astronomią ogólną. Jej coroczne spotkania gromadzą profesjonalnych i amatorskich astronomów, historyków, nauczycieli, studentów i opinię publiczną. Publikuje szanowane profesjonalne czasopismo Publications of the ASP, serię konferencji ASP zawierającą materiały z ponad 200 konferencji astronomicznych oraz nietechniczny magazyn Mercury. Jest także wydawcą MIĘDZYNARODOWEJ UNII ASTRONOMICZNEJ. Jej kwartalny biuletyn dla nauczycieli The Universe in the Classroom dociera do tysięcy sal lekcyjnych i jest tłumaczony na kilkanaście języków. Produkuje również szeroką gamę wysokiej jakości, niedrogich zasobów dydaktycznych, w tym książek i slajdów. Współzarządza programem edukacyjnym i społecznym w lotniczym obserwatorium NASA SOFIA. Jej wzorcowy Projekt ASTRO rozwija produktywne długoterminowe partnerstwa między astronomami i nauczycielami w całej Ameryce Północnej.chers, studenci i społeczeństwo. Publikuje szanowane profesjonalne czasopismo Publications of the ASP, serię konferencji ASP zawierającą materiały z ponad 200 konferencji astronomicznych oraz nietechniczny magazyn Mercury. Jest także wydawcą MIĘDZYNARODOWEJ UNII ASTRONOMICZNEJ. Jej kwartalny biuletyn dla nauczycieli The Universe in the Classroom dociera do tysięcy sal lekcyjnych i jest tłumaczony na kilkanaście języków. Produkuje również szeroką gamę wysokiej jakości, niedrogich zasobów dydaktycznych, w tym książek i slajdów. Współzarządza programem edukacyjnym i społecznym w lotniczym obserwatorium NASA SOFIA. Jej wzorcowy projekt ASTRO rozwija produktywną długoterminową współpracę między astronomami i nauczycielami w całej Ameryce Północnej.

Tera Afrodyta

Największy z trzech głównych regionów wyżynnych Wenus (pozostałe dwa to Isztar Terra i Lada Terra), rozciągający się prawie do połowy równika planety i wyśrodkowany na 5,8 ?N, 104,8 ?E. Jego całkowita długość wynosi 9999 km. Swoją nazwę zawdzięcza greckiej bogini miłości. Zachodni kraniec Afrodyty tworzą dwie odrębne jednostki wzniesionego terenu: Ovda Regio na dalekim zachodzie i Thetis Regio na wschodzie, oba wznoszące się na około 4 km mniej więcej od średniego poziomu powierzchni planety. Na wschodnim krańcu leży podobny region, Alta Regio, a za nim mniej wzniesiony Ulfrun Regio. Podobnie jak Ishtar i Lada Terrae, te regiony w Afrodycie charakteryzują się typem terenu określanym jako tesserae - obszary przecinających się dolin i grzbietów. Pomiędzy Tetydą a Altą znajduje się duży złożony system kanionów, którego najbardziej widoczne części noszą nazwy Diana Chasma i Dali Chasma. Te chasmaty są strome, z krawędziami wzniesionymi ponad ich otoczenie, z maksymalną różnicą, w przypadku Dali Chasma, 6 km między krawędzią a dnem kanionu. Inny, prawie okrągły kanion, Artemis Chasma, leży na południe od Tetydy; Ganis Chasma rozciąga się na północ od Alty. W Alta Regio znajduje się wiele wybitnych szczytów wulkanicznych, z których najwyższy, Maat Mons, ma ponad 8 km wysokości. Globalna analiza grzbietów zmarszczek - cech charakterystycznych dla naprężeń ściskających, powszechnych na równinach Wenus - pokazuje, że mają one tendencję do układania się promieniście na Terrze Afrodyty, co sugeruje wspólne pochodzenie wydarzenia, które wyniosło Afrodytę.

Trójki pitagorejskie

Trzy liczby całkowite a, b i c tworzą trójkę pitagorejską, jeśli spełniają równanie a2 + b2 = c2. Zatem (3, 4, 5) jest trójką pitagorejską, ponieważ 3² + 4²= 9 + 16 = 25, czyli 5². Jest oczywiste, że trójek pitagorejskich jest nieskończenie wiele, ponieważ pomnożenie każdego składnika trójki przez ten sam czynnik daje w nowej trójce. Jeśli ograniczymy się do tych trójek, w których trzy liczby nie mają wspólnego dzielnika ani dzielnika, możemy pokazać, że są one również nieskończone. Te tak zwane prymitywne trójki pitagorejskie można również skonstruować w elegancki sposób. Wybierz dodatnie liczby całkowite x i y z x > y i ustaw a = x² ? y² i b = 2xy. Wtedy



Trójka (x² - y², 2xy, x² + y²) jest zatem trójką pitagorejską i jest prymitywna, jeśli x i y nie mają wspólnych dzielników. Przy odrobinie więcej pracy można wykazać, że każda prymitywna trójka pitagorejska może być zapisana w tej postaci.

Twierdzenie o liczbach pierwszych

Twierdzenie o liczbach pierwszych opisuje sposób dystrybucji liczb pierwszych. Stwierdza, że liczba liczb pierwszych mniejsza niż jakakolwiek liczba rzeczywista x jest w przybliżeniu równa x/ln x . Wykorzystując tablice znanych liczb pierwszych, Carl Gauss był w stanie odgadnąć, że gęstość liczb pierwszych wynosi w przybliżeniu 1/ln x . Oznacza to, że prawdopodobieństwo znalezienia liczby pierwszej w jakimś małym zakresie szerokości d wokół x wynosi w przybliżeniu d/ln x . Jeśli to prawda, to całkowita liczba liczb pierwszych mniejszych niż x jest w przybliżeniu całką gęstości



, która jest w przybliżeniu rzędu x/ln x . Wykres obok pokazuje, że dolna linia x/ln x jest rozsądnym przybliżeniem górnej krzywej rzeczywistej liczby liczb pierwszych mniejszych niż x. Okazuje się jednak, że dokładny wynik jest możliwy przy użyciu wyrażenia zwanego funkcją zeta Riemanna.



Teoria węzłów

Węzeł to zamknięta krzywa osadzona w przestrzeni trójwymiarowej. Dwie lub więcej takich krzywych nazywa się połączeniami. Teoria węzłów ma na celu opisanie i sklasyfikowanie węzłów, biorąc pod uwagę, jak powinny być reprezentowane i jakie reguły mogą je rozróżnić. W tym kontekście węzły są uważane za równoważne, jeśli ich krzywe mogą być w sposób ciągły odkształcane od jednego do drugiego bez cięcia lub rozdzierania. Niemniej jednak wyzwanie polegające na porównywaniu węzłów wciąż nie ma łatwego rozwiązania. Istnieje wiele niezmienników węzłów, właściwości, które są takie same dla wszystkich węzłów określonego typu i są niezmienione przez transformacje, ale we wszystkich znanych przypadkach istnieją różne węzły, które mogą mieć ten sam niezmiennik węzła, więc nie są diagnostyczne. Teoria węzłów jest przydatna w biologii do opisywania konfiguracji DNA i powiązanych długich białek. Jest również używany w niskowymiarowych układach dynamicznych do określania, w jaki sposób okresowe orbity niektórych równań różniczkowych mogą oddziaływać.

Twierdzenie o geometryzacji Thurstona

Twierdzenie o geometryzacji Thurstona pozwala na klasyfikację zamkniętych powierzchni trójwymiarowych. W 1982 roku Bill Thurston wymienił osiem znanych klas trójwymiarowych rozmaitości (3-rozmaitości), z których każdą można powiązać z inną definicją odległości na powierzchni. Thurston przypuszczał, że każdą inną trójwymiarową powierzchnię można uzyskać przez "zszycie" przykładów tych ośmiu podstawowych typów. Każda z ośmiu klas Thurstona jest powiązana z grupą Kłamców. Najprostszy jest powiązany z geometrią euklidesową i zawiera dziesięć skończonych zamkniętych rozmaitości, podczas gdy inne obejmują geometrie sferyczne i hiperboliczne, które nie zostały w pełni sklasyfikowane. Sposób, w jaki mogą do siebie pasować, znajduje odzwierciedlenie w strukturze podstawowej grupy 3-rozmaitości. W 2003 roku Grigorij Perelman udowodnił tę hipotezę, używając zaawansowanej techniki zwanej przepływem Ricciego, aby określić, czy różne geometrie są równoważne.

Teoria miary

Teoria miary zapewnia sposób opisywania wielkości zbiorów w sposób uogólniający idee, takie jak długość, powierzchnia lub objętość. Kiedy mierzysz zestaw, przypisujesz mu liczbę lub wagę, która wskazuje jego rozmiar. Konsekwentne definiowanie miary za pomocą zbiorów jest trudne, a definicje opierają się na idei ?-algebry. Zapewnia to sposób zapewnienia spójności miar, więc na przykład miara podzbioru zbioru jest mniejsza lub równa mierze samego zbioru. W wielu zastosowaniach stwierdzenia mogą być prawdziwe, z wyjątkiem wyjątkowego zestawu szczególnych przypadków. Teoria miary zapewnia sposób ilościowego określania wielkości tych wyjątków. Zbiór miary zero jest mały, chociaż może zawierać niezliczoną liczbę punktów. Więc jeśli coś jest prawdziwe poza zbiorem miary zero, mówi się, że jest prawdziwe dla prawie wszystkich punktów. Na przykład prawie wszystkie liczby mają niekończące się rozwinięcia dziesiętne.

Twierdzenia o punkcie stałym

Twierdzenia o punkcie stałym określają warunki, w których funkcja f(x) ma co najmniej jeden punkt stały - punkt taki, że f(x) = x. Twierdzenie Brouwera o punkcie stałym dowodzi, że dla dowolnego odpowiedniego odkształcenia obiektu geometrycznego położenie co najmniej jednego punktu pozostaje niezmienione. Weź dwie kartki papieru, zgnij jedną i umieść pod oryginałem, tak aby żadna część nie wystawała poza nią. Twierdzenie mówi, że co najmniej jeden punkt na zgniecionym papierze znajduje się bezpośrednio pod jego pierwotną pozycją. Oczywiście ma to zastosowanie tylko wtedy, gdy nie rozdzieramy papieru na pół, co z matematycznego punktu widzenia oznacza, że funkcja ? musi być ciągła. Podobnie zgnieciony papier musi pozostawać w granicach nietkniętej kopii, co oznacza, że f oddziałuje na zamknięty zbiór wartości i skutkuje nim. Ogólnie rzecz biorąc, jeśli f jest ciągłe i odwzorowuje na siebie zbiór domknięty, to musi mieć punkt stały. Podobne twierdzenia są szeroko stosowane w mikroekonomii i można je również wykorzystać do udowodnienia istnienia i jednoznaczności rozwiązań równań różniczkowych.

Twierdzenie o czterech kolorach

Twierdzenie o czterech kolorach jest klasycznym matematycznym studium przypadku. Stwierdza, że minimalna liczba kolorów, których można użyć do wypełnienia dowolnej mapy, tak aby żadne dwa regiony lub kraje mające wspólną granicę nie wyglądały tak samo, to cztery. Przeformułowując wynik w kategoriach teorii grafów, możemy przedstawić każdy region za pomocą wierzchołka i połączyć dwa wierzchołki, które mają wspólną granicę z krawędzią. Problem polega zatem na powiązaniu każdego wierzchołka z kolorem, tak aby żadne dwa sąsiednie wierzchołki nie były takie same. Jako problem wymagający analizy wielu różnych konfiguracji, twierdzenie to nadaje się do weryfikacji komputerowej. Pod koniec lat 80. Kenneth Appel i Wolfgang Haken ustalili jego poprawność za pomocą programu komputerowego do sprawdzenia każdego z około 2000 przypadków specjalnych. Od tego czasu z powodzeniem stosowano bardziej tradycyjne metody, a formalny dowód analityczny zakończono w 2005 roku.

Twierdzenie Greena-Tao

Twierdzenie Greena-Tao wykorzystuje metody z kombinatoryki do badania wzorców występowania liczb pierwszych. Twierdzenie to stwierdza, że za pomocą ciągu liczb pierwszych można znaleźć dowolnie długie ciągi arytmetyczne, choć niekoniecznie jako kolejne liczby pierwsze. Na przykład trzy pierwsze liczby pierwsze, 3, 5 i 7, tworzą sekwencję połączoną przez dodanie liczby 2 do każdej liczby. Liczby pierwsze 199, 409, 619, 829, 1039, 1249, 1459, 1669, 1879 i 2089 są również połączone przez dodanie 210. Jednak 2089 + 210 = 2299, co nie jest liczbą pierwszą. Więc ta progresja załamuje się po dziesięciu semestrach. Takie krótkie ciągi na liście liczb pierwszych były znane od lat, ale twierdzenie opierało się wszelkim próbom udowodnienia go za pomocą układów dynamicznych i teorii liczb. W 2004 roku Ben Green i Terence Tao z powodzeniem udowodnili tę hipotezę, używając zasadniczo technik kombinatorycznych.

Transformacje Möbiusa

Transformacje Möiusa to funkcje płaszczyzny zespolonej, które odwzorowują okręgi i linie proste na okręgi i linie proste. Przyjmują one postać f(z) = az+b/cz+d gdzie ad ? bc ? 0, gdzie a, b, c i d są liczbami zespolonymi, a z jest zmienną zespoloną. Kompozycje tych przekształceń tworzą grupę , przy czym operacja grupowa jest równoważna mnożeniu macierzy na macierzy 2 × 2, z wpisami a, b, c i d. Co najważniejsze, zachowują również kąty. Transformacje Möbiusa są używane na przykład w fizyce do zamiany dwuwymiarowych modeli płynów na prostsze scenariusze, w których problemy można łatwiej rozwiązywać, a następnie z powrotem. Niektóre cechy grupy złożonych macierzy 2 × 2 można również zwizualizować za pomocą transformacji Möbiusa, tworząc piękne wykresy.

Teoria Galois

Teoria Galois została opracowana przez francuskiego matematyka Evariste Galois, który zmarł po pojedynku w wieku 20 lat. Łączy teorię grup z rozwiązaniami wielomianów. Ogólne rozwiązania równań kwadratowych, sześciennych i kwartalnych były znane pod koniec XVI wieku, ale nie znaleziono takiego rozwiązania dla wielomianów wyższego rzędu. Chociaż rozwiązania wielomianów wydają się być zakorzenione w manipulacjach algebraicznych, Galois wykazał, że teoria grup może ujawnić, czy wielomian ma rozwiązanie w postaci zamkniętej, obejmujące proste operacje algebraiczne. Galois przyjrzał się sposobowi przekształcania równań z danymi rozwiązaniami między sobą i odkrył, że istnienie rozwiązań w postaci zamkniętej jest związane z tym, czy powiązana grupa jest przemienna. Tylko pierwsze cztery z rozwiązywalnych grup, które skonstruował, są przemienne, co wskazuje, że tylko wielomiany do stopnia 4 włącznie można ogólnie rozwiązać za pomocą prostych funkcji algebraicznych.

Transformacje liniowe

Transformacja liniowa to funkcja, która przekształca jeden wektor w inny wektor, przestrzegając jednocześnie zasad kombinacji liniowej. Na przykład transformacja zastosowana do sumy wektorów musi dać taki sam wynik, jak gdyby każdy wektor został przekształcony, a następnie zsumowany. Mówiąc bardziej ogólnie, jeśli a i b są skalarami, a u i v są wektorami, to transformacja liniowa L musi być zgodna z L(au + bv) = a(Lu) + b(Lv). Więc jeśli znamy wartość transformacji liniowej na zbiorze wektorów bazowych, będziemy również znać wartość transformacji wszędzie w przestrzeni zdefiniowanej przez bazę. Transformacje liniowe mają interpretację geometryczną i obejmują translacje, obroty i ścinanie. W ten sposób język przekształceń liniowych umożliwia opisanie prostych operacji geometrycznych. Powstają również naturalnie w rachunku różniczkowym: w rzeczywistości pochodne są niczym więcej niż liniowymi przekształceniami funkcji, a badanie przekształceń liniowych jednoczy aspekty geometrii i rachunku różniczkowego.

Twierdzenie Greena

Twierdzenie Greena łączy całkę podwójną po powierzchni A z całką krzywoliniową wokół granicy ? powierzchni. Twierdzi, że:



gdzie ds oznacza jednowymiarową małą zmianę wzdłuż ścieżki ? . Równania takie jak to wskazują na bardzo abstrakcyjny związek między całkami uogólnionymi a pochodnymi cząstkowymi. Funkcje o wartościach wektorowych dostarczają jeszcze kilku kluczowych przykładów. Biorąc pod uwagę fundamentalne twierdzenie rachunku różniczkowego, takie połączenia nie powinny być zupełnym zaskoczeniem. Interesujące jest tutaj to, że powiązania między całkami po powierzchniach i krzywymi uogólniają się na stwierdzenia dotyczące całek po powierzchniach n- i (n-1)-wymiarowych.

Twierdzenie Taylora

Twierdzenie Taylora mówi, że jeśli funkcja f(x) może być różniczkowalna nieskończoną liczbę razy, to może być aproksymowana szeregiem potęgowym zwanym szeregiem Taylora. Szereg Taylora funkcji o punkcie x0 jest sumą wyrazów obejmujących (x - x₀) podnoszonych do kolejnych potęg liczb naturalnych. Dla wartości x bliskiej 0 szereg ma postać:



gdzie f(n) jest n-tą pochodną funkcji oraz ! jest operatorem silni Ten szczególny przypadek szeregu Taylora jest znany jako szereg Maclaurina. Jeżeli szereg jest zbieżny dla wszystkich wartości x bliskich x₀, to mówi się, że funkcja jest analityczna w x₀. Funkcje analityczne są ważne w analizie złożonej.

Twierdzenie o wartości pośredniej

Twierdzenie o wartości pośredniej formalizuje ideę, że funkcję ciągłą można narysować bez odrywania pióra od kartki. Stwierdza, że dla dowolnej funkcji ciągłej, mając dowolną liczbę między dwoma wyjściami, istnieje wejście, które ma tę liczbę jako swoje wyjście, tj. Nie ma skoków, które pomijają niektóre z możliwych wyjść. Na przykład, jeśli dane wejściowe 10 i 20 dają wyniki 20 i 40, twierdzenie o wartości pośredniej implikuje, że dla każdego wyniku naszej funkcji między 20 a 40 musi istnieć wejście między 10 a 20, które ma tę liczbę jako wynik. Należy zauważyć, że chociaż twierdzenie dotyczy wszystkich funkcji ciągłych, istnieje wiele funkcji nieciągłych, które również je spełniają. Twierdzenie o wartości pośredniej jest używane w wielu dowodach, w tym o istnieniu rozwiązań niektórych równań. Jest to również ważny składnik twierdzenia kanapki z szynką, które mówi, że kawałek szynki między dwoma kawałkami chleba można jednocześnie przeciąć na pół jednym plasterkiem.

Tłumaczenie, obrót i odbicie

W geometrii istnieją trzy podstawowe typy symetrii. W ten sposób możemy przekształcić przedmiot, zachowując jego zasadniczy kształt. Translacje przesuwają kształt w określonym kierunku, ale nie zmieniają długości ani kątów określających obiekt. Obroty obracają kształt wokół pewnego punktu na płaszczyźnie, ponownie bez zmiany długości lub kątów. W dwóch wymiarach odbicia odzwierciedlają kształt wzdłuż dowolnej linii zwanej osią symetrii. Podczas gdy inne translacje można uzyskać przesuwając kształt w jego płaszczyźnie, odbicie można uzyskać tylko przez podniesienie kształtu z płaszczyzny i obrócenie go. Ponownie długości lub kąty pozostają niezmienione. W pewnych okolicznościach włączenie odbić do definicji symetrii może być niewłaściwe. Na przykład obie strony elementu układanki nie są równoważne, ponieważ jedna strona zawiera obraz, a druga jest pusta.

Triangulacja

Triangulacja to metoda obliczania pełnych właściwości trójkąta na podstawie pomiaru tylko jednego boku i kąta. Polega na znajomości wartości funkcji trygonometrycznych, sinusa, cosinusa i tangensa. Wyobraź sobie księcia, który próbuje dotrzeć do Roszpunki na szczycie swojej wieży bez drzwi. Skąd może poznać wysokość d jej okna i jak długie muszą być włosy Roszpunki, żeby sięgały ziemi? Stoi w odległości l od wieży i mierzy kąt θ między podstawą wieży a oknem. Zakładając, że wieża jest pionowa, jej okno i podstawa wraz z położeniem księcia tworzą narożniki trójkąta prostokątnego. Książę zna kąt θ i sąsiedni bok l i chce znaleźć d, przeciwną stronę do kąta θ. Wstawiając te wartości do formuły stycznej, widzimy, że:

tan θ = d/1, a więc d= l x tanθ

Tożsamości trygonometryczne

Tożsamości trygonometryczne to wyrażenia zawierające funkcje sinus, cosinus i tangens, które są prawdziwe dla wszystkich kątów. Mając dowolny trójkąt prostokątny o kącie θ, przeciwnej długości O, przyległej długości A i przeciwprostokątnej H, twierdzenie Pitagorasa mówi, że O² + A² = H². Dzieląc obie strony tego równania przez H2 otrzymujemy:
O² / H² + A²/ H² lub (O/H)² + (A/H)² = 1. A ponieważ sinθ = O/H i cosθ = A/H co oznacza ,że sin²θ + cos²θ = 1 dal dowolnego kąta θ . Zauważ, że forma sin²θ pokazuje, że mówimy o kwadracie sinusa θ, a nie sinusa z ?². Ta tożsamość jest prawdziwa dla wszystkich wartości θ, ale mówi nam coś przydatnego o samych funkcjach. Zauważ, że jest to w rzeczywistości powtórzenie twierdzenia Pitagorasa

Twierdzenie Pitagorasa

Chociaż jego nazwa pochodzi od greckiego matematyka Pitagorasa z końca VI wieku p.n.e., to słynne połączenie długości boków trójkąta prostokątnego było prawie na pewno znane Babilończykom wiele wieków wcześniej. Stwierdza, że kwadrat najdłuższego boku, zwany przeciwprostokątną, jest równy sumie kwadratów długości pozostałych dwóch boków. Prosty dowód oparty na stosunkach boków podobnych trójkątów jest zilustrowany obok, ale twierdzenie można również udowodnić, biorąc pod uwagę pola kwadratów geometrycznych zbudowanych na każdym boku trójkąta. Twierdzenie Pitagorasa jest ważnym narzędziem geometrii i wiele definicji odległości w geometrii współrzędnych opiera się na tej relacji. Można go przeformułować pod kątem relacji między funkcjami trygonometrycznymi, sinusem i cosinusem

Trójkąty

Trójkąt można zdefiniować za pomocą dowolnych trzech punktów, które nie leżą na tej samej linii prostej. Trójkąt to po prostu obszar otoczony trzema odcinkami linii łączącymi te punkty. Pole trójkąta można obliczyć, konstruując wokół niego prostokąty. Jeżeli jako podstawę trójkąta wybierzemy jeden bok i określimy wysokość jako prostopadłą odległość trzeciego wierzchołka trójkąta do podstawy, to pole trójkąta jest równe połowie iloczynu wysokości i długości baza. Trójkąty i ich wysokowymiarowe uogólnienia są często używane jako proste sposoby opisywania bardziej skomplikowanych ciał. Na przykład wiele obiektów można modelować, sklejając ze sobą trójkąty. Ten pomysł jest oczywiście znany inżynierom, którzy łamią skomplikowane kształty, takie jak zakrzywione ściany, w trójkąty o prostych bokach, aby nadać im większą wytrzymałość.

Taniec

•  Starożytni Egipcjanie uwielbiali tańczyć. Znaleziono naczynia ceramiczne sprzed okresu przeddynastycznego, ozdobione tancerzami unoszącymi ręce nad głowami.
•  Zawodowymi tancerzami były zazwyczaj kobiety. Sceny sugerują, że nosiły spódnice lub luźne tuniki z ramiączkami. Czasami pojawiały się okryte długimi szalami.
•  Wiele starożytnych malowideł ściennych i rzeźb przedstawia sceny śpiewających i tańczących Egipcjan. Trudno dokładnie powiedzieć, jakie były ruchy taneczne Egipcjan, ale sceny pokazują ich klaskanie, podskakiwanie i przeskakiwanie.
•  Tancerze wykonywali również akrobacje, w tym wygięcia do tyłu, przewroty, jazdę na wózku, wysokie kopnięcia i stanie na rękach.
•  Archeolodzy nie znaleźli jeszcze żadnych przedstawień mężczyzn i kobiet tańczących razem. Najczęstsze sceny przedstawiają tancerki solo lub grupy tancerek, zwykle występujące w parach.
•  W czasach Starego Państwa w obrzędach pogrzebowych często występował taniec. Taniec był wyrazem żałoby po zmarłych i sposobem na zaznaczenie regeneracji ciała.
•  Inne grupy tancerzy podążały za konduktem pogrzebowym do grobu. Tancerze mww wystąpili, gdy procesja dotarła do grobu. Ich taniec symbolizował prowadzenie zmarłych do podziemi.
•  Taniec był sposobem na celebrowanie radości i hulanki świąt.
•  Taniec w świątyniach oznaczał ważne święta, takie jak ceremonia jubileuszowa, znana jako Sed. Zwykle wiązało się to z uroczystą procesją niosącą posąg boga świątyni.
•  Szczególną atrakcją były tańczące krasnale. Egipcjanie wierzyli, że nigdy się nie starzeją, ponieważ nigdy nie przekroczyli wzrostu dziecka. Pepi II pochwalił jednego ze swoich urzędników za sprowadzenie krasnoluda na "boskie tańce" z wyprawy na południe


Tworzenie mumii

•  Mumia to martwe ciało zachowane przez wysuszenie. Termin pochodzi od egipskiego słowa "mama", oznaczającego "wosk", odnoszącego się do procesu owinięcia zwłok w woskowaną tkaninę, aby zapobiec jego gniciu.
•  Próbowano zachować królewskie zwłoki w Starym Państwie, ale praktyka ta stała się powszechna w Państwie Środka i osiągnęła szczyt w Nowym Państwie.
•  Wierzono, że dzięki zachowaniu ciała poprzez mumifikację duch (Ka) zmarłego będzie mógł ponownie żyć.
•  O procesie tworzenia mumii wiemy na podstawie ilustracji grobowych oraz pism greckiego historyka Herodota.
•  Zwłoki zabierano do miejsca zwanego Domem Piękna, gdzie miało być przeprowadzone balsamowanie. Ciało było umyte, a mózg wyciągnięty przez nos żelaznym hakiem.
•  Wykonywano szczelinę po lewej stronie ciała i usunięto wątrobę, płuca, żołądek i jelita i umieszczono je w specjalnych słojach kanopskich. Serce pozostało na swoim miejscu.
•  Ciało było napełnione substancją chemiczną o nazwie natron, aby je odwodnić. Pozostawiono go na 40 dni, a następnie nadziewano ziołami, aby pozbyć się zapachu. Skórę nacierano maścią i pokrywano żywicą.
•  Mumia była owinięta lnianymi bandażami. W bandaże owinięto amulety i biżuterię, aby pomóc zmarłym w życiu pozagrobowym.
•  Czasami na głowę mumii nakładano malowaną maskę. W przypadku króla może to być spektakularnie ozdobne. Mumia została następnie umieszczona w trumnie, gotowa do pogrzebu.


Transport

•  Większość starożytnych Egipcjan podróżowała wszędzie pieszo. Preferowanym obuwiem były sandały, ale na długie dystanse były zdejmowane i noszone, aby uniknąć nadmiernego zużycia. Pałki służyły jako wsparcie, a także jako broń przeciwko bandytom.
•  Rydwany zostały wynalezione przez Sumerów około 3000 roku p.n.e. Egipcjanie używali tych pojazdów kołowych podczas długich podróży i podczas działań wojennych.
•  Na krótkie podróże faraona niesiono w palankinie, czyli lektyce. Było to krzesło z baldachimem, podniesione na dwóch słupach przez czterech królewskich sług.
•  Do transportu ciężkich posągów używano sań, ponieważ były one znacznie mocniejsze niż pojazdy kołowe.
•  Osły były używane zarówno do jazdy konnej, jak i do przewożenia ciężkich plecaków i były trzymane w ogromnych ilościach. Wykopaliska w grobowcu Ahy w Abydos odsłoniły dziesięć szkieletów osłów.
•  Niewiele jest dowodów na używanie wielbłąda przez starożytnych Egipcjan. Do kraju został wprowadzony dopiero w 500 roku p.n.e.
•  Archeolodzy odkryli w Egipcie wczesny karawan. W grobowcu arcykapłana Petosirisa (300 r. p.n.e.) znajduje się obraz mumii przewożonej tym pojazdem.
•  Najwcześniejsze łodzie egipskie były budowane z łodyg papirusu ciasno połączonych ze sobą i przymocowanych do ramy. Odkrywca Thor Heyerdahl z powodzeniem przepłynął w 1970 roku rekonstrukcją tego typu łodzi z Egiptu do Ameryki.
•  Słynny Królewski Statek Króla Cheopsa (Khufu) jest doskonałym przykładem drewnianej łodzi, odkrytej około 1954 roku.
•  Modele egipskich łodzi rzecznych pokazują, że miały małe żagle, były napędzane wiosłami i sterowane dużym wiosłem na rufie (tył), które pełniło rolę steru.


Tutenchamon

•  Faraon Tutanchamon urodził się około 1330 r. p.n.e. i mieszkał w pałacu królowej Nefertiti w Amarnie. Historycy nawet nie wiedzą, kim byli jego rodzice.
•  Tutanchamon został królem, gdy miał zaledwie osiem lub dziewięć lat i poślubił jedną z nastoletnich córek Echnatona.
•  Tutanchamon był odpowiedzialny za przywrócenie starych bogów zakazanych przez Echnatona i Nefertiti. To uczyniło go popularnym wśród mieszkańców Egiptu.
•  Stolica została przeniesiona z Echetaten z powrotem do Memfis. Wysocy urzędnicy ponownie zaczęli chować się w Sakkarze, a nie w Tebach.
•  Historycy niewiele wiedzą o życiu osobistym Tutanchamona. Uważa się, że miał dwoje martwych dzieci i nie przeżył 18 roku życia.
•  Badania kryminalistyczne mumii króla wykazały, że prawdopodobnie został zabity przez uderzenie w głowę. Nie wiadomo, czy był to wypadek, czy morderstwo.
•  Prawdopodobnie miał zostać pochowany w pobliżu grobu Amenhotepa III, który mógł być jego ojcem lub dziadkiem. To miejsce zajął wezyr Ay, a Tutanchamon został pochowany w najmniejszym grobowcu w Dolinie Królów.
•  Tysiące wspaniałych przedmiotów stłoczono wokół grobowca Tutanchamona. Jego miejscem spoczynku była fantastyczna trumna z litego złota z piękną złotą maską pogrzebową.
•  Skarby Tutanchamona przetrwały. Wejście do jego grobowca leżało ukryte pod gruzami budynku i zostało przeoczone przez bandytów szukających łupów.
•  Grobowiec leżał nienaruszony przez tysiące lat, dopóki nie został odnaleziony przez zespół archeologiczny Howarda Cartera w 1922 roku. Mieli dokonać odkrycia stulecia.


Taktyka

Czwarta część planu marketingowego, po analizie sytuacji, celach i strategiach. To są konkretne działania. Przykłady obejmują: reklamy telewizyjne, reklamy, kupony, broszury lub udział w targach.

Telewizja

Najbardziej inwazyjne medium.

Teoria X

Autorytarne podejście do zarządzania, w którym zakłada się, że pracownicy nie lubią pracy i potrzebują zdecydowanego kierowania i kontroli.

Teoria Y

Podejście do zarządzania, w którym zakłada się, że pracownicy są bardziej zaangażowani w firmę i jej misję, jeśli uczestniczą w procesie podejmowania decyzji.

Teoria Z

Kombinacja teorii X i Y, w której pracownikom podaje się osiągalne cele i prosi się o oferowanie planów mających na celu osiągnięcie tych celów.

Trzy "R" of Service

Uznanie, naprawa i wzmocnienie. Proces tworzenia lojalnych klientów spośród zgłaszających reklamację.

Top of Mind

Najważniejsza miara, która zapewnia, że klienci będą pamiętać Twoje imię jako pierwsze, gdy przyjdzie czas na podjęcie decyzji o zakupie.

Totmes III i Hatszepsut

•  Król Totmes III był królem podczas XVIII dynastii. Jako dziecko objął tron, więc jego ciotka i macocha Hatszepsut została królową regentką.
•  Po kilku latach jako regentka Hatszepsut została koronowana na "król Egiptu". Oznaczało to, że Tutmozis nie doszedł do władzy przez kolejne 20 lat. Hatszepsut nosiła koronę faraona i królewską brodę ceremonialną.
•  Kiedy Tutmozis został wreszcie królem po śmierci Hatszepsut, zbudował armię i poprowadził serię śmiałych kampanii w Palestynie i Syrii.
•  Najsłynniejsze zwycięstwo Totmesa III zapisane jest na inskrypcji w świątyni w Karnaku. Opisuje niespodziewany atak na Megiddo w Izraelu, gdzie jego 10-tysięczna armia zdobyła miasto.
•  Zwycięstwa militarne Tutmozisa przyniosły Egiptowi jeszcze większe bogactwo i zbudowano wiele bardziej wyszukanych świątyń.
•  W późniejszych latach panowania Tutmozisa usunął z egipskich pomników wiele wizerunków swojej macochy. W Deir el-Bahari nakazał zniszczenie wielu jej posągów.
•  Ulubioną królową Tutmozisa była Hatszepsut-Merytre. Miał też kilka pomniejszych królowych, w ramach układów dyplomatycznych. Trzy z nich to Menhet, Menwi i Merti, a ich grobowce znaleziono na zachód od Deir el-Bahri.
•  Totmes III ma grobowiec w Dolinie Królów ozdobiony scenami z Księgi tego, co jest w zaświatach.
•  W XIX wieku archeolodzy odkryli mumię Totmesa III, która została przeniesiona do Deir el-Bahri, by chronić ją przed rabusiami grobów. Była to jedna z 40 mumii królewskich znalezionych w 11-tym roku grób dynastii.


Teoria prawdopodobieństwa

Prawdopodobieństwo to gałąź matematyki zajmująca się mierzeniem i przewidywaniem prawdopodobieństwa pewnych wyników. Jest to zarówno zastosowanie teorii mnogości, jak i zupełnie nowa teoria sama w sobie. Jednym ze sposobów patrzenia na prawdopodobieństwa jest traktowanie szeregu możliwych wyników jako elementów zbioru. Weźmy na przykład przypadek uczciwej monety rzuconej trzy razy. Zbiór wszystkich możliwych wyników można przedstawić za pomocą elementów składających się z trzech liter, po jednej na rzut monetą, gdzie H oznacza orła, a T - reszkę. Oczywiście ten zestaw składa się z ośmiu elementów:

{TTT, TTH, THT, THH, HTT, HTH, HHT, HHH}

Ponieważ jeden z tych wyników musi wystąpić, suma wszystkich tych prawdopodobieństw musi wynosić 1, a jeśli moneta jest uczciwa i każdy wynik jest jednakowo prawdopodobny, prawdopodobieństwo każdego przypadku wynosi . Na bardziej skomplikowane pytania dotyczące prawdopodobieństw można odpowiedzieć, traktując określone wyniki jako zbiory będące podzbiorami poprzedniego zbioru wszystkich możliwych wyników. Na przykład widzimy od razu, że zbiór wyników z dokładnie dwom orłami zawiera trzy elementy, a więc ma prawdopodobieństwo . Ale co z prawdopodobieństwem, że dokładnie jeden rzut jest orłem, biorąc pod uwagę, że przynajmniej jeden jest reszką? Jeśli wiemy, że przynajmniej jeden rzut jest ogonem, możemy ograniczyć zbiór wyników do:

{TTT, TTH, THT, THH, HTT, HTH, HHT}

Dwa elementy tego zbioru, z siedmiu w sumie, mają dokładnie jednego orła - więc prawdopodobieństwo wynosi . Podobne, ale bardziej uogólnione argumenty pozwoliły matematykom opracować zbiór aksjomatów prawdopodobieństwa, pisanych w kategoriach prawdopodobieństwa zbiorów i operacji określonych na zbiorach.


Trzeci Okres Przejściowy

•  Po upadku XX dynastii królowie Egiptu wycofali się do Delty. Mieli niewielką kontrolę nad południem kraju. Smendes (1069-1043 r. p.n.e.) został pierwszym królem XXI dynastii po śmierci Ramzesa XI w 1070 r. p.n.e.
•  Władza w Egipcie została podzielona między arcykapłanów boga Amona w Tebach na południu i królów XXI dynastii (1070-945 r. p.n.e.) w Tanis na północy w Dolnym Egipcie.
•  W X wieku p.n.e. na północy rozpoczęła się 22. dynastia. Zainspirowani przez Szeszonka I (945-924 r. p.n.e.) libijskiego pochodzenia, królowie ci ustanowili bazę władzy na wschód od Delty, więc Teby straciły na znaczeniu.
•  Nowi władcy przywieźli posągi i obeliski (wysokie, zwężające się kamienne kolumny) z innych miejsc w Egipcie. Archeolodzy odkryli również w swoich grobowcach wiele złotych i srebrnych skarbów.
•  Pod rządami Takelota II (850-825 r. p.n.e.) rozpoczęła się 23. dynastia. Dwie dynastie rządziły jednocześnie przez około 90 lat.
•  W VIII wieku p.n.e. władza w Egipcie nie była już centralna. W tym czasie pojawiła się również 24. dynastia, rządząca z miasta Sais, w postaci człowieka zwanego Tefnachtem (724-717 r. p.n.e.).
•  W tym okresie Nubia była rządzona z miasta Napata. Chociaż kraj miał silną własną kulturę, ludzie czcili egipskich bogów. Niezależna rodzima dynastia zaczęła rządzić około 760 r. p.n.e.
•  Nowy rząd nubijski rozszerzył swoje wpływy na południowy Egipt. W 729 r. p.n.e. egipscy władcy Namhet i Tefnacht zjednoczyli się, aby spróbować wyprzeć Nubijczyków, ale ich atak sprowokował inwazję na pełną skalę.
•  W VIII wieku p.n.e. król Piy z Napaty w Nubii najechał Egipt i zdobył wszystkie główne miasta.
•  Piy odniósł sukces w zjednoczeniu Egiptu. Różni przywódcy egipscy poddali się jego rządom w Memfis w 728 r. p.n.e. Panowanie królów nubijskich znane jest jako 25. dynastia i rozpoczął się późny okres historii Egiptu.


Twierdzenia Gödla o niezupełności

Twierdzenia Gödla o niezupełności to dwa niezwykłe wyniki, które zmieniły sposób, w jaki matematycy postrzegają matematykę aksjomatyczną. Opracowany przez niemieckiego matematyka Kurta Gödla pod koniec lat dwudziestych XX wieku i we wczesnych latach trzydziestych teorematy wyrosły z jego metody kodowania twierdzeń w teoriach aksjomatycznych i pokazania, jak twierdzenia mogą być modyfikowane przez reguły logiczne. Chociaż aksjomatyczna metoda opisu różnych dziedzin matematyki okazała się bardzo skuteczna, wykazano, że niektóre teorie wymagają samych w sobie nieskończonych zbiorów aksjomatów, dlatego matematycy chcieli znaleźć formalne sposoby udowodnienia kompletności i spójności danego zbioru aksjomatów. . Uznaje się, że zbiór aksjomatów jest kompletny, jeśli jest w stanie udowodnić lub zaprzeczyć każdemu stwierdzeniu podanemu w jego odpowiednim języku, podczas gdy zbiór aksjomatów jest spójny, jeśli nie można sformułować żadnego stwierdzenia, które można zarówno udowodnić, jak i zanegować. Pierwsze twierdzenie Gödla stwierdza, że:

W każdej (odpowiedniej) teorii aksjomatycznej istnieją stwierdzenia, które mają sens w ramach teorii, ale których nie można w ramach tej teorii udowodnić prawdziwości lub fałszu.

Oznacza to, że aksjomaty teorii, co do których moglibyśmy mieć nadzieję, że całkowicie opisują tę teorię, nigdy tego nie zrobią i że zawsze jest możliwe zwiększenie liczby aksjomatów. Jakby tego było mało, druga komplikacja dotyczyła wewnętrznej spójności zbiorów aksjomatów:

Można tylko udowodnić, że (odpowiedni) zbiór aksjomatów jest niespójny, a nie, że są one spójne.

Innymi słowy, nigdy nie możemy być pewni, że zbiór aksjomatów nie zawiera ukrytej sprzeczności. Wyniki Gödla mają głębokie implikacje dla filozofii matematyki - ale ogólnie rzecz biorąc, pracujący matematycy mieli tendencję do postępowania tak, jakby nic się nie zmieniło.


Tutenchamon

•  Tutanchamon był faraonem (królem) starożytnego Egiptu z od 1347 do 1339 r. p.n.e . Był chłopcem, kiedy został faraonem i miał tylko 18 lat, kiedy zmarł.
•  Tutanchamon był ostatnim z wielkiej XVIII dynastii (rodziny) faraonów, którzy rządzili Egiptem w latach 1567-1339 p.n.e. Byli wśród nich wojownicza królowa Hatszepsut i Totmes III, który doprowadził Egipt do szczytu swojej potęgi około 1400 roku p.n.e.
•  Tutanchamon był synem Echnatona, który wraz ze swoją królową Nefertiti wywołał rewolucję w Egipcie. Echnaton zastąpił kult dawnych egipskich bogów kultem jednego boga i przeniósł stolicę do Armarna
•  Żona Tutanchamona była jego przyrodnią siostrą Ankhesenamun Kiedy zmarł - być może zamordowany - Ankhesenamon był na łasce swoich wrogów, Ay i generała Horemheba. Napisała do króla hetyckiego, prosząc o ślub syna, ale książę hetycki został zamordowany w drodze do Egiptu. Ankhesenamun został zmuszony do poślubienia Ay, który w ten sposób został faraonem. Ona też umarła młodo
•  Dolina Królów w pobliżu Luksoru nad Nilem w Egipcie jest największym na świecie stanowiskiem archeologicznym. Było to specjalne miejsce pochówku faraonów z XVIII dynastii i zawiera groby 62 faraonów i wysokich urzędników.
•  Grobowiec Tutanchamona był jedynym grobowcem w Dolinie Królów, który nie został splądrowany na przestrzeni wieków. Po otwarciu zawierał 5000 przedmiotów, w tym wiele wspaniałych rzeźbionych i złotych przedmiotów
•  Grób Tutanchamona został odkryty przez angielskiego archeologa Howarda Cartera w 1922 roku.
•  Pogłoski o klątwie na niepokojących grobowiec zaczęły się, gdy kanarek Cartera został zjedzony przez kobrę - symbol faraona - w momencie otwarcia grobowca
•  Eksperci ustalili daty panowania Tutanchamona na podstawie etykiet dat na słojach z winem pozostawionych w grobowcu.


Toltekowie

•  Do 900 roku miasto Teotihuacan zostało zniszczone, a znaczna część Meksyku znalazła się w rękach plemion wojowników z północy.
•  Legenda mówi, że Teotihuacan zostało zniszczone przez jedno z tych plemion wojowników, zwane Toltekami, prowadzone przez ich władcę Mixcoatla. Mixcoatl oznacza "Chmurny wąż".
•  Pod rządami syna Mixcoatla, Topiltzina, Toltekowie zbudowali imperium, a także stolicę w Tollan, obecnie uważaną za Tulę, 45 km na północ od Mexico City.
•  Topiltzin wprowadził kult boga Quetzalcoatla ("Upierzany Wąż") i sam przyjął to imię.
•  Toltekowie byli nie tylko wielkimi wojownikami, ale także znakomitymi budowniczymi i rzemieślnikami. Tollan było pełne piramid, świątyń i innych ogromnych, imponujących budowli.
•  Legenda mówi, że Tolpiltzin Quetzalcoatl został wypędzony z Tollan przez zazdrosnych rywali - w tym kapłanów boga Tezcatlipoca ("Palenie zwierciadła").
•  Po opuszczeniu Tollan, Quetzalcoatl popłynął na wschód do Zatoki Meksykańskiej, przysięgając wrócić pewnego dnia.
•  Aztekowie byli pod ogromnym wpływem Tolteków. Aztekowie wpadli na pomysł składania ofiar z ludzi od kapłanów Tezcatlipoca. Niektórzy Aztekowie wierzyli, że kiedy Hiszpanie przybyli w 1519 roku, to Quetzalcoatl powrócił w zemście.
•  Imperium Tolteków rozpadło się w XII wieku, a Tollan zniknęło.

---

[ 457 ]

---